Archive for 2012

Clinton du Plessis. Twee gedigte

Sunday, November 11th, 2012

 Dorp

 

Die Portugees met die bakkery

 en die Griek met die vis & chips was híér op die hoek,

 híér waar die nou vreemde tongval

 sit en skaak speel tussen die

 Cd’s en die waslappe,

 die selfoon-rechargers, die superglue,

 plastiekwasskottels, naelknippers, wasgoedpennetjies,

 die adibas-tekkies, ingevoerde grappe,

 en die gordels

 om stywer te trek om die krimpende maag,

 die gadgets vir Afrika

 all made in China,

 híér het die bank besigheid gedoen,

 Volkskas, arbeid adel,

 ABSA het bo-op die treinspoorbrug, by die ingang van die dorp

 windgat die toekoms ingestaar met

 ‘n boer, sy seuntjie aan die hand

 en ‘n goue koring-oes op die ge-photoshopte land,

 “As dit eendag alles syne is, sal ons steeds hier wees,”

 maar dáár waar die tellers was,

 dáár speel ons nou lotto,

 vat ons almal een uit ‘n miljoen of meer kanse,

 in Mister Foo se China Shop,

 Mama Norah en Prof. Make Beliefe van Ghana,

 beloof tradisioneel rykdom, gesondheid en ‘n groter orgaan,

 híér waar Blessing en God Help Us en Beautyful haarsalonne langs mekaar probeer bestaan,

 híér het Afrika kom wortel,

 híér knoop die Pakistani’s rats weer onwillige

 selfoonseine aanmekaar,

 en oral is daar cash loans,

 rente word die opium van die sakpatriot,

 graad twaalf bring jou geen werk

 of parkeer jou in ‘n hoek as ‘n toonbankklerk,

 almal leef

 op toekomstige inkomste

 verdiskonteer môre se loon

 vir vandag se oorleef,

 tussen botter en ‘n brood

 is daar net so min wat rande nog kan koop 

 alles hier word nuut en anders,

 net Avbob gaan nog ongestoord

 onder die bloekombome voort,

 want die dood, dié is nog altyd met ons.  

  

  

 Route 69

  

 Sy reis aand na aand deur

 geheime donker poorte met mans,

 sakemanne en dié wat geslepe kans

 vat, met note kan kies, kus en keur,

  

 sy maak vir verlore siele deure oop

 laat haar ure met ‘n gekibbel verkoop,

 ontsnap met lywe vir ‘n wyle

 word vir die oomblik ‘n geile, geile,

  

 fantasie: sy die heilige begeester van peester,

 as skooldogter, sekretaresse of verpleegster

 sy luister,  dié skunnige vleesterapeut,

 na elke hunker, elke onmenslike skeet:

 sy is almal se halfweghalte, almal se stasie,

 die beste hoer reis lig, sonder bagasie.

Johann Lodewyk Marais ontvang SALA-toekenning vir “Diorama”

Saturday, November 10th, 2012

 

Saterdagaand is die ontvangers van vanjaar se SALA-toekennings tydens die Africa Century International African Writers Conference in Bloemfontein bekendgemaak. In die kategorie vir Afrikaanse digkuns is Johann Lodewyk Marais (foto) as wenner aangewys vir sy bundel Diorama wat verlede jaar verskyn het. Ander benoemdes in dié kategorie was Johann de Lange (Weerlig van die ongeloof) en Marlise Joubert (Splintervlerk). Al drie bundels is deur Protea Boekhuis uitgegee.

Volgens die lofrede, die volgende:

“Diorama bevat van die mees deurdagte gedigte oor die natuur en die mens se verhouding met die natuur wat die afgelope jare in Afrikaans verskyn het. Die bundel is goed gebalanseer deurdat dit op verskillende wyses, in verskillende afdelings en deur middel van ‘n groot verskeidenheid digterlike vorme die leser uitdaag om betrokke te raak en verantwoordelikheid te neem vir verskeie vraagstukke met betrekking tot natuurbewaring en die natuurlike lewe in Suid-Afrika en die res van Afrika.

