Archive for April, 2012

Joan Hambidge – vertaling in Engels

Monday, April 30th, 2012

Joan Hambidge – vertaal deur/translated by Jo Nel, Charl JF Cilliers & the author 

Joan Hambidge
Joan Hambidge

Joan Hambidge is Professor of Afrikaans Literature & Creative Writing at the University of Cape Town. Her latest volume of poems is Visums by verstek (2011). She is a regular book reviewer and writes articles on literature and films. She conducts MA courses in Creative Writing at the University of Cape Town. Joan has two doctorates. She has also published several satirical and non-satirical novels such as Die Judaskus, Palindroom and Kladboek. Die buigsaamheid van verdriet (2006) is a volume of selected poems. She is also known for her essays on literary theory. For her poetry she was awarded the Eugène Marais Prize and the Litera Prize.  Another volume of poetry, Lot se vrou, will be published shortly.




So hard to download all the rememberings.

The internet connection is unstable

and the files are too large for my inbox.

What is more, I’m struggling to delete them.

An answering machine warns of heavy traffic…

Oh how I abhor the use of words

such as files, delete and traffic!

Technical concepts that interrupt my poem,

like you for whom meditation means

emptying, cleaning out, a clear mind.

So hard to download all the memories.

How much less complicated was it not

before the internet. Now we are at the mercy

of the babblings of a hasty sms,

the siege of an e-mail, warfare on a blog and, dammit,

that one connection

that can end in instability, in peril.

The whole day I have been exploring

reasons for our temporisation.

And in a different light I meditate

on a connection in a poem downloading slowly

and causing a whole system to freeze.


( Charl JF Cilliers)




Tokio, A Meditation


Does silence have a structure?, your late-night email

asked me here in the light of another time zone

while I struggled with wifi in a room of the Shiba Park hotel.

My reply kept getting stuck, skittish, floundering

like a fish that was about to lose its ki.

Just behind the hotel there was a funeral parlour,

a karaoke bar and a park for indolent walks.

This email’s like a smouldering fire, I reply.

I still cannot get an on-line connection.

Yesterday at the temple, washed my hands, left a coin.

Like me, the gods here are silent in all the conflicting languages.

In an unsent email there is a scorching soundlessness.


(Tr. by Charl JF Cilliers)



New York



Tonight I double-lock the door

and in my memory see your majestic skyline.

The city – like this traveller –

grows more guarded, but not more silent;

nothing can ever supersede

your imposing, tumbling Twin Towers:

in their very absence doubly absent.

In Chinatown the small call boxes still boast

their petite pagoda roofs and Harlem remains in darkness,

an expanse of hatred, malice and insurgency.

In Greenwich Village people give an account of how

it happened: in slow motion, as if in a dream,

first one and then another blast.

Armageddon. Descent into Hell. Doomsday.

You have seen other wars come and go,

have become a haven for soldiers fighting

in the old world; have drawn strangers to your bosom;

for guests from far and near you skyscraper ever higher.

You become the whole world in a city.

In 1927 you rejoiced when Charles Lindbergh

completed a breath-catching solo flight from here to Paris.

In 1929 you lived through Wall Street,

a state of total loss, a black depression.

So it is then: a city of high points, beacons, an Empire State,

a Statue of Liberty, while a deep subway keeps murmuring and toiling.

Much-celebrated city, with a heart called Central Park:

Once more I walk down 5th Avenue, see ships on the Hudson,

hear yellow cabs restlessly idling close to Greenwich Village.

So many poets have sought sanctuary in you.

One even foretold this last onslaught upon you:

“we must love one another or die…”

Is Deep Throat still showing on 42nd?

And does a deadbeat still call out: “Spare me a dime?”

I stand in Times Square and wonder who

on Broadway tonight will play out

the American Dream in cryptic shards of sound?

A Brooklyn Bridge across which survivors, coated in dust, keep fleeing?

A David Mamet with hot-blooded dagger thrusts?

An exuberant restaging of Hair or Oh, Calcutta!

would strike a false note, be out of place…

City of many names: forest of stone,

the Big Apple

the city that never sleeps,

“the city so nice they named it twice”…

Make me your Fiorello la Guardia,

an honorary citizen, an ambassador,

for you who remain standing,

in spite of adversity.


(From: Visums by Verstek, H & R, 2011) 

(Tr. by Charl JF Cilliers)





A small matchbox

kervansaray international holiday courts

packed with memories and impressions.

In so many cities a collected memento:

from Havana, soap, its fragrance lost, a fold-up toothbrush

from Acapulco’s Zen Hotel, a tube of toothpaste from Kyoto.

I play at  Alice In Wonderland: grow larger and smaller

in front of all the travel doors of memory.

There was a time when I drowned in my tears: a tolling bell

of parting, rejection, the end of a relationship,

impelled the journey. The ginger cat’s smile lingers.

One late summer afternoon I drove into Edinburgh,

amazed at the pink tinge of a city

ablaze with the colours of sunset.

Now it is an inward journey in the knowledge that all

my impressions are imaged in such a small matchbox.


(From: Visums by Verstek, H & R, 2011) 

(Tr. by Charl JF Cilliers)





You find no man, at all intellectual, who is willing to leave London. No, Sir, when a man is tired of London, he is tired of life; for there is in London all that life can afford. – Samuel Johnson


or rather, river too wide to be

controlled. In 1666 a fire devoured

your heart. You survived, were rebuilt,

endured plagues, wars, invasions, deaths.

Yet you have never gripped my imagination. I am

merely tarrying here, viewing your landmarks such as the Thames,

Westminster, Buckingham Palace, too many to recount.

You are, have always been, merely a gateway to other cities,

en route to Dublin, Glasgow, Vienna. A meal ticket.

Forgive me! This is, in the first place (and the last),

about me, not you. I do not find myself in Mexico

longing for Granada; nor singing the praises of Petticoat Lane

in a cold city with a Tube that stretches far and wide.

(and hidden from sight, evils walk round at night, like Jack the Ripper.)

I hate your Cockney sounds, your double-decker buses,

your detachment, your ruefulness, your haughtiness.

An Englishman in New York, my foot!

But wait. There is indeed something that lifts you above

others (apart from strange sounds and colours):

Madam Tussauds.

Imitation, cloning, likenesses.

Here I stand, a visitor to the house of spent passion,

love that has flown; The Tales of Hoffman is playing,

but there is no more life.

Here you take me back to the bluebeard room,

to all the wax images of my lost, heart-rending relationships.

Fortunately my head – like that of the Madam – is not being chopped

off. Your detachment thus commemorated.


(From: Visums by Verstek, H & R, 2011) 

(Tr. by Charl JF Cilliers)



Santiago de Chile


O beloved, tormented city:

I know of your distress,

your Costanero Norte cut off,

Santiaguinos trapped in

your dark underground and Estacion.

In my mind I walk across

the Alameda and wonder if Sanhattan

is still standing. Is the snow on the Andes melting?

Is the Cordillera de la Costa

aware of your setback? Is the Mapoche flourishing?

Is the Tupungato volcano

dormantly spluttering?

O beloved, tormented city:

La Chascona, that monument,

is hopefully unscathed?

“Beyond the country’s walls,

beside the snow’s crystal lattice,

behind the river’s green leafiness,

under the nitrate and thorns

I came upon drops of blood,

and every drop burned

like fire.” The words of the poet

of La Chascona remain

alive in me all the way to Machu Picchu

and the morning glow of the Urubamba’s

spluttering soleful sounds of longing.


(From: Visums by Verstek, H & R, 2011) 

(Tr. by Charl JF Cilliers)




Krung Thep Mahanakhon


City of Angels,

Big City ,

Eternal City of Jewels,

Impenetrable City,

how does one evoke you in my language,

not in Pali or Sanskrit?

In your words you are called

Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Yuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Phiman Awatan Sathit Sakkathattiya

Witsanukam Prasit

apparently the longest name on earth,

according to The Lonely Planet.

My poetry needs something more passionate, more urgent:

For me you are the Venice of the East

with your rivers and canals properly protected

against inundations and floods and other calamities.

Who watches over you?

In my imagination I see

children sailing over klongs

during jubilant festivities,

and on Queen Sirikit’s birthday,

so it is said, there are cheerful decorations and lights

in her honour. Angelic, bounteous, I am told,

as the leave granted, during a Brahmin festive season,

for frenzied rice-picking,

and for perhaps gaining some fleeting

understanding of you?

Without ceremony

or long-windedness,

your excess articulated in your name.

I do not understand you:

could never get you trimmed

down: even though I was there.


(From: Visums by Verstek, H & R, 2011) 

(Tr. by Charl JF Cilliers)


Charl JF Cilliers  was born in 1941 in Cape Town. Initially he went into the field of electronics and lectured for 4 years. He then joined Parliament as a translator in 1968 and retired in 1998 as Editor of Hansard. His first volume of poems West-Falling Light appeared in 1971, to be followed by Has Winter No Wisdom in 1978. His Collected Poems 1960 – 2008 appeared in 2008 and The Journey in 2010. His latest volume of poetry , A momentary stay.  was published in 2011. He also published a volume of children’s poems, Fireflies Facing The Moon, in 2008. He has retired to the Cape West Coast where he continues to write.


My sweet old etcetera


It’s through Latin

Etruscan becomes comprehensible –

and even Egyptian hieroglyphics

are effortlessly deciphered

by experts; now explicable.

But who will someday grasp

the alphabet of our ruins?


Mysteriously you construct

a plastic model ship

of the Titanic – while I drift

on the Dead Sea

anticipating deliverance.

Archaelogical research

cannot simplify

the destruction

which you multiply.


(Tr. by Jo Nel)



One night-stand


The scène is always the same:



The next day constantly a mind fuck:


and regret.


To fall in love is like placing a bet.


(Tr. by the author)



 Writing as fucking


To write a sapphic verse

close before midnight

leads to many problems

(ignoring “vicious mathematics” …)

to find a non-off-beat image

for our for(ever)ness:

the pen is mightier than the sword:

does not work; too phallic, sexist,

sounds like penis-envy…

when two lips speak together:

does not reveal much of our softness/tenderness;

rubyfruit jungle:

is false, fruit-

less romanticism;

dark labyrinth:

too desperately literary;

bitter lemons:

cute poetic cunninglingus.


