Binneblik

Wicus Luwes. Die verskil tussen ‘n leë en vol bord

Wednesday, December 12th, 2018

Ek het al dikwels gewonder hoekom die Grieke bekend is vir die tradisie om borde te breek. ‘n Mens het mos nou maar die ingebore drang om die oorsprong van dinge na te vors. Ek het ‘n paar bronne op die internet geraadpleeg en het op ‘n interessante term genaamd ‘kefi’ afgekom. Daar is nie slegs een storie oor die rede waarom Grieke borde breek of gebreek het nie: Daar word byvoorbeeld ‘n storie vertel van ‘n ryk gesin wat ‘n armer gesin vir ‘n ete genooi het. Die ryk gesin het tydens die ete-afspraak besluit om hul borde te breek as blyk dat vriendskap meer belangrik as materialisme is. Hierdie storie impliseer dat borde ‘n soort metafoor vir sosiale stand sou kon wees. Die meeste raakpunte lei my egter na die idee van ‘kefi’. ‘Kefi’ word op Google Translate vertaal na ‘vreugde’. Die toerisme webbladsye verduidelik dat die kefi/vreugde waarna verwys word, nie slegs verwys na kortstondige blydskap nie. Kefi verwys na ‘n lewensvreugde. Die moderne Grieke probeer wegbeweeg van die bord breek-stereotipering. Hulle reken dat kefi nie meer gevier moet word deur die breek van borde nie.

Ek het eers gedink dat ‘n vol bord kos seker die hoogste vorm van lewensvreugde sou wees. ‘n Paar gedagtes later het ek besef dat ‘n vol bord kos nie noodwendig tot lewensvreugde lei nie. Die mens het van sy beste idees en gedagtes op ‘n honger maag en ‘n honger verstand gehad. Daar is seker ‘n goue middeweg, maar ek is op die oomblik van mening dat ‘n oorvol bord eerder tot luiheid as innovasie sou lei.

 

bord-eel

jy eet jou kos
uit my bord
met weggooibare
mes en vurk

ons almal weet
dat die honger
nie gevul kan word
op wegneem-etes nie

‘n vol bord kos
behoort aan die een
wat daarvoor betaal

‘n leë bord
behoort aan niemand nie

 

Die voedselketting is ‘n model wat die stand van die mens bepaal deur middel van die items wat in sy bord is. Die spreekwoord wil ook hê dat die pad na die man se hart deur sy maag loop. Die eenvoudige bord word dus ‘n metafoor vir die mens se soeke na liefde en die mens se plek op hierdie aardbol. Ek is eintlik verbaas dat ek nie meer gedigte oor die ‘bord’ sien nie. Dit is ‘n ongelooflike bron vir metafore. Ek en my vrou het by geleentheid ‘n stel breekware as geskenk gekry. Die breekware het borde, kleinbordjies, koppies, pierings ens. ingesluit. Dit was wel tweedehands, maar dit was ‘n volledige stel – selfs ‘n sousbak. Die geskenk het ook uit die persoon se hart gekom.

 

My palate is simpler than it used to be. A young chef adds and adds and adds to the plate. As you get older, you start to take away.
– Jacques Pepin

 

Ek was nog nooit iemand wat van oordadigheid gehou het nie en die stel breekware was oordadig. Dit het patrone op die porselein gehad en ‘n metaalrand. Ek het myself vasgestaar teen die feit dat ek nie so iets sou gekoop het nie en dat ek nie die borde in die mikrogolf sou kon gebruik nie, as gevolg van die metaalrand. Gelukkig het die verloop van tyd my anders na dinge laat kyk. Die stel breekware is vir ‘n paar jaar gestoor en by ons huidige tuiste het ons dit uitgepak. Uitgepak, maar meer belangrik: ons het dit begin gebruik. Die persoon wat dit aan ons gegee het, is intussen oorlede. Dit het dus nog ‘n dimensie bygekry. Die borde was eers ‘n metafoor vir oordadigheid en iemand anders se smaak. Nou het die borde ‘n metafoor as ‘n soort erflating gekry. Die persoon wat dit aan ons gegee het, eet nou by spesiale geleenthede saam met ons. Die idee is mos in elk geval dat jy jou kos moet eet wanneer dit op die tafel land en dat dit nie nodig sou wees om in die mikrogolf-oond op te warm nie. Nataniël se voorstel dat jy jou water uit ‘n kristalglas of sjampanjeglas moet drink, draai ook in my kop. Die bord bepaal nie of ‘n geleentheid spesiaal is nie, want jy moet geleenthede saam met gaste, vriende en vreemdelinge spesiaal maak.

Terug by die leë bord. Daar is ‘n verskil tussen ‘n leë bord as gevolg van jou eie keuse en ‘n leë bord as gevolg van hongersnood. Die bord wat as metafoor vir hongersnood dien, is seker die moeilikste een om aan te dink. Dit kan ‘n kind wat met leë borde grootword motiveer om hard te werk, maar dit kan ook mense se harte verhard.

 

Change your plate. Change your fate.
– Kris Carr

 

Vriende van my het as gesin ‘n paar jaar gelede die raad van ‘n dieetkundige ingeroep. Hulle het as gesin gewig opgetel. Hulle het besluit om minder te eet en gemorskos uit te sny. Dit was nie genoeg nie en hulle het nie gewig verloor nie. Die dieetkundige se raad aan hulle, bly my tot vandag by. Hulle moes hul bord inkleur. Daar moes groen, oranje, bruin ens. op hul bord wees. Iets soos boontjies of ertjies kan die groen verteenwoordig. Wortels of pampoen moes die oranje verteenwoordig. Dit is my gunsteling metafoor vir die bord: die bord is ‘n palet. Die kok behoort homself as kunstenaar uit te leef. Dit is hoekom ek voel dat elke beroep ‘n vorm van kreatiwiteit ontsluit.

Ek wens jou daarom ‘n bord toe wat net genoeg kos in het om jou hart honger te hou. Maak jou bord ‘n palet van kleure. Verdeel jou bord tussen mense, want deur jou kos te verdeel, staan jy buite die realm van aardse wiskunde. Die verdeling van ‘n bord kos maak nie dat daar twee halwe borde op die tafel staan nie. Die verdeling van ‘n bord kos maak nie die porsie kleiner nie – dit maak dit meer.

 

wees vandag die daaglikse brood
wat Sy naam heilig
wees die suurdeeg wat sy koninkryk laat kom
wees die korsie wat die hemel om die aarde vou
gee ‘n snytjie brood
aan hulle wat die krummels eis
en mag geen brood in jou bord oorstaan
vir die muf wat dit van binne
of buite wil verteer nie

 

Tong-in-die-kies: Die sosiale lewe van jou bord

Waldemar Gouws. Baudrillard: Die konstellasie van die misterie

Thursday, December 6th, 2018

Jean Baudrillard

Waldemar Gouws. Baudrillard: Die konstellasie van die misterie

Jean Baudrillard (1929-2007) beroep hom, lyk dit my, op die terrein van Versindaba; eintlik op die vlees en gees van Versindaba, in sy opstel Le Mal ventriloque (2008) of dan in die Engelse vertaling Ventriloquous Evil (in 2010 se Carnival and Cannibal; Ventriloquous Evil. Londen: Seagull Books).

Waarop beroep hy hom in hierdie opstel? Op die teenwoordigheid en invloed van die “konstellasie van die misterie” in die kulturele uitspansel van die mensdom. En op daardie insig wat d.m.v. die denke en vernuf van die digters (van hierdie en van alle tye) aan die lig kom: téén die nivellering van kulturele diversiteit in die opsetlike greep van globalisering, en téén die vernietiging van biodiversiteit (dink aan Monsanto, ’n Coca-Cola van kos, nou Bayer se monopolistiese grootskaalse genetiese ingryping t.o.v. graan- en gifstofproduksie in landboukringe wêreldwyd. En ook téén die proliferasie van internet-interaksie.

Ek het ’n paar paragrawe uit bg. Engelse teks vertaal, vanaf p.70 tot 73, en ’n nota op p.91 in die hoop dat Baudrillard se idees tot stimulering en onderskraging mag dien. So skryf hy:

“Ons is almal vandag genoop om die klein bietjie merkwaardigheid, die klein bietjie simboliese spasie en terrein wat vir ons oorgebly het, te red in verset teen ’n globale masjinerie, ’n globale onderneming van Goeddoenery, wat van ons die opoffering van enige wil en intellek eis (dit is nog steeds die verdrag soos deur Dostojewski se Groot Inkwisiteur aan die hand gedoen: welstand en diensbaarheid).

En vanwaar sou hierdie ‘linkse’ energie kan kom? Van daardie ondeurdringbare sone wat in elke individu is; vanaf daardie ‘hart’ wat weerstandbiedend is teen die gebod van al die apparatuur, van al die masjinerie, die gehele meganiek van rasionalisering.

