De Waal Venter. Eet, drink, sing, dans

unnamed

Muurpaneel in Ajijic

Eet, drink, sing, dans, bemin …

Leon Retief stuur onlangs ’n versoek aan my. Hy wou hê ek moet help om twee kort Spaanse tekste te vertaal. Ek stem toe in met graagte en Leon stuur die tekste aan. Leon het die foto’s geneem wat hier verskyn.

Hier is die agtergrond in Leon se woorde:

“Ons het verlede Sondag teruggekeer van ‘n vakansie in Meksiko. Was lekker om vir ‘n tydjie uit die sneeu, ys en koue te ontsnap na daardie sonnige, kleurvolle en interessante land. Hier is waaroor my vraag, die guns wat ek wil vra, gaan: in ‘n skynbaar onbelangrike systraatjie in die dorpie Ajijic het ons afgekom op ‘n gebou met die volgende op die een fasade: aan die bokant hierdie paneel

Onder dit nog ‘n groter paneel met skedels:

'n Muur vol skedels

‘n Muur vol skedels

En weerskante van die skedels twee inskripsies:

Ek het die inskripsies vertaal, wel, ek kan nie juis sê dat ek dit vertaal het nie want dis geheel en al met die hulp van google se Spaans-Engelse woordeboek gedoen en daar is enkele aspekte van hierdie, um, vertaling waaroor ek ongelukkig voel. Die rede waarom ek dit wil verbeter is omdat ek altyd graag ‘n reisjoernaal skryf, sommer vir ons eie plesier en ook om te stuur aan daardie vriende wat belangstel en dit graag wil lees. En dis nou waarom ek jou lastig val.

Ek wil eintlik maar net iets meer ordentlik as die meganiese vertaling in die reisjoernaal sit. Jy sal dalk oplet dat die naam Efren Gonzalez op die laaste foto onderaan die teks verskyn. Hy is ‘n bekende Meksikaanse kunstenaar in daardie omgewing en ek neem aan dat hy die panele gemaak het ek ook die teks geskilder het. Wie die skrywer van die teks is weet ek glad nie. Ek het na ons terugkoms op die internet en youtube gaan soek maar kon niks opspoor nie. Dalk was Gonzalez die skrywer, dalk iemand anders.

Eintlik sou ek nogal graag die Spaanse teks in Afrikaans wou vertaal maar ek ken ten minste sommige van my beperkings en ek besef dat die gemiddelde huisvlieg meer skryftalent het as ek, dus gaan ek nie eers probeer nie.

Baie dankie en groete

Leon”

Efren Gonzalez

Hier is inligting oor die kunstenaar Efren Gonzalez wat ek op die webblad “Mexconnect” gekry het. Die skrywer van die artikel is Robert Mohr.

Mexican artist Efren Gonzalez revives an ancient art form with terracotta murals

Part of the wonder and adventure of experiencing life in Ajijic, Mexico is the incredible diversity of color in the natural world — pungent reds, a range of blues, pale purples, brilliant yellows — and of form: broad leaves, lace-like foliage, sharp narrow leaves of bamboo, and fields of cultivated raspberries, set between surrounding mountains and the broad expanses of Lake Chapala. This magical lakeside fishing village has become home for several thousand North Americans and a vacation paradise for an equal number of visitors each year.

For those who love the arts, the lakeside has a growing art colony which includes both Mexican and North American artists who paint, sculpt and write about this land and inland sea where every turn reveals an ever unfolding array of possibilities.

Within this milieu, native artist Efren Gonzalez, friend and mentor to the many North American artists, has absorbed the natural beauty of this land and the residual spirit of the indigenous peoples who thrived along the lakeshore. From this internal core he creates paintings and sculptures that powerfully express both landscape and “human-scape” of this paradise. And — sensitive to the needs of his pueblo — he also serves as owner/director of the Efren Gonzalez Cultural Center, situated in the heart of Ajijic, where he paints, sculpts, and teaches painting to forty-five young people who study each afternoon after school.