To write a (love)poem

like this, creates


about that which merely is.


(Tr. by the author)




For Margaret Rosabel Mezzabotta


Untimely, premature your exit

to an unknown region.

The soul, I remember this morning,

needs the slow maturation of wine.

If hastily uncorked or poured

wine suffers bottle shock.

You would have been able to verify

this for me: an obscure reference

to the Egyptian Book of the Dead.

But to comprehend your death

is an undecodable hieroglyphic

in a dark impassable alleyway.

Death reverses the order of words,

it makes us look back, remember, even

seize small moments of chance –

like my cleaning your glasses once,

discussing dark symbols with you.

For this funeral oration, or rather declamation —

as a poet I am completely unprepared,

no, undeclared, undeserving…

The so-called consolatio or comfort

of a medium (Look, she sends you a rose)

or the flickering of a candle,

undoes nothing. What does “passing away”

mean? That you had to leave – in my book

anyway – far too rapidly

for heaven? That your soul was forced out

seemingly without warning. That roses fade,

candles cease to flicker…

Still I wanted to ask:

“Who scratched out Nefertiti’s one eye

so that she was blinded on the other side?”


(Tr. by the author)



My parents




From my birdlike mother,

I inherited my unhappy, dissatisfied, unpleasing nature:

Yesterday, was a better day.

From my forceful, burly father,

my dreamy, romantic, undaunted disposition.


The one can place words like blocks;

the other’s dreamy nature almost blocked

by others…


And me?

Their heirloom?

The one part of the Janus head

looks back to what was;

the other half to what words

may unblock.




Oh it was always so effortless, so easy

to turn away from you my parents,

the eternal addressees

of this poem and my prayers.


This is an elegy

before you leave for the other side

and because a funereal poem might be inappropriate

at this time of deadly silence.


For her my crooked old mother

for him my burly father

something which is shorter than a letter

worthier than a legacy

more lasting than a gravestone

more reliable than an insurance policy

more worthy than a family ring.


Every poem which stems

from me with affection

due to them.


Her voice the metre of my verses

his hand the form of my words.




They are the salt of the earth

yes, the salt of the earth

because their tears

their tears

stream like salt

like salt

over their cheeks

They are the salt of the earth

my parents

lamenting in silence

over their children’s tears

streaming like salt

like salt

over their cheeks





tonight I recall a letter to you

written in my niggling handwriting

from a faraway country:


It is winter in New Haven

at night I hear the silence

of the snow falling

like the wings of departing swallows


O Mother

I carry the heavy burden

of feeling the descending words

the feathers of a departing swallow


O Mother

O Mother

I carry the heavy burden

of words descending on me

like black swallows.




Tonight I suddenly recall

how you called

out: “Everything is against me!”

and about three decades later

I realise


how you struggled

to fit us all in

on your 30 Day Old Mutual



Another policy

another late shift

an extra work load.


And I?


I keep myself busy with a policy

with almost no investment value.

It fails to fit on a normal calender,

it prefers the unpredictable hour

and yes, it does not protect you

against disillusion

or similar feelings

as a published poem betraying the poet.




When I was younger

and oh so unsure


they were merely in the way


but now I return

incessantly to them

my parents so sure

and understanding,

prepared to stand surety


Does a pun lurks there

in being “sure” and “stand surety”

if merely in a poem?





I carry you

a graft on my body.

I dreamt of you last night:

you are playing in an orchestra

with your old cronies

at a small, village wedding

with many dirty, stacked plates.

You hand me a glass of wine…


How real, tangible

the dream feels which according to Cirlot

might indicate an approaching death.

Yes, my father presents me with a glass

from which I pour life

with full abundance.




My mother prefers

Not to be mentioned in my verses.

Yet my first searching, rambling poem

written in a faraway USA

in cold winter snow, was addressed to her.


Previously I spoke to her through

other woman poets in my letters.

Poetry learnt by heart

now written from the heart.

My mother prefers

not to be mentioned in my verses.

Yet all words stem

from the restrained, confined mother womb.


Oh mother forgive me this tres-

pass, this intrusion

of your privacy,

due to the unsevered umbilical cord.




Look at them, my parents,

sitting as a young engaged couple

on a sofa in a Jewish studio.

You smile with a little hat on your head

holding Dad’s hand.

Many decades later I realise:

we choose undoubtedly our parents

prenatal and astral.


Here they are, my parents,


the two old wrecks

in a poem by their second eldest.

I see them after being 50 years together:

on that day I phone them up

from a faraway place.


I place them neatly

– as if for a photo shoot –

for a final analysis,

for an unharmed version,

in a thankful cadeau.

A coup de chapeau!


(Tr. by the author)





Although I lost my religion long before my virginity


yes it was traumatic   to copy others

in this process   me I copycat    could I understand in Rome

the first original shall we say, most original city

of the arts understand why artists create

represent passion in a painting hanging upside

down from roofs   everything for art’s sake

I must confess: I even cried


when I saw Michelangelo’s Pieta


as it becomes more than a mother

not comprehending the death

of her beloved firstborn   look at the fingers

they are stretched out   searching    

the son’s cold broken knee

the head backwards   the loin cloth unravel-

ling  how long will it take before the body de-

composes?  the muscles breaking down


Even the holes in hand and foot

recalled in breathtaking detail

(Remember: He was pierced)


For me death here becomes colder than marble


(Tr. by the author)



Persbericht, Den Haag, 25 april 2012: Leonard Nolens

Thursday, April 26th, 2012

Leonard Nolens

De Vlaamse dichter en dagboekschrijver Leonard Nolens (Bree, 11 april 1947) ontvangt dit najaar de Prijs der Nederlandse Letteren. Aan de prijs is een geldbedrag verbonden van 40.000 euro.


Dit maakte de voorzitter van het Comité van Ministers van de Taalunie, de Vlaamse Minister van Onderwijs Pascal Smet woensdagavond bekend in een uitverkochte Bourlaschouwburg in Antwerpen, waar de 65ste verjaardag van Nolens gevierd werd.  

‘Nolens doet het Nederlands opnieuw zingen’, zo stelt de jury onder voorzitterschap van Herman Pleij. De jury noemt Nolens een ‘uitzonderlijk dichter en zeer begenadigd voorlezer’ en kenmerkt zijn werk als ‘een levenslange worsteling in taal en een zoektocht naar de eigen identiteit en die van de ander’. 

De laureaat werd woensdagochtend overdonderd door het bericht. Hij zat in zijn werkkamer toen minister Smet belde: ‘Het was of de buitenwereld op een onwezenlijke manier binnenkwam’.

Bij de aankondiging in de Bourlaschouwburg zei minister Smet: ‘Leonard Nolens wijdt zich al zijn hele leven aan wat allicht economisch een van de meest nutteloze bezigheden is, en daar heb je in deze tijden uitzonderlijk veel lef voor nodig. Maar zonder taal, gevoed door taalkunstenaars, is er van economie waarschijnlijk helemaal geen sprake’. 

 Nolens heeft sinds zijn debuut in 1969 een indrukwekkend oeuvre opgebouwd. Zijn bundel Liefdes verklaringen (1990) werd in Nederland bekroond met de Jan Campertprijs en in België met de Driejaarlijkse Prijs van de Vlaamse Gemeenschap voor poëzie. In 1997 kreeg hij de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre. In 2008 werd hem de VSB Poëzieprijs toegekend.

De Nederlandse Taalunie kent de Prijs der Nederlandse Letteren om de drie jaar toe aan een auteur van wie het werk een belangrijke plaats inneemt in de Nederlandstalige literatuur. De ene keer overhandigt de Belgische koning de prijs, de andere keer de Nederlandse koningin.

De jury van de Prijs der Nederlandse Letteren 2012 bestaat uit Herman Pleij (voorzitter), emeritus hoogleraar historische Nederlandse letterkunde, Universiteit van Amsterdam; Chandra van Binnendijk, publicist, redacteur in Suriname; Leen van Dijck, directeur Letterenhuis Antwerpen; Iris van Erve, docent Nederlands, hoofdredacteur Passionate Magazine, adviseur Nederlands Letterenfonds; Judit Gera, hoogleraar moderne Nederlandse Letteren aan de Universiteit van Boedapest, literair vertaler; Ruth Joos, radiomaker bij de VRT; Michiel van Kempen, bijzonder hoogleraar West-Indische Letteren Universiteit van Amsterdam; Hans Vandevoorde, docent Nederlandse literatuur Vrije Universiteit Brussel.


Leonard Nolens is sinds de instelling van de Prijs der Nederlandse Letteren in 1956 de twintigste laureaat. De eerdere laureaten waren: Herman Teirlinck (1956), A. Roland Holst (1959), Stijn Streuvels (1962), J.C. Bloem (1965), Gerard Walschap (1968), Simon Vestdijk (1971), Marnix Gijsen (1974), Willem Frederik Hermans (1977), Maurice Gilliams (1980), Lucebert (1983), Hugo Claus (1986), Gerrit Kouwenaar (1989), Christine D’Haen (1992), Harry Mulisch (1995), Paul de Wispelaere (1998), Gerard Reve (2001), Hella S. Haasse (2004),Jeroen Brouwers (2007) en Cees Nooteboom (2009).


Het Comité van Ministers van de Nederlandse Taalunie bestaat uit Pascal Smet, Vlaams minister van Onderwijs, Jeugd, Gelijke Kansen en Brussel (voorzitter); Joke Schauvliege, Vlaams minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur; Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart, Nederlands minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap; Halbe Zijlstra, Nederlands staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.