Vanuit die Prometheïese perspektief van onbeperkte groei, gaan dit nie bloot oor die begeerte om alles te laat funksioneer, om alles te bevry  nie, maar ook oor die begeerte om te sorg dat alles betéken.

Alles moet onder die septer van betekenis (en realiteit) gebring word. In sommige gevalle weet ons dat kennis ons almaardeur sal ontkom. Maar in die oorgrote meerderheid gevalle weet ons nie eers wat dit is wat verdwyn het nie en ook nie wat nog die hele tyd aan ons verstand ontsnap het nie.

Nou, die wetenskap is besig met ’n stelselmatige poging ter verdelging van hierdie geheime gebied, hierdie ‘konstellasie van die misterie’* en om die afbakeningslyn tussen die aantasbare – d.w.s. die skendbare – en die onskendbare, of die onontwybare, uit te wis.

Alles wat verborge is moet blootgelê word; alles moet reduseerbaar wees tot ontleding. Hieruit lei die algehele aanslag (veral sedert die dood van God, wat hierdie poging om die natuurlike wêreld oop te breek nog beteuel het) tot ’n uitbreiding van die betekenisveld (van kennis, analise, objektiwiteit en realiteit).

Nou, alles maak ons geneig om te dink dat hierdie ophoping, hierdie oor-produksie, hierdie abnormale aanwas van betekenis (’n bietjie soos die vermeerdering van kweekhuisgasse) ’n virtuele bedreiging vir die spesie uitmaak (en vir die planeet) aangesien dit geleidelik, deur eksperimentering, daardie domein van die onaantasbare vernietig wat so te sê vir ons dien as ’n osoonlaag en wat vir ons beskerm teen die ergste – teen die dodelike bestraling en die uitwissing van ons simboliese ruimte.

Behoort ons nie dan in presies die teenoorgestelde rigting te werk om die domein van die onaantasbare te vergroot nie? Om die produksie van betekenis te temper soos wat daar probeer word om die produksie van kweekhuisgasse in te hou, om daardie konstellasie van die misterie te versterk sowel as daardie ontasbare versperring wat as ’n filter dien teen die warboel informasie, interaksie en universele ruilverkeer.

Hierdie werk wat daarteen kan opweeg bestaan wel – dit is die werk van denke. Nie die analitiese werk waardeur oorsake verstaan word, of die disseksie van die objek-wêreld nie, nie die werk van ’n kritiese, verligte denke nie, maar begrip of intelligensie in ’n ander gedaante, naamlik die intelligensie van die misterie.”

* Volgens die Engelse vertaler van hierdie stuk, Chris Turner, lees die Frans “la constellation du secret.”  Baudrillard haal Heidegger aan in Préau se Frans: “la constellation, le mouvement stellaire du secret” in “La question de la technique,” Essais et conférences, Paris: Gallimard, p.45.

Nini Bennett. Vermiste mense

Sunday, November 25th, 2018

 

 

1.

 

Jou naam kom nooit na vore

Nie in grou geregskantore

Nie in lêers oor verhore nie

Jou diepste, verste spore loop ook dood

 

Ek kan dit nie verduur nie

Daar’s geen saak en geen dossier nie

Geen deure wat nog skanier nie

En die wete: Jy’s nie hier nie

Voel soos lood

 

Ek bly opsoek na lank vermiste mense

Maar almal bly my oninhaalbaar voor

Die jare skif tot newels voor die lense

En die hart verloor maar mettertyd die spoor

 

Die stad bars uit sy nate

En die rustelose strate

Sonder jou is leeg verlate

En ek weet in watter mate ek jou mis

Ons praat soms soos tevore

En ’n droom word weer gebore

Maar ’n wêreld lê verlore

In die leegheid van die woorde

Wat daar is

 

Ek soek vergeefs na lank vermiste mense

Wat om my is, maar onbereikbaar ver

Wat langsaam uitgekring het oor my grense

Nog lokkend, maar afsydig, soos ’n ster

 

Koos du Plessis

 

Volgens kenners is daar oorkoepelend vier hoofoorsake waarom mense as vermis aangegee word. (1) Die persoon het doelbewus weggeloop vanaf die huis. (2) Die persoon was van plan om selfmoord te pleeg, en die weglooppoging ’n manier om eerder in absentia deur naasbestaandes onthou te word as om met die verdoemende tyding van selfdood gekonfronteer te word. (3) Die persoon het vermis geraak as gevolg van vuilspel soos ontvoering of moord. (4) Die persoon was ’n slagoffer van ’n ongeluk soos ’n natuurramp, ’n motorongeluk of ’n siektetoestand. Redes vir verdwynings kan verder in subklassifikasies geressorteer word, byvoorbeeld: die persoon verdwyn omdat hy voortvlugtend is vir die gereg (versuim om in die hof te verskyn); of as gevolg van geestesstoornisse soos bipolariteit, skisofrenie en demensie; die persoon verdwyn om ’n nuwe begin te maak onder ’n ander identiteit; óf om verantwoordelikhede te ontduik; dan speel verslawingstoestande, werkloosheid en huishoudelike konflik ’n rol. Uiteraard word die individu se potensiële betrokkenheid by misdaad, of selfs ’n fabrikasie van ’n eie dood vir versekeringsdoeleindes, soms ondersoek. Hoe dit ook al sy: om ’n verslag van ’n versmiste persoon saam te stel, is nooit goeie nuus nie.

Tussen Januarie en Desember 2015 is daar op nasionale vlak 941 mense as vermis aangegee. Die Weskaap het die meeste verdwynings gerapporteer (499) teenoor Gauteng se 380, terwyl die ander provinsies se statistiek relatief laag is (Grafika 24). Ongeveer 90% van hierdie individue is lewend (maar nie noodwendig ongedeerd) gevind nie. Die meeste verdwynings haal nooit die hoofstroommedia nie en is volledig aangewese op gemeenskapskoerante en -organisasies vir bewusmakingsveldtogte rondom vermiste mense. In hierdie verband is The Pink Ladies, ’n Artikel 21-maatskappy, van onskatbare waarde. Kriminoloë, sielkundiges en ander gedragskenners beywer hulself daagliks (in samewerking met die SAPD) om die vermistes op te spoor en die publiek te betrek by wyse van biljette, plakkate en die sosiale media. Daar word toegesien dat diegene wat teruggevind word, die nodige mediese bystand en berading ontvang. Die opspoor en behoud van verlore individue hang meer as ooit van Jan Publiek af, alhoewel daar nog polisiebeamptes is wat toegewyd is aan hierdie taak.

Agter elke verdwyning skuil ’n intrige en talle tergende vrae. 2 Februarie 2018 is Dylan de Beer (18) van Herculus, Pretoria as vermis aangegee. Sy voertuig is enkele ure later opgespoor in Mountain View – reeds te laat; die jong man het homself vergas. Op 25 September 2018 verdwyn ’n Chileense ingenieur en toeris, Slavko Yaksic (29) in KwaZulu-Natal. Dié goedgelowige rugsakpakker het ’n tent opgeslaan langs ’n straat in Bergville en ’n plaaslike pastoor het hom gewaarsku dit is Suid-Afrika dié: dit is gevaarlik, waarop hy geantwoord het dat hy al op gevaarliker plekke in Chili was, en dat vriendelikheid ’n mens ver bring. Yaksic se liggaam is op 28 September in ’n slaapsak aangetref. Hy is aan steekwonde dood. Alle verhale eindig gelukkig nie op ’n treurige noot nie. Op 2 Mei 2018 verdwyn die 13 maande oue Eden Laird van Brackendowns saam met die huiswerker. ’n Spesiale ondersoekspan is op die been gebring nadat ’n losprys van R6 miljoen op klein Eden se lewe geëis is – en die huiswerker is saam met vier Zimbabwiërs en ’n Suid-Afrikaanse man aangekeer. Die seuntjie is ongedeerd terugbesorg aan sy ouers.

Daar is geen wagperiode om ’n vermiste persoon in Suid-Afrika aan te meld nie. Hoe vinniger die nodige vorms by die naaste polisiestasie ingevul word, hoe beter. Die eerste 24-48 uur is van kritieke belang om iemand lewend terug te vind.

2.

