Stefaan van den Bremt. “De Meester en de Menigte”

De Meester en de Menigte

 

De anatomieles

 

Daar ligt hij dan, binnenstebuiten,

uitgekleed tot op de ziel, uitgekermd,

afgenomen van de galg en van Jan Rap

en zijn maat die zich vergapen kwam.

 

Scherp uw blik aan, heren, tot hij snijdt

op de tafel van de doctor met die breed

gerande hoed, gij die doet of u niet deert

wat Rembrandts oog ontleden moet.

 

*

 

De kunst van het kijken

naar Vlaamse Primitieven, herbekeken door Solange Abbiati

 

1

 

Hoe hoekig valt de mantel

waaronder ronde vormen

wegschuilen in de luwte

voor dat te scherpe licht.

 

 

2

 

Glashelder spiegelt licht

wat opwelt in een ooghoek.

De mantel maakt een knik

en breekt in plooien uit.

 

3

 

Tussen de plooien valt

licht dat verdwaalt in schaduw.

Vind met je blik de vouw

waarin het licht verdwijnt.

 

 

4

 

Strijk de vouw er weer uit.

Al is het wat gekreukt,

al heeft het kraaienpootjes,

haal het uit de plooi.

 

5

 

Zoek in alle hoeken,

zoek het in de rondte,

zoek het in de schemer

zoekgeraakte licht.

 

 

6

 

Zoek onder de grondverf,

zoek achter het doek,

zoek in het halfdonker

een vergeten wit.

 

7

 

Raak met het blote oog

dat het niet vangen kan,

dat het niet kan helen,

het breken van het licht.

 

 

8

 

Hoe kroop in de hoeken

waar de lijnen breken

in kreuken en in slepen

die nasleep van verdriet.

 

9

 

Het haakt in de kleren,

duikt in schuine vlakken,

bekent alle kleuren,

bezinkt in het donker.

 

 

10

 

Het is het hooglied dat

een klaaglied is. Het is

dat zoeken op de tast

naar wat verblindt.

 

*

 

De passie van het Lucasgilde

 

Waarom hangt ginds het meesterwerk

tussen zijn minderen? Omdat God

de hand aftrok van wat volmaakt is?

Of om het aan het oog te onttrekken?

 

Wordt het meesterstuk daarom omstuwd

door heel die menigte? Opdat, als zij

zich op dat doek daar blind gaat staren,

de meesterhand verborgen blijft?

 

*

 

De Lucaspassie

 

Waarom wordt de gekruisigde omringd

door twee misdadigers? Om de kruisdood

van de onschuldige in het oog te doen lopen?

Of om hem aan het oog te onttrekken?

 

Wordt Golgota daarom omstuwd

door heel die menigte? Opdat, als zij

zich op dat schouwspel blind gaan staren,

de onschuld hun verborgen blijft?

 

*

 

De meester en de menigte

About suffering they were never wrong,

The Old Masters

(W.H. Auden)

 

Van het wegkijken van andermans lijden

wisten ze alles, de oude meesters. Hoe altijd

iets anders de aandacht opeist, en een menigte

zich niet voetstoots laat afleiden door iemand

 

die God weet waarom een kruis naar die schedelplek sleept.

(Je moet goed gek zijn om je daarmee te gaan moeien,

laat staan om, gelijk die zottin, een schone doek

te verknoeien aan een hoofd vol bloed en wonden.)

 

Wat die schilder daarin ziet? Naar zijn schetsboek

heeft zij niet omgekeken, die bezige menigte.

 

*

 

Midrasj

of de Bijbellezing

 

Hoe springerig verloopt geschiedenis

als zelfs God er niet wijs uit raakt

en zijn eigen Bijbel blijft herlezen

in een eeuwig zoeken naar betekenis.

 

*

 

tsimtsoem

of de terugtrekking

 

De Ene schiep een veelvoud,

noemde dat veelvoud wereld,

trok zich terug in ballingschap.

 

Het licht spatte uiteen in vonken

en doolde in het donker. Niets

bevond zich nog op zijn plaats.

 

De Ene verstond zich niet meer

uit zichzelf. Wie vond zijn naam

nog in die bende? De Bijbel

viel uiteen in boeken, de Wet

 

in letters. De Ene veranderde,

vergramde tot de Ongeduldige,

werd gescheiden van zijn eigen

Mededogen. Wat moest hij met

de mens?

 

*

 

Wijsheid van Salomo

 

Een mens ziet het licht en hoort de ruimte tuiten,

naar wat hem ontschiet grijpt hij en neemt het woord,

en zijn tong is beslagen van spraak

en het oor raakt nooit vol van horen.

 

De dwaas jaagt nog een schaduw na.

De wijze vergaart wat hem schemert.

En het oog kan het licht niet lezen.

En de mond spelt lucht en leegte.

 

(c) Stefaan van den Bremt / April 2015

 

Bookmark and Share

Comments are closed.