Gedigte

Hilda Smits. vir hj

Wednesday, November 14th, 2018

vir hj

wou skryf oor die geheim van jou

voor(t)spoed op ‘n trein onder die lug so wit soos nul & bome wat groei

tot honger vlieë soos motte swaar & sagter as die reën

tot Vuillard of tot onkruid op teen die regop ruit op waar-

agter jou Slowakaanse liggaam van deeg soos ‘n bruid soos ‘n hele

waarheid jou mond se glim, oë neergeslaan soos hande wat weet die kamer –

a is ‘n leuen wat ek van jou lomp & met liefde

in Český Krumlov is kastele van water & vure wat heelnag

 

 

(© Hilda Smits, 2018)

De Waal Venter. Gedigte oor sterflikheid en verganklikheid

Monday, October 22nd, 2018

Skaakmat

.

Elke keer as ek skuif

verander die spel.

Partykeer minimaal

lyk dit.

Ander kere katastrofaal

blykbaar.

Partykeer voordelig,

hoop mens.

.

Nouja, my opponent is Swart,

Die Skadu sigself,

waar Lewe nie is nie,

die ongesiene Teenstander van die Bewussyn.

.

Elke keer as ek skuif

vorder ek

verder in Swart se gebied,

vasberade om hom af te maak,

en ek weet ek gaan sukses behaal,

ek gaan die Koning doodmaak.

.

Maar dan is die spel verby.

 

***

 

Miskien kom hiënas nader

.

Die hiënas huil

daar in die lappie doringbome,

maar my vuur brand nog,

elke oggend gooi ek droë hout op.

.

Oral lê daar nog droë hout.

.

In die swart armholte van die nag

huil die hiënas,

miskien is hul al nader,

maar my vuur brand nog

goed genoeg vir warmte

in die donker armholte

van die nag.

.

Daar huil die hiënas

in die lang, droë grasse

onder die toe ooglede

van die nag.

My kole lê rooi,

maar ek het nog hout

wat ek optel

in die oop gesig van die dag.

.

Die hiënas huil

net daar by die skuins rotsrif

in die ligloosheid

van die nag

se toegevoude arms;

maar ek sit nog hout op,

droë hout wat lank gelede

jonk was.

.

Ek het nog hout.

.

As die son die donkerte kom aanjaag

oor die dun rant

van die oggend

gaan soek ek weer hout;

daar is nog baie.

.

Bome hou nooit op doodgaan nie.

Ek het ’n stapel hout

en vanaand luister ek weer

hoe die hiënas huil

met ’n sterk stok

in my hand.

 

© De Waal Venter. 2018

De Waal Venter. Riglyne tot gebed

Friday, October 12th, 2018

Riglyne tot gebed

 

My gedagtes wat wyd rondloop

begin stadig naderstaan

om die klip.

 

Dit vat langer vir party

om by te kom,

want hulle was baie ver.

 

Een het gesit en kyk

hoe ’n vrou

grassaad tussen haar hande vryf

tot daar ’n hopie lê

op die velletjie voor haar.

 

’n Ander een

het met ’n stok

(toegegee, nie ’n baie geskikte instrument nie)

gesteek-steek in die los grond

in die stikdonkerte

van ’n sonlose deel van die maan.

Hy het die los grond opgetel

(handskoene aan, natuurlik)

en in die skerp lig van sy flits

gesoek na yskristalle.

Ja, hier en daar het iets geblink.

 

Uiteindelik was naastenby almal

rondom die klip bymekaar.

 

En nou dat ons bymekaar is?

Nou stap ons in,

sê die sterk een wat uit die niere kom.

 

Ons stap in.

Binne welf die blou kristalplafonne

hoog bokant ons.

Waterpoele lê stil

soos slapende koeie

in kristallyne holtes.

 

’n Luggie trek en streel oor ons neuse.

Hier binne

kan mens bid.

Dink net baie mooi

wat jy wil vra.

Jou gebed bly net hier.

 

© De Waal Venter. 2018

Melanie Grobler. Twee gedigte

Tuesday, October 9th, 2018

Die meisie in haar wit rok

 

Twee weke lank stap die meisie deur die berkebome

  na die houtkerk waar ’n bedelbakkie asook

  herfsblare deur die ruimte leviteer; die mirre-olie

  wat sy aan haar polse smeer het reeds die heilige geskrifte

  en voetstappe van die heiliges uitgewis.

 

Hier is Rachel, die meisie met die wit rok

wat tussen die berke begrawe is.

 

Veertien jaar gelede het haar ma gesterf

haar boetie diep begrawe

haar pa weggeraap

haar hele lewe wou Rachel

haar pa se lui bewegings leer ken.

 

Toe ek ’n jong vrou was

het ek ook ’n babaseuntjie gehad

wat duisternis bo die lig van lewe

gekies het

fout was sy sterwe

kind wat my nooit sal ken nie, nooit.