Ek blaai deur die honderde plakkate van vermiste persone. Die anatomie van verdwyning vereis ’n baie noukeurige persoonsbeskrywing: die genadelose tentoonstelling van die liggaamlike idiosinkrasie. Die sigbare is nou onsigbaar; en die onsigbare word dwingend sigbaar gemaak. Die detail rondom jou tatoes en littekens (waar; hoeveel): wáárdevolle inligting. Liggaamsbou: swaar, medium, petite. Jou gewig in kilogram. Lengte. Die toestand van jou tande (jou eie; ’n kunsgebit; onegalige tande; vermiste tande – waar en hoeveel). Die kleur van jou hare, oë. Klerasie – tot jou skoene (die handelsmerk: Nike; Addidas). Alle detail kom onder die soeklig. Jou hele bestaan konvergeer tot een fokale punt, jou voorkoms en bewegings vóór die verdwyning. Dan word die plakkaat saamgestel en versprei, teen lamppale opgesit vir die publiek se honger oë en saam met gemorspos in voorstedelike posbusse gedruk. Jou laaste foto word ’n spookbeeld. Daar is min dinge juis so aanwesig as die plakkaat van ’n verdwene persoon. Dit word die beliggaming van eksistensiële angs.

Die naasbestaandes wat wag en agterbly, bly weifel tussen hoop en wanhoop, die digotomie van hulle bestaan. Vermiste kinders se kamers word vir jare onaangeraak gelaat. Die tyd het gaan staan. Maar in die grysland van die verbeelding is enige iets moontlik. Sommiges glo hulle geliefdes is weggeraap – dit staan immers in die Bybel – en dalk is dit genadiger só.

Ek het die afgelope paar maande van vermiste mense begin droom. In die kanon van drome is temas van verdwaal en vervreemding welbekend en dui dit waarskynlik op uitdagings of veranderende lewensomstandighede. Baie drome beland in die rommelhoop van die onderbewussyn; tog geluk dit mens soms om ’n fragment uit ’n ou droom te onderskep.

Die verlooptes

Wat oorbly, is dan die koffer met die dom hoeke, afgestomp deur reise, soos vrae sonder antwoorde. Ek droom van hekke wat bly toeskuif agter my, ek het die afstandkontroles lank gelede reeds verloor; en taxi’s met toeters, sketterend, die rugkante van mense met wapperende klere. Die wind is ongeduldig. Ek spaar suinig aan herinneringe, maar die nalatenskap is min, dog ryk: dis verlies wat nuwe leemtes opsoek en uiteindelik volkome word. Die gaping tussen onthou en gebeur word groter en die verweer is dun. Slotte swyg, toegeroes in die vagevuur van tyd. Die dooie sleutels word weggegooi. Ook die strate het wyer geword en die loopgang ontwykend. Die laaste skaduloop het begin. Lywe vloei weg sonder buitelyn of silhoeët, soos astrale wesens of diere wat in hulle digste kamoeflering sluimer. Teen die lamppaal pryk ’n plakkaat met ’n foto van ’n vermiste vrou en ek staar na die mense wat oopmond bly rondkyk en draai my gesig weg want dis ék wat in vakante ruimtes teen lang, dun pale skuil. Vermis is nie incognito nie. Dan is ek oral en die mis word swaarder en alles raak amorf soos ’n ou verdriet. Onuitgesproke. Die wit duisternis van mis.

Verwysings:

 

Morewitz. S.J. 2018. Handbook of Missing Persons. Switzerland: Springer International Organization.

Missing Children South Africa. Graphics 24.

Missing Minors. The Pink Ladies Organization NGO 2007. Facebook.

 

 

Wicus Luwes. Oor kruie, onkruid en makajalas

Wednesday, October 31st, 2018

Ek het onlangs Antoinette Pienaar se boek genaamd ‘Kruidjie roer my’ gelees. Ek het tydens die verskyning van haar tweede boek, ‘Die lang man sonder skaduwee’ besef dat ek dit nie langer kon (of wil) uitstel nie. Antoinette en Amoré Bekker se program op RSG is gereeld deel van my eie pad huis toe. Vir dié wat dalk nie weet nie: Antoinette gesels oor kruie en die genesende effek wat dit kan uitoefen.

In hierdie tyd van oorlewing van die vinnigste en slimste, wonder ek dikwels oor dinge wat nie vir my sin maak nie. Ek wonder byvoorbeeld hoekom die lemoenboom se vrugte juis in die winter groei. Die rede vir my vraag is eintlik: die lemoenboom groei op ‘n tyd wanneer ons sy vitamiene die nodigste het. Watter voordeel hou dit vir die boom in om sy vrugte juis in die winter te dra? Net so kan ‘n mens seker vra waarom kruie juis op sekere plekke groei en watter voordeel daar vir die kruie sou wees om op daardie plek te groei?

Antoinette en Amoré se radioprogram word afgesluit met die volgende vrywaring: “Hierdie is nie ‘n mediese program nie. Besoek gerus jou dokter indien jy mediese hulp benodig.” Luisteraars bel in om hul behoeftes en siektes met Antoinette te deel. Daar bel dikwels mense in wat al ander behandeling ontvang het: rustelose bene, gordelroos en hittegloede. Die lys verskil weekliks en tog is daar altyd iets wat ons al voorheen gehoor het. Daar word gewoonlik verwys na katjiedrieblaar, kankerbossie en karmedip.

Die belangrikste deel van die genesing is, volgens my, Antoinette se stem en die stories wat sy by die rate aanhak. Bitter min siektes staan op hul eie voete. Antoinette raai dikwels die luisteraars aan om die oorsaak van die siektetoestand te soek: spanning, slegte eetgewoontes en ‘n gebrek aan oefening. Sy beveel selfs ‘n goeie ‘huil’ aan om ontslae te raak van opgeboude knope in jou psige.

Ek dink terug aan my kinderdae toe ek groot klippe opgetel het. As kind vind jy nuwe wêrelde onder so ‘n klip. Daar is dikwels verskillende soorte insekte en tonnels te vinde onder die eenvoudige klip. Ek voel dat ‘n mens meer dikwels as volwassene hierdie ander wêrelde moet besoek. Jy moet meer dikwels grond en sand en klippe op jou hande kry.

Ek het Antoinette se boek as insiggewend gevind en het die lyn wat jou nader aan die natuur bring as goue draad deur die bladsye gevolg. Reeds vroeg in die boek lees ek van Antoinette se ontmoeting met Oom Johannes. Oom Johannes het al dekades gelede gedroom van die vrou wat by hom sou kom leer oor die kruie. As dit nie ‘n voorbeeld van geduld is nie, weet ek nie wat is nie. Geduld is een van die kernafdelings van die kruie. ‘n Mens kan nie sommer net verwag dat die bossies, blare en wortels om elke hoek en draai sou wees nie. Dit toets jou uithouvermoeë en deursettingsvermoeë.

aartappel tussen jou komberse
plant rustelose bene in die bed
droomland hier kom ek

Bo: Malva

trek die steekpyn uit
warm malva pluisie in die oor
die stilte praat ‘n taal

Bo: Wynruit

wynruit gedoop in water
hou gestorwenes vars
jou reuk bly op my kussing

As ek hooftemas uit die boek sou moes haal, sou ek ‘diere’ definitief as ‘n tema uitlig. Iets so eenvoudig soos die dood van ‘n geliefde hond, leer die mens oor troos en aanvaarding. Waterslange en verkleurmannetjies se rolle word verplaas na ‘n geestelike vlak. Op ‘n plaas is daar  tendense in kampe waar oorwegend ooie aangehou word – sekere bossies kry voorkeur wanneer daar gevreet word. Op so ‘n manier wys die natuur vir ‘n mens watter kruie beter sou pas by sekere geslagte.

Ek en my tante het lekker oor die onderwerp gesels. Sy het vir my genoem dat iemand haar as jong dame vertel het, dat die antwoord of genesing vir ‘n siekte dikwels naby aan die siekte te vind is. Dit laat my weer dink aan die lemoenboom se teenwoordigheid in die winter.

Ek het ook ‘n klein bietjie navorsing gaan doen oor die verskil tussen speserye (of makajalas, soos Oom Johannes dit noem) en kruie. Die een verwys meer na die blare van die plant en die ander verwys meer na die takke, wortels en bas van die plant. Sommige kruie word in kosse gebruik om smaak te gee. Ander kruie word slegs vir medisinale redes fyngestamp, sodat die olies en ander bestanddele ge-aktiveer kan word. Ek voel egter of die benamings en verskille tussen speserye en kruie meer akademies van aard is en ek wil eerder fokus op die kwaliteite wat kruie en speserye vir ons bring. Ek skryf dit as persoonlike nota, want ek het so baie om oor hierdie onderwerp te leer. Ek het vroeër genoem dat sekere kruie en speserye slegs gebruik word om smaak te gee, maar dit is waar ek begin wonder of smaak nie ook deel is van die behandeling of genesingsproses nie. As kos sy smaak verloor, is dit ‘n ernstige wekroep. Dit kan dui op mediese toestande. Dit kan dui op ‘n lewensstyl wat die eenvoud van reuk en smaak misken.

