Gedigte

Melanie Grobler. Die Botrivier delta

Saturday, May 13th, 2017

Die Botrivier delta

 

Kragtige winde woer oor die canola’s

’n geel rivier vloei oor die ronde heuwels

verder weg is die bergwind in ’n droë dennebos

nog verder die sanderige familiebegraafplaas

die skadu’s van die dennebos, die grafte, die plaasopstal

 

dubbelgangers wat oor die plaas se werf sluip

’n hoenderhaan verstik as hy slepende klanke hoor

die ou opstaldeur swaai sussend oop en toe

en die klanke van die konsertina roep die Aandster

die vastrap in al sy improvisasies woer deur my gemoed.

 

Op die buitewyke ’n donker vlek wat groter word

deurskynend soos sprinkane in turf

wat die gedagtegang van die canola’s verduister

die wildernis word nie in woorde beskryf nie

die onbeskryflike gedigte waai in alle rigtings.

 

Blou lig stroom nou uit sy klere

hy lig sy voet op en sit sy voet neer op die plek

waar die heuwel sag en geel staan

waar die amberagtige rivier vloei.

 

Hier maak hy die kissie oop

om die vlerke van ’n mot te vind.

 

 

© Melanie Grobler / 2017

 

Breyten Breytenbach. Wat die droom is

Friday, May 12th, 2017

Charl-Pierre Naudé. Glas

Thursday, May 11th, 2017

Glas

Svendborg, 2017

 

Wat my opval

is die aanleunbousels van glas

teenaan die baksteenhuisies –

 

om ʼn blertsie winterson in op te vang

sonder die koue wat inbreuk maak van buite.

 

Verder kuslangs

staan van dié skoonkykende winterhutte amper óp die water

en die effek van hul refleksies is soos “glas op glas”.

 

Op die dag van my aankoms

het ek langs die seesoom gaan staan

om in die wye stil vlak te staar

nét toe die laatlig skuins tref

só dat die buurt volmaak

 

daar in die oomblik

sowel as in die ewigheid

vasgelê word:

 

soos die gesinsfoto wat nimmer verweer

omdat dit op die maan

 

deur ʼn ruimteman vergeet is.

 

(Praat liefs nie oor ʼn vlag

wat nie kan wapper nie.)

 

En, toe. Rampspoed!

Die veerboot vaar verby.

Klaarpraat, korte mette.

Die universele oomblik

implodeer net daar.

Noem dit maar: ʼn opskroef (van gewone wette).

Bousels verwring, mure rek soos kougom en val om

en vervaard kom al wat straat is op my af gehardloop.

So goed as ʼn tsunami! Net so sleg.

Boonop is týd die medium, nie bloot water nie;

 

die soort prentjie wat ʼn Van Gogh sou geskilder het.

 

Nou kyk, om te vertoef in die huis waarin Brecht

gewoon toe hy van die Nazis gevlug het,

en dan ingesuig te word – deur wat – ʼn terugtrekkende

tydgolf? Dis nie ʼn ligte rimpeling nie.

 

Bertolt kyk nou op na die verlede, nie die toekoms nie.

En Amerika gaan hom nie red nie, nie eens

vir ʼn gwano-sekonde nie.

Amerika gaan hom verraai, soos wat dit óns verraai.

Die deining groei, krul om

en donder met ʼn soliede massa neer.

 

Daar word gesê dat weens die vogtige lug

sommige skeeftrekkende wonings

hier soos ʼn moerstadig wapperende Deense vlag lyk –

sélle blokpatroon:

tipies van weerspieëlings; ʼn kwessie van omkering.

Dus hardloop ons vir ons lewe. Agteruit,

 

dieselfde huis in

wat ek in die water gesien het.

Waar die wynbottels volloop, nie leeg nie,

en die muurhorlosie, getroue meul-eseltjie, teenkloksgewys arbei.

 

En in ál die beddens slaap die blou lug.