 

***

(vir die ongebore kind)

 

Vanaand in die omhelsing

van weemoed

om my weemoed

om my sterf die sterre

 

ek kruip verder na die plek

na die plek leeg van lig

my liefie toegedraai

toegedraai in die nag

 

en ek langs jou

ek langs jou

na die leegheid

en die litanie

 

en die skaduwee

bevry my, my verlies

my verlies en die litanie

en die skaduwee, sterre sterf.

 

©Melanie Grobler 2018

Delphine Lecompte. Gedicht voor alle moeders die niet op Marie Curie lijken

Tuesday, October 2nd, 2018

Gedicht voor alle moeders die niet op Marie Curie lijken

 

We staan in een kerk voor het beeld van een neusloze heilige

Je draagt de witte schoenen van je dode vader

Hij was een grote astronoom en een kleine cholerieke huistiran

Je moeder leeft nog, ze leeft voor haar geborduurde teckels

Maar toen je opgroeide was er een echte jaloerse teckel, Milord genaamd.

 

We keren terug naar ons hotel, het circus is in de stad

Enkele vermoeide clowns en gesarde olifanten stappen door de nauwe lanen

Drie kinderen kraaien van plezier, vier andere kinderen snoeren hen de mond

Ik neem een bad terwijl jij terugdenkt aan een film over Marie Curie

Eigenlijk vind je dat alle vrouwen op Marie Curie moeten lijken, en niet op je moeder.

 

Ik lijk op je moeder; ik ben hulpeloos en zoek troost bij dieren

Mijn plannen zijn opgeborgen en ik zal nooit nuttig of belangrijk worden

Ik probeer mijn borsten te bijten, maar ze glippen weg

Terwijl ik hier lig te weken staat mijn stoere geëmancipeerde nicht op een podium

In Moskou een zaal neurologen of landmeters de les te spellen over airco.

 

Zo relevant, airco

Zo mooi, mijn nicht met haar fatale benen en haar boerinnenwangen

En haar hals als een tere sage, en haar vulva als een argonnautische legende

Je klopt op de deur en vraagt of ik al verdronken ben

Ik antwoord: ‘Ja, maar ook daar heb ik honger!’

 

We eten repen chocolade en drinken kleine flesjes wodka

Je hebt de witte schoenen van je vader op het balkon gezet

Ze lijken op twee gedumpte foetussen

Als je me vannacht zwanger maakt plak ik morgen de neus terug op de heilige.

 

© Delphine Lecompte  2018

Delphine Lecompte. Ik ben geen kamerplant

Thursday, September 20th, 2018

Ik ben geen kamerplant

 

‘Ik ben een jungle,’ zegt de broze metselaar met de hazenlip

Het klinkt mooi, dus zal het wel een leugen zijn

Toen ik klein was zag ik de Mona Lisa met een pluchen aapje in mijn hand

En mijn andere hand in de hand van mijn moeder

Oh wat was ze mooi en mysterieus, mijn moeder met haar listige ogen.

 

Ik liet het aapje vallen in de Seine, een junkie lachte me uit

Hij probeerde me te intimideren, ik nam me voor

Om later nooit een kind te intimideren, en ik heb het nog niet gedaan

‘Ik ken een carwash die Tyfoon heet,’ zegt de broze metselaar met de hazenlip

Zonder goede reden kruipt het woord ‘schuitvormig’ in mijn hoofd.

 

We eten appels op een laag muurtje, de schapen denken dat we met scharen gewapend zijn

En stuiven weg, ik wist niet eens dat ze dat konden

De appels zijn knoestig en zoet, ik voel me een rekel in een pastorale roman

‘Weet jij waarom stieren stieren heten, en bloed bloed?’ Vraag ik aan de metselaar

Hij weet het niet, de zon gaat onder, een vrouw met een rode rok gooit water op ons.

 

Om de broze metselaar met de hazenlip te vermaken

Verander ik het bloed van alle uitdrukkingen in stieren

‘De stieren kruipen waar ze niet gaan kunnen.’

‘Iemand de stieren onder de nagels vandaan halen.’

‘In koele stieren iemand vermoorden.’

 

‘Mijn stieren kookten.’

‘Iemands stieren wel kunnen drinken.’

‘Blauwe stieren hebben.’

Ik amuseer me kostelijk, maar ik besef

Dat mijn moeder veel beter is in dit spel, en de broze metselaar is vertrokken met stille trom.

