Edwin Fagel. Mooi (5)

Picasso - Fille devant un miroir

Pablo Picasso – Fille devant un miroir (1932)

 

 

“Ik ben Picasso! Wij gaan samen grote dingen doen.” Op 8 januari 1927 zag Pablo Picasso (1881-1973) in Parijs een blond meisje met een klassiek gezicht de metro verlaten: de op dat moment 17-jarige Marie-Thérèse Walter. Hij sprak haar naar verluidt met deze woorden aan. Hij had gelijk. Na deze ontmoeting volgde een indrukwekkende reeks schilderijen, etsen en tekeningen met Marie-Thérèse als onderwerp. Eerst verborgen, omdat hun relatie verborgen moest blijven voor Picasso’s toenmalige echtgenote, de danseres Olga Kokhlova. Later zonder enige terughoudendheid. In de schilderijen waar Marie-Thérèse als model fungeerde is de grondtoon meestal erotisch. De schilderijen zijn vaak een ode aan haar klassieke schoonheid, haar jeugdige kracht. Maar Fille devant un miroir (1932) brengt daar een extra laag in aan.

 

Het schilderij hangt in het Museum of Modern Art in New York en ik vond het schilderij, toen ik het er vorig voorjaar zag hangen, ronduit magisch. Het klassieke thema van een vrouw die in de spiegel kijkt waarbij de reflectie wordt weergegeven als een doodsmasker is sowieso aangrijpend; het wordt in dit schilderij door Picasso op een beklemmende, indringende manier vormgegeven. Bij de uitgang kocht ik de catalogus van het museum, maar niet voordat ik had gecontroleerd of Fille devant un miroir erin stond opgenomen.

 

Het type spiegel dat is geschilderd, leerde ik uit de catalogus, wordt in het Frans psyché genoemd, het Griekse woord voor ziel. Links zien we de ‘echte’ Marie-Thérèse. Haar gezicht bestaat uit twee helften, één vleeskleurig, de ander fel geel. Deze gespletenheid suggereert een innerlijk conflict en de catalogus heeft het over het conflict tussen de onschuld van het meisje en haar seksualiteit. Dit wordt ook uitgebeeld in het lichaam van Marie-Thérèse, dat tegelijk naakt is en gekleed – en bovendien geeft het schilderij er een soort röntgenweergave van. Ze draagt zowel in het ‘echt’ als in de reflectie een gestreept badpak, waarvan de strepen ook haar ribben kunnen zijn.

 

De reflectie laat een donker gezicht zien met een doodse blik, een gezicht dat door die donkere kleuren ook een zekere agressiviteit uitstraalt. Is het Marie-Thérèse op latere leeftijd? Of representeert haar spiegelbeeld een donkere kant van haar persoonlijkheid? De kleurige achtergrond, dat het effect van een glas-in-loodraam heeft, geeft het tafereel iets sacraals. Overigens heeft de houding van haar arm wel een gelijkenis met de arm van een kunstenaar die aan zijn schilderij werkt. In deze interpretatie zou Marie-Thérèse haar eigen spiegelbeeld vervaardigen. In dezelfde periode waarin Picasso dit schilderij maakte, maakte hij ook de serie tekeningen en etsen die de kunstgeschiedenis in zouden gaan als de Vollard Suite, en waarmee Picasso de verhouding tussen schilder en model, kunstenaar en kunstwerk problematiseerde.

 

Dit alles was ik me niet bewust bij de eerste kennismaking met het schilderij. Toen was ik overweldigd door het beeld, die de kracht had van een openbaring.

 

Marie-Thérèse schreef Picasso eens: “Ik hou van je en ik geef je alles wat ik heb.” Ze schonk hem een dochter (Maya, geboren in 1935); vlak na de geboorte van hun dochter kreeg Picasso een verhouding met Dora Maar. Na de dood van zijn vrouw Olga in 1955 deed Picasso Marie-Thérèse nog wel een huwelijksaanzoek, maar na al die jaren weigerde ze met hem te trouwen. In 1977, vier jaar na de dood van Picasso, hing Marie-Thérèse Walter zich op in de garage van haar huis.

 

(Edwin Fagel)

Bookmark and Share

Comments are closed.