Gedigte

Breyten Breytenbach. Vir die skryfmaat

Wednesday, March 28th, 2018


vir die skryfmaat, Ene Nee-Een

« wéét jy waarom ons sterwe ?

   omdat ons léwe ! »

  • Jean d’Ormesson

 


liewe hand : jy moet nou basta

die dood so aanhou te wil tart

en koggeltérg met jou sywaartse skuifel

asof dit wat jy beskryf in knokke en skubbe

‘n lokbokkom sou kon wees

vir beweging in die diepte

van die mensdier gesoog in die waterlabirint

se skaduboggel                               by wyse van spreke

waar hoor en sien vergaan

 

jou skrywe is nog geen lint

na die onderwêreld nie :

ganôg es ganôg smartvraatsug, madoda

 

vir nou behoort jy jou te hou

by die taal se smal oewers :

ophou strepe en patrone trek

op die water                                    om dan

hoor en sien

tromp-op te daag om uit te haal

en te kom wys vir die meet

van matelose kragte                       asof

daar iewers ‘n beweging

in die dieptes kan luister

wat verlei sal word deur die vrot

hoender-hondevleis van jou hand as aas

 

wie is jy om so krokodillerig te wil snotter

dat jy genoeg genade kon skep

om die volmaan te laat baai in die gedig ?

 

die gesleep van vlerke in die stof

die bôjanerige pronk-pronk woordspronge

soos die sywaartse danspassies van ‘n vreeslose kryger

haantjie astrant

haantjie manhaftig

maak geen hond haaraf nie :

jou potsierlikheid beïndruk g’n dooie iemand

se uitgetrekte siel

ou maat, jy wiel vir niks

jy trap te hoog

jy krap te laag

 

daar is nie ‘n maan om jou te bevry

al ry jy die wind ook hoe boud-boud bloots

al huil jy snags uit volle bors

en besmeer die vergesogte verejas met slym en trane

 

jy kan nie weet van gefluisterde ritme

die offerlam word nie van spoor gedu

deur die snuf in die neus van visvieserigheid nie

jy kan nie beide wind én vlag

se gewapper wil vergestalt

kan nie die bruid by elke graf

en die doodsklok by iedere troue wil lui

vir die gesiene gehoor nie

 

hasta la vista, baby

vaya con dios, compadre

bon vent !

en moet in liefdesnaam nie omdraai

om ‘n hond in die bos te gooi nie

 

jy soek gemeenskap ?

probeer jou ‘n samelewing verbeel ?

dit sal in asemmerking geneem

die nodige aanddag geniet

om van die hand gewys te word

 

waarom so hans en so angstig ?

met al die jare van buk en begrawe

van die hand se dolhede

om die holle verlede weer oop te krap

behoort die letsels jou te help onthou :

die been het lankal versteen

dit maak geen sin

of kop of stert

om hangstig te wil wees

nou die nalaatsel as is

want dis nie nodig om enigiets aan te jaag

nie nou nie

 

sy wéét van jou

 

elke hond kry sy dag

en die vlugsoekende hand

hoe kaal dan ook

kry ‘n vuis se vers vol vere in die nag

indien jy gereed sou wees om te wag

tot jou beurt ryp genoeg is

vir die pluk

en die sluk

 

al jou woorde saamgebundel

is één miershoop se skarrelende bewussynskring

om die knetterende gekou van mondjiesmaat klei

te wil karwei                                    vir die voed

en behoed

van die blinde oer-koningin in haar doolhoftombe

en haar sing-sing aan die lewe se ombring te verraai

 

moenie dat die halsoorkop haas na spoed en betekening

jou besinning verdraai

soos ‘n doodgebore kind

wat aan die woordestring versmoor

nog bebloed om jou nek bly bengel

 

dis waarvan daar gesing word in die slawelosie :

dat jy nie ‘n vreemdeling in die paradys is

en die bekende vreemde sal kom om te skree of te kerm

wanneer haar beskermende ritme

in jou asemspasie pas

en jou hortende samehang

die wik-weeg beweging van vingers

te bang om afgelek te word

die mik-mik tot volvoering bring

 