 

In die leeskamer staan en wieg

ʼn man heen en weer in ʼn gety.

Hy’t ʼn toom uit die rak getrek oor “ewige wederkeer”.

Onbekend is hy soos môre heeldag

(tipies van die arme Nietszche),

en hy lees nou oor sy voorganger, die vername Naudé.

(Wat in die boek, dis algemeen bekend, ʼn klap

van ʼn vis se stert kry.)

 

Die kamerdeure word in die woud gekap.

En die dekriet groei wild op die grasvlakte.

Al die deursigtige huisornamente

moet nog gegiet word.

Ek sien dit, so duidelik soos gesmelte glas,

 

golf ná golf ná golf:

Eers kom die einde nader, dan weer ʼn begin.

 

Die lewe is ʼn nagmerrie waaruit mens wakker word

selfs al is dit so mooi.

 

 

*Die “blokpatroon”: 19de eeuse boumetode: Fachwerk (Duits), Bindingsværk (Deens), waarin houtbalke die struktuur verskaf wat deur klei- of baksteen gevul word.

 

©Charl-Pierre Naudé / 2017

Jacobus van der Riet. Gedigte oor Keltiese Heiliges, ter gedagtenis aan wyle Karel Schoeman

Monday, May 8th, 2017

Gedigte oor Keltiese Heiliges, ter gedagtenis aan wyle Karel Schoeman

  • deur Jacobus van der Riet

 

Die boek Uit die Iers, dekades gelede aan my geskenk deur my vriend Faan Herholdt, waarin Karel Schoeman vir ons Afrikaanse vertalings van Oud-Ierse gedigte gee, het ‘n groot indruk op my gemaak en my op ‘n speurtog geplaas na die Keltiese Heiliges van weleer. Toe Schoeman toevallig na my verwys word vir ‘n biblioteeknavraag oor sy jongste boek, het ek ‘n gedig oor die Heilige Kevin aan hom gestuur en het ‘n klein korrespondensie ontstaan waarin hy my van nog vele ander bronne oor die Keltiese Christendom vertel het. Ek het toe inderdaad verder gelees, o.a. ook Esther de Waal se wonderbare The Celtic Way of Prayer. Daarom wil ek graag drie gedigte oor die vroeë Britse Heiliges voorlê, ter gedagtenis. Terloops, die Christen-sendelinge na Noord-Europa was meestal uit die Britse Eilande afkomstig.

 

 

 

Die Heilige Brandaen die Seevaarder (ong. 486-575 n.C.)

Feesdag 16 Mei

 

O Vader, altoos voor my uit in die wind en weer,

op die kruin van die golf en ook diep in die trog

op hierdie dolende Eden-soekende pelgrimstog

as my siel soos ‘n kormorant oor die water skeer.

 

O Seun wat lanterns hang aan die hemelgewelf,

wat Abraham uit Ur en my uit mistige Eire roep,

beide stuurman en roer van my haastige sloep,

die Poolster wat rig en ook die Salige Eiland self.

 

O Gees alheilig, Gees alom, wat waai waar U wil,

hetsy as rukwind of bries, hetsy tifoon of sefier,

God se vinger wat pluk aan ‘n snaar van die lier

wat die hart se storms, die gemoed se siklone stil.

 

O Heilige Drie, kom breek soos sproei oor my boeg,

oorspoel my dek waar my kiel deur die deining ploeg.

 

***

 

Die H. Dawid van Wallis (ong.500-589 n.C.)

Feesdag 1 Maart

 

Dank sy God vir die mollige uier en sluike speen,

vir die melkstraal wat skor in die houtemmer gor;

mag U wat immer die koei tot milddadigheid por,

Seun van Maria, die karring en botterskop seën.

 

Dank sy God vir ‘n weiveld waar lammers baljaar,

vir ‘n ram en ‘n trop swartkopooie, juis vir hul wol;

mag U, o Heiland, gee dat ons spinwiel egalig tol,

vir mantels en musse as ons om kaggels vergaar.

