Solet Scheeres. Oor tieners, gedigte en taalonderrig

Gedig: Fanie Viljoen. Beeld: Nicolene Louw

 

My dogter en ek lê op die bed en ek lees vir haar gedigte. Ek lees Afrikaanse gedigte uit die mooi bundel: “Toulopers”

“Dis nogal sad, tipies tiener,” sê my kind.

Ons lees Emily Dickinson. Deesdae kan jy haar bundels gratis aflaai.

Series One:

VI.

If I can stop one heart from breaking,

I shall not live in vain;

If I can ease one life the aching,

Or cool one pain,

Or help one fainting robin

Unto his nest again,

I shall not live in vain.

“Dis ʼn bietjie soetsappig, dink jy nie?” sê my kind. Sy het, soos die meeste Nederlandse tieners, ’n oorwaardering vir die woord “stoer doen.”

Ek lees vir my dogter gedigte omdat haar skool onlangs besluit het om nie meer die digkuns-gedeelte in hulle Nederlandse taalonderrig te behandel nie. Ek loop nou al weke lank te koop met my teleurstelling in ’n sisteem waar ’n skool self  kan besluit of digkuns welkom is in die klaskamer of nie. My dogter se skool het blykbaar besluit Nederlandse taalonderrig moet meer fokus op sake soos die ekonomie.

“Wat lees jy dan as jy verlief is, of as jou hart gebreek het?” vra ek.

“Ek luister na musiek of kyk na goed op youtube,” sê sy.

“Dit is ook ’n vorm van digkuns.”

“Ja, maar nie so outyds nie.”

“Skryf jy soms liedjies of gedigte?” wil ek weet.

“Nee, joh, ben je gek geworden?”

Daar is nogal baie vrolike, “gek” gedigte vir oud en jonk in Nederlands. Klein bundeltjies vol kleur en lawwigheid wat die toestand van die mens op ’n aweregse manier bekyk. Een so ’n publikasie is: “het liefst wil ik een wonder, gedichten voor kinderen van 6 tot 106.” Dit word deur Plint uitgegee. Plint kombineer graag poësie en beeldende kuns in hulle publikasies.

Ons lees ’n gedig van Simon van der Geest:

 

Ik ben zo lenig door de warte

En zo warrig door de lente

Ben in de bladerbloesemwar

De kiezelende stralenwar

De gniechelende stikkewar

De stommestillestarenwar

Ik bloos me alle kleuren

Spruttel woorden uit mijn mond

Ze strikkelen mijn lippen over

Donker languit op de grond

Ik warrel en ik zwarrel maar

Ik krabbel wel een brief

Zo hardop zeggen lukt me niet

Ik vind je veel te lief

 

“Dit is grappig,” sê my dogter. Ons blaai verder en ek ontdek ’n gedig van een van my gunsteling Nederlandse digters, Tjitske Jansen:

Dichter: Tjitske Jansen. Beeld: Janpeter Muilwijk

 

Mevrouw Julia doet de ramen open

en ze weet geen woord voor de lucht die haar wangen aanraakt

en de zon heeft de kleur van honing

en ze weet

vandaag gaat het gebeuren

en ze denkt

maar eerst blijf ik nog even staan.

 

Ek prober my dogter se aandag nog ’n tydjie langer koop en lees vir haar uit Pat Donnez se bundel. Hotemetoten die volgende gedig:

 

Heb jij dat ook wel?

 

Heb jij dat ook wel

dat je denkt: verdorie,

mijn mama die kan zeuren.

Ik zou haar zo verscheuren

in duizend snippers van gekleurd papier

en ze laten vliegen, heel ver weg van hier.

Heb jij dat ook wel

dat je denkt: verrek,

mijn papa is een idioot.

Ik zet hem op een grote boot

voor een verre reis op de Stille Oceaan

of beter nog, hij krijgt een ticket naar de maan.

Maar dan denk je:

ach, ze zijn toch zo klein

doe wat water bij de wijn.

Heb jij dat ook wel?

Pat Donnez

My dogter lag. “Ek sal probeer om meer gedigte te lees,” sê sy, “maar dan moet jy ook ’n bietjie na goeters op YouTube kyk.” Sy plant ’n soen op my voorkop. “Jy is so snaaks, Ma.”