Luuk Gruwez. Waiting for the miracle to come

Thursday, April 26th, 2012

Op 25 april vond in een uitverkochte Antwerpse Bourlaschouwburg voor achthonderd mensen een hommage plaats aan Leonard Nolens die vijfenzestig jaar is geworden. Meer dan twintig dichters lazen een gedicht voor dat zij speciaal voor die gelegenheid geschreven hebben. Een van hen was Luuk Gruwez met onderstaand gedicht:




                                We are ugly, but we have the music.
                                 Leonard Cohen


Er zijn natuurlijk, Leon, de deelnemers en de toeschouwers,
trekkers, blijvers, zij die weigeren te wonen. En dan wij.
Hoe te bewijzen dat toeschouwers ook deel kunnen nemen,
dat deelnemers meesterlijk toe kunnen kijken?

Er zijn natuurlijk, Leon, die ene echte seconde
en alle valse eeuwigheden, die ene onvergetelijke
efemere en al het pompeuze dat doet of het duurt.
Er zijn jouw zwaarte en mijn lichtheid, jouw lichtheid

en mijn zwaarte die hardnekkig zoeken te verbroederen
– paarden in de ochtendnevel en pianotoetsen pianissimo
vanachter een vitrage over een korenzware zomerakker:
al die paradoxen in dat ellendige heelal van niemendal.

Er is natuurlijk – maar wat is natuurlijk? – Leon,
dat verhaal van een schepping, verkeerd gefabriceerd:
zodat wij, zodat wij, zodat wij. Wij hoeven het
elkaar maar te zeggen en het gebeurt op papier,

op een scherm, op de bühne van ons malle bestaan.
Er zijn jouw zwaarte en mijn lichtheid, Leon,
jouw lichtheid en mijn zwaarte, terwijl jij toch
naar elders ging en ik van elders kwam.

Maar verjaren doen wij eensgezind: wachtend
op het mirakel, maniakaal muzikaal. Als hostie
of kauwgom kleeft het woord aan ons verhemelte,
want elk van ons aast minstens op een hemel,

ook al moet, Leon, die pamper van ons eerst nog vol.


Luuk Gruwez

Louis Esterhuizen. Om vir ‘n fees totsiens te sê

Wednesday, April 25th, 2012


In welke mate jy toegelaat word om te doen. Hierdie gedagte draal die afgelope maande reeds soos ‘n voosgeluisterde refrein deur my gedagtes. En ja, natuurlik voel ‘n mens ietwat gedemp oor die US Woordfees se aankondiging dat die jaarlikse Versindaba poësiefees nie meer as ‘n aparte entiteit aangebied gaan word nie, maar voortaan by die Woordfees se omvattende program ingeskakel gaan word.

Daarom is dit seker nie onvanpas om voor die nostalgie te swig en ter wille van die rekord bepaalde momente rondom dié unieke fees, wat van 2005 tot 2011 elke jaar te midde van ‘n breë front van skeptici  en besonderse uitdagings plaasgevind het, neer te pen nie.

Wat jy toegelaat word om te doen. Hierdie “toelating” is uiteraard ‘n belemmering van sóveel uiteenlopende faktore: befondsing, infrastruktuur, entoesiasme, welwillendheid, gesondheid, ens. ens. Soms lé dié “toelating” in lieflike plekke en dan is die ywer en welwillendheid ‘n gegewe; daarenteen kan dit weer sodanig wees dat jy gestuit voel in jou entoesiasme. Maar, solank jy glo in die sinvolheid van dit wat jy probeer vermag, dwing jy vorentoe in die mate wat jy toegelaat word om te doen wat jy glo gedoen móét word.

So is dit gesteld met bykans alle ondernemings in die lewe. En beslis ook ten opsigte van die feestelikheid genaamd “Versindaba”.

Versindaba 2005

Versindaba 2005

Hoe goed onthou ek nie die besonderse Saterdag toe Marlise (Joubert) met die voorstel gekom het dat ons ‘n eksklusiewe poësiefees moet reël as vertoonkas vir die digkuns en haar digters nie … Saterdag, 11 September 2004. Ons staan saam met ‘n groepie digters buite die boekwinkel en gesels na afloop van die dié betrokke Saterdag se Boekpraatjie; ‘n bundel deur een van ons bekroonde digters wat uitgegee is met ‘n tweekleuromslag en gedruk is op blygemaakte fotostaatpapier.  Ek maak die opmerking dat die manier waarop dié bundel uitgegee is – ter wille van kostebesparing, natuurlik – ‘n belediging is vir die poësie wat op daardie bladsye gedruk is. En oombliklik: gróót gesprek oor hoe gemarginaliseerd die poësie is. Gevestigde uitgewers gee maar enkele digbundels uit (so min soos 2 titels per jaar); selde indien ooit jonger digters. Op die boekblaaie van koerante en tydskrifte verskyn daar hoogs by uitsondering ‘n resensie. Ensovoorts, ensovoorts.

Maar dan moet ons ‘n fees reël ten einde die digkuns te bemagtig, stel Marlise meteens voor; ‘n fees wat nuwe talent ontbloot en die wye verskeidenheid van die Afrikaanse digkuns demonstreer.

Vir die volgende klompie weke is dié voorstel weer en weer bepraat by die huis; met talle mense is daar in gesprek getree oor die moontlikheid van ‘n poësiefees. Deurgaans was die gevoel skepties, selfs toetentaal afwysend, om die minste te sê. Maar met die infrastruktuur van die Protea Boekwinkel wat ek en Marlise in 2002 op Stellenbosch gevestig het, en die meelewende ondersteuning van ons hoofbestuurder, Nicol Stassen, het ons kans gesien vir dié bepaalde uitdaging.

In welke mate jy toegelaat word om te doen. Uiteindelik het Jannie Mouton, hoofdirekteur van PSG, ingestem om dié fees in sy privaat hoedangheid te borg nadat die PSG direksie téén ‘n borgskap besluit het. Sy onderneming was egter om net dié eerste jaar te finansier; daarna sou ons op ons eie wees, finansieel gesproke. Dog, Jannie sou uiteindelik die fees finansieel bly steun selfs tot en met die laaste een verlede jaar …

Na dié skenking het die belemmerings in meer gunstige plekke begin val en op 4 Junie 2005 kon ons die volgende persverklaring uitstuur. Ek plaas dit volledig hieronder aangesien dit al die doelstellings van die fees bevat. 

‘n Indaba om die Verskuns opnuut vonk te gee!

Die Afrikaanse poësie word wyd beskou as die  genre wat waarskynlik oor die afgelope 100 jaar die meeste tot die status van die Afrikaanse letterkunde bygedra het. Dit is opvallend dat twee digters (N.P. van Wyk Louw en Breyten Breytenbach) vroeër vanjaar deur ‘n paneel letterkundiges uitgesonder is as die skrywers wat die meeste tot die Afrikaanse kulturele bewussyn/erfenis bygedra het.

En wat het ons behou van ons letterkundeklasse op skool?  Flertse verse, poëtiese beelde, dalk selfs ‘n hele gememoriseerde gedig, die toonsetting van ‘n Ingrid Jonker- of Boerneefvers. Sonder dat ons daarvan bewus is, is die Afrikaanse poësie deel van die meeste Afrikaanssprekendes se woordeskat en gedagtewêreld.

Tog wil dit voorkom of die Afrikaanse poësie oor die afgelope dekade aan status ingeboet het.  Bewyse hiervoor lê onder meer daarin dat gevestigde uitgewerye tans gemiddeld twee tot vier digbundels per jaar uitgee. Voorts is die ruimte wat in die gedrukte media aan boekbesprekings afgestaan word, ernstig ingekort.

Desnieteenstaande geniet Afrikaanse digters heelwat aansien in die internasionale arena en heelwat van ons digters word gereeld genooi om aan internasionale poësiefeeste deel te neem.

‘n Omvattende bloemlesing oor die Afrikaanse digkuns het ook enkele jare gelede in Nederland verskyn. Etlike Afrikaanse digters se verse word gereeld in ander tale vertaal en oorsee versprei.

In ‘n poging om die marginalisering van ons digkuns teen te werk, is daar besluit om ‘n Afrikaanse poësiefees te reël waartydens sowel ons voorste digters as jonger, ontluikende digters saam kan deelneem. Die oogmerk van hierdie fees is om as waarmerk te dien vir die stand van poësie in Afrikaans soos dit tans daaruit sien.

Daarom heers daar groot opgewondenheid by die organiseerders om die eerste poësiefees vanjaar  gedurende die naweek van 9 en 10 September 2005 in die HB Thomteater, Victoriastraat, Stellenbosch aan te bied. Die verrigtinge sal Vrydag om 18:00 begin. Die program bestaan uit drie sessies: Vrydag van 18:00 tot 22:30, Saterdag van 10:00 tot 17:15 en van 19:00 tot 23:30.

Tydens die gala-geleentheid Saterdagaand in die HB Thomteater sal ‘n nuwe prys vir die beste digbundel van die voorafgaan jaar oorhandig word. Die toekenning word deur Protea Boekhuis en die Jannie Mouton-Stigting geborg. Hulde sal voorts aan enkele senior digters gebring word.

Die program tydens die fees bestaan uit voorlesings deur digters, voordragte deur professionele woordkunstenaars, onderhoude, lesings, musiekitems, ‘n vasvra-kompetisie, ‘n bekgeveg en ook die dramatisering van gedigte. Dit beloof om ‘n gevarieerde en hoogs vermaaklike program te wees!

Twintig gevestigde en 8 opkomende digters word genooi. Verskeie vermaaklikheids-kunstenaars sal saam met hulle optree.

Die lys digters wat gaan optree, sluit in: Hennie Aucamp, Martjie Bosman, Marius Crous, Jan de Bruyn, Philip de Vos, Julian de Wette, Melanie Grobler, Daniel Hugo, Marlise Joubert, Trienke Laurie, Lucas Malan, Johann Lodewyk Marais, Petra Muller, Charl-Pierre Naudé, Henning Pieterse, Peter Snyders, Lina Spies, Marlene van Niekerk, Ilse van Staden en George Weideman.

Die opkomende digters wat deel van die program is, is Thérèse Bartman, Toast Coetzer, Erns Grundling, Ronel Kamfer, Tertius Kapp, Loftus Marais, Adolph van Coller en Johannes van Jerusalem.