 

Dank sy God vir ‘n merrie en hings, ‘n teef en reun,

die sog met haar tepels en telge en ook vir die beer;

mag U ons omgeef, alle onheil en pes van ons weer,

o heilige, frisse Maagd se allerlieflike, minsame Seun.

 

In dier eenvoudige voege leer jy, Dawid, jou kudde bid,

jy wat die eerste sooie in hierdie druïdiese draakland spit.

 

***

 

Die Heilige Bonifatius van Mainz (671-754 n.C.)

Feesdag 5 Junie

 

Ek sou kon wens, Bonifaas, om ‘n boom te wees,

stram van regop stam en skurf van bas en knoes,

met kronkeltak en twyg wat wieg en kraak as hees

die wind weer naglank ween en ek vir weerlig koes.

 

Ek sou skuiling bied in holte of stokkiesnes of mik

aan al wat skarrel, hop, fladder, kruip of sedig sit,

al wat snater, koer, tok-tok pik, fluit of kweel of kik,

vredig in frisse groen, voor die koms van winterwit.

 

Dis dié dat ek deins voor jou byl wat in Thor se Eik

met elke kap al dieper keep terwyl die Hesse-volk

met vloek en skrik na die spattende spaanders kyk.

 

‘n Bliksemstraal splyt die hout om te val in ‘n kruis.

Weg die bloed van mens en dier, weg die offerdolk,

maar balke nou waar soos loof ‘n koor se note ruis.

 

 

© Jacobus van der Riet / 2017

Charl-Pierre Naudé. Skandinawiese speurverhaal

Saturday, April 15th, 2017

Skandinawiese speurverhaal

Svendborg, 2017

 

ʼn Ydelheidsakkie:

per definisie

verdag. Swart. Die sakkie glím

in die laatlig se bleek stuiptrekke

(en weens die rol van emjambement).

 

Op ʼn rakkie, in die badkamer.

(Let op: die staccato-effek,

dís beduidend.)

 

Swart, soos die priester

se rok. Hy’t ʼn skaduweebaard:

ʼn betekenisvolle leidraad.

Laat mens wonder of die sexy pop

wat deur ʼn venster loer, ook iets wegsteek.

 

Kom in, die tuinier.

Sy reguit antwoord: “Ek sou maai”.

Daai’s verdagte nommer drie.

 

Nog sneeu sak uit, en haar hand

klem stywer om haar boordjie.

 

Wit, wat bedek.

Middernag.

Die verhaal van ’n driehoek.

 

Die sakkie, oopgerits.

ʼn Rok eenkant gewerp.

Skuim, die ligtheid

van haar luim.

En ʼn witter-as-sneeu sneeu

so koud soos skeermeslemmetjies.

 

 

(© Charl-Pierre Naudé / 2017)

Nini Bennett. Twee gedigte

Friday, March 31st, 2017

Kleindorpse fragment

 

My God
is ‘n posbus
met ‘n mossiehart
en drie verlate eiers.
Ek nael na die cul-de-sac
en die blinde onbewoonde huis, óór
die kreupel paadjies met die duwweltjies
en my voete vonk teer
want my God is weer jonk, my God
is diggeheim en stof
as ek vlug in die hoogbloei
van my jeug met voete stom
teen die duwweltjies
en eensaam
soos die vlegsel singend agter my aan.

 

*

 

Vir Sheila

 

In weerwil van genade
wat so beenmin vra,
die blote bruikleen van ‘n lyf ―
maar ou been vermurwe,
minder beendig
word ou been murg
en sag, ‘n kalkdun lewe
van uitgespaarde krag.
Dalk word ons fossiele
as die see oor sy afgrond stoot
eendag, na groter hoogtes hel ―
ouerwordend
die verwording, die skulpe,
die verlooptes
teruggegee aan land en see.

 

© Nini Bennett / 2017

Hannie Rouweler. Twee gedichten

Friday, March 31st, 2017

AVONDUUR IN EEN KAMER

 

Ik heb muziek opgezet en denk aan jou.