Een Nederlandse digter wat hom altyd met die jeug en digkuns bemoei het, was Willem Wilmink. “Ik las met de klas een heerlijk gedicht,” ’n reël uit Wilmink se gedig; “de bezielde leraar” is vanjaar die tema van die 100 jarige viering van die Vereniging Levende Talen.

Toen ik voor het eerst al die kinderen zag,

stond ik voor de klas met een vrolijke lach:

de septemberdag leek op een lentedag.

Ik las met de klas een heerlijk gedicht,

daar stond: ‘ik vin je zoo lief en zoo licht’ –

toen kreeg ik een propje in mijn gezicht.

‘Het is met de orde

dus nooit wat geworden.’

Ik las Anne Frank en ‘Het bittere kruid’

en ook het ontroerende eind van ‘Turks fruit’,

maar ze schreeuwden en tierden en lachten me uit.

Ik las Willem Elsschot: ‘Lijmen’ en ‘Tsjip’

en één of twee toonden heel veel begrip.

Toen kreeg ik een eikel tegen mijn lip.

‘Het is met de orde

dus nooit wat geworden.’

Toen heb ik beloofd: ‘Als er minder kabaal is,

als in dit lokaal de toestand normaal is,

dan heb ik hier: een gedicht van Vasalis!’

Ze hielden niet op, dus ik pakte mijn tas

en mompelend verliet ik de lastige klas

en toen koos ik een vak dat rustiger was.

Met mij gaat het goed. Met de kinderen niet:

voor hen geen Carmiggelt en geen Annie Schmidt,

zij moeten het doen met de pitamientjes

die de STER-reclame hun biedt.

Willem Wilmink

 

Of dit in 2014 slegter sal gaan as in die verlede, met die stand van poësie in Nederlandse skole, weet ek nie regtig nie. Op youtube gebeur daar in elk geval van alles en nog wat. Al wat ek weet is dat ek in die jaar wat voorlê sommer baie meer gedigte vir my dogter gaan lees en dalk self een of twee skryf.

Gedicht: Bies van Ede. Beeld: Merijn Bolink

Taal

 

Hoe zwaar is taal, wat weegt een woord?

‘Wilt u het halfom of mager?’

‘Mag’t ietsje meer zijn?’vraagt de slager,

‘Aan een stukje, of in plakjes?’

 

De groenteboer denkt even na.

‘Geschrapt?’ vraagt hij, ‘of liefst panklaar?

Het zit afgepast in zakjes,

hoeveel wilt u? Zeg het maar.’

 

De krantenjongen op zijn fiets

zegt: ‘Maandag weegt taal bijna niets,

maar de weekendbijlagen,

dan is de taal haast niet te dragen.’

 

Wat weeg een woord, hoe zwaar is taal?

‘Ik weet het niet,’ verzucht de dichter

‘maar als mijn gedicht gemaakt is

Voel ik mij wel stukken lichter.’

Bies van Ede

 

Bronne:

Loomis Todd, M & Higginson, T.W       Poems by Emily Dickinson, Series One           A publication Domain Book

Donnez,P         2008     Hotemetoten. Gedichten voor kinderen en andere grote mensen            Uitgeverij De Arbeiderspers: Amsterdam       ISBN 9789029566384

Graus, J red.    2013     Ik las met de klas een heerlijk gedicht. Honderd jaargangen Levende talen         VLLT: Utrecht            ISBN 9789082158205

Jacobs,J red.   2011     Toulopers. Verse vir Tieners.     LAPA Uitgewers:Pretoria ISBN 9780799349627

 

Bookmark and Share

5 Kommentare op “Solet Scheeres. Oor tieners, gedigte en taalonderrig”

  1. Andries Bezuidenhout :

    Solet, dankie vir die blog. Miskien publiseer jou dogter eendag ‘n digbundel met die titel “Taking the top of Emily Dickinson’s head off”. Pragtige skets deur Nicolene Louw daai!