die in en uitgangsholte smaak wit

soos die maan

wat groot geswel het in die water

se roering

dis nie myne nie

dis nie joune nie

 

wees geduldig :

leer skryf sywaarts : haal

diep asem

om tot die vreemd

bekende verhaal te kom

 

jy is haar lyfverslaafde

en sy die slavin van jou asemstilte :

want wanneer die tyd geskik en gerangskik

hier en daar is

sal sy kom op gedoekte voete

om die lyk van alle skyn onthef te laaf

en die gedig vers en pootjies en beendere

toe te wikkel

vir die weglê

in die inkbekladde waad van ontbinding

 

moet haar nie uit die oog verloor nie :

wat daarvan as sy aanbid wil word ?

sy is jy

jy is sy

van agter en van voor

van sien en van hoor

van binne en van buite

van twyfel en van toor

 

wanneer deur ruite van pyn

die brandglas in die maan

die sterreskuite in hulle hemelskynvaart

reflekteer en inspekteer in één introspeksie

 

ineengestrengel en verbind

aan één naelstring

kan niks julle onderkry

maak die niks julle bly

 

sien-sien julle kans om selfs die self

in skrywe se gang tot vernietiging

wanneer asem                              die eerste en laaste

teugtuig se naam is

te konfronteer : te hanteer, geliefde :

bly-bly te dans in die donker hart

weer en weer

keer op keer

op en neer

totdat die halssnoer woordstringkraaltjies van klei

die lig vang in ‘n wéérlewing

van bewende lewe

San Pedro de Alcantara

30 Desember 2017

 

[© Breyten Breytenbach]

 

 

 

Breyten Breytenbach. (m)aanwesig: die saamnaat ‘n landelike berig

Monday, March 26th, 2018

(m)aanwesig : die saamnaat ‘n landelike berig

vir Johnny Blom

« in search of brothers no longer alive

… I will speak to you, even if you’re dead »

– Pasolini

.

het ek jou vertel dat ek met jou wil dans ?

het ek jou meegedeel skrywe is

om stilte met die hand groot te maak

tot die weggooipit in vervulling kom

om ander betekenisse van voëls

en brommers en miere en vrot te verken ?

 

in die kuns van soeke na ritme en maat

moet jy jou lewe weggooi vir skaduwee

passies se volg en behoud :

sonder musiek

is elke skrywe

soos die lewe ‘n fout

 

het ek dit bekend kon maak

dat daar met wakkerword

‘n vlieënde skilpadjie op my vinger kom sit het ?

die lieweheersbesie verdwaal oor die laken

waad van ons woordeboek in dooie taal

duskant lietsjie en lieweling neffens gottabeentjie

 

se skryn wanneer pyn oorbly ook al dans

die hand nie meer haar tekens en selwe

omdat alles daarmee gesê sou wees ?

want sonder beweging

is ook die dood

soos die lewe ‘n fout

 

 

*

met skemeroggend se skuinsreën motte

kom verslind ‘n jakkals fyn-fyn sywaartsstap die perskes

van gister se wind uit die boom gewaai,

lig sy snoet na die hemel op soek

na ‘n blinde tekenweging van aanwesigheid

om te verdwyn soos ‘n deuntjie in die skaduwees

 

palmiet en struik wat die kuil  omsoom.

die een-saam goudvis rooi met banierstert

wit rimpelende vinne onder blaar

mymeringe op die oppervlak tussen wier

en waterblomme sal die saammaat droom

waarvan afskeid geneem moet word

 

o moenie glo die dood is alleen die eenmalige

sluis waar in- en uitsluiting gesleutel

in die sloot verroes tot water nie –

afsterwe is immers ‘n lewenstog

om aan die hand van sluimerdroomvaarte

oor te gaan na die land van beskrywing, die einde

 

en einderloosheid waar verloop

se uitlooptyd ritmies die maatsdans

sal wees vir die verslingerde rympiesmaker

wat met elke vastrap se koue rilling

‘n kors afbreeklewe weg laat kalwer

sodat afskeid weer en weer geneem mag word

*

 

het ek jou al vertel dat ek met jou wil dans

ook wanneer die afskeidsritueel makeer ?

nou skemersilhoeëte die aandskap vlek

wéét jy ook deursigtigheid is die skermskyn

behoefte om bloed te deel met die geboortelyn

van nie kerm om die besinning van bevraagtekens nie

 

soos die singende sinmaak van my pa

wanneer hy gehoed en –das berg-oor ry

om die uitboek se afskeidvaart saam te neem

vir sy sterwende broer in daardie voorkamer

langs die watersloot deur groentetuin en boord beskerm –

loekwart, koejawel, kweper, appelkoos –

en die hemel silwerblou babbelend in die stroom.