Deur klemlegging op individue wat op een of ander wyse by natuurbewaring betrokke was, soos Thomas Baines (die skilder wat kolonialisme deur sy skilderye uitgebeeld het), Jan Smuts (‘n kenner van grassoorte en skrywer van Holism and Evolution), Richard Leaky (bekend om sy paleontologiese studies in Kenia) en Jane Goodall (gorilla-kenner), word die sterk verhaalmatige aard van die bundel gesuggereer.

Diorama

Diorama

Die bundel word gekenmerk deur sterk progressie, soos deur verskeie resensente aangetoon word. Die eerste afdeling van die bundel bevat gedigte oor die oorsprong van die mens, daarna kom onderskeidelik die diereryk, die voël- en insekteryk en die planteryk onder die vergrootglas (in gedigte wat volgens een resensent met fabels vergelyk kan word) waardeur die evolusieproses en die eenheid van alle lewende vorme op aarde gesuggereer word. Die slotafdelings handel oor die mens as vernietiger van sowel sy eie spesie as die ander spesies op aarde. Sodoende kom daar ‘n holistiese beeld van die lewe op aarde te voorskyn wat ‘n beduidende bydrae lewer ten opsigte van sogenaamde “groen” argumente wat tans oral ter wêreld veld wen. Die mens se verantwoordelikheid as beskemer van alles spesies word sterk gesuggereer.

Literêr gesproke is die bundel van hoogstaande gehalte. Marais word dikwels gekritiseer vir sy kort gedigte wat volgens resensente dikwels eenselwig voorkom. Volgens die insigte van die beoordelaars kan die kort gedigte in afdelings II tot IV egter gesien word as ‘n soort poëtiese skryfievertoning van spesies waarin die aard van elke lewende wese in ‘n kort gedig vasgevang word soos in ‘n foto. Die gedigte in ander afdelings is oor die algemeen goed deurdag en deur middel van interessante en stimulerende intertekstuele verwysings word ‘n groot aantal onderwerpe en ‘n wye verskeidenheid wetenskaplike navorsingsterreine betrek wat deel uitmaak van ‘n diggeweefde verhalende bundel – tematiek wat mense oor grense van ras, klas, kleur en nasionaliteit saambind in hulle gemeenskaplike menslike opdrag van bewaring en verantwoordelike omgang met die aarde en wat daarop lewe.”

Wat ‘n prestasie! Van harte geluk, Johann …

As leestoegif volg een van die gedigte uit die bekroonde bundel:

***

 

Rietduiker

Phalacrocorax africanus

 

Hy het uit die kabbelende water

geglip

en op ‘n seepgladde klip

langs die rivier tussen die mopanies

gewip

e n  h o m  m e t  u i t g e s p r e i d e  v l e r k e

in die wit son

droog gedrup en gedrup.

 

© Johann Lodewyk Marais (Uit: Diorama, 2011: Protea Boekhuis)

 

Desmond Painter. Eenvoudige vrae van ‘n laat Christen

Friday, November 9th, 2012

Township, Kaapstad

 

Eenvoudige vrae van ʼn laat Christen

 

Met die N2 stad toe sien ek ʼn jong vrou

hurkend langs die teer kak in die reën, sy

los ʼn ryk bruin drol op ʼn pol gras. Snaaks

dat ek haar mooi bene registreer en wonder

hoe om ʼn blik of iets meer te kry

as ek teen 130km/h verbyry.

Louis Esterhuizen. Kortlys vir VSB Poëzieprys 2013 is bekend gemaak

Thursday, November 8th, 2012

 

Die VSB Poëzieprys is nie net een van die mees gesogte pryse in die Nederlandse digkuns nie, maar beslis ook van die met die meeste aansien. Dié prys, wat in 1993 deur die VSB Fonds onder die inisiatief van Huub Oosterhuis tot stand gebring is, beloop tans € 25,000, plus ‘n beeldjie deur Maria Roosen en word toegeken aan die beste Nederlandse digbundel van die voorafgaande jaar.

