Yves T’Sjoen. Tottenham Hotspur in de Vlaamse poëzie

Tottenham Hotspur in de Vlaamse poëzie

Voetbal op een poëzieweblog: het is eens wat anders. De voetbalsupporter in en rond de Arteveldestad leefde er al maanden naartoe. Net als de andere Belgische clubs Anderlecht en RC Genk heeft een van de oudste clubs van het land, KAA Gent of dus vanouds de Gantoise, met de nodige meeval in een winterkoud Turkije de groepsfase doorsparteld. Gent heeft zich in het najaar van 2016 geplaatst voor de volgende ronde van de Europa League. Waar FC Brugge op het echte kampioenenbal lelijk in het zand beet en met lege handen achterbleef, konden de drie vermelde clubs Europees overwinteren.

Actueel voetbalnieuws

De loting was KAA Gent deze keer gunstig gezind. In de campagne van vorig seizoen, meer bepaald in de groepsfase van de Champions League, steeg Gent boven zichzelf uit. De club slaagde erin zich met verve te plaatsen voor de achtste finale tegen de Duitse Volkswagen-club Wolfsburg. Alleen waren de tegenstanders vorig seizoen geen notoire publiekstrekkers of Europese kleppers (hoewel: Zenit Sint-Petersburg, Lyon en Valencia). Van alle tegenstrevers die Gent deze keer kon loten, in de zestiende finales van de Europa League, verkoos zowat iedereen in Gent Tottenham Hotspur. Zelfs boven AS Roma. De Londense topclub van de Engelse Premier League appelleert aan het voetbalhart van de soccerfan. Het zou voor de hand liggen dat de dubbele confrontatie met het roemruchte Tottenham, momenteel derde in de Engelse league, met een sisser afloopt. Tenminste als de krachts- en kapitaalsverhoudingen worden gerespecteerd. Geld en sportieve mogelijkheden hoeven niet altijd de doorslag te geven. Vorige week donderdag 16 februari had de heenwedstrijd plaats in de Ghelamco Arena, de thuisbasis van AA Gent. In de media, zowel de Engelse als de Vlaamse, is gesproken over “een stuntzege”. Gent haalde het van Tottenham met een typische Arsenalscore: 1-0. Volgende week nemen Gent en Tottenham het tegen elkaar op in het mythische Wembley Stadium. Er worden daar meer dan tachtigduizend toeschouwers verwacht.

The Spurs

Ook in het verleden sprak de club met decennialang haar thuisbasis in het roemruchte White Hart Lane tot de verbeelding van de sportliefhebber. Tottenham is in Engeland echt een traditieclub. Opgericht in 1884 heeft de club door de jaren heen vele iconen van het internationale voetbal in zijn rangen geteld. De Wikipediapagina resumeert de rijke historiek. Tottenham Hotspur Football and Athletic Club sprak ook in de Lage Landen altijd aan. Dichters lieten zich charmeren door het viriele en dominante spel en het succes van de Londenaars. Grasduinend in de poëzie van de Antwerpse dichter en Beerschot-fan Nic van Bruggen (1938-1991), bekend als radioverslaggever voor thuismatchen van de Ratten op het Kiel (Beerschot VAV), tref ik een liefdevolle reeks Tottenham-teksten aan. De afsluitende afdeling ‘Yards’ in de bundel Jardin des modes (1963) bevat voetbalgedichten waarin de legendarische ‘Spurs’ worden bezongen in dithyramben, alliteraties en assonanties, in welluidende regels. In 1961 kroonden de Spurs zich voor de tweede keer in hun bestaan tot landskampioen van Engeland, precies een decennium na de eerste titel, en ze wonnen in datzelfde jaar de FA Cup. Het volgende seizoen kwam Tottenham uit in Europa waar het pas in de halve finale de meerdere moest erkennen in het gerenommeerde Benfica Lissabon. De titel en de cup in 1961 markeren het begin van een weliswaar kortstondige zegetocht en het bijbehorende renommee in Europa. In 1962 is opnieuw de beker veroverd. In het seizoen 1962-1963 veroverden de Spurs de scalp van Atletico Madrid in de finale van wat toen nog Europacup II heette. De monsterscore van 5-1 tegen Madrid heeft in het oeuvre van een Antwerpse dichter geleid tot lyrische ontboezemingen.

Voetbalgedichten

De reeks van Van Bruggen begint met ‘the Spurs’ en bevat onder meer titels als ‘the cup’, ‘White Hart Lane’ en ‘when the Spurs go marching in’. Van Bruggen beschrijft niet, zijn poëzie is helemaal niet anekdotisch of vertellend. De gedichten zijn gekunstelde expressies over taal, lichamelijkheid, schoonheid. Anders dan Herman de Coninck in zijn nieuw-realistische Cruijff-gedicht in Zolang er sneeuw ligt (1975) gebruikt Van Bruggen metaforen die aan de viriele voetbalsport zijn ontleend.

