Luuk Gruwez. Van onk tot bereshit

Deze recensie verscheen eerder in De Standaard der Letteren

Guus Middag

Guus Middag

Tijden lang heeft Guus Middag rare woorden verzameld als een ander postzegels. Hij heeft ze  niet enkel opgeschreven en er allerlei overwegingen bij genoteerd, maar er ook telkens weer een definitie aan toegevoegd. Voor illustraties zorgden, als in een oude Larousse, studenten van de Haagse Academie van Beeldende Kunsten. Het vaakst treft Middag zijn rare woorden aan in gedichten. Poëzie is altijd al een van zijn belangrijkse passies geweest: in NRC Handelsblad schrijft hij er sinds jaar en dag over. Bijgevolg treffen wij in de oogst die hij ons hier presenteert woorden aan als ‘behaspelen’, ‘bereshit’, ‘boetelingensneeuw’, ‘centenvanger’, ‘chlamydia’, ‘dorpslucullus’, ‘halflandelijkheid’, ‘kalebouterboom’, ‘koolpikravenzwart’, ‘loopmuis’, ‘manebril’, ‘onmooi’, ‘ossekerelingsgewijze’, ‘roosvingerig’, ‘wispeltuur’ en zoveel meer.

Een van de mooiste rare woorden is ‘onk’. Het betreft de ene helft van bijvoorbeeld een paar sokken waarvan de tweede helft is zoekgeraakt. Middag komt erop uit wanneer hij het gedicht ‘Unileaf’ van de Nieuw-Zeelandse dichteres Laura Ranger wil vertalen. Dat gaat als volgt: A unileaf tree / has only one leaf, / it is the last leaf / that falls. (…) It hangs / like an odd sock / flapping / on the washing line.’ Een adequate vertaling van ‘odd sock’ dringt zich hier op, maar ons Standaardnederlands blijkt niet direct over een woord te beschikken dat even betekenisvol is als het Engelse en tegelijk in poëtische zin voldoet. Uiteindelijk biedt de streektaal soelaas: in het Zaans verwijst het adjectief ‘onk’ namelijk naar het ontbrekende deel van wat een paar had horen te zijn. Een ‘odd sock’ wordt dus een ‘onke sok’.    

Natuurlijk is het ‘Rarewoordenboek’ dat nu voor ons ligt, geen klassiek lexicon. Het doet qua opzet enigszins denken aan het even bizarre, tegelijk humoristische en ernstige ‘Woordenboek van pasklare ideeën’ dat wij bij Gustave Flaubert aantreffen. Het is niet alleen door de eruditie die ervan afstraalt, maar ook vanwege de geestige stijl, een van de meest glimlachbevorderende boeken die ik in jaren gelezen heb. Het confronteert ons met de leerzaamheid van wat nutteloos is. Hoewel: nutteloos? Middags ‘Rarewoordenboek’ draagt ertoe bij dat wij secuurder en geduldiger naar taal leren kijken. Dat vergt een trage manier van lezen waarbij de evidentie van woorden en het gemak waarmee men ons die wil indrammen ernstig ter discussie staan.

                        

GUUS MIDDAG

Rarewoordenboek, Van bereshit tot zeeajuin

Uitgeverij Van Oorschot, 236 blz., 19,90 euro

De Bezige Bij, 64 blz., 16,50 euro

 

AANTAL STERREN:

**** 

Bookmark and Share

Comments are closed.