Pas is die nominasielys vir volgende jaar bekend gemaak en volgens die mediaverklaring wat ontvang is, is die stand van die Nederlandse digkuns besonder gesond: “De poëzieproductie lijkt niet te ontkomen aan de recessie: met 75 ingezonden titels is de oogst voor de VSB Poëzieprijs 2013 aanmerkelijk kleiner dan in voorgaande jaren. De economische crisis heeft echter geen vat gekregen op de poëtische diversiteit, die het afgelopen decennium juist is toegenomen. Hoogst particuliere verzen zijn even sterk vertegenwoordigd als publieke poëzie die met twee benen in het hier en nu staat. Na een opmars van enkele jaren heeft het prozagedicht inmiddels een solide positie verworven, terwijl het belang van podiumpoëzie groeit. Veel auteurs experimenteren met conceptuele – en opmerkelijk lijvige! – bundels. De jury complimenteert de uitgeverijen, die ook in een krimpende markt het publiceren van zowel gevestigde namen als fris talent blijven volhouden. “

Die paneel beoordelaars vir die VSB Poëzieprys 2013 bestaan uit: Saskia J. Stuiveling, Maria Barnas, Geert Buelens, Patrick Lateur en Anthonya Visser .

Vervolgens, die lys benoemdes, tesame met die beoordelaars se commendatio. En waar ‘n bepaalde bundel ook op Versindaba bespreek was, word die skakel op die bundeltitel geplaas.

Vliegtuigmagneet – H.H. ter Balkt (De Bezige Bij Amsterdam, 2011)

HH ter Balkt

H.H. ter Balkt gromt en spuwt, fluistert en zingt als een visionair met beide voeten stevig in de klei van de polder en in de geschiedenis. De dichter is eigenzinnig en open, erudiet en speels. Zijn beelden functioneren zowel op een concrete als op een verwijzende manier, waardoor beelden uit de werkelijkheid en wat deze oproepen elkaar uitdagen. Zoals een vliegtuigmagneet lonkt en zich verwijdert, staan de gedichten onder een voortdurende spanning van aantrekken en afstoten.

Wijvenheide – Luuk Gruwez (De Arbeiderspers, 2012)

Luuk Gruwez

De vormbewuste taalvirtuoos die uit deze bundel spreekt, varieert zonder moeite de verschillende stijlregisters tussen verhevenheid en alledaagsheid. Om zijn poëtische wereld vorm te geven, schuwt de dichter bovendien het scabreuze noch het banale. Hij creëert originele beelden, die niet zelden van een geestige lading worden voorzien die de onderliggende ernst relativeert. Zo krijgt het veelvuldig gethematiseerde afscheid dan ook nauwelijks een zwaarwichtige of zwaarmoedige lading maar wordt het veelmeer vanuit ongebruikelijke perspectieven met kritische afstandelijkheid belicht

Celinspecties – Ester Naomi Perquin (Van Oorschot, 2012)

Ester Naomi Perquin

De dichter laat zien dat een cel zo groot is als een hoofd dat zich een heelal kan voorstellen. Zo groot als de wereld die Perquin nietsontziend en teder ontvouwt. Op verraderlijk luchtige toon schept zij met onvoorspelbare wendingen een gelaagde ruimte in deze bundel. Meer dan de geschiedenis van afzonderlijke criminelen vormt Celinspecties een wereld waar we niet aan kunnen ontsnappen – met vragen over schuld en over het toeval, dat van alle mogelijkheden die we hebben levens maakt.

Virtualia. Teletonen – Sybren Polet (Wereldbibliotheek, 2012)

Sybren Polet

Een vitale taalexplosie waarin de afgekloven spanning tussen natuur en cultuur opnieuw voelbaar wordt gemaakt door ze te injecteren met denkkracht, woordspel en verontwaardiging. De kredietcrisis, de digitalisering van onze cultuur en andere hedendaagse obsessies worden gevat in woorden en beelden die zich weinig gelegen laten aan de poëtische goede smaak en die doorlopend de grens van het zeg- en begrijpbare aftasten. Hier spreekt een dichter met een open vizier en een onverwoest geloof in de kracht van transformatie door denken en taal.