Through the combined patronage of residents and visitors, and commissions from astute buyers, Efren supports his educational center and has the freedom to create a variety of works which integrate his creative vision with a deep understanding of Mexico’s pre-Columbian roots. He is also open to new ideas and approaches to art being brought in from the North.

Efren’s creative talent was uniquely challenged in June of 2010 by a North American couple (who requested their names not be used) who visited his studio and asked him to create a three-dimensional mural incorporating materials and themes which spoke of both the natural world and the spiritual reality of Mexico. Thinking “sculpture,” Efren sent them to meet a friend of his who works in stone. However, within a few days the couple returned, insisting that Efren create the bas-relief mural for their home. He agreed. They settled on terracotta (fired clay) as the material to be used. This decision meant that Efren would have to develop the equipment and skills to work and fire clay so the three-dimensional parts (each piece limited to about 16″ in size) could then be assembled into a twelve-foot long by eight-foot high mural.

Working together with the aid of sketches, artist and patrons developed a relationship that reminded me of past great moments in art history when such synergistic liaisons enabled significant shifts in artistic understanding and vision. Efren, spiritually in tune with the historic arts of Mexico, was, like his predecessors, encouraged by patrons who wanted a work expressing not only their love of Mexico but also reflecting in a fundamental way the country’s spirituality and pre-Columbian roots. Efren, with support from his patrons, found just the right mix through the powerful visual rendering of spiritual themes and the use of terracotta, a pre-Columbian material. The completed mural is a pivotal work which has clear significance in the history of Mexican Art.

Die Afrikaanse weergawes

Morir

Morir

Doodgaan

Alles wat leef, sal doodgaan,

alles wat goed is en sleg is sal vergaan,

alles wat sterk is en swak is, sal tot ’n einde kom,

alles wat asemhaal sal doodgaan.

Alles wat beroemd is sal vergeet word.

Alles wat as onmisbaar beskou word, sal vergaan.

Alle skeppers, sangers, dansers

bewonderaars, onderskatters

en kritiseerders sal ophou bestaan.

En as jy gelukkig is, sal iemand jou naam

op ’n muur sit en sal jy dalk ’n rukkie langer onthou word.

En hulle sal sing, en dans, onderskat,

en kritiseer tot die muur uiteindelik

ophou bestaan.

…………

Tekste kan natuurlik op verskillende maniere vertaal word. Verskillende vertalers vertolk op verskillende maniere. My benadering is om te probeer om die vertaling as ’n kunswerk te laat slaag maar om so na as moontlik aan die betekenis van die oorspronklike te bly.

In “Eet, drink” het ek iets ongewoons (vir my) gedoen deur woorde by te voeg wat nie in die oorspronklike teks is nie. Die woorde is doen dit”. Ek het dit gedoen omdat ek dink dat dit die skrywer se eintlike bedoeling is. Weglating van die woorde “doen dit” in die tweede laaste reël sou veroorsaak het dat die reël nie goeie sin maak nie. Dit is die dilemma van die vertaler – hier moet ek nou rondloop met ’n skuldgevoel omdat ek die digter woorde in die mond gelê het!

Come, bebe

Come, bebe

Eet, drink

Eet, drink, sing, dans, bemin.

Jy sal nie vir altyd lewe nie.

Skep ’n kunswerk waardeur jy onthou sal word.

Doen dit nou, jy het nie veel tyd nie.

Sê wat jy wil sê al moet jy

skreeu om gehoor te word.

Baklei om jouself te beskerm as jy moet.

As jy vergiffenis moet vra of moet vergewe om aan te gaan, (doen dit).