‘n Bloemlesing bestaande uit enkele verse van die deelnemende digters sal spesiaal deur Protea Boekhuis gepubliseer word en by die fees te koop wees.

Van die musiekkunstenaars wat gaan optree, is Philip de Vos, Peter Snyders, Toast Coetzer en die Buckfever Underground, Marica Otto, Helena Conradie, Laurinda Hofmeyr, Ancient Men en André Howard wat ‘n liedsiklus “en skielik is dit aand“, bestaande uit toonsettings Wilhelm Knobel-gedigte deur Hendrik Hofmeyr sal sing.

‘n Breedvoeriger program asook ‘n naamlys sal mettertyd beskikbaar wees.


Die res is geskiedenis. Opsommenderwys kan die volgende tabel voorgehou word. (Let wel: dit reflekteer slegs die vyf feeste waarvoor ek en Marlise verantwoordelik was.)







R 63,582





R 81,287





R 97,905





R 99,019





R 85,726





R 427,519




Verrassend genoeg het net die eerste fees ‘n verlies van R397 getoon. Met al die ander feeste het ons gelyk gebreek en selfs ‘n geringe wins getoon wat dan oorgedra was na die volgende jaar se fees. Nooit was die oogmerk om dié fees vir eie gewin aan te bied nie. Dít kon ons vermag deur éérs die program saam te stel met ‘n kosteberekening daarby. En dáárna is geld afgesmeek by instansies soos Het Nationale Fonds Jan Marais en die Hiemstra Trust. Ook by individue wat ons begroting anoniem help balanseer het. En hoe sekuur was Marlise nie in haar boekhouding nie … Elke jaar perfek in die kol.

Die amfiteater loop vol...

Die amfiteater loop vol...

In die proses is blootstelling gegee aan 106 digters vir wie geen onkoste ontsien is nie. Nie net was hul reis – en vliegkostes is ten volle betaal nie, maar hulle is ook vervoer en in luukse gastehuise gehuisves. Want dit was tyd vir die Afrikaanse digkuns om te pronk. Om aan die liefhebbers van die digkuns te wys wat die standaard en omvang daarvan is. Skaamteloos. Daarom dat die beleid van meet af aan was dat alle digters van wie daar ‘n digbundel in daardie betrokke jaar verskyn het, by die fees te betrek. Plus “ontluikende” digters soos hulle – meestal deur Marlise – geïdentifiseer is. Hieronder tel etlikes was sedertdien gedebuteer het en vandag as van ons vernaamste “jong stemme” gereken word: Loftus Marais, Ronelda Kamfer, Jasper van Zyl, Danie Marais, Carina Stander, Bernard Odendaal, Melt Myburgh, Johannes Prins, Jelleke Wierenga, Aniel Botha, Fourie Botha en Karen Kuhn. Ander stemme die sluimer egter nog en ‘n mens kan maar net kwylbek uitsien na hul debuutbundels: Pieter Odendaal, Bibi Slippers, Lou-Ann Stone, Annie Klopper, Therésè Bartman, Toast Coetzer, Tertius Kapp, Erns Grundling, Illona Edwards, Charlton Lee George, Jitsvinger, Suzanne-Louise Bezuidenhout, Marius Swart, Johan Swarts en nog vele ander.

Hartseer genoeg het ook ‘n hele aantal digters – en etlike van hulle dierbare vriende van ons – ons gedurende dié tydperk ontval: Jan de Bruyn, Ronnie Belcher, Barend Toerien, George Weideman, Lucas Malan. Almal van hulle wat met entoesiasme aan die feestelikheid deelgeneem het en vir my en Marlise by soveel geleenthede met welwillendheid en kommentaar ondersteun het. Want doen kan jy net doen in die mate wat jy toegelaat word om dit te doen.

Nietemin, die Versindaba-feeste was inderdaad ‘n geskakeerde feestelikheid wat die volle dinamika van die digkuns tentoongestel het. So wil ons graag glo. En dat dit al die doelwitte wat ons ons voor oë gestel het, gerealiseer het.

En dié feeste het onbedoelde winste tot gevolg gehad:


  • Met elke fees het daar ‘n geleentheidbundel verskyn wat deur Protea Boekhuis uitgegee is. Gedigte van al die digters wat by dié betrokke fees betrokke sou wees, is hierin opgeneem en vandag is elkeen van hulle ‘n besonderse tydsdokument.
  • Versindaba 2007 is deur entoesiastiese ondersteuners vir ons op DVD vasgelê en watter vreugde is dit nie om van tyd tot tyd hierna te kyk nie … Afgesien van die betrokke digters, ook nog besonderse items deur Anton Goosen (met my en Marlise wat feestelik agter hom en Schalk Joubert verby dans – óók haar idee gewees, bygesê!), David Ferguson, Jitsvinger, Riku Lätti en Niel Rademan.
  • Die groot aantal digters van wie daar in jare nie ‘n bundel verskyn het nie, wat plotseling weer hul terugkeer tot die digkuns maak …
  • Die toename in aantal debuutbundels wat per jaar verskyn; ook die aantal bundels deur meer gevestigde digters. Net duskant die 20 per jaar die afgelope tyd. Bykans elke bundel word geresenseer op die koerante (en tydskrifste) se boekbladsye.
  • En met haar verjaarsdag op 17 Desember 2008 ontvang Marlise as verjaarsdaggeskenk bykans onbeperkte bandwydte by ‘n oorsese diensverkaffer van haar skoonseun. En sy besluit om ‘n webblad te begin ten einde die fees in September te adverteer; ‘n gelyknamige webblad wat amptelik op 28 April 2009 op die internet gevestig is …
  • Binne enkele dae besef ons dat dié webblad baie groter wil wees as wat ons aanvanklik beoog het; trouens, dat dit ons in staat stel om ‘n nuwe uitdaging aan te spreek: enersyds om die plaaslike poësiegemeenskap attent te maak op oorsese verwikkelinge en andersyds mee te help om die Afrikaanse digkuns ook aan oorsese poësieliefhebbers bekend te stel.


Om te doen wat jy toegelaat word om te doen.

Ons moes ‘n keuse maak, want belemmeringe ten opsigte van wat moontlik is en wat nie, het ons genoodsaak om bepaalde individue te kry om ons te help met die Versindaba-reëlings. Ons kon gewoon nie die fees, die webblad (en in my geval die boekwinkel) te midde van ander (persoonlike) komplikasies behartig nie. Ons kon egter niemand vind om die fees saam met ons te help beplan en reël nie. Uiteindelik het ons besluit om die organiseerders van die US Woordfees te nader met die oogmerk om die fees in sy geheel oor te neem en as aparte, verdere Woordfees-projek te bedryf. (Daarom dat die aanvanklike naam “Versindaba” behoue gebly het.)

In welke mate jy toegelaat word om te doen.

Danksy die US Woordfees is die Versindaba-fees se lewensduur (en impak) met twee jaar verleng; twee besonderse geleenthede wat die fees wat in 2005 te midde van soveel doemprofete begin is, op ‘n verhoog geplaas het waartoe ek en Marlise gewoon nie in staat sou kon wees nie, vanweë ons eie tekortkominge ten opsigte van infrastruktuur en befondsing.

Maar, liewe leser, die persoon wat ten slotte ‘n handeklap verdien, is uiteraard Marlise Joubert. Vir haar visie, vir haar toewyding, haar ywer. Vir dit wat sy so spontaan en op so besonderse manier vir soveel jare reeds aan mede-digters bied. Sonder om ooit eie belang of erkenning daarvoor te verwag; gesigloos, agter die skerms, toegewyd.

Soos dit ook die geval is met hierdie webblad.

Nie net omdat jy toegelaat word om te doen nie; ook omdat jy moet kan glo in dit wat moontlik is en bereid moet wees om opofferings daarvoor te maak.

Dit is immers so maklik om gal te braak, fout te vind en te kritiseer. Die vraag is egter: Wat plaas JY teenoor dit wat jy kritiseer? Wat is JY besig om te doen in die mate wat dit vir JOU gegun is?

Maar wag, ek dwaal af. Ten slotte salueer ek almal wat by die sewe Versindaba-poësiefeeste betrokke was; in welke hoedanigheid ook al. 

Wat ‘n wonderlike klompie jare was dit nie! Watter onvergeetlike, onherhaalbare geleenthede wat elkeen so uniek en totaal Don Quixote-agtig was.

Soos die Portugese bosvegters tydens die grensoorloë graag gesê het: A luta continua. Die stryd duur voort.

By wyse van groet plaas ek graag die slotparagrawe uit Nicol Stassen se inleiding tot die Versindaba 2010-geleentheidsbundel hieronder. Die volledige inleiding kan gelees word by Essays. (Maar kóóp tog die geleentheidsbundels; sommer die DVD óók. Hulle gaan versamelaarsitems word …)


Hoewel daar vier gevestigde uitgewers van Afrikaanse poësie is, is daar nie eers vier boekwinkels in die land wat ‘n gesaghebbende aantal Afrikaanse digbundels aanhou nie. Uitgewers sal dus kreatiewe oplossings vir hierdie gebrek moet vind.

Die entoesiasme wat die vorige vyf Versindabas vir Afrikaanse poësie geskep het, kan nouliks onderskat word. Daar is min twyfel dat die sesde Versindaba, vir die eerste keer onder die bekwame bestuur van Stellenbosch se Woordfees, op hierdie tradisie sal voortbou en selfs ‘n nog groter sukses daarvan sal maak.

Dit is egter so dat die uitgee van digbundels nog geen uitgewer of digter al buitensporig ryk gemaak het nie en dat hierdie probleme, in die afwesigheid van groot bemarkingsbegrotings, besonder kreatief aangepak sal moet word. Gelukkig het uitgewers van Afrikaanse poësie nog nooit vir uitdagings teruggedeins nie!

