Luuk Gruwez. Zo bewoonbaar als de wereld

 

Deze recensie verscheen eerder in De Standaard der Letteren.

Zo bewoonbaar als de wereld

De auteur: de dichter van de nuance, werkzaam op het raakvlak tussen het zegbare en het onzegbare.

Het boek: een dichtbundel vol licht.

Ons oordeel: dichters van dit kaliber zijn nodig om ons te leren zien.

 

Er schijnt voortdurend licht in de poëzie van Miriam Van hee. Licht is wat hier met daar en nu met toen verbindt. En als dat er niet vanzelf is, dan voelt zij de behoefte het te laten schijnen. Dan werpt zij heel letterlijk, een licht op wat zij wil laten zien. Goed beschouwd kan ‘Ook daar valt het licht’, de titel van haar recentste bundel, worden gelezen als een variant op een andere titel, een die zij aan een bloemlezing van haar gedichten heeft meegegeven: ‘Het verband tussen de dagen’. Dit is namelijk haar inzet: helderheid schenken aan wat nog duister is, zichtbaar maken dat alles familie is van elkaar. Het verband is Miriam Van hee tot troost, het licht een onschatbare gids. Beide voorzien bovendien in een soort geruststelling, waarzonder ontreddering optreedt. ‘waar hebben wij toch de zaklamp gelaten,’ heet het dan. In één gedicht, ‘vanuit de auto’, heeft zij het over de ‘lichtende / stippen, voor ons die niet buiten / geruststelling kunnen, dat we / (…) heen zullen gaan, en terug.’

Het vinden van een verband impliceert hier natuurlijk ook dat je ‘het geheel en de delen’ ziet. Op de maan ontwaart zij net dezelfde landen en continenten als op aarde. Ook daar, lijkt het wel, houdt alles op. Van hee temt de melancholie door middel van haar pogingen om het overzicht te verwerven of gaaf te houden. Want als het van de natuur alleen afhangt, dan kan men zich alleen maar realiseren dat die volstrekt onverschillig is voor welke tragiek en welk lijden dan ook. In één gedicht wordt beschreven hoe twee mannen enigszins onhandig een schaap proberen te pakken te krijgen, kennelijk met de bedoeling het te slachten. De laatste regel is genadeloos: ‘een stralende hemel woog op het land’.  

Zoals vanouds in het werk van Miriam Van hee speelt ook het openbaar vervoer, bij wijze van voor de hand liggende metafoor voor beweging, een belangrijke rol. Trein, tram, bus en zelfs vliegtuig komen veelvuldig voor. Daarnaast zelfs de auto. In alles registreert zij de beweging. En omgekeerd: terwijl zij zelf in beweging is, slaat zij ook op wat zoal stilstaat. Alles wat beweegt, baadt in de nostalgie van het grote verstrijken of van wat ergens ‘de voorlopigheid’ wordt genoemd. Om dit tegen te gaan dient het in woorden te worden vastgelegd. In een van de treffendste gedichten confronteert de dichter twee verschillende soorten beweging. Zij beschrijft enerzijds haar vader die de watersportbaan afroeit in een bootje en met de rug naar zijn doel zit. En anderzijds beschrijft zij haar eigen beweging: langs diezelfde watersportbaan volgt zij per fiets haar vader. In tegenstelling tot hem ziet zij wel degelijk het doel waarop hij en zij afstevenen. Je zou kunnen stellen dat het roeien van de vader een beweging van de terugblik op een verleden is, terwijl het fietsen van de dochter een beweging van de toekomst is. Toch vallen beider doelen uiteindelijk samen. Knap aan dit gedicht is het feit dat Van hee dat vaderlijke verleden illustreert met enkele veelzeggende attributen: zijn versleten Kirgizische hoed en de galochen die nog zijn schoonvader hebben toebehoord.

Het lijkt of zij wil bewijzen dat het niet echt uitmaakt op welke plek wij ons bevinden, doordat elke beweging uiteindelijk naar hetzelfde doel leidt. ‘Home is where one starts from,’ citeert zij T.S. Eliot. Maar ‘home’ is een woord dat natuurlijk evenzeer van toepassing op het einde is. Nochtans is er een brede diversiteit aan plekken waaraan een gedicht is gewijd. Soms lelijke plekken in de cyclus ‘station Gent Dampoort’. Ook dit maakt niet altijd evenveel uit: de afzichtelijkheid van een stad onder de avondspits kan enigszins worden gemaskeerd door de fantasie waarmee bijvoorbeeld bergen in de Kaukasus voor de geest worden geroepen. Dromen zitten in deze bundel overigens wel vaker aan bepaalde plekken verankerd. Daarnaast laten veel oorden zich in een oogstrelender decorum situeren. Het is niet moeilijk her en der de Cevennen te herkennen, de tweede habitat van de dichter. Vaak gaat het dan om plaatsen die een bedwelmende sfeer ademen. Dat geldt overigens ook voor een gedicht dat zich in de Kriekerijstraat afspeelt en dat een prachtig tafereel uit een zomerse tuin oproept met een licht corrigerende opmerking aan het eind: ‘de ijsjesverkoper / moet komen maar de kinderen zijn er nu niet’.

En zo manifesteert Miriam Van hee zich wel vaker als de dichter van de nuance. Ze balanceert op het koord tussen het zegbare en het onzegbare. Daar waar volgens Herta Müller het nulpunt ligt, waarop het bestaande en het (nog) niet bestaande elkaar raken, zoals het licht en alle dingen van de aarde elkaar kunnen raken. Een vers waaraan de bundel zijn titel ontleent, luidt als volgt: ‘maar ook hier viel het licht waarin alles moest / worden gezien’.  En verder: ‘want / er is niets of iemand onthoudt het’. Opdat alles zou worden onthouden, moet het eerst worden gezien. Er is een dichter van dit kaliber nodig om hiervoor alvast onze ogen te openen.

 

***

 

Miriam Van hee

Ook daar valt het licht

uitgeverij De Bezige Bij, 48 blz., 15,00 euro

 

sur place

 

beneden ligt het dorp, het lijkt

alsof het alles heeft, een toren

een plein, een brug, een achtergrond

 

een eikenwoud waarin de wind

tekeer kan gaan, en huizen

de luiken zijn gesloten, vlekken

 

licht bewegen op de aarden weg

het is een wonder, zo bewoonbaar

als de wereld is, dat druiven

 

kunnen groeien in zulke harde grond

en de wingerd schaduw geeft

zonder bedoeling, de appelboom

 

draagt appels nog, kleine, rode die

voor niemands ogen zullen vallen

als hun tijd gekomen is

 

Miriam Van hee

________________________

Dit gedicht werd geschreven op verzoek van de stichting Rosario en zal permanent te lezen zijn in een kamer van het poëziehotel Surplace te Bever, in het Pajottenland. Zie ook www.surplace.be.

Bookmark and Share

Comments are closed.