Mijn naam is Legioen – Menno Wigman (Prometheus, 2012)

Menno Wigman

In een kritische terugblik op de beginjaren van onze eeuw evoceert Wigman herkenbare plaatsen en momenten die spreken van decadentie en dood. Ongenadig ontmaskert de dichter de desillusie van het fenomeen mens en spreekt hij zijn pessimisme en boosheid uit in ontluisterende gedichten, die dan weer welluidend klinken in hun haast klassieke, vormvaste verzen met een bezwerend ritme. Tegelijk boeit deze niet altijd prettige bundel door zijn enorme vitaliteit en zijn charmerende lichtvoetigheid. Uit die tegenstellingen spreekt een uitzonderlijke kracht.

 

 

 

En ten slotte, ‘n vers deur Luuk Gruwez,een van die benoemdes. 

***

Spanbroekmolen

Zij hadden niets liever dan verschillend willen zijn,

een dichter, een dokter, een ober of een kapitein,

maar als gelijken verblijven zij in het graf,

uniform tot in hun knoken, uitgeknokte youngsters.

 

Verliefden zonder geliefde misschien of weduwloze

weduwnaars: gelijk is de dag waarop zij vielen en verlieten,

de zevende van de zesde, negentienzeventien.

Gelijker nog dan het gemillimeterd gras. Much beloved

 

Indeed. Known unto God. Ogen en oorlog verloren.

Toch gaan zij op een nacht nog één keer helderziend

op stap. Veel te verlegen om te leven. Boterbloemen

in het hoofd. En met een doelbewuste, eensgezinde pik.

 

(c) Luuk Gruwez (Uit:  Wijvenheide, 2012: De Arbeiderspers, 2012)

 

 

Desmond Painter. Sondagmiddag [eerste weergawe van ‘n nuwe gedig]

Wednesday, November 7th, 2012

(Foto: Mariette van der Westhuizen)

 

Sondagmiddag

 

die ruïne waar ek en jy rondkrap

een Sondagmiddag, lustelose honde, na

die middagmaal (die mense slaap in die huis)

oplaas moeg gebaklei, versigtig in die woorde

wat ons kies, tingerige sinne, geluide eintlik

maar om mekaar oor stilte se rand

te help, op so ʼn Sondagmiddag, die ruïne

op julle plaas: ag, ʼn blote bouval eintlik

ʼn huis sonder herinneringe, net fondasie

en halwe mure wat nog staan, jare gelede

al tot toeval en stof gedaan: tussen

klippe vind ek die geraamte van ʼn akkedis

en wonder of ek en jy dan so voorspelbaar

soos ʼn Afrikaanse gedig is, en jy maak

ʼn stok tussen ʼn paar bakstene staan:

dit was seker ʼn vuurmaakplek

ʼn oorstaanplek een nag

skaars wegkruipplek

 

Annie Klopper. oujaarsdag op Baardbos

Wednesday, November 7th, 2012

oujaarsdag op Baardbos

 

in die omtrek van plusminus een dosyn hoenders

’n gebreklike stoepkoei, hartseer perdeoë, skedels, roes, dorings en

’n karavaan sonder wiele, baklei

twee honde met onpeilbare genetiese samestellings

op die stoep van die pub-grill-and-venue

waar rugby gekyk word,

troues en verjaarsdae gehou word en

’n antie met flappende onderarms beduie

dat die balp in ’ie toilets geblaas is

waar ’n hartseer handdoek slapper hang

as die mense by die bar

en ’n middeljarige man in sy broek pis

omdat hy nie sy pad na die krip

kan vind nie

en in sirkels sal slinger

tot hy hier sterf

 

© Annie Klopper, 2012

Louis Esterhuizen. John Kinsella oor Melbourne as die kragpunt van wêreldpoësie

Wednesday, November 7th, 2012

 