(Uit: Versindaba 2010: Inleiding, Nicol Stassen)

Andries Bezuidenhout. Kanker

Tuesday, April 24th, 2012


Ek ry deesdae gereeld tussen Pretoria (of Tshwane) en Potchefstroom (of Tlokwe). Twee p’s vir twee t’s. ʼn Mens kan met die N1 suid ry en dan op die Kimberleypad klim, maar ek verkies ʼn roete wat effe langer neem – verby Carletonville en ʼn klein dorpie genaamd Welverdiend. By Welverdiend het pragtige rooibaksteen spoorweghuise en ʼn petrolstasie genaamd “Hi Way Motors” my eerste opgeval. Nou kan ek myself nie help om elke keer as ek daar verbyry met my kamera die plek in te boender nie.

Ek werk nou aan ʼn hele paar landskapskilderye van die omgewing. Ek het veral ʼn voorliefde vir bloekombome ontwikkel. Myne se skagtorings, mynhope, mielielande, bloekoms. Dis alles dinge wat ʼn landskap vir my mooi maak, my tuis laat voel.


Ek luister weer na Cowboy Junkies se “Trinity Sessions”. Dis ʼn opname in ʼn kerk. Margot Timmins sing met haar lieflike stem:

We are miners, hard rock miners
To the shaft house we must go
Oil bottles on our shoulders
We are marching to the slow

On the line boys, on the line boys
Drill your holes and stand in line
‘til the shift boss comes to tell you
You must drill her out on time

Can’t you feel the rock dust in your lungs?
It’ll cut down a miner when he is still young
Two years and the silicosis takes hold
and I feel like I’m dying from mining for gold

Yes, I feel like I’m dying from mining for gold.

Ek’s nie seker of hierdie liriek korrek is nie. Dis ʼn tradisionele lied. Dit laat my aan my oupagrootjie dink – Andries Jacobus Burger Rossouw. Hy’s op die ouderdom van dertig aan myntering dood.


Ek is deel van ʼn nuwe projek. Ons noem onsself die Vrye Radikales. Daar’s Drikus (of Brixton) Barnard op kitaar en stem en Marguerite Visser op klawerbord, kitaar en stem. Ek slaan ook kitaar en sing. Ons neem landskapskilderye deur ek en Marguerite saam, stal dit uit by plekke waar ons optree. Ons probeer om die musiek en skilderye met mekaar in gesprek laat tree, maar ek weet nie of dit altyd so suksesvol is nie. Dis veral lekker om by Nieu-Bethesda in die tennisklub se saal op te tree. Die mense daar kyk stip na die skilderye. Marguerite se pa wil weet hoekom ons die Vrye Radikales is. Dra ons dan nie klere nie?



Twee werke van Marguerite is deel van ʼn uitstalling by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees in Oudtshoorn. Die uitstalling se titel is “Hangende tuine”. Marguerite se werke is van mynhope, met gruis en gras in klein botteltjies daarop gemonteer.


Op die Vrye Radikales se toer kom Hanné Koster saam om ʼn dokumentêre program te skiet. By plekke waar daar min mense opdaag is klubeienaars waarskynlik vriendeliker met ons as andersins, weens die kamera se teenwoordigheid. In Oudtshoorn gaan kyk ek saam met Hanné na ʼn uitstalling van Walter Meyer se landskapskilderye. Daar’s een van ʼn straattoneel in Prins Albert waarvan ek baie hou.

Soms wonder ek hoekom ek aanhou om musiek te maak en voor skraal gehore op te tree. Die Afrikaanse taalgemeenskap is te klein om die tipe musiek wat ek maak te regverdig. Hoekom sleep ek nog swaar luidsprekers en kitaarkiste rond?

maak die kis oop
haal jou snare uit
steek peule met jou stemvurk stukkend
skep, kou, sluk

g’n pêrels hier nie
g’n pêrels hier nie


“Hier’s net leë borde in die ondergrond,” sing Trike. Steak & Ale brand af. Ek gaan die gebou mis. Dis langs ʼn treinspoor, in Bothalaan. Koos du Plessis het destyds daar gesit, in die plek se voorganger. Naas Voëlvry se backdrop, deur Catharina Scheepers gemaak, was die skildery van James Philips agter Steak & Ale se verhoog seker een van mees klassieke backdrops in Suid-Afrikaanse musiek. Niemand weet wat van die Voëlvry-backdrop geword het nie. Steak & Ale s’n het afgebrand. 


Ek wonder of my oupagrootjie ook soos ek oor myne se skagtorings gevoel het. Seker nie. Die tipe nostalgie waaraan ek ly is waarskynlik generasiegebonde.

Pieter Odendaal. Lemn Sissay en die slawekerk in Langstraat

Tuesday, April 24th, 2012

Twee weke gelede hoor ek dat die wêreldbekende digter Lemn Sissay in Kaapstad gaan optree – en ek het nie ’n clue wie hy is nie. ’n Bietjie kwaliteit-tyd saam met Google maak my wys dat hy ’n sterk en vreemde mens is. Hy’s ’n lid van die Britse Empire (MBE), maar sy ouers kom van Ethiopië en Eritrea (ah, die ironie!). Hy’s aangeneem deur ’n wit familie in Engeland nadat sy ma terug is Ethiopië toe, maar die familie het hom na 12 jaar weggejaag en hom belowe dat hy hulle nooit weer sou sien nie: Hy is deur die duiwel besete, deur alles wat donker en onheilig is, het sy aanneemma vir hom gesê.

Hierna het hy van die een na die ander kinderhuis verhuis – hy was glo ’n vreeslike moeilike knaap gewees. Op ’n dag het hy vir een van die maatskaplike werkers in die kinderhuis gesê: “You are more institutionalized than I am. I will walk free when I’m eighteen. You will work here for the rest of your life.”

Hy het nooit hierdie dwarsheid laat vaar nie. Inteendeel, hy het sy dwarsheid oor die jare geslyp en kerf deesdae deur alle pretense en grense in sy poësie. Sy verse word gekenmerk deur integriteit en ’n bemoeienis met die betekenis van woorde soos familie, vryheid en onsekerheid.

Sy debuutbundel, Tender fingers in a clenched fist (1988), is oraloor geprys en het hom kitsroem besorg. Sedertdien het hy homself ook as dramaturg en filmmaker bekwaam. Hy is die eerste digter wat gekies is om ’n gedig vir vanjaar se Olimpiese Spele in Londen te skryf en sy verse pryk in verskeie publieke ruimtes in Brittanje. Ek het dus hoë verwagtinge gehad toe hy die afgelope Saterdagaand in die ou slawekerk in Langstraat opgetree het. Die aand is deur Badilisha Poetry X-change gereël en is baie goed bygewoon.

Die slawekerk is in 1804 voltooi en het die kern van Protestantse sendelingwerk onder slawe gevorm. Ons gaan die gebou binne. ’n Beligte SO SÊ DIE HERE-matjie hang oor die imponerende en verhewe kansel. ’n Vriend fluister dat die kerk se vloerteëls deur gevangenes op Robbeneiland gemaak is. ’n Gelade ruimte vir ’n poësievoorlesing dus. Ons skuifel by die kerkbankies in en wag saam met die res van die gehoor vir die vertoning om te begin.

Toni Stuart open die aand met een van haar kenmerkende sing-praat gedigte. Die gehoor word meegesleur en almal is op dieselfde golflengte wanneer Lemn Sissay die podium betree. Vir die eerste paar minute wonder ek of ons ’n parallelle heelal betree het waar stand-up comedy instaan vir poësie – so diagnoseer hy byvoorbeeld ons land met “NGO-itis” – hy het glo nog nooit ’n land gesien wat soveel tyd en aandag aan welsyn spandeer nie. Die gehoor bars uit van die lag (miskien eerder uit onsekerheid as enigiets anders) en Sissay vuur nog one-liners tussen die mense in.

Ten spyte van die grappies en die gesellighede weet die gehoor dat hierdie digter eintlik tot in sy wese ongemaklik met die wêreld en homself is. Sy eerste gedig bevestig dat hy iemand is wat baie versigtig met woorde omgaan omdat hy weet hoe kragtig hulle kan wees. Hy maak dit duidelik dat woede onvoldoende is om poësie te skryf – ’n mense het iets nodig wat dieper loop, iets wat wêrelde oopmaak en liefde kan kweek. Sy gedigte is sy enigste familie, sê hy, sonder ’n sweempie van sentimentaliteit.

Die verse wat volg is soepel en speels, hulle maak allerhande vreemde draaie en dit klink heeltyd of Sissay net-net in beheer van homself en sy woorde is. Sy voordrag is vol gapings en herhalings, hy begin oor, probeer weer. Dit is duidelik baie belangrik vir hom om die regte klank vir die gedig te kry, om die gedig op die regte manier aan ons voor te stel, sonder tierlantyntjies of verdraaiings. Hy is hoeka bekend vir sy uitsprake teen podiumpoësie waar die kwaliteit van die gedig dikwels ingeboet word ter wille van die performance. “It starts and ends with the words,” sê hy. Sy gedig “Suitcases in muddy parks” maak alles stil. Selfs die karre in Langstraat klink of hulle stadiger ry om na die woorde te luister.

Later is daar die gedig “Invisible Kisses”. Met toegknypte oë en ’n serp om die nek besing hy sy geliefde en die “necklace of invisible kisses” om haar nek. Daar is ’n suiwerheid, ’n vlambaarheid aan die gedig wat alle potensiële aanklagte van sentimentaliteit of clichés laat verdamp. Ook die gedig “Apple cart art” laat my regop sit – hierin spot Sissay met die tradisie van slam poetry en hoe maklik slams tot ’n kommodifikasie van die laaste rewolusionêre werktuig tot ons beskikking (lees: poësie) kan lei.

Een van Afewerk Tefle se bekende kunswerke

Een van Afewerk Tekle se bekende kunswerke

Sissay se mondhoeke trek skeef as hy oor die onlangse afsterwe van sy goeie vriend, die beroemde Ethiopiese kunstenaar Afewerk Tekle, praat. Tekle het nog in die gehoor gesit toe Sissay die gedig “Let there be peace” twee weke gelede in Addis voorgedra het. Die gedig gaan glo op die Britse Konsulaat se gebou in Addis Ababa aangebring word. Die hele stad sal die woorde kan sien. Ek word opgesweep in die eenvoud van die gedig se wens, voel weer die kerk se vloer onder my skoene, verlang na die dae toe ek nog so maklik die matjie teen die kansel kon glo.

