De Waal Venter. Digters en emosies

Digters en emosies

Poësie is waarskynlik die literatuursoort waarin emosie die meeste uiting vind. Dit is nogal moeilik om aan ’n gedig te dink, in enige taal, waarin baie min of geen emosie aan te tref is nie. Waar daar nie direk uitdrukking gegee word aan emosie in ’n gedig nie, is dit wel implisiet in die konteks.

Van die sterkste emosies wat mense ervaar, is die twee teenoorgesteldes: smart en vreugde. In hierdie essay kyk ons na gedigte van vrouedigters uit verskillende kulture wat in hulle gedigte een of albei van hierdie emosies beskryf en oook ander emosies op verskillende kerwe van die emosionele skaal.

’n Digter wat veral haar ervaring van smart baie meevoerend kon beskryf, is Sylvia Plath. Sy het geleef van 1932 tot 1963.

Poetry Foundation het die volgende te sê oor Sylvia Plath.

Sy was een van die mees dinamiese en bewonderde digters van die 20e eeu wat in Engels geskryf het.Toe sy haar eie lewe geneem het op 30 het sy reeds talle volgelinge gehad in die literêre gemeenskap. In die daaropvolgende jare het Plath se werk groot getalle lesers se aandag getrek. Mense het in haar werk ’n poging gesien om wanhoop, gewelddadige emosie en ’n obsessie met die dood te katalogiseer. In die New York Times Book Review beskryf Joyce Carol Oates haar as “een van die mees geëerde en kontroversiële naoorlogse digters wat in Engels geskryf het”.

Ek het die volgende gedig uit Engels vertaal:

Edge

deur Sylvia Plath

The woman is perfected.   

Her dead

Body wears the smile of accomplishment,   

The illusion of a Greek necessity

Flows in the scrolls of her toga

 

Die vrou is vervolmaak.

Haar dooie

Liggaam het ’n glimlag van vervulling,

Die illusie van ’n Griekse noodsaak

Vloei in die voue van haar toga,

Haar kaal

Voete lyk of dit sê:

So ver het ons gekom, dit is verby.

Elke dooie kind opgekrul, ’n wit slangetjie,

Een by elke

Melkbotteltjie, nou leeg.

Sy het hulle teruggevou

In haar liggaam soos blomblare

van ’n roos toevou wanneer die tuin

Verstyf en geure bloei

Uit die soete, diep kele van die nagblomme.

Daar is niks vir die maan om oor te treur nie,

Starend uit haar benige kappie.

Sy is gewoond aan hierdie soort ding.

Haar swart skadu’s sleep krakend.

Bron:

Sylvia Plath, “Edge” from Collected Poems. Copyright © 1960, 1965, 1971, 1981 by the Estate of Sylvia Plath. Editorial matter copyright © 1981 by Ted Hughes. Used by permission of HarperCollins Publishers.

Source: Collected Poems (HarperCollins Publishers Inc, 1992)

In Plath se gedig word die “vervolmaakte” vrou beskryf. Haar kaalvoete dui waarskynlik daarop dat sy ver gereis het, maar dat haar reis nou verby is. Dit is Sylvia Plath se laaste gedig, geskryf net ’n paar dae voor haar selfmoord. Dit is ’n kort, troostelose, selfs brutale gedig wat die diepte van haar depressie treffend uitbeeld. Die kritikus Stephen Gould Axelrod het die volgende te sê: “On an edge between metaphysics and indeterminacy as well as between life and death, Plath’s last poem gapes at the space separating words from their referents and meanings, while the moon’s shadows ‘crackle and drag’ to commemorate the dissolution.”

Tamara Kamenszain

Tamara Kamenszein

Kom ons kyk nou na ’n Spaanssprekende Suid-Amerikaanse digter, Tamara Kamenszain, se gedig. Hier het ons nie met die pynlike emosie van smart te doen nie, eerder die bittersoet gevoel van nostalgie. Die gedig word in twee dele aangebied en geleidelik verander die emosionele toon tot daar by “spirituele vreugde” uitgekom word.

