Breyten Breytenbach. Klein reis: 27 Okt. – 1 Nov.

Klein reis: 27 Okt. – 1 Nov.

“Memory, says Borges, is very much like forgetfulness.

It comes into and fades from focus.” – Ben Tery

 

 

die dood moet soos ‘n voëltjie wees

wanneer aandlig daal om die breë vloei

van die rivier in donkerwordende goud te doop,

en die voëltjie val

en dryf in ‘n nag van sterre

 

*

Op die platteland in België

Het ek deur die treinvenster

Gesien hoe mooi en fleurig

Getooi ‘n begraafplaas is.

Asof dit liefdevol soos

‘n Groentetuin bewerk word.

En waarom sou vleesakkers

Nie groentetuine en blomtuine

Wees nie? Die behoefte

Aan voedsel en aan skoonheid

Word al hoe groter

En die messtof en toegewyde

Aandag is dáár.

 

*

plant bome, struike, dié wat vinnig groei

om die grond waar ons asse en ander weggooi

begrawe lê die skyn van vastigheid te gee

ons gly so maklik weg in die vergetelheid

maak die paaie wyer as dit moet

dis goed dat mense op en neer kan loop

maar bou ‘n heining of span ‘n draad

óm daardie walle waar ons beendere

soms glinsterend uit die aardkors breek

sodat verbygangers na die toekoms

nie hulle voete sal sny met sterfskerwe nie

trek vir hulle spoggerige klere aan

geel baadjies, onderrokke met kant

om die naaktheid te bedek

terwyl hulle hier op en neer loop

asof niks ooit gebeur het nie

en alles vir altyd aan sal hou

 

*

Europese stede

vogtige keie

lug ‘n somber poep

en die dwarrelende blare

is die goud van vertederde gisters

 

*

Nederland, 2010

ou moffies met kaal hoofde

 suwwe daggaverslaafdes

se oë is wyd van vervolgers sien

keurige jong fasciste

met gekapselde haardosse

serieus

en onmiddellik dekadent

 

*

I slept in the shadow of White Mountain

but around the high temples of the mountaintop

above the silvery bonnet of eternal snow

I could see wreaths of light shivering

 

this big this untouchable this white

this high my knowing will never reach

and through my fingers I tried to count

the prayer beads of scintillating stars

 

to liptaste your name once again

to capture as light raindrops your name

on my bitter tongue to plant your name

like an idol in the ground of my dreams

 

a god to bless my further journeys

for in calling your name blind on the way

with the blood of your name in the mouth

I crawl up ever steeper whitenesses of you  

 

*

Die ou digter en die jong digter sit aan tafel, flets lig val oor die donker blad. Pura, die Meksikaanse vrou wat nou byna opgevreet is deur kanker, sy’s so petiet soos ‘n verhongerde mossie, net haar oë gloei nog groot van tussen die versreëls kyk in die dood, haar laaste opdrag is om vir haar seun wat ‘n baritonsanger is ‘n reeks lieder te skryf, het vir die ou digter vertel hierdie jongeling se totale doofheid kom van pampoentjies wat hy op sewejarige ouderdom gehad het. Die ou digter sukkel om die jong digter se uitspraak uit te maak. Hulle speel ‘n spel van name, van tye en getye en tradisies en klank gedra deur eeue se gedigte. Hóór die jong digter enigiets? Die name word geskommel en met skreefogies beloer, word triomfantlik soos wenkaarte op die bladspieël uitgepak.

“Wie is jou geliefde skrywers?”

“Vallejo. Lorca. Szymborska. Mandelstam. Du Fu…”

Elke naam bring ‘n snoer van verdere name.

“Ek gee vir jou twee Russe in ruil vir jou Chinees…”

“Wie is die digters wat jou aan die skryf sit?”

 “Ha-ha-ha. Kavafi. Tsvetajewa. Celan…”

“Vertaal jy self jou verse vanuit Russies na Engels?” vra die ou digter.

“Emily Dickens het deurmekaar geraak met die grammatika, sy kon nie alles in die reëls insper nie,” antwoord die jong digter.

“Hou jy van Ritsos en Montale se werk?” vra die ou digter.

“Dis dalk waar,” antwoord die jong digter. “Maar Borges se verse werk goed in Russies, juis omdat dit so donker is.”

“Ken jy die werk van Lucebert?”

Sy donker oë is op die ou digter se lippe gevestig asof hy nog nooit ‘n mond van naderby gesien het nie.

“Ek kom van Odessa. Dis Babel se wêreld. Ek moet alles vóél.”

Is daar enigiets wat die jong digter kan hoor behalwe gedigte?

 

*

Toe die strate glimmend nat is buite in die donker nag lees Ilja Kaminski sy versreeks, “Dowe Republiek”, voor in die barok teatertjie La Bonbonnière waar blou en pienk verf afdop van die lyste se krulle. Eers het Elfi Sverdrup haar vreemde klankkonstruksies soos klonte voorgedra, die brullende opbreek van winde met asem soos ‘n duiwel se vloeke uit haar derms en buik totdat dit vasslaan teen die verhemelte. Een so ‘n knorknaag in die keelvel kom as dialoog van Inuït vroue wat met diep asemontploffings wedywer teen mekaar en die wat eerste lag verloor. Daarna lees Michael Krüger die brief wat God in die hemel vir Marx geskryf het, om te vra hoe dit gaan en waarmee hy hom deesdae besig hou. Marx hou nie van Bach nie.