Let there be peace
Lemn Sissay

Let there be peace
So frowns fly away like albatross
And skeletons foxtrot from cupboards;
So war correspondents become travel show presenters
And magpies bring back lost property,
Children, engagement rings, broken things.

Let there be peace
So storms can go out to sea to be
Angry and return to me calm:
So the broken can rise and dance in the hospitals.
Let the aged Ethiopian man in the grey block of flats
Peer through his window and see Addis before him
So his thrilled outstretched arms become frames
For his dreams.

Let there be peace.
Let tears evaporate to form clouds, cleanse themselves
And fall into reservoirs of drinking water.
Let harsh memories burst into fireworks that melt
In the dark pupils of a child’s eyes
And disappear like shoals of silver darting fish.
And let the waves reach the shore with a
Shhhhhhhhhh shhhhhhhhh shhhhhhhhhhh.

(’n Onderhoud met Lemn Sissay sal binnekort op SLiPnet verskyn.)

US Woordfees: Persverklaring re Versindaba Poësiefees

Monday, April 23rd, 2012

Persverklaring: Die US Woordfees en Versindaba Poësie-fees

Die US Woordfees het besluit om die Versindaba Poësie-fees, wat jaarliks in September as item op die fees se jaarprogram aangebied is, nie meer as aparte entiteit voort te sit nie. Poësie-items op die Versindaba-program sal voortaan opgeneem word in die Woordfees se omvattende skrywersprogram.

In 2013 vind die veertiende Woordfees op Stellenbosch plaas van 1 tot 10 Maart.

Die Versindaba Poësie-fees is die afgelope twee jaar onder die vaandel van die US Woordfees aangebied nadat die stigters, Louis Esterhuizen en Marlise Joubert, die feesbestuur genader het om die reëlings daarvan oor te neem. Esterhuizen en Joubert het die Versindaba in 2005 in die lewe geroep toe die Afrikaanse poësie erg gemarginaliseer was en hulle die kollig daarop wou laat val. Dié situasie het intussen verander en die egpaar het sedertdien die Versindaba-webwerf met groot sukses gevestig.

Die US Woordfees ondervind dat feesgangers verkies om hul tyd en energie vir literêre vermaak te reserveer vir ‘n enkele feesgeleentheid per jaar. Tydens die Woordfees word literêre pitkos boonop aangevul deur musiek, drama, kuns en diskoers-aanbiedinge.

Organiseerders is dit eens dat Versindaba 2011 in alle opsigte op ‘n hoogtepunt geëindig het. Dié fees-in-die-kleine het ‘n besliste bydrae gelewer om die kollig op Afrikaanse poësie te laat val in ‘n tyd toe dié genre afgeskaal en vanuit verskeie oorde en onder beleg was.

Cas Vos. Twee gedigte

Monday, April 23rd, 2012

Vir James en Melanie

Broos soos ‘n skoenlapper
sal ek in jou hart fladder.
Ons skoenlapperdae is ‘n gloed
wat nagte met glinster groet.
Ons vlerke is ‘n josefskleed
vol patrone delikaat afgemeet.
Drie dae, my lief, is ek toegevou
in jou sagte satyn, my liefste vrou.


Na ‘n dood
Na Gregory Orr

Ek het die voordeur hoor kreun
en deur die vuil ruit my pa
tussen opgeskote struike sien buk
terwyl hy aanstryk na die vrugteboord

Ek het my tot langs hom gehaas
met ‘n swetende hand wat syne soek,
en my broer, my slagoffer, sy seun,
het sy ander hand vasgeklem.
Ons skouers het gehang
van ondrabare verdriet.

Dit was ‘n ysig koue Junienag.
Al verder die donker in
het ons oor verlate paadjies geloop,
sonder om ‘n oomblik terug te kyk
na die huis vol stapels herinneringe,
met sugte sonder ophou.

© Cas Vos, 2012

De Waal Venter. Die grense van liefde

Monday, April 23rd, 2012

Die grense van liefde

Ek duik die singende blou lug in
oneindig in jou oë,
trek die somerasem in
vanaf jou bors.

Ek lei my oor
tot digby jou altyd-geselsende

So naby is ek om te begryp
wat jou heldervloeiende rooi woorde
die bloeiende roos, my liefling, van jou lippe
vorm die grense
van my klein land
waarin ons
die taal van liefde praat.

© De Waal Venter, 2012.

Loftus Marais. MyCiTi

Monday, April 23rd, 2012


kan ruimte jou uitsonder? ek
wat vroegoggend staan

en skielik is oranjestraat leeg
en dit voel asof ek iets verbode ervaar
totdat karre weer aankom

of wanneer mens dink dis ‘n soort gelukskoot
dat die straatligte juis nou
hier aanskiet, rare getuie tot iets gewoons

asof een of ander mag
my goedgesind is, en als is ‘n bietjie meer
omlyn deur teenwoordige lig

mens hoef nie eers alleen te wees nie, soos die nag

wat ek en jy gelê het in ‘n kamer
belig deur net ‘n tv se japanese monsterfliek

of nou die aand, in die bus
die kaap gekonsentreer
tot ‘n groep insittendes

generiese donker verbouings in busvensters
die anonimiteit van ‘n stad in die nag

en ek en ‘n ouvrou glimlag vir mekaar
so tussen die vibrasies
sy wat klou aan ‘n hangband, haar ander hand
in die lus van ‘n winkelsak

godweet hoekom, maar
ons bly so glimlag vir mekaar


© Loftus Marais, 2012

Hannalie Taute. WAT se woord

Monday, April 23rd, 2012

Sekerlik almal besit ʼn “troon”.

ʼn Rukkie gelede, terwyl ek vertoef op die” troon” (‘n heerlike plek om te vertoef),  blaai ek deur my skoonma se ou tydskrifte.

Daar lees ek dat jy ʼn woord uit die WAT (Woordeboek van Afrikaanse Taal- is dit dalk dieselfde boek voorheen bekend as die HAT?) kan borg, wat nogals ʼn oulike inisiatief is om geld in te samel,  en net ʼn entjie verder lees ek dat mens ook ʼn woord kan “koop” vir n bietjie meer…..

ek sal met worde alles regmaak

ek sal met woorde alles regmaak

Dit is net daar wat ek begin wonder…

Indien ek so iets sou wou doen, watter woord op dees aarde sou ek wou koop, en wat sal ek daarmee wil en kan vermag?  Blykbaar kry mens ʼn sertifikaatjie om te sê dat jy nou die woord besit.  Waar sou ek dit hang?  Sou ek met my woord spog tydens ʼn partytjie?  En sê nou maar net  ek koop ʼn aantal woorde, voeg dit mooi saam, en voila- het ek nou ʼn gedig gekoop?  n Gedig wat ek graag sou wou koop is: ‘Eerbiedig” van Jan Afrika, en wonder of van daardie woorde opgeneem is in die WAT?

Dit bring my by besitlikheid.  Waarom is die mensdom so behep daarmee? Blykbaar kan mens ook deesdae planete koop….

Gepraat van planete, dit laat my dink aan die kleine prinsie (The Little Prince -Antoine de Saint-Exupery), maar ongelukkig besit ek net die Engelse weergawe, hier volg ʼn paar gedeeltes:

“And what do you do with five hundered million stars?’

Nothing.  I own them.

You own the stars?


But I have already seen a king who…’

Kings own nothing. They reign over.  It is quite different.

And what use is it to you to own the stars?

It makes me rich.

And what is the point of being rich?

It enables me to buy other stars, if anybody can find any.

This man the little prince said to himself reasons a bit like my drunkard.  None the less, he put a few more questions

How can one own the stars?

Whose are they?  The businessman asked peevishly.

I don’t know.  They don’t belong to anyone

In which case they are mine, because I was the first person to think of it.

Is that sufficient?

Of course it is.  When you find a diamond that belongs to nobody, it is yours.  When you discover an island that belongs to no one, it is yours.  When you are the first to have an idea, you take out a patent on it: it is yours.  And I won the stars because nobody else before me thought of owning them.

That is logical said the little prince.  And what do you do with them?

I manage them, I count them and recount them said the businessman.  I am a man concerned with matters of consequence.

The little prince was still not satisfied

If I owned a silk scarf, I could put it around my neck and take it away with me.  But you cannot pick stars

No but I can put them in the bank

Whatever does that mean

It means that I write down the number of my stars on a piece of paper.  And then I put it in a drawer and lock it with a key

And is that all?

It is enough.

Quite amusing  thought the little prince.  Rather poetic. But an exercise of no real importance.

….but you are of no use to the stars…..”

Tel jou woorde…..

Marlies Taljard. Weerspieëling en Weerklank (1)

Monday, April 23rd, 2012


Gemeenskapsprojek: Skryfkuns

Weerspieëling en Weerklank (1)


 Ek is vanjaar bevoorreg om deel te wees van ‘n projek wat (onder andere) kreatiewe produksie onder jong kunstenaars in die plaaslike gemeenskap probeer bevorder. Hierdie projek is deel van ‘n groter projek: Weerspieëling en Weerklank: Tipografie, topografie en tipologie waaraan die vakgroepe Kunsgeskiedenis, Grafiese ontwerp en Skryfkuns van die Noordwes-Universiteit se Potchefstroomkampus deelneem.


Bernard Odendaal

Bernard Odendaal

In die praktyk behels die projek waarvan ek deel is ‘n reeks werkwinkels waarin verskillende kreatiewe aktiwiteite aangebied word en waarin studente kans kry om oor die teorie en praktyk van kunsskepping te besin. Volgende keer berig ek meer oor die projek as sodanig, maar vandag se blog wy ek spesifiek aan die skryf- en poësiewerkwinkel van 14 April 2012 waartydens Franci Greyling en Bernard Odendaal hulle kundigheid op die gebied van prosa- en poësieskryf met die groep jong kunstenaars uit Promosa gedeel het. Ek het elke student gevra om kortliks sy of haar indruk van die werkwinkel neer te skryf. Ek plaas dit saam met foto’s van die kunstenaars en foto’s van aktiwiteite wat reeds plaasgevind het.