Tamara Kamenszain is in 1947 in Buenos Aires gebore. Sy was besig met ’n graad in filosofies, maar het dit laat vaar en begin werk as joernalis. In 1972 ontvang sy die poësieprys van die Nasionale Kunstefonds van Argentinië vir haar eerste bundel gedigte.

Na ’n jaar wat sy in New York gewoon het en na die publikasie van haar tweede bundel, “No”, begin Kamenszain lesings gee aan die Universiteit van Buenos Aires en die Universiteit van Meksiko. Sy het baie geskryf en gepubliseer oor die jare. Onder andere “El texto silencio” (Die stil teks) en “Tradición y vanguardia en la poesía sudamericana” ( Tradisie en moderniteit in die poësie van Suid-Amerika).

Ander pryse wat sy ontvang het, is onder meer die John Simon Guggenheim Fellowship en die Pablo Neruda Presidensiële medalje.

Woonkamer

Vida de living

Tamara Kamenszain

Cansada

con los ojos cerrados al centro

apunto a un blanco móvil

1

Lewe in die woonkamer

Moeg

met toe oë mik ek

na die middelpunt van ’n bewegede teiken

na daardie Beatles in die groef

van die ou dae

na die naald wat die gekoppelde akkoorde

verbind

in die donker hart van die plaat.

Jy was in daardie gesig

wat hieronder draai

die koppige, waansinnige oë

laat die naald spring

en op jou ander kant

my fronsende oor

luisterend.

’n Skulp daarbinne

’n golwende metaalklank

soos opgeklitste dae

wat saam met ons gegroei het

die kinders

van die stoomskip-vaart

op die skip van musiek

op pad na watter land en watter grens

kom die grens van tyd

vir ons aan.

2

Anochecer de un día agitado:

hasta aquí llegamos.

La sala ahora disemina

su acústica en casa

2.

Skemertyd van ’n deurmekaar dag:

ons het tot hier gekom.

Die vertrek saai nou

sy akoestiek uit deur die huis

soos ’n matriarg van gruwels

wat ten einde laaste neerskryf

wat tot ’n einde gekom het.

Ons word bedek met die dik kwilt

van ons eie privaat eiendom van luister

deur twee identiese egpare

wat die leunstoele oppof

daardie paar

wat, versink in die veerkrag van tyd,

die gewig van vriende gedra het

het hulle belewenisse hier uitgedruk

in die woonkamer van hierdie gesprek.

Hulle is nie meer hier nie, maar om hulle op te roep

(onthou jy wat jy gesê het?)

dit vul ’n boek met kwotasies

oorstroom hierdie oomblik met lag;

dit is aansteeklik om oor hulle te skryf

’n beswyming 

van spirituele vreugde.

Uit Spaans vertaal deur De Waal Venter

Bron: The Poetry Translation workshop

Tamara Kamenszain het hierdie gedig vir die eerste keer in 1991 gepubliseer, toe sy 44 jaar oud was. Dit is deurdrenk met die nostalgie van iemand wat haar middeljare nader en die opwinding van haar jeug verloor het.

Sy is veral knap met die manier hoe sy musiek gebruik – spesifiek die beskrywing van hoe ’n langspeelplaat werk – om die “ou dae” te herroep. Daardie “Beatles in die groef” (spelling soos die digter dit het) wat so belangrik was vir die “kinders van die stoomskip-vaart” (moontlik die vaart van Buenos Aires na Montevideo in Uruguay). Hierdie stemming word pragtig gekontrasteer met die versmorende wêreld van “daardie paar, versink in die veerkrag van tyd”. Maar deur hierdie mense uit te beeld, het hierdie puik, pragtig subtiele gedig ontstaan wat die digter in “’n beswyming van spirituele vreugde” bring.

Hier is nog ’n Spaanssprekende, Suid-Amerikaanse digter wat werk met vreugde en patos, hand-aan-hand.

Coral Bracho

Coral Bracho is in 1951 in Mexico City gebore. Sy is ’n digter, vertaler en het ’n doktorsgraad in Literatuur.

Sy het die Aguacalientes Nasionale Poësieprys in 1981 gewen en ’n Guggenheim Fellowship in 2000. Vir haar boek “Ese Espacio, Ese Jardin” (Daardie ruimte, daardie tuin) ontvang sy in 2004 die Xavier Villaurrutia toekenning. Sy is lid van die Sistema Nacional de Creadores de Arte en in 2007 kry sy die toekenning Programma de Aliento a la Obra Literaria de la Fundación para las Letras Mecicanas.