Cruijff

Een gestrekte bal,

een balk door de lucht,

een eerlijk eikehouten schot:

zo gaat de waarheid op haar doel af.

Of heen en weer

en heen bewegend, de tegenstrever,

de lezer, steeds weer op het verkeerde

been zettend, door een overstapje, een

oversprongetje, elke nieuwe regel

uit leesevenwicht te beginnen,

deze beweeglijkheid, deze fysieke

bewogenheid, god, dit is kunst:

geboren worden en een lichaam hebben

en er dan gedurende een blauwe maandag

Johan Cruijff mee zijn

in een gedicht, een speelveld

van Herman de Coninck.

Net zoals de legendarische coach van Nederland Rinus Michels het omschreef, is voetbal voor de dichter Nic van Bruggen oorlog. Zo staat het althans geformuleerd, in een écriture artiste, in het gedicht ‘Blanchflower’ van Jardin des modes: ‘het brede weten van uw einder / om de wet van oorlog / de groene horizon de witte kring / ontmanteld en liturgisch moegelopen’. Het voetbal van de Spurs wordt met sacrale termen verbonden. Voetbal is een religie en gaat over het bestaan.

In zoverre ik het kon nagaan, heeft in de Vlaamse literatuur alleen Nic van Bruggen Tottenham Hotspur tot een dichterlijke metafoor verheven. Overigens krijgen ook Beerschot en Feyenoord, en het onderlinge duel dat beide clubs uitvochten, in een andere bundel aandacht (Ademloos seizoen, 1974).

Beerschot-Feyenoord

Het stadion oud van ijzer, maar gras

Licht als een biljart onder neon.

En daarop, dierbaar maar droef wel,

Kleur om kleur, geweld om geweld:

Het schone schuldige recht van de sterke.

Hier zijn de helden, tragisch als traditie,

Dragen namen, nummers, data en doelpunten,

Rauw applaus en herkenbaar antiek om

Hun pracht, hardheid, praal en huid.

De tijd is van koorts, de adem giftig,

Goedheid sterft eeuwig en eenzaam hier.

Het regent nu. Het lijf aan lijf, toornig

Trots, zeldzaam genadig, maar mooi

En minzaam als een gestreelde broedermoord.

‘The Saints’

De confrontatie tussen KAA Gent en Tottenham Hotspur spreekt sinds enige tijd tot de verbeelding. In Gent zoals de FA Cup en de finale van de Europacup dat deden begin jaren zestig voor de Antwerpenaar Nic van Bruggen. De wedstrijd op donderdag 23 februari in Londen speelt zich niet af in de tempel White Hart Lane, waarover Van Bruggen het volgende dichtte: ‘de smeulende smaak der spieren / scheppend in een tempel / adem schouders en schoonheid’. Het clublied van ‘the Spurs’ klinkt nog steeds elke week uit duizenden kelen. Ik ben benieuwd hoe deze evergreen van de Britse voetbalvelden klinkt in die andere voetbaltempel van Londen. Van Bruggen spreekt over ‘de zware zang der treurbes / het lichte lied van gewichtige ladies’. Het stelselmatig oplopende ritme, met in de eerste regels de larmoyante cadans van een treurmars en naarmate het refrein wordt hernomen een opwekkend lied van hoop en zegepraal, is bijzonder aanstekelijk. Ik zal er beslist aan denken wanneer ‘when the Saints go marching in’ weergalmt in Wembley. ‘When the Saints’ is niet alleen een beroemde jazzstandaard, een hymne over de verhoopte toetreding tot het hemelse paradijs die is vertolkt door onder anderen The Beatles, Fats Domino en Louis Armstrong, Elvis Presley. Het is tegelijk een troostend lied dat op begrafenissen wordt gespeeld. De supportersschare van Gent heeft een andere evergreen in het repertoire, internationaal veel minder bekend: ‘’t Vliegerke’ van de plaatselijke bard Walter de Buck. Laten we hopen na de “stuntzege” in Gent dat de zonen van Artevelde hun lijflied daar in Wembley, op de Dag des Oordeels, niet als treurmars zullen moeten inzetten. Want winnen is toch nog belangrijker dan alleen meedoen.

When the Spurs go marching in

zo de taal tekent toon slaat

metalen woorden drijvend

uit de deuren van het hoofd

keel is een fluwelen kei

geluid een dankbaar spraakgebrek

van zenuwen

en hoort hoe de zonen zingen

de zware zang der treurbes

het lichte lied van gewichtige ladies

Meer bespiegelingen over voetbal en poëzie heb ik verwerkt in ‘“Dribblings schotsen van koper”. Voetbal in de Vlaamse poëzie’, in Kunsttijdschrift Vlaanderen 64 (2015) september (nr. 355), p. 34-37.

Bookmark and Share

Los kommentaar