 

waarnatoe gaan die gesprek tog langs die bed ?

boodskappe vir oorkant en ‘n soengroet toevertrou

aan die verdonkerde vertrek wat ruik na kanfer

en gestrykte linne ? my oom se bril

het al die jare moes blink onder die bleek

 

voorkop beskadu deur die werkershoed se rand

en nou is dit vaal. tant Joey bring koffie

met doilies onder pierings op die etenstafel,

sy lê haar lippe aan niks en draai weg

om verwese die waas

doodgaanglans uit haar oë te vee

 

waarmee sal ons die oorgangsriel begelei ?

vry ? soos my ma en haar susters

uitvlug na Nagwag om nog één keer

musiek op te tower en eie skaduwees

te maak dans oor die werf

en bevry die donkerkom uit te lag ?

 

ons skaduwees van skrywe is stil

huisbediendes, skaapwagters wat geen afstand

onderskei tussen skaap en ster, verre gesante

met die glinsterende brokaat

van ou-ou woorde oor verslete klede

*

 

 

 

elke keer wanneer ek

‘n vars perske eet sommer met die hand

uit die pit gegroei

toe oorgeplant

om kamma boom te word

maar die vrug o so soet o so rooi

 

moet ek dink aan die verblindende

skittering van my pa se knipmeslem

waar hy met die goiingsak onthousels

agter die huis hurksit in die son

om die moere van die aartappels te skei

en die oë te skreef teen die muur

 

se witkaatsing. my viooltjie-ouma

is gister weggesluier sodat haar lyk

mag lewe in ons gedagtekuil.

my pa dra lanferband

om bo-arm en hoed

om die rou by te hou

*

het ek jou vertel dat ek met jou

op ‘n jakkalsdraffie die foxtrot en flamenco

en galoppie en tango en die keelklop vashou

van die konsertinahuil wil kotiljons

wanneer daglig die opstal soen vir die nag

om te mag verdwyn soos stilte

 

verskuil in die skaduwees ? elke keer

as troureën uitsak oor die land van beskrywing

omdat ek ‘n vars perske sou pluk

uit die tuin of optel in die gras

waar wespes en muise en maaiers

dit nog nie gestroop het van skyn

 

om niks oor oor te laat bly

vir jagter of jakkals of wildevark nie,

moet ek onthou hoe my pa

se sakmes se lem die wind sny,

vlees blootlê om die lewe

sigbaar te maak in skywe

 

offerhandskrywe

vir die verorbering van innigheid

en so die tong te versoen

met woordslyt. o neem

hiermee my vrug

uit die droom,

 

my aandgesig en my aangeepyn.

omring my met jou liefde

vir die dans,

vir wanneer ons

jakkalskaal nog één maal

afdaal in die poel stilte

 

 

en dat daar altyd

altyd perskes mag wees

rooi in die oggendwind

om die boom vir jou

bedelaarbruidegom se besoek

om te praat

 

 

25 Julie 2017, Can Ocells – 4 Augustus, Paname

 

[© Breyten Breytenbach]

Pieter Fourie. Drie gedigte

Wednesday, March 21st, 2018

gehuggie

[laatlammers]

 

fien fyndraai kry die tip

hotel in rep-en-roer

drie trewwelers ingeboek

haar hare word getony

 

vanaand rooi spykerskoene

vir wulpsloop aangeglip

haar ou beproefde lokaas

trefseker in lounge as wip

 

douvoordag

 

kroegmandeur kry gewis

die dankieklop

sy blowdjoppie as bonus

 