Trazo del tiempo

Coral Bracho

Entre del viento y lo oscuro,

entre el gozo ascendente

y la quietud profunda,

entre la exaltación de mi vestido blanco

y la oquedad nocturna de la mina

Teken van die tyd

Tusssen die wind en die donkerte,

tussen stuwende blydskap

en ’n diepe kalmte,

tussen die vreugde van my wit rok

en die nagdonker holte van die self,

die teer oë van my vader, wagtend; sy warm

vreugde. Ek klim om dit te bereik. Dis ’n wêreld

van klein sterretjies, en bokant dit,

bokant die plate piriet, sak die son. Hoë wolke

van kwarts en vuursteen. In sy helder, alles-omvattende kyk,

die warmte van amber.

Hy tel my op in sy arms. Nog nader.

Ons skaduwee buig oor die kant. Hy sit my neer.

Hy gee my sy hand.

Die hele pad ondertoe

is ’n stille genot,

’n donker warmte,

’n gloeiende rykdom.

Iets in daardie kalmte omvou ons, beskerm ons

en lig ons op,

sagkens,

terwyl ons neerdaal.

Uit Spaans vertaal deur De Waal Venter

Bron:

Poetry translation Centre

’n Omvattende gevoel van verlies word op ’n outobiografiese manier in hierdie gedig weergegee. Die digter dink aan haar vader wat gesterf het toe sy nog ’n kind was. Terwyl die jong meisie haar verlustig in die vader se “helder kyk”, neem sy die omliggende landskap waar en skep dit om in in ’n metafoor van “Hoë wolke van kwarts en vuursteen”. Maar die vastigheid van klip en aarde is net ’n verskynsel in die lug, ’n ligeffek veroorsaak deur die sakkende son wat vader en dogter in donkerte sal hul. Bracho skep patos uit die besef dat die digter se magte nie grensloos is nie.

Andrée Chedid

Andrée Chedid

Hierdie digter het die twee kulture van Frankryk en die Midde-Ooste vir meer as sestig jaar lank oorbrug. Chedid, gebore 1n 1929 in Kaïro met voorgeslagte uit Libanon en Sirië, het die grootste deel van haar lewe in Frankryk deurgebring. Sy het haar elementêre opleiding in Egipte gekry, haar sekondêre opleiding in Parys, en ’n graad verwerf aan die Amerikaanse Universiteit in Kaïro in 1942. In 1946 het sy Franse burgerskap gekry en het die res van haar lewe in in Parys deurgebring tot haar dood op 6 Februarie 2011 op die ouderdom van 90. Sy het talle literêre toekennings gekry.

In haar gedig “Draaikolke” werk sy met ’n reeks emosies – van smart tot vrees.

Remous

Andrée Chedid

Toutes ce brumes

Issues de nos chagrins

Tous ces orages

Qui bataillent entre nos tempes

Draaikolke

So baie miswolke

uit ons smarte

Al hierdie donderstorms

wat woed tussen ons slape

Soveel skadu’s

wat ons verwagtinge inperk

So baie krete

wat ons sang kortwiek

Soveel vrese

wat ons voetstappe terughou

Soveel helderheid

gebore uit hierdie draaikolke!

Uit Frans vertaal deur De Waal Venter

Olga Mattei

Olga Elena Mattei Echavarría in in 1933 gebore in Arecibo, Puerto Rico, maar het die grootste deel van haar lewe in Colombia deurgebring en sy staan bekend as ’n Colombiaanse digter. Sy het verskeie toekennings vir haar werk gekry in Colombië en ander Spaanssprekende lande.

Na die Tweede Wereldoorlog was daar ’n tydperk van vervolging en onrus in Colombië wat bekend gestaan het as “La Violencia”. Dit het gevolg op die moord op ’n gewilde Liberale Party presidentskandidaat, Jorge Eliecer Gatain in 1948 en die opstande in Bogotá wat daarop gevolg het. Die Konserwatiewe en Liberale partye het geweld laat losbreek wat die dood van 200 000 mense veroorsaak het.