  2. Marié Jacobs :

    Solet, ek het jou bydrae geniet. Ek doen vanjaar 10 gedigte uit “Toulopers” met matrieks, en het ook ‘n studiegids daaroor gedoen. Dis wonderlik dat jy ‘n liefde vir poësie by jou dogter probeer kweek. Sy sal dit waarskynlik eers waardeer as sy ouer is. Die Nederlandse gedigte is treffend.

  3. Mooi blog!

  4. Maria Snyman :

    Hartseer van die kinders wat minder gedigte gaan hoor! Net verlede jaar het ek eerstehands ervaar hoe kinders (graad 10’s)’n (slinksgekose) “gedig van die dag” kan geniet. ‘n Mens gebruik enige klein “metanarratiefie”/verskoning soos bv. die weer of gebeurtenis in die skool/gemeenskap (platteland, boerdery), of ‘n nuwe woord (om die voorbarige slimmes bietjie op hul plek te sit), om konteks te bied en voilà! ‘n Vloekwoord doen ook wondere, dit laat veral die seuns meer wil hoor?! Gert Vlok Nel was ‘n treffer!

    Hoe goed verstaan jou dogter Afrikaans? Ek is tans baie verlief op Ronelda Kamfer se gedigte – beide haar bundels nou eers oor Desember gekoop! Elkeen die eerste keer in een sitting deurgelees, heerlik! Hier is “goeie meisies” uit Noudat Slapende Honde:

    goeie meisies join nie gangs nie
    hulle raakie pregnant op dertien nie
    hulle dra nie tjappies nie
    hulle roekie weed nie
    hulle tik nie
    hulle djol nie saam met onderwysers nie
    hulle speen nie saam met taxi drivers nie
    hulle werk nie vir Shoprite nie
    hulle is nie die cleaners nie
    goeie meisies bly nie oppie Cape Flats nie

    Ek is ook mal oor “Passop vir depressie” – wonder of ek dit sou waag om dit te lees, maar ek dink ek sou:

    As jy aangerand,
    verkrag, gehijack, ontvoer, gevange gehou was
    moet jy sorg
    dat jy by ‘n psigiater uitkom
    dis als goed wat depressie veroorsaak
    dis goeie redes vir depressie

    Kak ouers
    kak onderwysers
    kak kerke
    kak kos
    kak mense
    kak klere
    kak reëls
    kak wette
    kak musiek
    kak weer
    kak timing
    kak digters
    en ‘n kak gedagte
    veroorsaak nie depressie nie

    Dis deel van die lewe

    Om af te sluit ‘n kortetjie uit grond/Santekraam – gesien sommige tieners wat nie genoeg klere kan hê nie, of so baie herinneringe het om oor te praat in klastyd:

    oorvertel 5
    Mei 2010

    herinneringe is soos ‘n klomp klere in ‘n kas
    jy stop net vol tot eendag wanneer jy sukkel
    om die kas toe te kry soos die klere wil uit
    jy mak toe toe toe maar hulle wil uit uit uit

    Derrida sê ‘n gedig is (o.a.) vir hom iets kort wat hy “by heart” kan leer. Ek begin die sin daarvan insien, veral in hierdie dae van tieners met hul kort aandagstrekkings/vinnige verbeeldings? Tieners daag digters uit – skryf iets wat ek kan onthou en twitter as die moment hom voor doen.

    Ek wonder op “Drink” op twitter sal inpas:

    Ek drink som dae te veel
    anner dae te min
    maar
    ek drink nooit genoeg nie
    as ek dronk is praat ek te veel
    as ek nugter is skryf ek te veel
    ek praat of skryf nooit genoeg nie

    Ek weet as ek net een ding reg kan doen
    sou ek nie so kak gevoel het oor die res nie

    Lekker gedigte lees vir jou dogter!

  5. Solet Scheeres :

    Baie dankie vir almal se kommentaar! Dankie vir gedigte wat jy gepos het, Maria Snyman, ek is net so bly met Kamfer en ook Trantaal se bundels. Kamfer het al ‘n paar keer ‘n draai kom maak in Nederland. As ons haar gedigte lees volg daar altyd interessante gesprekke oor die land. Ek hoop daar is meer onderwysers,soos jy, wat kinders bly strik met slinksgekose gedigte. Doe zo voort.