Lewe. Lewe

Bookmark and Share

5 Kommentare op “De Waal Venter. Eet, drink, sing, dans”

  1. Leon Retief :

    Baie dankie De Waal. Net om ‘n moontlike misverstand te voorkom, die panele op die foto’s is nie dié wat vir die woonhuis gemaak is nie maar kom voor op ‘n openbare gebou. Ek het sedert my laaste brief aan jou ook oor Gonzalez gaan oplees en dit is inderdaad hy wat vir hierdie panele verantwoordelik is. Die boonste paneel is ‘n uitbeelding van Miguel Hidalgo wat ‘n groot rol gespeel het om Meksiko van Spaanse oorheersing te bevry. Ek weet steeds nie wie die tekste geskryf het nie, moontlik moet ons aanneem dat dit ook Gonzalez se werk is.
    Dis eintlik ‘n jammerte dat hierdie panele nie op ‘n meer prominente plek aangebring is nie want ek dink baie van die besoekers aan Ajijic sien dit nie – dis net wanneer mens soos my vrou en ek ‘n voorliefde het om in dorpe en stede se systraatjies rond te dwaal wanneer dit gesien word.
    Net ‘n laaste opmerking: meeste van die besoekers aan Ajijic is wat bekend staan as snowbirds: Amerikaners en (meestal) Kanadese wat in die strawwe Noord-Amerikaanse winters vir ‘n paar maande daarheen uitwyk.
    Nogmaals baie dankie.

  2. Maria Snyman :

    Liewe Leon wat sy skryfwerk so onderskat! (So in die kraal van jolige JD – ons kan nie heeltemal weet waarmee ons besig is nie …).

    Te heerlik om so indirek via De Waal se mooi en versigtige vertalings iets van jou reis in Meksiko te kan geniet. De Waal, in die begin was vergifnis herinner Derrida mens in “The Gift of Death and Literature in Secret” – waarin hy onder andere ook met die moeilik vertaalbare Franse uitdrukking “Tout autre est tout autre” speel – dit word vertaal as: “Every other (one) is every (bit) other” …

    Die lewe, ‘n reis, wat sou ‘n relevante vertaling kon wees? Om te “Eet, drink, sing, dans, bemin”? Allerande lekker soorte/style/genres/tradisies/spore (traces) van skryf?!

    Reis, om die spoor in agterstraatjies te vat en asemrowende ontdekkings te maak waarvan nie baie weet nie?

  3. De Waal Venter :

    Hallo Maria

    Prikkelende dinge wat jy hier sê. Dankie vir jou kommentaar. Ek wil graag die volgende byvoeg oor Derrida se glibberige stelling:

    Die uitdrukking “tout autre est tout autre” is die titel van ’n hoofstuk in Derrida se boek “The Gift of Death”. Jacob Glover het ’n insiggewende essay geplaas in die literêre tydskrif “Numéro Cinq”. Hy sê dit kan vertaal word as “Every Other is Entirely Other”. My Afrikaanse weergawe daarvan is: “Al die ander is heeltemal anders”. Maar dit kan, ook in Afrikaans, ook op ander maniere vertolk word.

    Verder: “He (Derrida) demonstrates that the phrase “tout autre est tout autre,” which is foundational to ethics, also undercuts and obscures the biblical characterization of the relationship between God and humans. What Derrida is doing in this argument is showing the incommensurability of Christian doctrine with a more contemporary articulation of ethical theory.

    Verder volgens Glover: “Derrida frequently says that this phrase, tout autre est tout autre, trembles. It cannot be said to mean one thing or another but must mean two things simultaneously.”

    Dit laat my dink aan hoe die foton in hedendaagse fisika verstaan word: Dit kan waargeneem word as ’n golf, maar ook as ’n partikel. Dit is twee dinge tegelykertyd.

  4. Maria Snyman :

    De Waal, ek geniet hierdie paragraaf in Peeters (2013:313) se Derrida vir een of ander rede te vreeslik:

    “Hans-Joachim Metzger, the German translator of The Post Card, would find the work equally demanding. ‘On reading your questions,’ Derrida wrote to him, ‘I see yet again that you have read the text better than I have. That’s why a translator is absolutely unbearable, and the better he is, the scarier he is: the super-ego in person.’”

  5. Ja Maria, dit het my laat glimlag. Mens het soveel ontsag vir Derrida as taalkundige ens. dat jy skoon verbaas is dat hy kan korswil en beweer dat ‘n vertaler “scary” kan wees!

Los kommentaar