Philip de Vos. TATAM TATTA TAM TATTA TAM

(illustrasie: Piet Grobler)

Die ander dag kry ek ’n kopie van Riana Scheepers en Leti Kleyn se lywige Die Afrikaanse skryfgids present, en ek dink: A, nou kan ek my gebrekkige kennis van poësie aanvul. En daar was inderdaad ’n agttal artikels oor die skryf van poësie. En daar leer ek toe sommer ’n paar slim woorde ook wat ek sommerso terloops in ’n gesprek oor die poësie kan laat in glip: woorde soos Cinquain, Tanka, Pantoen, Rondeau en Triolet – al het ek g’n idee op aarde wat enige een hiervan beteken nie.

Die woord limerick ken ek wel, maar omdat hierdie skryfvorm seker nie slim genoeg is nie, word dit in hierdie boek totaal geïgnoreer seker omdat dit as skryfvorm minderwaardig beskou word.

Minderwaardig, miskien in party slimmes se boekies, maar vir my is dit die ideale manier om kinders (en ‘n paar gewillige grootmense) iets van die plesier van rym en metrum te leer.

Hoeveel keer het ek dit nie al raakgeloop nie. Almal praat van my limericke – of dit nou agtreëlig is of ‘n sage van 12 bladsye. En as ek so dan en wan by poësiekringe gaan gesels, en ek vra wat is ‘n limerick,  sal daar miskien een persoon wees wat huiwerig die hand opsteek en ‘n antwoord waag – en sê dat dit ‘n soort versie is. Ek het daarom al lankal die besluit geneem – ek gaan nooit, ooit weer limericke skryf nie, ligte versies miskien so nou en dan, maar limericke nooit weer nie.

Vandag gaan ek onderwyser speel, en verskoon my, want ek het selfs al  sogenaamde limericke van die “grotes” in ons letterkunde gesien wat dit gewaag het om een êrens op ‘n webblad te publiseer voordat dit weer gelukkig in die kuberruim verdwyn het om genadiglik nooit weer gesien te word nie, want as iets vrot is, is dit vrot.

‘n Limerick is plain en simple, die volgende: Dit is ‘n vyfreëlige versie met ‘n bepaalde rymskema en dit is altyd oor ‘n persoon of die plek waar hy woon en dit is gewoonlik stout met ‘n skop in die laaste reël en begin gewoonlik so:

‘n Dame van Somerset-oos

of

‘n Omie van Baardskeerdersbos

of

Die goeie nig Bettie Viljoen

of

Die lelike Gawie van Schoor

Die moontlikhede is eindeloos. Loer maar gerus in die Telefoongids vir dié wat nog steeds so-iets besit en nie net op hulle Blackberries staat maak nie.

Die ander is die Poskode-boekie – en dit is presies wat ek gedoen het toe ek my Die Worcester Asporcester, die eerste van my drie limerickbundels geskryf het.

(illustrasie: Cora Coetzee)

Daar is natuurlik ‘n bepaalde rymskema, wat alreeds deur Edward Lear in die Victoriaanse tydperk gebruik is:

 

There was an old man with a BEARD

who said, “It is just as I FEARED –

Two larks and a hen,

four larks and a wren

have all made their nests in my BEARD.

(illustrasie: Edward Lear)

Hierdie limerick is baie flou vergeleke wat daar vandag te lese is, byvoorbeeld in die boek Limericks – The famous Paris edition, met die een viesliker as die ander, en omdat ek ordentlik grootgemaak is, kan ek net twee van die meer onskuldiges aanhaal:

There was a young man of Cape Horn

who wished that he’d never been born.

And he wouldn’t have been

if his father had seen

that the end of the rubber was torn.

 

en

 

There was a young plumber of Lee

who was plumbing a girl by the sea.

She said: “Stop your plumbing!

There’s somebody coming!”

Said the plumber still plumbing, “It’s me!”

 

Dit is maklik genoeg om vulgêr te raak. Terloops ek ken al die woorde wat met P begin danksy die HAT, en ek probeer stout raak op ‘n ander manier, want by ‘n goeie limerick lê die skop in die laaste sin, of selfs by die laaste woord.

(illustrasie: Piet Grobler)

 

‘n Kerel van Onderstepoort

was glad nie ‘n man van sy woord.

Hy nooi Koeks Maree

vir koekies en tee,

maar eintlik vir onderste poort.

 

Die goeie tant Hentie Breda

se man het haar vreeslik gepla

en toe sê tant Hentie:

“Ag, los nou my pentie.

Hou op om my klere te dra!”

 

En die metrum – doodeenvoudig: Lees ‘n limerick  altyd  hardop: Lê klem op die TAM-gedeeltes – dié wat met hoofletters geskryf is en en dan is die metrum perfek:

ta TAM tattaTAM tattaTAM

ta TAM tattaTAM tattaTAM

taTAM tattaTAM

taTAM tattaTAM

ta TAM tattaTAM tattaTAM

 

‘n Meisie wat woon in Tzaneen

gesels met haar niggie Maureen:

“Ek hou van ‘n ou

met ‘n fris kabeljou

en nie ‘n verlepte sardien!”