Via ‘n skakel by die Poetry Foundation beland ek op The Sydney Morning Herald se webblad waar die bekende digter, John Kinsella, ‘n nogal oortuigende saak uit te make het oor Melbourne as die ‘epicentre of world poetry’.  Eers wou ek sinies glimlag, maar toe ek begin lees, raak ek al hoe meer onder die indruk van Kinsella se redevoering: “Melbourne is an ‘epicentre in world poetry’. It has long been a dynamic focus for Australian poetry publishing, and it’s a major plus that there are publishers with substantially differing attitudes to the practice. The tensions, crossovers, departures and even conflicts of the various ”scenes” (reductive word) are generative, and intensify a debate about why poetry is written, why it matters and what it might achieve,” skryf hy in sy openingsparagraaf.

 

John Kinsella

Volgens hom lê die dinamika van Melbourne as poëtiese kragpunt in die vreemde teenstrydigheid dat dit sowel parogiaal as internasionaal is in sy aanslag. Hierin is dit veral die groot verskeidenheid boekwinkels, uitgewers en natuurlik die plaaslike universiteite wat ‘n belangrike rol te spele het: “Diversity is at the heart of poetry, and change comes from the movements (and frictions) between many voices. But the universities are just part of it. Melbourne has a long and lively history of performance poetry and a vibrant reading scene […] This isn’t just a case of hearing a poet reading in Melbourne as one might hear a poet reading in any city, but hearing a poet whose world view is shaped by the lens of Melbourne, particular suburbs of Melbourne, being part of the Greek community and other communities and collectives. There’s a sharing that goes on in the work that I think gets to the core of Melbourne as poetry epicentre.”

Nou ja, toe. Gaan lees gerus die volledige artikel indien dit jou interesseer. Wat my egter opgeval het, en na alle waarskynlikheid die rede vir hierdie blog is, is Kinsella se twee slotparagrawe. Hierin word myns insiens besonder belangrike opmerkings gemaak ten opsigte van die digkuns. Met soos gebruiklik, gevolg deur ‘n gedig van John Kinsella.

Poetry, for me, is an act of responsibility, and every poem is an activist moment: a way of suggesting or even bringing change. I am not interested in poems that tell readers what to think, but I do think poems should prompt self-investigation and questioning. I am a poet of the West Australian wheatbelt with some Cambridge fenland sensibilities thrown into the mix, and I tend to avoid cities. But I am reinvigorated by contact with Melbourne’s urbanity and poetic energy. It reminds me of San Francisco and London melded into one, and the sense of the Mallee or the Wimmera is never too far from its shores.

At a time when the recognition of literary activity by a broader public is fraught (and in Queensland, in crisis), especially when their taxes are used to reward or fund writing work and outcomes, Melburnians outside the poetry communities, outside the individual writers, might celebrate or at least value what they have and how worth supporting and encouraging it is in its many forms, many manifestations, and in its intense diversity.

Why should non-poets care? Because poetry is at the foundations of language. It uses words and it makes them as well. How we speak, think and communicate is affected directly and indirectly by poetry. The experience of poetry is everywhere, from songs to ”poetic” language in most forms of writing. Poetry isn’t an appendage; it’s the body itself.

***

Sanctus, Sanctum: a love poem

i.

The smallest measure of matter
leaves traces before it vanishes:
the energy lost or exchanged
in cycling out to Grantchester
is love and prayer, duotone
landscapes and seasonal osmosis:
we were there, time wound-back
like progress come unstuck,
the largest ever hole in the ozone
layer, defined against the size of America.
A spoonbill larger than life,
mythological on its perch, dégagé –
as it should be, we’d guess.
That’s back there, where we’d
be together if conditions were perfect.
Burnt white totem of the Avon Valley,
as if “sedate order” watches over
communities and is positive
in a way we know it’s not, like the Eloi
being everywhere in the English lyric,
or picnicking by an Australian river.
When the weather goes out of kilter
paragliders over Bakewell
drop as suddenly as they appear:
the spoonbill’s beak’s utility
becomes a rhythmic disaster:
isochronous: stress stress stress:
laneways where moisture clings
and growth meets rot and the cycle
plods its weary way. Holy, holy, holy.

ii.