Shaday Hendricks

Shaday Hendricks

Shaday Hendricks:

Vandag was net vir my awesome!!! Om eerlik te wees ek het gedink dit is moeilik om ‘n gedig te skryf, maar dit is glad nie so moeilik nie. Jy as die skrywer moet net die leser kan laat verstaan. Dit is nogal interessant om na die dieper betekenis van ‘n gedig te kyk.
Andrea Chinian

Andrea Chinian

 Andrea Chinian:

Om gedigte te skryf, het eers vir my gevoel asof dit ‘n onnodige “las” in die lewe was. Ek het gevoel dat “poets” onnodige geld daarvoor verdien. Maar noudat ek self in die skryf deelneem vind ek dit interessant want ek kan myself uitbeeld en daar is niks soos ‘n verkeerde gedig of leesstuk nie. Niemand kan jou judge nie solank jy uitbeeld wat jy in jou gedagte het.

(…) So ek sou vir julle wat daar buite is wat graag wil skryf aanmoedig om te begin skryf en om nie anders se negatiewe sprake kop toe te vat nie, want as mens eenmaal begin het wil jy nie ophou nie.


Leonora van Rooyen

Leonora van Rooyen


Leonora van Rooyen:

Ek het ‘n liefdesverhaal om te vertel.

Ek wil my emosies uitdruk.

Om dit te doen skryf ek ‘n paar kort sinne wat soos musiek klink en daar het ek my gedig.

Dit was my eerste persepsie oor die gedig.

Alles goed en wel, maar toe word ek blootgestel aan wat die skrywers noem “skeppingselemente”. Toe ek na die skeppingselemente in my eie sogenaamde gedig gaan kyk, wel, toe lyk dit nie meer soos ‘n gedig nie.

By my volgende poging van gedig skryf kon ek my abstrakte emosies in konkrete beelde vasvang. Ek kon klank gee aan die beeld. Ek kon steeds die ritme en metrum in beeld hoor.


Janine Matthyse

Janine Matthyse

Janine Matthyse:

Ek het baie geleer oor skryfwerk. Dit help mens ook om jou gevoelens uit te beeld en dis verskriklik interessant. Ek het baie geleer oor gedigte ook dat mens net kan gaan sit en skryf maar jy moet ook weet wat jy doen. Dit het my terug gevat na my dae op skool graad 11 & 12 in my Afrikaans klas. Ek hou nogals daarvan om te skryf en ek het vandag se les baie geniet.


Godwin Leandro Willemse

Godwin Leandro Willemse


Godwin Leandro Willemse:

Vandag se werkswinkel “Poësie” ek kon vandag tog so baie leer by prof. Bernard, van poësie en die Ritme van ‘n gedig jy moet altyd dink aan jou lesers en probeer dit verstaanbaar te maak, dit kan ironies wees en sarkasties wees maar nie te veel nie. En kies jou woorde mooi. Die klasse is 100% die moeite werd.

 (Ek meen hier is ‘n paar goeie wenke wat digters gerus ter harte kan neem!)

Ons is nie skaam om te drama nie

Ons is nie skaam om te drama nie


Of te rap nie...

Of te rap nie...





Foto’s: © Marlise Taljard, 2012

Louis Jansen van Vuuren. Margrietjies in April en lelies-der-dale in my Mei.

Sunday, April 22nd, 2012

         Vergeet-my-nietjies plaat blou onder die mos-oortrekte stamme. Rietpypies swaai hulle kwassies fraai-fraai in die ligte lentewind. Viooltjies staan kordaat orent soos sappige miniatuur Stradivariusies. Baie blou. En wit, natuurlik. Soos die gaasige bloeisels op die pruimbome. Op die kersiebome en amandelbome. Daar is besige bye om die botsels en nuutgevlegte neste in die oksels van die bloureënlote. Die eerste tulpe skreeu met bloedrooi sloerielippe die dag vaarwel. Daar is ‘n handvol stomende aspersies op by bord in die agter-kombuis.


Na die wasgoedwaterbloudae van die winter is die vierde maand ook ‘n tyd van terugkyk oor die skouer. Om met ‘n brandende hart verloopte liefdes uit die gisters terug te roep. Die gang van die lewe in oënskou te neem – die lief en die leed – om met oorgehaalde ywer die lewegewende lente tegemoet te loop.

April is die maand wat opgedra word aan Afrodite, maar as jy ‘n Romeinse kronometer het – dan  behoort die maand April  aan Venus. Daar bestaan soveel uiteenlopende vertolkinge rondom die ontstaan en etimologiese oorsprong van die skone Afrodite dat mens skoon lighoofdig kan raak ­- en dit sonder enige gulsige slukkies eau de vie of afrodisiakum. My gunsteling, effe benede-die- gordel-verduideliking, word uit toeka se dae oorvertel, dat die beeldskone godin haar ontstaan te danke het aan die dobberende en skuimende geslagsdele van die god Uranus. Die tragedie het na ‘n woeste struweling tussen Cronus en Uranus plaasgevind. Eersgenoemde het die verdwaasde Uranus glo op ‘n onbehoede oomblik tydens die geveg gekastreer en sy goed bedeelde parte in die golwende see gewerp! Dit kom daarvan om kort geplooide skirtjies tydens butch gevegte te dra.


When in Rome


Rompies moes hulle dra

want Aleksander het gevra.

Die dye van Hefaistos

het hom in die nag gepla






Aphrodite Kallipygos


Die hart (hoewel gestileer),

universeel simbool

van liefde, is op die heuwels

van die boude gebaseer.


©  Weerlig van die ongeloof   Johan de Lange   Protea Boekhuis 2011


Uit dobberende skuim en drywende dele is die skoonheid onverklaarbaar, en sonder groot seremonie, verwek. Sommer so volgroeid en volwasse het sy daar op die strand van Paphos aangekom – viets en vroom op ‘n reuse kammosselskulp. Nie ‘n haar op haar hoof uit plek nie!

Geboorte van Venus. William-Adolphe Bouguereau. 1879

Geboorte van Venus. William-Adolphe Bouguereau. 1879

Afrodite is nie uitsluitlik die godin van liefde nie, maar onder andere is sy ook die skikgodin van voëls. Alle soorte voëls – kuifreiers, kraaie en korhane, kokkewiete, kropduiwe en kwikkie kuikens. Maar veral vir ‘n swaan is sy bitter lief. As ek aan swane dink fladder ‘n swerm migrerende woorde voor my uit die vlakwater op.

Uit Marlene van Niekerk se: ©  Die sneeuslaper. ( Human en Rousseau 2009) Uit die eerste hoofstuk getiteld Die swanefluisteraar, bl.21.

Ek het gekyk na waar hy kyk, na die rimpellose water onder die brugboog. Wat sou hy daar sien?

    Hy het regop gekom, steeds prewelend, sy hande in die lug, soos ‘n dirigent voor die inval. En toe gee hy die eerste pols. En daar, van onder die brug, swem twee swane op hom af, majestueus, met getoonde nekke, asof hulle aan hom behoort.

    Dit was asof ek vir die eerste keer gesien het wat ‘n swaan is: pluimedos van melkwit glas, ‘n nek geblaas in ‘n droom van vuur, ‘n vaas wat vaar, dig aan sy weerkaatsing vas, ‘n tweeling  gemasker, bors aan bors gebind in ‘n dans, ‘n donker musiek in die webbe.

    Die swaneroeper het sy bondel losgeknoop en ja, lees maar, daar staan presies net wat daar staan, professor, ‘n touleer uitgehaal waarmee hy homself neergelaat het tot op die dek van ‘n seilbootjie wat daar vasgemeer was teen die kade.

    ‘n God in die wieg van die witbevrore môre.

    Op sy maag, met sy hande uitgesteek oor die water, het hy die voëls aangehaal, hulle kwaste kwispelend, hulle koppe digby syne. Orfeus aan die oewer. Dat ek met my vinger in my skamel asem skryf, een reël van ‘n vergete digter en dat dit oorspring van raam tot wal en ‘n swanefluisteraar oplewer? Van sulke toeval is die hart verruk.

 Van sulke woorde is die hart verruk. Van voëls en verrukking gepraat:



Marlene van Niekerk*


pluimdos van melkwit glas

nek geblaas in ‘n droom van vuur

‘n vaas wat vaar

dig aan sy weerkaatsing vas

gemaskerde tweeling

in ‘n dans gebind bors aan bors

donker musiek in die webbe


van sulke toeval is die hart verruk


*” Gedigte is soos voëls, hulle migreer oor die grense van mense heen asof die grense nie bestaan nie.”                ( T.T. Cloete: Die Burger, 9 Desember 2010)

 © stigmata   tom gouws  Human & Rousseau 2012


April is ook die maand waartydens kinders en leepoog verliefdes margrietjie- kransies maak. ‘n Mooi legende wil dit hê dat die margrietjie ontkiem en begin blom het waar die trane van ‘n bewoë  Maria Magdalena op die dorstige aarde geval het. Verliefdes probeer  vandag nog die toekoms inkyk deur die blommetjie se kroonblare een vir een uit te pluk: she loves me, she loves me not…


Die onsekerheid, die ewige vrae waarmee die liefde ‘n mens soms opsaal:


hoekom reik jy jou hand


hoekom reik jy jou hand

uit na my

reik jy jou hand uit

uit na my hand se jy

reik jy my ruik

my reik se reuk

my hand in jou hand

hoekom reik jy na my toe

waarheen gaan jy

met jou reikende hand in my

jou hand in my hand

my reik in jou reuk

waarheen vat jy my

hoekom vat jy aan my

se altyd buite bereik



© wanpraktyk  andries samuel  gedigte Human & Rousseau 2011


Als is nie net maanskyn en rose in Aprilmaand nie. Kyk wat sê T.S. Elliot van die spulletjie:

1. The Burial of the Dead

April is the cruelest month, breeding
Lilacs out of the dead land, mixing
Memory and desire, stirring
Dull roots with spring rain.