 

‘n MEIsie wat WOON in TzaNEEN

geSELS met haar NIGgie MauREEN:

ek HOU van ‘n OU

met ‘n FRIS kabelJOU

en NIE ‘n verLEPte sarDIEN

 

En om dit nog makliker te maak, tik op die volgende onderstaande klanksnit en luister dan hoe dit werk.

LIMERICK KLANKSNIT

 

Skryf nou ‘n limerick, en as dit op hierdie wysie gesing kan word, is dit perfek en as dit nie gesing kan word nie, werp dit in die diepste duisternis en begin van vooraf

Makliker kan ek dit nie maak nie. Ek het hierdie selfde wysie vir ‘n baie belowende jong digter/onderwyser De Wet Hugo in Jeddah gestuur en hy het onmiddellik daarna vir my limericke met perfekte metrum gestuur.

 

Ek was vir 15 jaar onderwyser, en vanaand was ek dit weer.

(illustrasie: Cora Coetzee)

Bookmark and Share

13 Kommentare op “Philip de Vos. TATAM TATTA TAM TATTA TAM”

  1. Marthe :

    Baie prettig en interessant. Het so lekker hieraan gelees.

  2. Marlise J :

    Genotvol Philip, en ‘n maklike verstaanbare les!

  3. Buiteblaf Breytenbach :

    Swaarmoerige swaer Flip Limeriek –
    ons bes belese bok in die republiek
    skrik vir geen vos
    of koue pampoen, ‘cos
    “aai ken mos myk enigiets stiek!”

  4. Philip de Vos :

    Liewe Buiteblaf – probeer maar self jou woorde sing … dit kan nie

  5. Maria Snyman :

    Goeiste Philip, jy is ‘n uitstekende onderwyser! Ek wil nog begin dink jy kan mos ‘n paar onderwysers inspireer en ‘n paar dinge leer en toe kom die volgende vooropige (duidelik meer hermetiese) poginkie na vore (Kaak, ’n plek in Liberië/”Vrywêreld”?!):

    ’n Goeie meneer aan die Kaak
    kan goeies se ryme mos maak
    en toe sê juf Maar
    die man vat mos raar
    en nooi hom toe oor vir haar saak

    Is jy bewus van die skakel na “Sexual humor on Freud as expressed in limiricks”: http://www1.gifu-u.ac.jp/~srikanth/srikantha_library/file/linguistics/humor%201999%20on%20limericks.pdf

  6. Buiteblaf Breytenbach :

    Liewe Philip, ek gee bes. En neem jou les ter harte. Maar die bedoeling was nie om te bles nie – juis om jou knap kuns te bless. (Lyk my ek het toe lomp my goeie bedoelings gaan staan en blaas…)

  7. Desmond Painter :

    Breyten, selfs nie Steve Hofnar en 45,000 norstalgiese Afrikaners sou daai tjoen van jou kon sing nie!

  8. Philip de Vos :

    Liewe BB

    Dankie vir jou mooi woorde en ek moet darem ordentlik dankie sê siende dat ons kalwers is wat dieselfde jaar gebore is, en mense moet mos glo altyd die oues van dae met respek behandel. En soos ek alreeds êrens tevore gesê het:

    Elke outjie
    het sy lied:
    krokodil
    en zoeiii-muskiet,
    elke kokkerot
    of sysie
    met sy
    eie sysiewysie.
    Elke gogga, elke mensie
    elke omie met sy pensie
    moet kan skinner, krys of kweel
    kwinkeleer of koer of neul.
    Of dit fraai, of goor of gek is,
    jy moet sing soos jy gebek is.

    Soms wens ek tog ek was gebek soos jy, maar nou ja …

    Flip

  9. wat maak n dag mooi op die trein
    n dik verseboek vir die brein
    vol beelde dig
    wat die hart oplig
    ook die trein dans op die spoorlyn

  10. Leser :

    Philip, dankie hiervoor. ‘n Navraag: limerick soos saxofoon, is vernoem na ‘n plek & persoon – dus, word die Afrikaanse weergawes aanvaar? Limeriek, saksofoon?

    Wat meen die taalkenners?

  11. Joan Hambidge :

    Ek is nes Leser nuuskierig hieroor. Koos Human het ‘n paar jaar terug in Die Burger te velde getrek teen saksofoon in plaas van saxofoon …

  12. Philip de Vos :

    Ek het geen idee wat die taalkenners verkies nie, maar ek het nog van die heel begin af áltyd van my limericke gepraat alhoewel ek wel besef het dat dit volgens die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls limeriek behoort te wees.

  13. Marlise J :

    Ja Philip jy bly maar die meester met die limericke! Dis Vrydagmiddag en ek probeer toe so bietjie speel daarmee. Besef gou dis deksels moeilik… maar hier is my mankoliekerige poging. Ek dink nie jy sal hom kan sing nie. 🙂

    Daar was ‘n klein seuntjie wat so kon kla
    Mens sou sweer hy kom van Orania
    Sy ouma doen wel –
    gee hom crème caramel
    Maar nee, hy verkies Afrikaanse vla!