Die gedig “Geweld” begin met hoop maar eindig met ’n soort wanhoop oor die toestand wat in die digter se land heers.

Geweld

Uit Silabas de Arena (1962)

Olga Elena Mattei

Lemoenskil,

die son se vrede in die oggend,

water gesels;

soliedheid van smaragde.

Meditasie oor die koringaar

in hoop.

Al die stemme van die digters

is gedors

met dieselfde woorde,

want die oes is goed,

die grond is vrugbaar,

want die toring verheug ons

met sy gebed van klokgelui.

Waarom ’n vuis en ’n banier lig

dreigend skreeu

teen die bultende baarmoeder van die aardbol

en in die wit skoot van ons moederland?

Waarom smeek met woorde

en bose goed uitskreeu?

Yster te sê, koeël,

geweer, lyk, bloeddeurdrenkte sand.

Bloed en reuk van afgebrande huise,

stewels, klip, verraad, en wraak …

weduwee, haat,

vuur en sluipmoordenaar!

Waarom? Liewe Here?

Wat gaan aan met die wêreld

dat in al die kele

net knoppe is

en geskrei in die siele?

Ons was almal broers

in die Fiesta del Agua,

en ons almal het begrip

vir verloste bloed

in hoop;

ons het almal geluister na jou lys

van bevele

en nou

waarheen met ons mense?

Uit Spaans vertaal deur De Waal Venter

Muddupalani

Muddupalani

Bron: The Mysterious India
In 1750 is die digter Muddupalani gebore in Nagavasram in Tamil Nadu, Indië. Sy het bekendheid verwerf as akademikus en kenner van Telugu en Sanskrit letterkunde. Haar bekendste gedig was die erotiese Rādhikā-sāntvanam wat sy geskryf het uit ’n manlike oogpunt. Anders as gesinsgeorienteerde vroue in 18e eeuse Indië, het sy toegang gehad tot talle tipes vermaak en genietinge, asook die wêrelde van die akademie en skeppende kunste.

In hierdie gedig tref mens harstogtelike emosie en erotiek aan. Dit is meevoerende en betowerend.

Wanneer ek haar vra om my nie te soen nie

Wanneer ek haar vra om my nie te soen nie,
streel sy my wange
en druk haar lippe styf teen myne.
Wanneer ek haar vra om nie aan my te raak nie,
stoot sy haar stywe borste teen my
terwyl sy my omhels.
Wanneer ek haar vra om nie te naby te sit nie,
want dit is nie fatsoenlik nie,
help sy my sommer vinnig reg.
Wanneer ek haar vertel van my eed
om nie ’n vrou bed toe te vat nie,
spring sy by my in
en begin die liefdespel.
Sy geniet dit
om my van haar lippe te laat drink.
Sy liefkoos my met sagte woordjies,
gee haarself weer en nog ’n keer.
Hoe kan ek nou wegbly
van haar verloklikheid?

Verwerk uit Engels deur De Waal Venter

In die webruimte “Mysterious India” word daar die volgende geskryf oor hierdie gedig:

Rādhikā-sāntvanam (“Appeasing Radha”)
The Rādhikā-sāntvanam is a poem composed by Muddupulani concerning the marital relationship of the Deity Krishna. It includes 584 Poems divided into 5 sections. It also reflects her own sexual experiences and desires. The precise date of this masterpiece composition is still unknown, but it was noted to be between 1757 and 1763.

The concept
Muddupulani claimed she got this concept when Krishna appeared in her dream and suggested it to her. Muddupulani had her own thoughts of sexual desires and experiences which led her to write about 584 Poems in this vein. It belongs to the śṛṅgāra-kāvya or śṛṅgāra-prabandham genre of Telugu literature evoking Sringara Rasa (one of 9 rasas).
The controversy
The world in which he poet lived, was dominated by men and they degraded her work by calling her ”Muddu Pillai” as though she were a man. As a result he Rādhikā-sāntvanam was classified as a scandal instead of a masterpiece. This led to the controversy in the early 20th century because of its sexual experiences and women’s initiative taken in sexual activities.

einde

Bookmark and Share

Comments are closed.