Die vertellings of stories in ‘Kruidjie roer my’ verwys dikwels na kruie wat gebruik is tydens ‘n spesifieke fase van Antoinette se opleiding. Daar is prente, foto’s en sketse van die spesifieke plante wat in die vertelling genoem word. Die kruie word dus ingemeng tussen die stories, want ons het almal mos maar ‘n verhaal van plekke waar ons seergekry het en plekke waar ons genesing ervaar het.

Ek dink aan Antoinette se boek as ‘n soort storie-ensiklopedie. Dit bevat stories, maar dit noem ook watter plante ons kan help met sekere siektes. Ek wonder dikwels hoeveel plante ons goedsmoeds in ons tuin uitroei, met die idee dat dit onkruid is, sonder om die waarde daarvan te besef. Ons het gewoond geraak aan winkelrakke en plastiekomhulsels. Somtyds is die plant en kweek van die kruie net so belangrik soos die uiteindelike blare wat ons in ‘n tee inmeng.

Ek vermoed dat die dinge in ons lewe wat ons as onkruid beskou, nie dieselfde vir elke persoon is nie. Ek vermoed dat kruie en speserye juis in kos en water gemeng kan word, sodat ons dit met mekaar kan deel.

kruie van die veld

die kruie van die veld
wag geduldig
op jou soos die môreson
die nag se koors breek
dit wag op jou soos die reën
se druppels wat wegbly in die droogte
dit wag soos jou winter
op die lemoenboom se vrug

dit wag op jou soos
sonbesies in die stilte
dit wag op jou soos
die Karoo

 

Bronne
1. Internet. https://af.wikipedia.org/wiki/Malva
2. Internet. https://af.wikipedia.org/wiki/Wynruit

Nini Bennett. Blou

Thursday, October 25th, 2018

 

 

In die koue nag van die kosmos draai die aarde, die klein, blou planeet. Die digter Archibald MacLeish het gesê: Eeue voor Carl Sagan se Pale Blue Dot was die sterre slegs ligte aan Dante se hemel, en die aarde was die wêreld, die héle wêreld waaroor die mens volgens God se lotsbeskikking geheers het.

Op 14 Februarie 1990 is die laaste foto’s van Voyager 1 ontvang toe dit na die aarde teruggekyk het op ’n verstommende afstand van 5,9 miljard km. Dit het ’n blou kolletjie ingesluit. The Pale Blue Dot is seker een van die mooiste odes wat ooit oor die nat, blou planeet geskryf is. Hier volg ’n uittreksel: Look again at that dot. That’s here. That’s home. That’s us. On it everyone you love, everyone you know, everyone you ever heard of, every human being who ever was, lived out their lives. The aggregate of our joy and suffering, thousands of confident religions, ideologies, and economic doctrines, every hunter and forager, every hero and coward, every creator and destroyer of civilization, every king and peasant, every young couple in love, every mother and father, hopeful child, inventor and explorer, every teacher of morals, every corrupt politician, every “superstar,” every “supreme leader,” every saint and sinner in the history of our species lived there–on a mote of dust suspended in a sunbeam.

Op ’n afstand is die aarde blou. Maar blou is meer as bloot ’n chromatiese kleur, alhoewel The Telegraph se kleurkaart ongeveer 60 skakerings, skadu’s, tinte en tone van blou bevat. Dwarsdeur ons letterkunde figureer die kleur blou as ’n simbool, ’n toestand van syn, ’n uitdrukking van die liriesste en grootste transendentale hoogtes van die menslike verbeelding. Soos geel ’n element van lig bevat, skuil die beginsel van duisternis in blou. Volgens die skilder en kunsteoretikus, Wassily Kandinsky, kan blou verdiep en wegsink in swart: ’n skakering wat die ondraaglikheid van menslike verdriet verbeeld. Dan, aan die ander kant van die spektrum, verloor blou sy betowering vir die mens wanneer dit uitbleik en wegraak in wit.

In haar bekende essay, A Field Guide to Getting Lost, mediteer die skrywer Rebecca Solnit só oor die kleur blou: Vir baie jare voel ek my aangetrokke tot die blou van uiteindes; die blou van horisonne en veraf bergreekse. Die kleur van afstand is ook die kleur van emosie, die sensasie van eensaamheid en begeerte. Blou is ’n kleur wat jy nooit volledig kan bereik nie – sommige lig reis nie al die pad deur die atmosfeer nie, maar raak verstrooi saam met ander molekules in die lug in wat bekend staan as die Rayleigh-verskynsel. Die diep en dromerige melankoliese blou; die blou van atmosferiese afstand en die diepte van water is ’n illusie. Sommige dinge besit ons omdat ons dit verloor het…en sommige dinge is nié so verlore solank ons dit in die blou vergetelheid kan waarneem nie.

Dink aan korale: die swewende marienetuine onder die see. In haar grensverskuiwende Under the Sea-Wind besin die marienebioloog Rachel Carson oor die see en oor verskillende belewenisse van blou. Die monotone duisternis van die diepsee lewer die vreemdste modifikasies van fauna op. Soos die seesones verander en verdiep, verander die kleur van water ook. Tot en met 200 m vanaf die vastelandshelling word die Sonligstreek aangetref. Dit is hier waar fotosintese plaasvind; waar die meeste plante en lewensvorme floreer. Die see se Skemerstreek begin op ongeveer 1000 m afwaarts, voordat die Middernagstreek op 2 km aangetref word. Die diepsee, met sy onbekende trôe en abissale dele breek aan op ’n diepte van 8000 – 11 000 m. Dit word die hadalpelagiese sone genoem, vernoem na Hades of die onderwêreld: die berugte ‘koue nag’ van die oseaan – en dit eggo MacLeish se woorde oor die kosmos.

Op die blinde seebodem leef daar gediertes sonder oë wat aan ekstraterrestriële lewe herinner. Waar die waters langs die kuslyn blougroen – die kleur van lewe – is, vertoon die abissale water swart; of ’n kleur wat selfs swarter as swart kan wees, amper soos vulkaanglas. Die lig in die water doof uit hoe dieper jy gaan: die rooi strale verdwyn na die eerste 300 voet, en daarmee saam, die oranje en geel van die son, die stadige breeklig van strale gefiltreer deur water. Op ’n 1000 voet is slegs ’n diep en donker, fabelagtige blou sigbaar.

Carson vervolg: Om die see te verstaan, moet die mens alle begrippe van lengte, breedte, diepte, tyd en ruimte laat vaar. Geen mens of soogdier kan dit kilometers onder die water waag nie – die waterdruk is te hoog en dit sou noodwendig lei tot ’n inploffing van so ’n liggaam. In die abissale see word alle kleur, alle lig opgeskort. Wetenskaplikes kan marienelewe slegs met gesofistikeerde tegnologiese toerusting bestudeer: die swartduiwel, wat waarskuwend met sy sirenes deur die water blits; of die seespinnekoppe wat met hulle lang speekbene uit die modder peul. In die onderwêreld vorm bentoniese organismes ’n geil gemeenskap van gruwelike en fantastiese kreature – sponse, blomagtige naakslakke, knorhane, heilbotte, buiswurms en oesters, soos antieke beursies, om ’n paar te noem. Dáár waar die menslike oog nie kan sien nie – en waar kleur ophou bestaan.

*

Blou   

 

As aasvoëls ’n broklyf ten hemele neem

die kadawer kluif en reinig tot die laaste ritueel

 

en as ons brandaltare  van verassings agterlaat

en lywe spookwit in kole skei

ja, as ons vuurstof word

 

of ’n stoet ’n mens ter aarde bestel

uitgeloot aan beloftes van wortels

en die ongenadige skoonheid van verval

as vaatbundels nuwe lewe neem

ja, voor ons grondfossiele word

 

en as ons weeksag in water vergaan

met wrakke en skatte in die siersteen

van oseane groei, oor koraalriwwe

tot op die been

as skulpe ons stilte amplifeer

en branders hoogty sketter

as eko-skelette

die verlore tyd aangee en ons

iewers koraalmusiek word

 

ja, as vuur self sterf

en die aasvoëls vertrek,

grond wroet aan die toeverlaat

van nog ’n liggaam

en ook die laaste beenmeel wuif,

die see se asem verslaan

dan sal net die lug oorbly

en as selfs die lug leeggewaai is

 

sal ons blou word,

want blou is die verste kleur

ja, dan sal ons eendag word.

 

Nini Bennett, Boekstaaf 2015.

 

Verwysings:

 

http://www.planetary.org/explore/space-topics/earth/pale-blue-dot.html

http://cecelia.physics.indiana.edu/life/moon/Apollo8/122568sci-nasa-macleish.html

Bennett, N. 2015. Boekstaaf. Pretoria: Cordis Trust-Publikasies.