*

aunt agie allesweet

het per abuis

haar van vergeet

 

ook met die bybel raak sy

nou net so deurmekaar

dat nie eers dominee

als kan uitklaar of verklaar

 

maar weet wil sy weet

 

was lot se vrou dan so dom

om sewe sakke sout te sluk

en wie se esel het ou simson

se kakebeen skoon afgeëet

 

*

ou hennerik haarnet

het die wind verpes

met sy kapokkies geboer

die kuikentjies sy doepa

wat seuntjies lok vir loer

 

na ʼn skelmspeelsoentjie

en ʼn “net ons geheimpie”

stap die grootman huis toe

spoghaantjie in sy handjie

 

[© Pieter Fourie/ 2018]

 

 

 

 

 

 

 

 

Marius Crous. …don’t bother, they’re here

Sunday, March 18th, 2018

… DON’T BOTHER, THEY’RE HERE

 

eers was hulle fifi feste en tiekie

met rooineuse rooi overalls

rooi housecoats en tobboets

bollemakiesie geslaan

op die tapyt voor die troon

gefluit en gevloek en jollie gedans op die tafel

die ambassadeurs en die adjunkte ge-moon

ons passiewe lot voor ons televisiestelle bier in die hand

hits aan: stroop die keiser van sy stertriem

gee hom ’n onderkaak van polistereen

(betaal die gelag wat die gelag toekom)

vir ons het hulle die winkelpoppe

broek om die enkels gelos die professore

uit hul kantore gedryf die hekke

geketting voor die skole tyres verbrand

ons het uit ons stoel geval

as hulle slapende politici wakker klap

skielik was hulle nie meer snaaks nie

was hulle krusty en pogo en pennywise

wat saam spring uit ’n american horror-bussie

wat hul keppe en doeke en frokkies verruil

vir oprygstewels en opslaankrae

vir clown-maskers van klatergoud

vir die strooptog na die ampstaf

 

© Marius Crous / 2018

Breyten Breytenbach. “Mehr licht! Mehr licht!”

Monday, February 26th, 2018

« MEHR LICHT ! MEHR LICHT ! »

 

en indien ek in sou slaap

in hierdie ruim en ligte vertrek

op die lakenbedekte rusbank voor die groot vensters

wat ‘n uitkyk bied op die wye strand

deur wind uit die berg daar bo

woordwit gevee

en die soom van branders

se onhoorbare vertel

van ‘n blou brandglas oseaan

waar die son bo sweef soos ‘n glinstering

tot aan die einder

tot aan die einder

 

sal jy    wanneer    die kamer gaan skemer

die lampe aan kom skakel

sodat die skulp van helderheid

deursigtig kan bly en tog

die tog nomadiese sterre oorhoofs

op reis na ‘n donker wegraak

mik mag rig

en al die eindeloosheid

van ‘n verspieëlde dag se gloeiing

soos huid anderkant die ruite bly flonker ?

 

en later in die nag wanneer ek

ontslaap het

nog oopoë slaap om my te verslaap

in die verskulpte lig se draaikolk diepgang

as die hemel weer verbleek tot as

maar nog skuins gedagbreek

van daardie uur waar grense tydloos is

en die droom

‘n roombleek vel ongeskrewe woorde

op die sand kom lê tot vervulling

in spore wat uit beweging

gebore verstom

en die getye moot om alle vergeet

weer vol te stoot

en die matroosbeendere tot klank te maal

 

sal jy die ligte dan kom doof

sodat die grootvertrek nie

   ‘n bespotting getrek oor die betekening

van die buite kan word op die bewe-beweging van binne nie

                                              sodat die oorgang

                                    soomloos mag ontvou en vloei

                                               tot aan die einder ?

                                               tot aan die einder ?