Het zijn de warme klanken zonder woorden

die mij op dit uur een avondtuin binnenleiden

die ik lang niet heb gezien. De hoge hagen

belemmerden het zicht op rozenstruiken.

Watervallen, kleine led lampen, verlichting langs

de kiezelpaden van mijn jeugd: verlangen.

 

Ik heb de poort zelf halfopen gezet toen ik je stem

hoorde. Je riep of ik thuis was, of ik me nog iets

kon herinneren. Of ik nog iets van jou had bewaard

in oude dozen van het verleden. Ik gooi alles weg –

ik liet dit je weten. Je begreep het stilzwijgend,

legde armen om mijn middel, mond op mijn mond

stegen vogels op, donker en blauw, in de eerste nacht.

 

Dat leuke korte jurkje in Italië

 

Och, kon ik nog maar in dat jurkje

wit met zwarte bollen en uitgesneden hals

zoals ik aanhad toen ik over de boulevard liep

van Viareggio, op een zonnige avond met hem

en ik nog sluiks keek naar al die oudere dames

met gebruinde huid en gouden kettingen

in hun te strakke zomer pantalons

die je voorbij liep en dan aankeek

met hun rimpelige gezichten en handen

veel tijd al achter zich hadden doorgebracht

 

en dat ik zelf nu zo ben. Zoals het lijkt.

Ik houd het leuke jurkje voor mijn lichaam

zie dat ik er nog in zou passen

met die knellende bijpassende lakschoentjes

die onderin de kast staan

en loop naar de spiegel in de badkamer

met ogen dof van woorden en gevoelens

en botten door artrose langzamer bewegend

onder de grond al wegzakken in het zand

en voel me zweven zweven naar daarginder

 

(c) Hannie Rouweler (Uit: Good bye tot ziens)

 

Hannie Rouweler

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hannie Rouweler. Drie gedichten

Tuesday, March 28th, 2017

Advies in de ochtend

 

Doe maar gewoon het eerst

wat in je opkomt.

De zon doet het ook

en wrijft soms in zijn ogen,

de regen ook

die laat pardoes druppels vallen.

 

Sta maar gewoon op tegelijk

met de wintervogels.

Sommige blijven lang in hun nest liggen.

Andere wachten op

het eerste stemgeluid. Een klok.

Pruttelen van koffie in de keuken.

 

Als

 

Als je toch niets te zeggen hebt

laat het dan zo

laat de woorden waar ze zijn

leg geen verbanden aan

 

het is er niet meer als

je niets te zeggen hebt

woorden leeg zijn

hol als een leeg glas

 

leegte is dan een ruimte

waar nog plek is voor iets

zoals een schilderij

een instrument, een bron.

 

Altijd te laat

 

Ik zie alles altijd te laat. Altijd

komt het daarna pas mijn kant uit

alsof ik voordien blind, een blinde

ziener, en op de tast in het duister

de bodem aftastte zo zichtbaar

in het volle licht. Van de zon, maan

sterren. Intussen loop ik te slaap-

 

wandelen. Ik maakte al eens een vers

ook voor hem. Wat doet Leo in Texas?

Hij schrijft gewoon door alsof ik er nog ben

en hij er niet meer is. In Leusden blz. 121

in Daar (Querido, 2011) lees ik pas zijn tuin

voor mij. Zijn eindeloze tuin en hoor ik

bij paarse bloemen en kalme wilde dieren.

 

Hier sta ik dus ook voor jou die ik bijna vergeten

was door al die stomme rare drukte om ons heen

die nergens op slaat. Het was slechts een komma

wat ons scheidde, echt niet meer. Vergeef me.

En ook een handvol dromen en zoete gedachten

als koekspek van de kermis op zondag en traag als

muziek van die ene componist, ook een dromer.

 

(c) Hannie Rouweler (Uit: Good bye tot ziens)

Hannie Rouweler