Edwin Fagel. Dit is geen pijp
Marte Röling - Portretten van een liefde
Het tastbare resultaat van dat verlangen hangt momenteel in Museum de Fundatie in Zwolle, ik heb de tentoonstelling vorige week bezocht. De portretten tonen Jurriaans in verschillende stemmingen, in verschillende gedaantes ook: meestal met baard, soms ook helemaal kaal en met alleen een snor. Het zijn ingetogen portretten in uitbundige kleuren, waarop we Jurriaans zien met een olijke blik, of in gedachten verzonken, of met een koptelefoon op, etc. Röling heeft naar eigen zeggen gebruik gemaakt van foto’s, maar enkel voor de technische details – de portretten zijn dus geen nageschilderde foto’s.
Aan de aanwezigheid van Henk Jurriaans is tijdens de tentoonstelling niet te ontkomen. Van alle kanten kijkt hij ons vijf keer ‘larger than life’ glimlachend, nadenkend, guitig of bedrukt aan. Hij was, zou je kunnen zeggen, aanweziger dan als hij werkelijk in de ruimte had gestaan en er landschapjes aan de muur hadden gehangen. Röling is dus in haar opzet geslaagd: ze verlangde naar zijn aanwezigheid en ze tekende hem ‘aanwezig’. Zelf noemt ze het resultaat een ‘surrogaat’ en daar heeft ze natuurlijk gelijk in. Maar over wat voor ‘aanwezigheid’ hebben we het hier dan wel, als het geen ‘echte’ is?
René Magritte - Ceci n
Ik moest denken aan het bekende schilderij van Magritte: een schilderij van een pijp, met daaronder de tekst Ceci n’est pas une pipe, ‘Dit is geen pijp’. Inderdaad: je kunt de pijp van Magritte niet opsteken, niet in je jaszak stoppen, kortom: de afbeelding van de pijp bezit, behalve de uiterlijke overeenkomst, geen van de eigenschappen die van een pijp een pijp maakt. Maar als het geen pijp is, wat is het dan wel? Antwoord: de afbeelding van een pijp. Volgende vraag: waarom zou ik kijken naar de afbeelding van een pijp als ik ook naar de winkel kan om een pijp te kopen, een pijp die ik op kan steken? Waarom hangt men de afbeelding van een pijp, die dus zelf geen pijp is, op in een museum om er decennialang naar te kijken? Wat heeft de afbeelding van een pijp te maken met mijn leven?
De relatie tussen kunst en werkelijkheid is problematisch. In de beeldende kunst, maar ook in de poëzie. En het is wat mij betreft een wezenlijke vraag, voor mijn houding ten opzichte van zowel de kunst als de werkelijkheid. En voor de beantwoording van die andere vraag, die telkens bij de confrontatie met een kunstwerk beantwoord moet worden, namelijk: wat zegt mij dit? Of, algemener: wat is kunst en waarom houd ik mij daarmee bezig?
Ik heb gezocht naar een manier om deze ruimte, die mij door Versindaba wordt geboden, op een zinnige manier in te vullen. Wie schrijft, vind ik, zou zich tenminste moeten afvragen waar hij mee bezig is. Ik was er al een beetje mee begonnen, maar ik zal op deze plek proberen me wat gerichter op deze vraag te concentreren.
(Edwin Fagel)