 

En nou is dit die groot, lomp, dowe jong Ilja se beurt. Hy buig sy aansienlike bo-lyf in die losse trui oor die mikrofoon, haal sy bril af en bring die bladsye tot dig aan sy oë. En begin skandeer. “Hy praat nie soos ‘n dowe nie,” sê Pura. “Hy verwoord doofheid.” Aan die begin kan mens nie uitmaak of hy in Russies of Engels lees nie. Sy stem klim soos dié van ‘n wenende wolf. En tjank. So het Brodski ook gelees. Dit moet ‘n bepaalde Russiese ekstase wees. Vroeër die dag het hy gesê Brodski se raad was dat indien jy in die Empire lewe dit ver van die hoofstad moet wees, by die see.

 

*

Terwyl haar man slaap, vertel Sonja ‘n storie

 

… reg in die pad van die aankomende trein

naai ‘n vrou en ‘n man in die sneeu.

 

Oorweeg dit, my siel, hierdie tekstuur van koppigheid en wees stil:

terwyl sy sak en styg bo hom in die lug,

 

begeer hy haar en hy begeer haar nie, hy wil haar hê

met die belofte van daardie volheid.

 

Oorweeg hierdie aankomende trein

waarin die kondukteur fluit, die klok lui en skree

 

asof hy weier om te glo hulle is doof

Oorweeg, my siel, die doofheid

 

en die man, sy aardse voertuig.

Die trein hou stil, die kondukteur fluister

 

Mag julle die lotery wen en dit alles uitgee op dokters!

Die vrou trek haar jas reg, en lag –

 

“Een van ons moes eerste stop, meneer. Ek kon nie.”   

 

*

Met die skielike koue vlamme van herfs begin gesels die bome teen die beboste heuwels met mekaar. Daar is so te sê ‘n knettering vurige herinneringe. Spatsels woede ook. En baie berou aan liefde.

Voor die stomtyd.

 

*

gister was ek ‘n Joegoslaaf

vandag is ek ‘n Belg

môre is ek ‘n engel in die hemel

één van onder tot bo

 

*

bo die slaapslangrivier

tussen geel en rooi bome

uitgeputte mynhope

soos piramidegrafte vir die armes

 

geen swart vlees

meer gepeul ondergronds, net

skagte hol aanwesigheid

ook in dorpies is skoorstene dood

 

*

die digtersfees

 

kyk na die digters

hulle kom uit verskeurde lande

met kole in die oë

en neergestuifde skilfers op kraag

en mou, sommige het vlae

van betrokkenheid geviervou

tot die inperking en samevatting

van ‘n teks in ‘n skraal bundel

wat hulle onder kalklig vanaf ‘n kateder sal mompel

vir ‘n yl gehoor wat niks verstaan nie

 

kyk hoe hulle in lomp danspassies

al sirkelende mekaar probeer bekoor

hoe hulle in romantiese verblinding

soek na die verleiding van die ander se lyf

hoe morsig en kortstondig eensaam

is die liefde

 

luister hoe hulle luister na mekaar

se voorlesing uit verse

asof dit die belangrikste nagnuus is

wat môre vroeg fladderend

sal wegvlermuis tot niks

slaap piekanienie die vee’s in die kraal

 

kyk hoe vergas hulle mekaar

met gefatsoeneerde klankdrolle,

‘n familietwis, ontroue bemindes,

vergete vaders, ‘n grepie onderdrukking,

die versugting na stilte in die grond

 

kyk hoe drink die digters

die drank wat ander betaal

observeer die skeefgetrapte skoene

die liprooisel wat bysiende aangeverf is

hoe hulle op die toilet die blokkiesraaisel

probeer invul van die koerant

wat gratis voor die hotelkamerdeur gelos is

 

kyk hoe onthou die digters die name

van dese en gene wat laasjaar

nog hier was gekruk op ‘n kierie

of laatnag besope en natgepis in ‘n gang

 

kyk hoe belangrik is die digters

elk voor eie spieël

wanneer die gloeilampie swak is

kyk hoe dun is hulle beursies

kyk hoe vernaam neem hulle afskeid

om te verdwyn in ‘n reële wêreld

onsigbaar soos bedelaars

met geheime opdragte

wie se stemme nie gehoor word nie

 

*

paraprosdokian – a phrase or a sentence that leads us down a garden path to an unexpected ending

 

 

© Breyten Breytenbach. November 2010

 

_____________________________________________________________

Bookmark and Share

3 Kommentare op “Breyten Breytenbach. Klein reis: 27 Okt. – 1 Nov.”

  1. Verbysterend.

  2. So evokatief is die werke wat aanhou eggo deur die landskappe en stede van die verbeelding. Baie dele voel handgeskryf op nou verouderende geel papier wat bros uitmekaar trek en die gebeendere van betekenis laat deursteek- die “sterfskerwe” waaraan ons ons voete kan sny. Die gevoel is so Oos-Europees, vol broosheid en verglydende verlies wat ook die vergetelheid binnesypel. Die dwarse lewe van ironie, humor wat lomp dans op die uitkalwerende walle van die dood. Dis meesterlike vergangklikheid en vergetelheid. Die gees klop steeds soos ‘n hart deur dit alles, onsterflik kwesbaar.

  3. Melanie Grobler :

    Breyten, ek is so bly dat ek deur lange jare ekstase beleef as ek jou gedigte lees. Baie dankie dat jy hierdie verse met ons deel. Melanie Grobler