Karen Kuhn. Die Poolse Sappho

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska staan bekend as die ‘Poolse Sappho’ en ‘koningin van liriese poësie’. Sy was by uitstek een van Pole se mees talentvolle digters tydens die periode tussen die Eerste en Tweede Wêreldoorlog. ’n Tydperk wat vernaam is vir herlewing in die kunste. Die kort, sensuele, epigrammatiese styl van haar verse lê veral klem op die belangrikheid van die liefde in ’n vrou se lewe wat tematies reeds grensverskuiwend was.

Ophelia

Oh, I shall have to stay here for a while

in glassy water, in a seaweed net,

until this fact and I are reconciled:

I wasn’t loved, it is as simple as that.

 

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska is gebore op 24 November 1891 in Krakow in ’n kunssinnige familie. Haar oupa Juliusz Kossak, pa Wojciech en broer was almal skilders. Maria en haar suster Magdalena spandeer hul kinderjare in die ‘Kossakówka’ huis in Krakow, naby die Wawel kasteel, waar die Poolse koning gewoon het. Die huis was ’n ontmoetingspunt vir Poolse kunstenaars, onder andere Henryk Sienkiewicz wat die Nobel-laureate in 1905 was.

Sy het tuisonderrig ontvang en was ook vlot in Duits, Frans en Engels. Van vroeg af toon albei susters ’n liefde vir die letterkunde. Magdalena skryf dan later satires en komedies onder die skuilnaam: ‘Samozwaniec’, terwyl Maria die vanne van haar agtereenvolgende eggenote gebruik. In 1915 trou Maria met Władysław Bzowski, ’n Oostenrykse offisier. Die huwelik het egter nie lank gehou nie en hul paaie skei. Op hierdie stadium skilder en skryf Maria tot sy in 1919 met Jan Pawlikowski trou. Die paartjie verhuis na Zakopane, in die Suide van Pole en hy inspireer haar om op haar skryfwerk te fokus, as gevolg van sy eie passie vir die taal. Haar eerste bundel verskyn in 1922 getiteld: Niebieskie Migdały, (Blue Almonds). Hierna vorm sy deel van die Skamander–groep, ’n beweging wat bestaan het uit Poolse digters soos: Julian Tuwim, Kazimierz Wierzyński, Antoni Słonimski en Jan Lechoń. Op daardie stadium het die eksperimentele digters gestreef om die digkuns los te maak van sy patriotiese aanslag en ’n meer modernistiese invalshoek aan te neem met poësie wat fokus op die alledaagse om die man op straat te kan bereik.

 

Heat

The weary days drag on like mules on a dusty track.

The holidays are tapping at the blinds…

Torrid heat prises itself in, squats in each crack.

Oh, how I miss your heart of ice…

Helaas haar poëtiese sukses het nie gepaard gegaan met haar persoonlike lewe nie. Jan Pawlikowski het na Wene verhuis waar hy verlief geraak het op ’n balletdanser. Hulle skei in 1929.

 

Shadow

If only the cloud of unloving

could slip from the face of our sun,

at your feet, flat as a shadow,

I’d lie down…

 

In 1931 trou Maria vir die derde keer met Stefan Jasnorzewski en verhuis in 1939 na Blackpool, Engeland waar hy as lugmag-offisier vir die RAF dienslewering doen. Verwyderd van haar geliefdes en intellektuele kringe, bekommerd oor die veiligheid van haar familie en welstand van haar land, ontwikkel sy eindelik kanker. Maria sterf op 9 Julie 1945 in Manchester waar sy ook begrawe is.

 

A Letter

Someone got a letter. Someone’s heart races.

Apple trees are in blossom, she’ll read it there.

She reads, clasps her hand to her throat, loses

her footing, and she drowns in air.

Maria het nie net poësie geskryf nie, maar het ook gesorg vir heelwat kontroversie in haar dramas waar sy tematiek soos: bloedskande, buite-egtelike verhoudings en aborsie ondersoek het. Sy het ook kommentaar gelewer op die belangrikheid van ’n vrou se keuse, eerder as plig om kinders in die wêreld te bring. Haar drama: A Woman of Wonder, wat in 1937 geskryf is, het juis sosiale kommentaar gelewer oor die vrou wat moet voortplant, teen die agtergrond van diktatorskap en is oor die algemeen ontvang as protes teenoor die Nazi-regime.

Met 13 bundels en 15 dramas het Maria Pawlikowska-Jasnorzewska een van die mees belangrikste skrywers van Pole gedurende hierdie periode geword. Maar dit is veral haar liriese, feministiese aanslag in haar poësie, wat sy intiem en sensueel verpak het, wat haar steeds vandag gewild maak. Butterflies – Selected Poems is ’n bundel wat vertaal is deur ‪Barbara Bogoczek en‪Tony Howard wat ’n keur is uit die digter se oeuvre.

 

Love

I haven’t seen you for a month or so.

No change. Perhaps I’m pale rather than fair,

sleepier, more silent. It shows

you can live without air.

Bibliografie:

Barbara Bogoczek, Tony Howard. 2000. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Butterflies – Selected Poems. Wydawnictwo Literackie: Kraków.

http://www.culture.pl/web/english/resources-literature-full-page/-/eo_event_asset_publisher/eAN5/content/maria-pawlikowska-jasnorzewska [nageslaan Mei ‘13]

 

Bookmark and Share

4 Kommentare op “Karen Kuhn. Die Poolse Sappho”

  1. Dankie hiervoor Karen. Lieflike foto’s. Die vakansie klop vanoggend sonder ophou aan my blindings.

  2. Helene Artz :

    Sy laat my aan Ingrid dink.

  3. Carina Stander :

    Dankie, Karen. Pragtige slotvers!

  4. wilma :

    Wat n dinamiese vrou! Sy was haar tyd ver vooruit. n Inspirasie!