Resensie: Karos orie dyne (Hans du Plessis)

Karos orie dyne. Nuwe Griekwapsalms en anner gedigte. Deur Hans du Plessis. Lapa-uitgewers. ISBN 978-0-7993-5531-4. 83 bladsye. Sagteband.

Resensent: Bernard Odendaal (Direkteur van die ATKV-Skryfskool van die Noordwes-Universiteit)

Omslag

Met hierdie derde bundel Bybelse poësie in Griekwa-Afrikaans maak Hans du Plessis en Lapa-uitgewers as ‘t ware weer so: vlot, toeganklike en waarskynlik gewaarborgde gewilde verskuns vir waardeerders van Christelike literatuur én van die verkwiklike seggingskrag van ‘n niestandaardvorm van die taal.

Die twee genoemde waarderings het ook met mekaar te doen. Naas Du Plessis se vaardige omdigtings van die Bybelse materiaal – hy noem in die “Outeursnota” dat al die gedigte in die bundel, “op een of twee uitsonderings na”, gegrond is op Bybelstekste – is dit juis die kleding van die bekende geestelike stof in die aards-konkrete, romanties-eenvoudige baadjie van die Griekwa-tongval wat die poëtiese effek bewerkstellig.     

 

 

 

Alman van ons kom tog yt die Jirre yt,

dies wat Hom kjen, hoor wat ek praat,

ma dies oener jille wattie Jirre haat,

jille se ore gat van hierie storie tyt,

 

lui dit in die openingstrofe van “eerste liefde”. Dis egter juis ook die ingewydes en die reeds oortuigdes wat die ervaring van nuutmaking gaan beleef by die lees of aanhoor van hierdie omdigtings van bekende Bybelse gedeeltes en gegewens.

Bowendien het die vermenging van “verhewe” onderwerpsmateriaal en “lae” taalregister ‘n humorvolle effek, wat die aantrekkingskrag van dié gedigte versterk. 

Blote “vertalings” (dialektiese oorsettings) is dit nie. “Die digter is immers ‘n skeppende kunstenaar,” waarsku Du Plessis in die “Outeursnota”. Allerlei vorme van om- en bywerking of verkorting is dus aan die orde van die dag. Ook bekende kerkliedtekste is onder digterlike hande geneem, en nie almal is noodwendig ewe singbaar op die bekende melodieë nie. Vergelyk die weergawe van “Stille nag” (Lied 348) op bladsy 43 in die bundel. Die tweede strofe lui byvoorbeeld:

Stille nag, heilage nag,

Jesuskjind lief en sag.

Liefde skyn ytie heilage nag.

Liefste, jimmelse Kjind,

liefste, jimmelse Kjind.

 

Soos in Innie skylte van die Jirre (2001) en Boegoe vannie liefde (2002) vind die strewe na eenvoud van segging ook vormlik neerslag in versbou wat ‘n neiging na vastighede vertoon (wisselende eindryme, relatiewe reëlmaat in strofe en versreëllengtes, ‘n hele paar veertienreëlige gedigte), sónder om rigied te word. Die veertienreëlige verse vertoon byvoorbeeld nooit volledig die kenmerke van die klassieke sonnetvorme nie. Selde word eindrympatrone volgehou. En slegs een of twee maal wonder ‘n mens of jy ‘n sweem van rymdwang bespeur het. Vergelyk in laasgenoemde verband:

God se enagste  Kjind

het ons in liefde gebind.

(“Die Jirre het gekom”)

 

Maar dan word hierdie einste twee reëls onmiddellik opgevolg met die volgende onthoubare stelwyse:

Sos kjinnerse ytie selle hys

hoort die liefde tissen ons tys.       

 

Du Plessis aanvaar met “Josef” (bladsy 40) die uitdaging om Elisabeth Eybers se bekende “Maria”-gedig (kontrastief-parallellerend) na te doen – myns insiens met gedeeltelike sukses. Die openbarende klimaktisering wat Eybers se gedig bereik deur die strenge herhaling van die retoriese vraagvorm in haar gedig, word in die middeldele van “Josef” prysgegee ten gunste van belerende stelsinne. Die vraag in die slotstrofe bewerkstellig derhalwe nie die (leserontdekte) openbarende afloop as die Eybers-gedig nie.

Die bundel skop af (nog voor die inhoudsopgawe) met “Die Jirre se pat”, na aanleiding van Spreuke 3:1-10. “Vra eers wasie Jirre se pat / voorlat jy jou eie ene vat,” lui ‘n frase daaruit.

Dan volg vyf afdelings, met die volgende opskrifte: “Innie begin”, “Hy kom!”, “Kalaharikrismis”, “Hy kom wee!” en “Einde”. So op ‘n rytjie geplaas lyk dit na die uitstipping van die bakens van die Bybelse tematiek van skepping, (sondeval en) verlossing, wederkoms en eindoordeel. En tog is dit moeilik om die afdelingsfokusse suiwer op hierdie tematiese bakens afgestem te sien; die verse is hoogstens in relatiewe terme sodanig gerangskik. Ou en Nuwe Testamentiese materiaal staan byvoorbeeld verweefd gerangskik in die drie middelste, langer afdelings.

Die klem val deurgaans eerder op die menslike afhanklikheid van God en op God se liefdevolle, deurlopend reddende teenwoordigheid in die leefwêreld wat hier uitgebeeld word – die “karos” van die “jimmel … orie donker dyne” waarvan in “Die Jirrie spannie jimmel” gewag gemaak word, en waarvan die bundeltitel afgelei is.

Met Karos orie dyne versterk Du Plessis die gewaardeerde posisie wat hy as religieuse digter en as funksionele benutter van ‘n Niestandaardafrikaans-vorm beklee.

 

 

Bookmark and Share

Een Kommentaar op “Resensie: Karos orie dyne (Hans du Plessis)”

  1. Jeanette Ferreira :

    Een van daardie wonderlike bundels wat mens in jou spesiale rakkie hou. Gaan kyk gerus ook die reaksie op NAMAKWA AFRIKAANS se Facebook-blad oor een van die gedigte.