Gisela Ullyatt. Pa se free range-droom.

Monday, September 24th, 2018

Foto: Pinterest

 

Pa had ’n hoenderhok vir ’n wyle. Maar nie sommer enige hiert-jy ene nie. Toegegee, dit was ’n saamgeflansde hondehok, ja.  Maar dit was ook Georgie, die miniatuur-worshond, se hondehok nadat hy hônnedroomland toe begelei is deur Oom Odendaal, die veearts en ouderling in ons gemeente.

Georgie het sy hondehok gehaat, want hy wou so graag in die huis slaap. Sy hartsbegeerte het egter nooit gerealiseer nie: dit was die 1980’s en voorstedelike mense het hulleself meer verknies oor bomme in dromme en supermarkte as oor hulle troeteldiere met skeidingsangs. Ten minste was die hok uit planke gebou en nie uit asbes nie soos ons verwarmer in die voorkamer nie.

Pa se hoenders was van die begin af gedoentes uit die hel. Hulle was ongedurig; plein moerig. Maar as ek nou aan hierdie gevogeltes dink, het hulle goeie rede daartoe gehad: acting out. Eerstens was hulle opgekrop binne ’n minuskule ogiesdraad-kampie. Hiervoor was ook ’n rede: wanneer hulle losvoetig was, het hulle almaardeur die gat in die vibracrete-heining gedônner. Pa het plankies en bakstene voor die heining geprakseer, maar op een of ander manier het hulle hulself deur ‘n nuwe opening gewriemel. Reguit in die kake van Oupa, die bure se  katoolse en bloedskendige bulldog. Pa móés hulle dus intrónk.

Ook is ’n kuiken deur ’n valkie weggeraap: ek en my kleinsus het ’n in absentia-begrafnis in die agterjaart gehou. Maar die kleigrond van die Vrystaat het die grafgrawers gou in hul gegrou gestuit. Ons het maar volstaan met ’n paar magrietjies en vygies op ’n afgemerkte stukkie grond.

Begrafnisse het die jaart in littekens begin merk. Onvoorwaardelike free range hoenders was hulle nie, maar hulle betreklike kort lewens was darem aansienlik beter as dié van die rainbow chickens langs die Maselspoort-pad.

Boonop het die haantjie, genaamd Gerrie Coetzee (my pa se boksheld), klokslag om vier uur begin kraai. Oggendstond had dus nié goud in die mond. Ma kyf ’n kakafonie; Pa word genoop om ’n kartondoos oor sy Gerrie se kop te prakseer. Ek dink dit het darem luggaatjies gehad. Obsessioneel het ek aan Gerrie Coetzee se lot begin dink en hom by my aandgebed begin insluit.

Maar al wat stilbly was Gerrie. Steeds kon jy ta se gekraai hoor. Effe meer gesmoor, toegegee. Maar steeds  klokslag OM VIER.

Pa het die hennetjies se eiers gebraai. Free range eiers alvorens free range ’n Woolies trefwoord geword het. Ongelukkig was ons eiers met gommerige hoendermis en vere besmeer; so pieperig, jy moes nagenoeg twee dosyn hê vir ’n behoorlike brekfis-omelet. Pof-omelette kon jy maar van die menu afhaal. Nooit weer wou ek my mond aan enigiets sit wat in daardie pan gebraai is nie: my eie pa het die hoenderfetusse, ja mý hennetjies én Gerrie Coetzee se kinders, gewetenloos vermoor.

Ek het myself in my kamer toegemaak en onder die duvet geklim. Die lavender-toiletsproei was vir lank my beste vriend, altans my enigste vriend teen die kwade kombuisgeure.

 

Foto: Pinterest

 

Ek kon nooit Pa se verkropping met die geveerdes verstaan nie.  Totdat ek van die leghorn-storie gehoor het. Alewig het Pa se messelaar-vader huise opgefieks en hulle dan verkoop. Nooit rêrig ’n wins uit hulle gemaak nie. Die versoeking was dus groot om stringe huise binne ’n rekord-tyd te verkoop. Die erwe was kolossaal en mense het hoenders, ganse of eende aangehou. Soms poue ook as hulle nie bygelowe oor dié ongeluk had nie.

So duskant agt jaar oud en my pa het ’n paar leghorns gehad wat hy soos pasgebore babahondjies vertroetel het. Elke nuweling is plegtig gedoop en daar was selfs ’n appelkissie waarop hy vir die leghorns uit die kinderbybel Skriflesing en Gebed gehou het. Hy het in ‘n wafferse lekeprediker ontaard. Sy kerklidmaatskap het ‘n opwaartse groei begin toon en het selfs so ver as sy teddiebeer en broertjies gestrek.

Maar toe het die tyd weer eens aangebreek vir ’n Groot Trek.

Dit was die middag van sy verjaarsdag en grafstil toe hy die huis binnekom. Nog in sy skooluniform, gooi hy sy tas op die bed in die kamer wat hy met sy ouma moes deel. Hy is agt jaar oud. Hy wonder waar almal is. Dan hoor hy stemme in die agterjaart. Kinderstemme. Sy hart bons. Uiteindelik, ’n regte partytjie. Nog nooit ene gehad nie; Mammie het gesê dat in oorlogstye die geld te skraps is vir ’n  behoorlike geskenk, wat nog van ’n onnodige paartie waar almal in elk geval die sweet van jou aanskyn in die kombuis binne minute opvreet. Nes varke. En van varke-voer het sy genoeg gehad op die plaas waar sy deur haar bejaarde ouers soos ’n bediende behandel is. Nee, varke dié sal sy nimmer weer voer nie.

Opgewonde maak hy die agterdeur oop. Dis die buurtkinders. Hulle is almal by die leghorns se hok. Bedags loop hulle vry, dis net snags wat hy hulle tot in die hok in sus met mieliepitte.

En dan sien hy dit en eers wil sy kop nie verstaan nie. Sekerlik is dit ’n verrassingspartytjie en iewers, dalk onder een van die vrugtebome, het sy ma ’n tafel gedek met ’n uitgerysde koek met dik botterversiersel. En tuisgemaakte limonade, met baie suiker en ’n suurderige smaak. En kleinkoekies. En dan sal sy geskenke wat die maats gebring het, iewers op die tafel gerangskik wees, elk met ’n mooi kaartjie daarby. Hy hou só van mooi kaartjies, veral dié met ’n  Patience Strong-strekking.

Maar paniekerig sien hy die afwesigheid van ’n tafel. Net Koekie van langsaan met haar snaakse slaphand, die Terblans-tweeling wat verder-af die straat bly en ’n swetterjoel ander wat hy nie so goed ken nie.

Elk het ’n leghorn wat hulle opgewonde vashou.

Sy ma het ’n geldsakkie in haar hand. Toe het sy hart begin verstaan.

“Jou leghorns was nog altyd ’n oorlas op my. Jy weet mos hulle mag nie kan saamtrek nie”.

Daardie laatmiddag het hy in die hoenderhok gaan lê. Hy het die reuk van vere diep ingeadem. Sy ouma het mooi gepraat dat hy nie die volgende dag opgeneuk moes word nie: ten spyte van hierdie pleidooi het hy lank hale regoor sy lyf oorgehou. Die hale van ’n woedende haarborsel.

Maar hy het die afranseling oorleef. Want eendag, só het hy homself belowe, sou hy ’n gerfie grond met leghorns daarop kry en dié se eiers vir sy kinders gaarmaak.

 

Strykdag  (Petra Müller: om die gedagte van geel)

 

Die weglêhen is opgespoor.

“Ma, sy’s onder die malvabos!”

 

Vinnig kyk sy op, vee met haar los hand oor haar nat gesig.

“Bring in,” sê sy, “daar’s skerpte in die lug. Laat Elsie

jou help. Los tweetjies vir haar …”

 

Ek voer die kuikenmandjie met die afgeleefde strykkombers,

Elsie hou die kwaai hen teen haar bors. “Nou pik dan,

jou moerskind. Julle leggôrns kannie kiekens grootkry nie!”

Ek skep hande vol kuikens op, hol huis toe, stoot die mandjie

een kant van die haardvuur in die sagte warmte in –

geel pluimpies lewe wat reeds piep-protes.

 

Laatnag in die lou kombuis kry ek Ma daar.

Ons weef ons hande oor die kuikengoed.

“Dis alles reg,” sê sy. “Moet net nie te lank

hier sit nie, dis buite aan’t ryp.”

 

Maar ek trek – nes sy weg is – stoel teen stoof.

Steel die mandjie. Bly nog ’n bietjie warm wag,

my wange in die goue vag.