That fox wrapped around
that roadsign – fashion piece
with flair, cured by the weather,
mummified. The Larrikin is in there.
Jokes about gender. Product
of nationalism, those soft endings,
para-rhymes and racism, bounties
and scalps and making a living.
Who cares? It’s been up there
for weeks. People have seen it,
remarked on it: tasteless,
but then, they hold the hunt
for sheer pleasure and foxes
are despised: “they eat the livers –
livers so small! – out of chickens,
and leave the rest”. Fox spot,
Kentucky Fried Fox, Red Fox,
why the hell not? The ads
fall apart, and that’s what
selling’s all about. There’s no-one
to hear this as I mouth the words,
which reject the page,
the driving by, the twinkle
in the cavernous eyes
of a small head, teeth still shining,
needle sharp.

iii.

A band strikes up a conversation,
and it’s as if I’m there. Let’s ditch
this stuff about centuries, about
Ages of . . . and grand alliances.
It’s global chatter. I love,
I care . . . you know me.
And you know this doesn’t
give life to THEE!
Poetry is a crematorium.
Love doesn’t need it.
The Granta is thick with weed
and smart cars are bunched up
outside Lord Archer’s house . . .
what more do we need?

 

© John Kinsella (Uit: Peripheral Light- Selected and New Poems, 2003:  Fremantles Centre Arts Press) 

 

 

Hannalie Taute. Op n ander noot…

Tuesday, November 6th, 2012

Vandag, volgens die nuus-hooftrekke, word daar nuut gedrukte geldnote versprei.  Verblydend behou die groot vyf darem nog hul regmatige plek.

Destyds as hotelpoppie (lees ontvangsdame in hotelbedryf) het ek geld ontvang van ʼn Switzerse gas, en daarop was kunswerke van Giacometti gedruk.   Dit was vir my merkwaardig dat Switzerland ʼn kunstenaar se werk so “vereer “(is dit die regte woord?)

Vir meer inligting besoek hier.

Gestel die kunste was belangrik in ons land (wat ek tans betwyfel), watter kunstenaar/s se werk sal gedruk word op ons geld?  Wie is ons land se groot vyf?

Hier volg my lysie: (glad nie akademies, net ʼn persoonlike keuse- voel vry om met my te verskil)

  • William Kentridge (ek was nou die dag in gesprek met iemand wat glad nie weet wie hy is nie- hoe is dit moontlik?)
  • Willem Boshoff
  • Jane Alexander (ek dink die ‘Butcher boys” sal pragtig lyk op ʼn honderd rand noot)
  • Wim Botha
  • Marlene Dumas (tel sy, aangesien sy met een been in ons land en een in ʼn ander land staan?)

Noudat ek my lysie so beskou is daar dalk een groot probleem- nie een van die bogenoemde was voorheen benadeel nie.

Dit is sekerlik ʼn onbegonne taak om die groot vyf in die beeldende kunste te nomineer.  Wat is goeie kuns, en volgens wie? Is kuns ooit n belegging?   Sal die kunswerk wat op ʼn R10 noot minder belangrik wees as die op ‘n R100 noot?

Maak dit regtig saak?

Ek wil graag afsluit met die gedig:

EK IS OEK IMPORTANT – PETER SNYDERS

As al julle geldgatte

julle geld gespendit,

en julle bananaskille

innie slootjie gegooi het,

en julle bustikkits

soes confetti gestrooi het,

en julle staain en cool drinks

opgedrink het,

en julle borrels en blikkies in ʼn gangetjie gesit het,

en julle visgraatbolle

en vrot vrugte

en stukkene boksies

en papiere

rondgegooi het….

dan kom ek

en maakie wêreld weer skoon:

soe,

ek is oek important.