 

 

[© Breyten Breytenbach / 2018]

 

Carina van der Walt. Panta Rhei – Panta Klei

Thursday, February 8th, 2018

Strijdom van der Merwe, Kamiyama Japan (2003)

 

lied uit ’n bamboesriet

 

tussen 2 bamboesringe

kerf hy die eb & vloed

van sy vol gemoed

 

vir die groen toetse

sny hy ’n lagie bas versigtig af:

bedagsaam spaar hy die hout

net hý hoor die dun pynlyne

nog opgesluit in hierdie stok

stilte

laat hy toe & toewyding

tot heimwee hom bespeel

& die hoë note uit laat streel

 

vir die bruin toetse

moet hy dieper klanke kerf:

hom opdring aan die ragfyn nerf

sy knipmes gevoelig na binne rig

die sagte vesel paai & die riet uitlig

geraas

vir ander maak

pynlik sy eie verlange loslaat

& aan aardse toonhoogtes vashou

 

tussen 2 bamboesringe

rittel verwonding & verwondering

yin & yang op die bamboesstam

 

© Carina van der Walt

uit: Panta Rhei – Panta Klei: Zuid-Afrikahuis, Amsterdam (2018)

 

Strijdom van der Merwe, Sylteiland Duitsland (2009)

 

deur sy vingers

 

die aarde lê doodstil

haar voorkop is warm

koorsig gloei sy van binne

lugspieëlings sidder oor haar wange

 

sy het haar oë toegemaak

teen die messe van die siedende son

wat groewe op haar wange getrek het

teen warrelwindstof – sy huil binnetoe

oor vrugbare grond wat in die lug dwarrel

die aarde sweet & ruik soos swael

sy hou haar gebarste lippe oop

haal vlak asem haar keel droog

 

die woedende wind gryp haar asem

skroei bossies & klippe pikswart

asem verdamp vinniger as asemhaling

verlate: trane loop binnetoe –

’n man bring ’n emmer met skaapwol

stil vul hy haar krake daarmee hy prewel

pers olie uit wol op haar gebarste tong

 

die aarde gaan ten gronde

 

© Carina van der Walt

uit: onder ons mense: Poëziecafé Ongerijmd, Arnhem (2017)

uit: Panta Rhei – Panta Klei: Zuid-Afrikahuis, Amsterdam (2018)

Pablo Neruda. Vertalings in Afrikaans

Monday, January 29th, 2018

Pablo Neruda. Vertaal deur De Waal Venter

.

El Perezoso

Pablo Neruda

 

Continuarán viajando cosas

de metal entre las estrellas

subirán hombres extenuados

.

Die luiaard

 

Hulle sal aanhou om tussen die sterre

te vaar, hierdie goed van metaal,

moeë manne sal opstyg

om die sagte maan geweld aan te doen

en daar hulle apteke te vestig.

 

In hierdie tyd van die uitgeswelde druif

begin die wyn lewe kry

tussen die see en die bergreekse.

 

In Chile dans die kersies,

donker meisies sing

en water skitter in kitare.

 

Die son raak aan elke deur

en maak ’n wonderwerk van die koring.

 

Die eerste wyn is rooskleurig,

soet met die teerheid van ’n kind

die tweede wyn is kragtig

sterk soos die stem van ’n matroos

die derde wyn is ’n topaas,

’n papawer en ook ’n vuur.

 

My huis het die see en die aarde,

my vrou het pragtige oë

die kleur van wilde haselneut,

wanneer die nag kom

trek die see wit en groen aan

en later droom die maan in die windskuim

soos ’n meisie van die see.

 

Ek wil regtig nie van planeet verwissel nie.

 

(Uit Spaans vertaal deur De Waal Venter / 2018)

 

Pieter Fourie. Kontrakmyner

Saturday, January 13th, 2018

kontrakmyner

 

 

sink in staalhok skagte af

met waarskuwingborde

volgens wet vir alle risiko’s

 

diep in die aarde

boor ons vir kers van dinamiet

deur al wat klei- en klipbank is

vir sterk karaat

basaltbank ysterklip dolomiet

 

drilbore kletter

raak kort-kort stil

dan kom die knetter

 

armspiere sweetblink seningtaai

geen oorpluisies teen die lawaai

 

plofkerse sekuur in gate geplant

die lont lê reg steek hom brand

 

klipbank sien nou sy gat

as skat gouderts oopspat

 

almal gooi die fanakolo

die stof gaan lê

hul lag fyn trots jo-jo-jo

 

aandstort in troggeriewe

staan hul ry op ry

hoenders in ʼn battery

die gespierde sparre vleis

moet in hul kamponge bly

 

sonder huis vrou kind en land

marsjeer blinkarms masturbant

 

 

c Pieter Fourie / 2018