Nini Bennett. Hoekie vir eensames

Monday, September 17th, 2018

 

 

Alleenwees het ’n lonende bedryf geword. Daar is verhoudingsbloggers, huweliksmakelaars, liefdesoekwebwerwe, aanlynromanse en kuberontrouheid. Welkom in die wêreld van virtuele liefde. Welkom, Webliefde 2.0. En nou praat ek nie eens van die slimfoontoeps en TV-programme wat alleenlopers bymekaar uitbring nie. Kyk, alleenwees is ’n bemarkbare kommoditeit. Dit behels persoonlike branding, maar jy moet net nie te eklekties wees nie. As ’n reël is mense maar sku vir Outsiders. Die ideale profiel is gangbaar, ietwat konvensioneel (dit boesem vertroue in), maar met daardie X-faktor. Ek is eensaam, maar ook gesog en nie net nog ’n verloopte alleenloper nie. Die profileerders en rooflesers mag lag, maar vir enkellopendes is dit ’n ernstige saak. (Wat my nou laat wonder of daar dan ook webweduwees en -wewenaars bestaan?)

Te oordeel aan die maandelikse fooie om aan te sluit by ’n alleenloperswebwerf, is dit te verstane dat mense hulle soeke na liefde gratis op die sosiale media uitleef. Daar bestaan ’n legio groepsbladsye waarin die frase “hoekie vir eensames” voorkom. En talle variasies op die tema: Alleenlopers van Delmas, Klerksdorp, Volksrust, Delareyville, Orkney, De Aar, Ermelo, ensovoort. En, baie insiggewend: nie een van hierdie groepe spel die woord “alleenlopers” reg nie – nee, dit word as “alleen lopers” (sic) aangegee. ’n Soort Freudiaanse glips dalk, om die woord “alleen” te aksentueer? “Alleenlopers” het tog so weemoedige klank. Suid-Afrikaners kon nog nooit saamstaan nie, ook nie die enkellopendes ter plaatse nie. Hoekies spat uitmekaar, breek weg, halsstarrig soos Afrikaner politieke platforms en tentkerke want almal soek mos ’n seepkis om op te staan. Kyk, ek geniét hierdie navorsing. Een hoekie verander gans van gedaante en word oornag “stoutgat singles” – vermoedelik geld ander kriteria hiér. En nog een met ’n meer stigtelike karakter word “silwer gerwe alleenlopers”. Maar die goue oues bly: Smag na ware liefde, Alleenlopers bo veertig, Gebreekte harte en Enkel en ernstig vir liefde.

Vir die alleenlopers wat ledegelde wil betaal en meer professionele pasmaats wil ontmoet, is daar webwerwe wat jou data versamel en in lyn met jou unieke alleenlopersprofiel vir jou ’n geskikte maat soek. ’n Pasmaat, pasgemaak. Sagtewareprogramme, rekenaars en statistiek mistifiseer die meeste mense. ’n Rekenaar maak mos nie foute nie en vertel ook nie leuens nie. Voeg net die woord “lab / laboratorium” by “dating”, en voila – die eensame koop in, duur ledegelde ten spyt, want nou word eensaamheid op analitiese wyse geprofileer. Veral vroue gee mildelik persoonlike inligting uit. Wat interessant is, is die wyse waarop die biografiese vorms ingevul word; die stelwyses en die ekstras. Op so ’n webwerf verklap ’n ene Meraai van Mpumalanga dat haar droomman 210 cm (of langer!) moet wees. Hierdie dame mik hóóg –  of dalk is haar wiskunde nie so goed nie. Die langste Springbok tot op hede was Andries Bekker wat 208 cm in sy sokkies gerank het.

Die tradisionele hoekie vir eensames soos ons dit ken, het nie veel verander nie: dit bly geskoei op dieselfde sjabloon van dekades gelede en soos dit verskyn het in Huisgenoot of Keur. Of die Landbouweekblad se immergroen Opsitkers. Ek moet bieg: hoekies maak my kloustrofobies, dis soos stegies en mens verwag enige oomblik die silhoeët van ’n man wat, mes in die hand, tussen die bosse kan uitspring. Tog is hierdie hoekies die oudste en mees gevestigde konsep van eensaamwees. Ek doen ’n uitgebreide soektog op die sosiale media na al wat oop groep is: al die hoekies beland in my visier. Want ek is patologies nuuskierig; dit is my beste en slegste eienskap. Uiteindelik ontdek ek ’n Facebook-gemeenskap met 25 000 lede, ’n oop groepsbladsy waar die meeste van my vriende ook rondsnuffel. Want hier het ons pret; sluip ons in die virtuele gange rond met die voyeuristiese genot wat net ’n skrywer verstaan. Só kom ek op drie Hoekies vir eensames af, maar elkeen het slegs een lid. Nou dít is tragies, is my eerste gedagte, en ek wonder of dit nie die een of ander grap is nie. Nee. (Tog wil ek byvoeg: as ek op ’n godverlate dorp met net ’n paar huise, ‘n kerk, ’n plaasskool en ’n PEP Store gewoon het, het ek waarskynlik ook ’n Hoekie begin met myself as enigste lid en administrateur.) Wat my egter meer kwel, is die Hoekies wat uit drie lede bestaan. Het dit uiteindelik uitgemasel tot die een of ander makabere liefdesdriehoek? Het dit?

Ek haal enkele van die aanlynversoeke hier aan. En ek plaas dit met taal- en spelfoute en al, omdat laasgenoemde nogal heelwat van die mentaliteit, die opderrigpeil en psige van alleenwees verraai. Ek kon dit nie verhelp nie en het spontaan onder aan die plasings begin kommentaar lewer.

Sterretjie

Ek is ‘n plaasmeisie van die Limpopo. Ek hou van die natuur, alles wat mooi is, dans, kamp, kuier om ’n kampvuur en tuinmaak. My ideale man mag nie rook of drink nie en moet ’n lidmaat wees van die AGS-kerk. Mans (35-40) met dieselfde belangstellings mag skryf. Geen kansvatters, asb.  

NB: Hierdie is min of meer die standaard versoek en lingua franca van die hoekies vir eensame mense. Die versoeke klink oorwegend homogeen, want almal hou van die natuur en die mooi dinge in die lewe. Wat ’n mens laat wonder waarom eensames met dieselfde belangstellings dan nie pasmaats kry nie? O, en let op die pedanterie: “mag nie rook of drink nie en moet ’n lidmaat wees van die AGS-kerk.” As daar reeds soveel voorskriftelikheid geld vóór die verhouding, is ’n pantoffelregering gewis die twee se voorland.

Shadow

Ek is ‘n boeremeisie van Noordwes. Ek hou van jag, braai, skyfskiet, avontuur en kleilat. Ek is eintlik maar ’n tomboy, maar probeer hard om ’n dame te wees. Manne (24-30) wat kans sien vir my, kan gerus skryf.

Op die foto kniel ’n jong vrou in kamoe-klere met witgekeukelde vingers om ’n bok se horings. Die bebloede trofee staar met glasige oë in die kamera, en sý glimlag triomfantlik soos ’n amasone van ouds. Jaaaa, juig die manne, kom ons speel kleilat, toe.

NB: Natuurlik het die vrou ’n paar mans se alfamangeen geprikkel. Ek weet nie, maar hierdie versoek maak my kriewelrig. Maar vir al wat ons weet is Shadow een van daardie beskermende moeders wat Saterdae die ánder ma’s langs die kantlyn opdons as haar laaitie bulletjierugby speel.

Leo

Ek is ’n 25-jarige boerseun op soek na ’n goed passende maat. Ek boer met gras en beeste in die Wes-Kaap. Ek het ’n nuwe Hilux met pad tyres sodat ek jou baie kan uitvat. My mags blink. Ek het vele talente, ek kan my eie bier oopmaak. Ek hou van vuur aansteek maar ek het genoeg vriende wat die rooster kan draai. Ons het ’n redelike groot familie so ons neem gewoonlik selfies met 3 kameras. My perfekte lewensmaat is iemand met kort voetjies sodat sy nader aan die stoof kan staan. Nee, ek grap net, ek het maar ’n goeie sin vir humor. So as enige enkellopende dame ’n kans wil vat, ek verjaar die 21 ste Augustus dan sal ek die gelukkige een kies. Maak gou, ek hou julle dop.

NB: Daar bestaan regtig mens wat dink hulle karre se magnesiumwiele gaan ’n vrou se hart vinniger laat klop. As ’n man jou eers probeer beïndruk met sy grotmanhumor, is die kans goed dat hy wel ’n seksis is. Hierdie klink soos die een of ander raffle of lucky draw.

