Carina van der Walt. Szymborska oorlede

Szymborska oorlede: “Mozart van die poësie”

Op Woensdag, 1 Februarie, is die Poolse digteres Wisɫawa Szymborska na ‘n lang siekbed met longkanker in haar slaap oorlede. Haar familie en vriende was by haar in Krakau. Sy het 88 jaar oud geword. Die Poolse minister van buitelandse sake, Radek Sikorski, verwys na haar dood as ‘n “onvervangbare verlies vir die Poolse kultuur.” (NU.nl, 1 Febr.) Sy het die Nobelprys vir Letterkunde in 1996 gewen. Die beoordelaars van hierdie gerespekteerde prys het haar die “Mozart van die Poësie” genoem.

In die 60 jaar wat sy gedigte skryf, het sy nie vierhonderd gedigte gepubliseer nie. Toe sy gevra word waarom dit so min is, het sy geantwoord: “Daar staan ‘n snippermandjie in my kamer. ‘n Gedig wat saans geskryf word, word soggens herlees. Die gedig oorleef dit nie altyd nie.” (De Standaard, 1 Febr.) Daarmee demonstreer Szymborska haar humorsin.

 

De twee apen van Bruegel

 

Zo ziet mijn grote eindexamendroom eruit:

twee apen zitten aan de ketting voor het raam,

buiten waait de hemel voorbij

en baadt de zee.

 

Ik leg examen af in de geschiedenis van de mensen.

Ik stotter en modder.

 

De ene aap, die me aanstaart, luistert ironisch,

de andere doet alsof hij dut –

maar wanneer op een vraag een stilte volgt,

zegt hij me voor

met een zacht gerammel van zijn ketting.

 

Uit: Uitzicht met Zandkorrel (1997), Uitgeverij Meulenhoff, p.9, vertaler Gerhard Rasch)

 

Szymborska was ook ernstig van geaardheid en polities vir ‘n kort tydjie lid van die Kommunistiese Party. Na ‘n paar jaar bedank sy uit teleurstelling. Haar humor, nederigheid en erns vind weerklank in gedigte, wat dikwels subtiel en spookagtig mooi is. Hierdie “Mozart van die poësie” vermeng volgens die Nobelprys se jurie die elegansie van taal met die “raserny van Beethoven” (De Standaard, 1 Febr.)

Toe joernaliste haar na afloop van die prysuitreiking gevra het wanneer sy haar eerste gedig geskryf het, het sy so geantwoord: “Dit is moeilik om te sê wat die eerste gedig was, omdat ek baie klein was toe ek begin het om gedigte te skryf. Ek was ongeveer vier jaar oud. Natuurlik was dit lomp en belaglik. Maar as enetjie goed was, het my pa hom gevat en vir my geld gegee om sjokolade vir myself te gaan koop. Dus kan jy sê dat ek van my poësie begin lewe het toe ek vier was.” (De Standaard, 1 Febr.) Die meeste Nederlanders het met Szymborska kennis gemaak deur die vertalings van Gerhard Rasch in die reeds genoemde bundel. Uitzicht met zandkorrel het ‘n topverkoper geword. Dit gebeur nie sommer met ‘n digbundel nie. Hier volg drie strofes uit die titelgedig:

 

Uitzicht met zandkorrel

 

We noemen hem een zandkorrel

maar zelf noemt hij zich korrel noch zand.

Hij kan het af zonder een naam,

of die nu algemeen, bijzonder,

vluchtig, blijven,

verkeerd of passen is.

 

Onze blik en aanraking doen hem niets.

Hij voelt zich gezien noch geraakt.

En dat hij op de vensterbank is gevallen,

is uitsluitend ons, niet zijn avontuur.

Voor hem is dat vallen zonder meer,

zonder zekerheid of hij al gevallen is,

of nog valt.

 

Uit het raam heb je een mooi uitzicht op het meer,

Maar dat uitzicht ziet zich niet zelf.

Kleurloos en vormloos,

stemloos en geurloos

en pijnloos bestaat het op deze wereld.

 

Uit: Uitzicht met Zandkorrel (1997), Uitgeverij Meulenhoff, p.9, vertaler Gerhard Rasch)

 

Szymborska se laaste digbundel is Dwukropek (2006). In dieselfde jaar word dit tot die beste boek gekies deur die lesers van die Poolse koerant Gazeta Wyborcza. Verlede jaar het sy die hoogste Poolse onderskeiding vir verdienstelike werk in kultuur van pres. Bronislaw Komorovski gekry, die Orde van die Wit Adelaar.   

Op 16 Mei verlede jaar het ek ‘n kort stukkie geskryf oor die eerste biografie wat oor Szymborska gepubliseer is:

Wislawa Szymborska – Prullaria, dromen en vrienden,

Anna Bikont en Joanna Szczesna

Uitgeverij De Geus

2007

 

 

(Carina van der Walt)

Bookmark and Share

Comments are closed.