  T. S. Eliot  The Waste Land, 1922


Op my boekrak is daar ‘n handvol nuwe digbundels wat my deur die wintermaande vergesel het. Van hulle ken ek intiem soos ‘n minnaar – kan uit hulle oopmond opsê- soos Juffrou Buitendach my in graad een aangepor het. ‘ Sê op jou versie kind! ‘ Een van my gunsteling Amerikaanse digters is Dorianne Laux.




The slate black sky. The middle step

of the back porch. And long ago


my mother’s necklace, the beads

rolling north and south. Broken


the rose stem, water into drops, glass

knob on the bedroom door. Last summer’s


pot of parsley and mint, white roots

shooting like streamers through the cracks.


Years ago the cat’s tail, the bird bath,

the car hood’s rusted latch. Broken


little vinger on my right hand at birth-

I was pulled out too fast. What hasn’t


been rent, divided, split? Broken

the days into nights, the night sky


into stars, the stars into patterns

I make up as I trace them


with a broken-off blade

of grass. Possible, unthinkable,


the cricket’s tiny back as I lie

on the lawn in the dark, my heart


a blue cup fallen from someone’s hands.


Facts About The Moon  Dorianne Laux  W.W. Norton & Company  2006






Eventually the future shows up everywhere:

those burly summers and unslept nights in deep

lines and dark splotches, thinning skin.

Here’s the corner store grown to a condo,

the bike reduced to one spinning wheel,

the ghost of a dog that used to be, her trail

no longer trodden, just a dip in the weeds.

The clear water we drank as thirsty children

still runs through our veins. Stars we saw then

we still see now, only fewer, dimmer, less often.

The old tunes play and continue to move us

in spite of our learning, the wraith of romance,

lost innocence, literature, the death of the poets.

We continue to speak, if only in whispers,

to something inside us that longs to be named.

We name it the past and drag it behind us,

bag like a lung filled with shadow and song,

dreams of running, the keys to lost names.


The Book of Men  Dorianne Laux  W.W. Norton & Company  2011


Die jong  bekroonde Engelse digter, Jacob Polley geniet welverdiende aandag met twee digbundels, THE BRINK (2003), Little Gods (2006) en vir sy skitterende debuut-roman Talk of the Town (2010).

Jacob Polley




Now there is only the sound of the rain

which is the shape of the streets and the ropes

of overflow knitting at the mouths of drains

and frying from the gutters and the downpipes.


Whatever the leaves were saying must wait:

rain has filled the trees with its own brisk word.

There’s thunder in the darkened slates.

The pond’s green eye rolls heavenwards.


You can’t charge a page with the hiss, with this

cooling of the city like a new horseshoe.

Rain in the hair, at the neck and the wrists:

for rich and poor, there’s rain to hurry through.


The boil and spit of pavements: mirrored brick.

Every patch of grass is fiercely lit.


© Little Gods  Jacob Polley  Picador  2006


Afrodite  metamorfoseer  oor die Etruskiese periode na ‘n skitterende Venus tydens die Romeinse Ryk. So helder flikker haar liggies dat die aanbiddende mensdom die tweede helderste planeet, naas die maan, na haar vernoem. Venus gloei op haar helderste net voor sonsopkoms en net na sononder. So word sy dan ook die beminde Oggend- en Aandster van die hemeltrans. Venus is so liggewend dat sy ‘n skaduwee kan werp. Is jou lig helder  genoeg om ‘n skadu te gooi?



Die droom vou weids

uit die donker oop-

pinsbek dagbreekuur.

Die landskap sing van

blou bieseroeibosse.

In die koelgewaaide skadu

van ‘n helder baldakyn

voer ek jou lippe

soet ronde korrels


granaat en vy.

Beheks deur purper kruike

koue ambrosyn

sweer ongierig trou.


Venus lag hierop


laat haar aandster bibber.

Appelmotte vlieg benepe rond,

maraboe sluk die spikkelslang

en ons gaan lê belief

waar die bergpruim blom.


© Tempermes  LJvV   Queillerie  2010


Hope Diamant

Hope Diamant

Die diamant is April se towersteen. Geliefdes skenk  ruimhartig, soms ook ‘n bietjie teensinnig, vermoed ek, ‘n diamant as simbool van suiwer en ewigdurende liefde. Dit  moet  oor die regte helderheids-graad beskik. Ten minste in die F-kategorie. Die klip moet ook voorts gewigtig wees , die kroonhoeke en paviljoendiepte moet ʼn innerlike lig uitstraal.( ‘n Skaduwee kan gooi!) Nie dat ek dink die liefde nie suiwer of ewigdurend wil wees nie- ek bly maar skrikkerig vir die sogenaamde eeu -oue vloeke wat oor sekere diamante vertoef. Dink maar aan ‘n paar van die grotes, die Hope -diamant, die Orloff -diamant, die Lepelmaker-diamant en die Klopmans-diamant. ‘n Oulike relaas oor die Klopman-diamant-vloek lui soos volg. ‘n Reisiger beland oorkant Mev. Klopman die Derde op ‘n Concord vlug tussen Parys en New York. Hy merk die gewigtige klip aan haar mooi versorgde ringvinger en vra ewe hand- om -die -blaas aan haar:

         ” Mevrou Klopman is dit waar dat daar ‘n onrusbarende vloek oor jou vleklose steen hang?”

Die bouffant kop met die Dior sonbril draai elegant na die afwagtende reisiger en antwoord met karmosynlippe:

          ” Dit is inderdaad waar dat daar ‘n bose vervloeking saam met die rare juweel kom -dis Meneer Klopman.”


So often, are you as a blazing torch with flames

of burning rags falling about you flaming,

you know not if flames bring freedom or death.

Consuming all that you must cherish

if ashes only will be left, and want Chaos and tempest

Or will the ashes hold the glory of a starlike diamond

The Morning Star of everlasting triumph.


Ashes and Diamonds  Cyprian Kamil Norwid  1821-1883


April se dae is amper getel. Die lentereëns val en in dieperige tuin stuwer botsels oop.  Oop op my tafel, onder die venster, onder die dakbalke, lê Joan Hambidge se nuwe bundel,  Lot se Vrou. Oop.


Lot se vrou


Snags keer hulle terug,

die verlore geliefdes

in my troebel drome.

My eerste groot geliefde,

‘n Medusa, lag grys en bitter

oor my donker woorde.

Kriptomnesia, skel sy:

alles wat jy skryf reeds elders op-

geteken. In drome word jy

ge-Delmore Schwartz, ge-Delmore Schwartz.

O ek is Lot se vrou,

Lot se vrou,

wat terugkyk na die hart wat brand.

Die ander onwillige muse

hou glo ruggespraak oor ons,

verklap aan almal hoe slordig

aanmekaar gestik is my gedigte.

O, ek is Lot se vrou,

Lot se vrou,

wat luister hoe my woorde smeul.

Die ander een

ja, sy die donker skikgodin,

het my in die openbaar verguis,

my woorde, liefdeswoorde verpand

om haar nie-aandadigheid te bewys.

oor haar droom ek nooit.

O, ek is Lot se vrou,

Lot se vrou.


© Lot se vrou  Joan Hambidge  Human & Rousseau 2012


Delmore Schwartz

Delmore Schwartz


Calmly We Walk Through This April’s Day

Calmly we walk through this April’s day,
Metropolitan poetry here and there,
In the park sit pauper and rentier,
The screaming children, the motor-car
Fugitive about us, running away,
Between the worker and the millionaire
Number provides all distances,
It is Nineteen Thirty-Seven now,
Many great dears are taken away,
What will become of you and me
(This is the school in which we learn…)
Besides the photo and the memory?
(…that time is the fire in which we burn.)

(This is the school in which we learn…)
What is the self amid this blaze?
What am I now that I was then
Which I shall suffer and act again,
The theodicy I wrote in my high school days
Restored all life from infancy,
The children shouting are bright as they run
(This is the school in which they learn . . .)
Ravished entirely in their passing play!
(…that time is the fire in which they burn.)

Avid its rush, that reeling blaze!
Where is my father and Eleanor?
Not where are they now, dead seven years,
But what they were then?
No more? No more?
From Nineteen-Fourteen to the present day,
Bert Spira and Rhoda consume, consume
Not where they are now (where are they now?)
But what they were then, both beautiful;

Each minute bursts in the burning room,
The great globe reels in the solar fire,
Spinning the trivial and unique away.
(How all things flash! How all things flare!)
What am I now that I was then?
May memory restore again and again
The smallest color of the smallest day:
Time is the school in which we learn,
Time is the fire in which we burn. 


© New and Selected Poems  Delmore Schwartz  Doubleday & Company 1959


Terug by Marlene van Niekerk se Sneeuslaper:

En hoe klink swanetaal?

Rie mrie,rapuu,

       kriep, !tewiek, miruu,

       tohoe wa bohoe,

       askla mor usa,

       pierokgriemok sklahoe



/  #  !  / /  O  *


wind woel die melkweg toe

ver wolke vat vlam


buierig reën stort later neer

met die klapklank van inheemse taal


grondbestandele van aarde en klip

wat losspoel tot water


© eggo’s in bewolkte water  Mari Grobler  Protea Boekhuis 2004


Meimaand wink uitlokkend in die voorhuis. Die reuk van lelie-der-dale hang swaar in die gang,  op die wind se asem ruik ek heuning. Bye wat stuifmeel steel vir die soet wat later kom.


A Jar of Honey


You hold it like a lit bulb,

a pound of light,

and swivel the stunned glow

around the fat glass sides:


it’s the sun, all flesh and no bones

but for the floating knuckle

of honeycomb

attesting to the nature of the struggle.


© The Brink  Jacob Polley  Picador 2003



Skrywers & boeke. RSG

Sunday, April 22nd, 2012
Skrywers & Boeke word nou elke Woensdagaand om agtuur uitgesaai  op RSG met Corina van der Spoel as die ankerpersoon.   Luister vir onderhoude met digters soos Philip de Vos, Louis Esterhuizen, Charl JF Cilliers, Henning Pieterse, Carina Stander, e.a. in gesprek met Joan Hambidge.