Woestynroos

Ons probeer een laaste keer. Goeie middag. Ons wag geduldig vir die reën…en ek…ek wag vir my ander helfte, my pot se deksel, my beste vriend. Ek is ’n 32-jarige vrou van die Karoo. Ek is die ma van 2 klein karnallies wat my jonk hou en uit die moeilikheid hou…maar ek het ’n leemte in my, daar kort iets in my lewe. Ek soek ’n man wat vir my sal lief wees maar ook vir my seuns. Ons is ’n package deal! Hy moet eerlik, opreg en getrou wees. Hy moet asb. ’n werk hê, ek verwag van die man in my lewe om so hard soos ek te werk. Hy kan kinders hê…dis geen probleem nie. Buiten my twee seuns bly my ouers ook by my. Hulle is my verantwoordelikheid en deel van wie ek is. As enige van die goedjies vir jou ’n issue is ….hou verby, maar as jy iemand soek wat jou hart sal bewaar en waarde heg aan familiebande, godsdiens en lojaliteit….los ’n boodskap of like.

Sy skryf soos ’n vrou met planne. Hiérdie gaan ’n veeleisende pasmaat wees; geen wonder sy probeer “een laaste keer” nie. Sterkte daar, Meneer.

Tarzan

Hallo dames haha wel ek gaan volgende jaar oorsee ek’s nou 26 ’n wit outjie 😅 😃 🙄  lol haha ek soek net vriende om mee te gesels 🍿 🍤 🍩 🍡 🍦 🌯 ek het op ’n plaas groot geraak  🐒 🐖 🐄 🐃 🐐  haha as jy graag meer wil weet los ’n comment of ’n like 😉 hoor gou van julle 🌹 🌺 🌻  (sic)

NB: Iemand wat so baie emojis gebruik is emosioneel onvolwasse.

Billboy

Hiiiii. Ek’s 26 van Secunda ’n nederige God vreesende (sic) man plat op die grond (sic) tipe ou. Ek’s baie romantics (sic) en lojaal…Indien iemand sou belangstel om my beter te leer ken… Jy weet wat om te doen xxxxxx

NB: Glimlag.

Jasmyntjie

Hi hi! Ek is ’n amper 39-jarige weduwee van Centurion. Ek het ’n geballanseerde uitsig (sic) oor die lewe Ek is ’n baie selfstandige enkelma met 2 kids. Ek’s opsoek na ’n maaikie (sic) om my lewe te deel.

NB: Jasmyntjie is ‘amper’ ’n weduwee. Sy laat nie gras onder haar voete groei nie! Wees versigtig, Meneer: heel moontlik soek hierdie dame net ’n man om vir haar en haar twee kinders te sorg.

Plaaspop

Okay hier gaan ons vir die laaste keer. Ek is 33 jaar oud ek bly in Cradock in die Oos-Kaap en is op soek na my ridder op sy wit perd (bakkie). Ek soek ’n man wat na homself kan kyk, ’n man wat weet hoe om ’n vrou op sy hande te dra (sic) en nie bang is vir ‘curves’ nie.  ’n Man wat die Here liefhet en glo aan respek vir ’n vrou! Mag julle almal gebles (sic) en bewaar word. As jy die post like of comment is jy gereed om vriende te wees en vinnig op ’n date te gaan. Slegs geldig tot 31 Augustus 2017.

NB: Die laaste keer wat ek gesien het hoe ’n man ’n vrou op sy hande dra, was met die Boswell Wilkie Circus in 1997. Plaaspop is haastig. Terwyl voorraad hou.

Goedkoop bemarkingslenters word ingespan om die Self meer aanloklik te maak. En van die alleenlopers verromantiseer hulle eensaamheid en raak skoon digterlik daaroor… soos die hookline van ’n goedkoop popsong.

Die menslike kondisie is inderdaad  ’n tragiese een.

 

Hoekie vir eensames

 

Hoe tintel die bloed as die hormone ontwaak

en ’n vreemde gloed die liggaam laat ontdooi.

Nou roer die rower met kwyl aan sy kaak

nou sidder die sag en gewillige prooi.

Ek droom van ’n slagter met bloed aan sy mes –

kom kalmeer die bewing van Bakvissie op S.

 

Die blom het ontvou met ’n bedwelmende geur

om die oesman na die tuin te lok.

Die soet trosse hang vol geswel en verkleur

aan die gewillige loot van die wingerdstok.

Die ganse oes sal ek gewilliglik gee –

dis die aanbod van Jong Dame op E.

 

Ek word stadig gesetter maar steeds leef die hoop

dat ’n ridder sal kom om my te verlos.

Die swaaibrug is af en die poort staan oop

en die preutse bewaarder het sy greep laat los.

Hoe lank moet ek nog vrugteloos kla –

dis die noodsein van Middeljarige Dame op K.

 

Die rimpels vermeerder en die spiere verslap

net die een beklemming bly leef om die hart.

Aan wie kan ek die geheim verklap

van die één begeerte wat die ouderdom tart?

Voordat ek sterf moet ek die groot dors les –

dis die wanhopige bede van Ou Dame op S.

 

M.M. Walters

 

Verwysing

 

Brink, A.P. 2008. Groot Verseboek. Deel 2. Kaapstad: Tafelberg.

 

Nini Bennett. Voetstoots

Sunday, August 19th, 2018

 

1.

 

Die reuk van vrees is altyd bekend.

Die diere het dit eerste geweet. Hulle het begin hardloop met platgetrekte ore en neusvleuels wydgesper. Dae voor die ramp was die waarskuwing daar: ’n subtiele verandering in lugdruk. Lae frekwensieklank was duideliker hoorbaar as normaalweg. Niemand weet presies hoe diere dit weet nie, maar diere is fyner gekallibreer.

Die aarde se magneetveld het opgelaai, prikkelbaar soos ’n lading statiese elektrisiteit. Daar is foutlyne en frakture in die aardkors.

Huiskatte het dit ook vermoed, en soos die diere van die veld, dae vantevore reeds verkas – uiteindelik getrou aan hulle wilde natuur. Net honde, die mens se beste vriend, het by hulle eienaars gewag en gewaak, hulle gesigte gelek en getjank; bondgenote tot die dood.

Ook die voëls was hiervan bewus. Hulle het laat spaander met ’n gekrys en die skerp kringfluit van fladderende veerstof; ’n brokkeling vlerke wat die lug, die wolke, en later die son sou klad. Die drang om te lewe is brutaal.

Tydens ’n aardbewing word alle menslike kapasiteit opgeskort. Tyd ontspil. Iets verskrikliks is op pad, die zero-uur is op hand.

In sy oerste wese herken iedereen ’n natuurramp. Strate spleet oop, afgryslik en swart soos ’n adder of rolgolf wat reg onder die oppervlak kronkel. Monde gaap oop in gille maar nié die getjank van sirenes en alarms, nié die geskreeu uit stembande maak enige verskil nie.

Geboue steier; tuimel op mekaar in soos domino’s. Die stad sneuwel voor hierdie aanslag, nietig soos ’n diorama; tragies, soos ’n kind se geografieprojek by die skool.

Die kosmiese afslaer is elke oomblik van die dag bedrywig. Op wie word die hoogste bod toegestaan? Wie word tweedehands opgeveil, en wie word voetstoots uitverkoop aan die noodlot? Wié van ons het die afslaer se simpatie?

Dan rammel die aarde finaal in ’n reuse grand mal – die gebeur en gekreun van skuiwende tektone. Die chaos is ontsagwekkend. ’n Kraak beitel vanself af in die pad tot by ’n vulstasie en ontvlam in ’n oogwink. Die ontploffingshitte van die brandstof se opgaartenks lig die motors op en slinger dit skuins die bruisende vure in, die insittendes soos vlermuise in ’n swart inferno.

Uit die lug vlie wrakstukke, stukke dak en puin en glas en skerp metaal en tuimel op die weerloses neer. ’n Verdwaalde skoen. Uit gebarste pypleiding pomp water, surrealisties mooi, en verdeel in kleiner fonteine. So ver as die oog kan kan sien, blits die kragdrade. Sweisvuur.

En argeloos, hoog bo die verwoesting, draal ’n kind se heliumballon steeds hoër die wolke in.

Ek is uit my seismiese diepte geruk.

Vanoggend vroeg was ek by die rivier. Dit was stil. Loodstil. Ek het vorentoe gebuk en gekyk hoe rimpels oor die wateroppervlak breek: konsentriese sirkels soos vinnig uitkringende wentelbane. Daar was geen geluid, geen stoornis. Toe het ek die hadidas hoor skree. Was dit nader, dringender as tevore? Ek weet nie. Dalk was dit die wanklank van dissonante sirenes wat doof op die menslike oor val. Maar soos ek sê, niemand weet hoe diere dit weet nie. Plotseling het ’n vrees my beetgepak en ek wou wegkom, maar ek het nie geweet waarom, waarheen nie. Ek was weerloos, net ’n mens. “Die kind is weer ongedurig vandag,” sou my ouma gesê het.

*

“Die kind is weer ongedurig vandag,” het sy ’n paar dae tevore voorspel.

Ek staan styf teen haar kamerdeur met my kinderlyf teen die raam, my oor sentimeters van die deurslot af. Dis donker; dis nag, ’n dag losgeskeur uit die somer van 1985.

Die geluid van ’n outydse vanity case wat ooprits. Ek verbeel my sy kyk in die dowwe bedlamp na die geheime goetertjies wat haar vrouwees definieer. Sakdoekies met kantpatrone, in presiese vierkante gestryk. Parfuum. Lipstiffie. Ek rek my oë in die stilte wat volg. Tjieng…kirrr. Klonk. Die fyn perkussie van ys in ’n glas. Die halfjack is oop: die goudstof stort nou oor die glas se rand.

Ek beweeg my oor nader aan die deurknop. Voor sy die eerste sluk whisky vat, is daar ’n siddering; die geluid van ’n vrou wat geluidloos huil, verdriet wat in een golfbeweging deur haar skouers breek.

Teug diep, my matriarg: drink, en laat die eufemisme oor jou spoel. Versigtig; haal versigtig asem nou. Die godedrank is sterk, dit blus jou keel, dit vlam hoog deur die sinusholtes, dit brand salig in die slukderm. Dit streel jou stembande; dit herken jou stemlose pyn. Sjuut. Die bekende lafenis is op hand.

Sekondes later volg die neweling van die brein. Die sig versag in dowwer piksels. Stiller nou, my ou moeder. Voel jy dit? Ek weet; ek weet jy huil nie voor mense nie.

*

Sy vee oor haar bolip. “My ma se dogters huil nie voor mense nie.”

Hy frons. “Jou neus bloei,” en hy leun besorg vorentoe.

Hulle is anders grootgemaak,” hou sy vol.

“Jy het nie agtergekom nie,” val hy haar weer in die rede. “Jou neus bloei.”

“Nie óns nie. Nee, ons huil nie in die openbaar nie.” Sy hou onverwags op met praat en kyk minagtend na die bloedstreep op die rugkant van haar hand.

(Bostaande fragment is geneem uit ’n groter teksgeheel.)

2.

Desember 2006 het ek die noodlot leer ken. En dis nie ’n vriend wat jy intiem wil leer ken nie: nié deur die onverwagse dood van ’n eggenoot; nié op die wyse waarop jy oornag padgee van ’n groot kleinhoewe omdat dit bloot te gevaarlik geword het om alleen daar te bly nie. Ook nie die finansiële terugslae of die aanslag op jou gesondheid nie. Ek onthou dit was kort voor kersfees en ek het in die straat gaan staan en vir ’n halfuur aaneen gelag, ’n leë lag tot net my maagspiere later geruk het en daar geen lag meer wou uitkom nie. Die naskokke van ’n noodlotsgebeurtenis besoek jou nog vir jare daarna in jou drome: dit bly herhaal in swoel en donker drome. En dit herhaal wéér wanneer jy hoor van die moord op ’n vriend; die siekte van ’n geliefde.

Vandag, as ek my oë toemaak, dink ek aan daardie tyd as ’n aardbewing. Dit is die enigste metafoor, simbool, allegorie, analoog, of wat ook al wat reg laat geskied aan die impak en ontwrigting van soveel kataklismiese lewensgebeurtenisse. Vrees en respek beweeg baie ná aan mekaar. Die Moment Magnitude, noem kenners dit – die omvang van ’n aardskok.

Tog is ’n aardbewing nie ’n onderwerp waaroor digters dikwels dig nie, waarskynlik as gevolg van die gelokaliseerdheid van so ’n ramp. ’n Aardbewing word eerder geassosieer met distopiese en apokaliptiese romans en films. Of die eindtye, aldus die Bybel.

Tog is daar ’n groot voorkoms van aardbewingpoësie onder Japannese digters. Na die katastrofiese aardbewing, gevolg deur ’n seebewing wat Japan 11 Maart 2011* getref het, het verskeie digters dwarsoor die wêreld aangesluit by webtuistes as deel van ’n gemeenskapsprojek om hierdie slagoffers en oorlewendes by te staan. Die verse is oorwegend kort. Ook Twitter-poësie het oornag ’n nuwe impetus gekry, en verse, wat kwalik as poësie in die ware sin van die woord geklassifiseer kan word maar wat as “pebble poetry” bekend staan, het vir weke lank deur die Net geblits. Eenreël-verse wat poog om die skok en ongeloof oor die onlangse gebeure poëties te verwoord. ’n Mens kan iets hiervan verstaan: na ’n aardbewing is die topografie verwoes. Samehang ontbreek. Dit is moeilik om ’n lang vers oor ’n aardbewing te skryf. Japannese vertalers het op hul beurt van die verse vertaal na Engels, en uit alle tale en dwarsoor die wêreld het opkomende en gevestigde digters die Tohokoe-ramp uit een mond in versfragmente betreur.

Enkele voorbeelde, en ek haal aan vanuit die webtuistes.

The earthquake and tsunami that devastated Tôhoku last March and the nuclear crisis that followed continue to affect every aspect of Japanese life. Literature is no exception. Struggling against a despairing sense that this was no time for literature, contemporary writers have responded in a variety of ways since disaster struck on March 11.

Almost immediately, a number of poets responded with lines that were plain, poignant, and fierce. Wago Ryoichi, a Fukushima-based poet previously known for rather abstruse contemporary verse, suddenly shifted gears after the disaster, using Twitter to publish a succession of short pieces that rapidly gained a substantial following:

 

Radiation is falling. The night is quiet.

In the end, there are only tears. I want to write furiously, like a man possessed.

 

*

 

Will we meet again?

Here at your flowering grave:

two white butterflies

 

― Matsuo Basho. Vertaal deur Michael R. Burch.

 

*

 

Spring has come:

the nameless hill

lies shrouded in mist

 

― Matsuo Basho. Vertaal deur Michael R. Burch.

 

*

 

A kite floats

at the same place in the sky

where yesterday it floated …

 

― Buson Yosa. Vertaal deur Michael R. Burch.

 

*

 

We cannot see the moon

and yet the waves still rise

 

― Shiki Masaoka. Vertaal deur Michael R. Burch.

 

*

 

What indeed is Earth but a Nest

from whose rim we are all falling?

 

—Emily Dickinson.

 

*

 

To see a World in a grain of sand

And a Heaven in a wild flower,

Hold Infinity in the palm of your hand

And Eternity in an hour.

 

—William Blake.

 

*

 

Ring the bells that still can ring

Forget your perfect offering

There is a crack in everything

That’s how the light gets in.

 

—Leonard Cohen.

 

*

 

I took one Draught of Life—

I’ll tell you what I paid—

Precisely an existence—

The market price, they said.

 

—Emily Dickinson.

 

*

 

Our life here on earth:

to what shall we compare it?

It is not like a rowboat

departing at daybreak,

leaving no trace of us in its wake?

 

― Takaha Shugyo. Vertaal deur Michael R. Burch.

 

*

 

The snake slipped away

but his eyes, having held mine,

still stare in the grass

 

― Kyoshi Takahama. Vertaal deur Michael R. Burch.

 

*

 

Which plunderer’s hand

ransacked the pure gold statute of your dreams

In this horrendous storm?

 

—Nadia Anjuman, Afghaanse digter.

 

*

 

Meanwhile, Henmi Yo published a series of vivid, almost grotesque poems titled “Me no umi—Watashi no shisha tachi ni (Sea of Eyes: To My Departed)”. For the author, who grew up in one of the Tôhoku towns devastated by the tsunami, the work is at once an act of mourning, a requiem, and above all, a poet’s desperate attempt to summon the power of poetic expression and pit it defiantly against the violent forces of the universe.

 

My departed dead:

You must sing your poems alone.

Let the shore daisies keep from flowering,

Let the yellow plants that cling to the cliffs refrain

from mourning—

Until the right words have been found, each one unique

and singular,

And assigned to the lungs

Of my departed dead.

* Op Vrydag 11 Maart 2011 het ‘n katastrofiese aardbewing, gevolg deur ’n seebewing, Japan getref. Met die episentrum diep onder in die see sowat 70 km van die Osjika-skiereiland van Tohokoe, het dit die aarde met ‘n krag van 9.0 op die MM-skaal geruk en die planeet se as na berekening met byna tien sentimeter laat skuif. Duisende mense is gedood en vermis en minstens drie kernkragreaktors is beskadig.

 

Verwysings

 

https://japan-afterthebigearthquake.blogspot.com/2012/04/poetry-after-march-2011.html

http://www.thehypertexts.com/Japan%20Earthquake%20Tsunami%20Poetry.htm

http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201804140021.html