 

© Delphine Lecompte  2018

 

Breyten Breytenbach. Psalms vir Oupa M’Poen

Sunday, September 16th, 2018

PSALMS VIR OUPA M’POEN

kom ons buig en soen daai pampoen wat versteende-traan glinster

                                                             aan die hemel daar bo

*

alles wat ooit bestaan het

alles wat ooit gelewe het

alles wat ‘n ruimte laat bewe

om ‘n merk te laat

vir die vergeet

van altyd se asem

en daarom vir altyd sal wees

want al manier om die lewe

verby vashou te onthou

is om dit veilig te bêre

onder die pols-sing van maanvergeet –

elke asemteug grasspriet goejop wolk

voëlsang wolk potlood lied

tong en wolk volk

is boeddha my boet pampoen

 

alles wat bloei tot boeddhawees

is pampoenmaan

en jy net (‘n) bewuswording

om onder

      om op

 te gaan in die lewe

en so te bly bewe in die dood

 

jy mag maar huil

want alles huil

in stilte se syn

jy mag maar al uitkringende

sing-sing intiem by nie-syn ingaan

 

daarom : indien jy boeddha

teenkom op die weg na Kû :

maak hom dood

met al die liefde

van jou vergaanbestaan

 

en éét daai soetpampoen !

*

 

*

*

‘n man wat praat

is ‘n besmette man :

om te lewe ‘n daad

van aanvulling van

onomvatbare materialiteit

soos ‘n planeet in beweging gebaan

aanhou verbrokkel

en verdwyn in die niet

 

en die onvoorstelbare virtualiteit se bestaan :

om stil te wil staan

in die ewigheidsbewing van aanhou vergaan :

om as asem na long te soek

en in vervlieting wat nood is te vloek op die tong

se vlug van verbeelding na die skyn van sin

se daarom-om en om om te om

 

sonder sang

uit kromme note gehaal

die les te leer :

dat die self ‘n fles is:

leeg gedrink op soek

na syn

se so-ek : die maan-neerslag

van die naam

van die man

wat gedog het dis wyn :

soos ‘n god se piepie

‘n straaltjie pyn

 

om die leeg

weer vol te kan

skink

met niks

se skyn

van die niet se verdwyn ?

 

want verby die punt van terugkeer

is pampoen weer pampoen

skoen skoen

soen soen

die seisoen van sterwe

en die hand ‘n ekkende sweer:

 

is

is-ek

insek

of inkbek ?

 

moenie

nou wanneer

woordvrek

op hande is

in die hek

wil kak nie

meneer…

 

voertsek !

*

ons reis en ons reis en ons sien nie / ons pas aan ons maak vuurtjies

ons pak klein klipstapels vir ‘n maat/ ‘n liefde die voorsaat

wat hier en daar gehurk onder ‘n bossie skaduwee

die onverteerde onbekende soos vrees uit die skoot skyt

met die tong ‘n dooie akkedis in die mond

 

ons vind uit ons maak staan/ kweek begrip

ontleed die klip projekteer abstraksies modelle afmetings

en versin wolke van staal / om die vergete weg te bêre

prakseer woordklosse en klikke as taal skuins gestreep

om die kaal van vreemdelingskap toe te maak / om die tong

in te prent die mond is geskiedenis / siende daar ‘n begin is

en eendag geen einde aan ons na-aping van voëls

 

net soms kom daar ‘n rilling van einder tot kim

in ‘n ketting lig ver buite enige verwysingsveld

na mensgemaakte mens-owerskap/ dryf die maan

rooi soos ‘n embrio in die stof / van oseane eindeloosheid

kom ‘n wind dieper as strepe se omvatting / lou uit die oerte

van nie-mak-maak bewussyn

en vrek enige pretensie van vlug in ons drome

*

‘n Boom is baie soos ‘n spinnekop. Veral in die doodse stilte tussen ontwaak en syn wanneer dit nog weer heeltemal donker kan word en boom in die ontskemering aangesien mag word vir ‘n groot spinnekop – aandagtig in ingehoue (maar oorgehaalde ?) afwagting. Wanneer dit soos die spinnekop gespin in die web en uitreiking van (en na) aanraking net ‘n trilling van blare is. Die boom is soos die spinnekop oënskynlik immobiel. Dit verplaas sig nie : begrippe van ‘interaksie’, ‘uitreiking’,  ‘jag’, ‘opvang’, ‘agtervolg’ en selfs dié van ‘n magsverhouding tussen soeker/verbruiker/plukker en prooi (of is dit kliënt ?), selfs vriend of bondgenoot of bywoner – die insekte, die akkedisse, die voëls – alles word op die kop gekeer. Wie reik uit ? Wie word gevang of verlam ? En waarom ? Omdat dit in die aard van interaksie is ? Kan syn slegs in uitwisseling bestaan ?

 

Daar is ‘n heilige tydloosheid, streng afgebaken in die ophef van beweging of omgang, wanneer die metafoor dit (of dié) wat vergelyk word snoer en saam laat smelt. Om te sê : die boom is (soos) ‘n spinnekop is dan nié ‘n stylfiguur, ‘n aweregse uitlig van ooreenkomende eienskappe of slegs oëverblinding meegebring deur die sluierdans van taal nie, is dan nie verregaande absurd nie. Dit steek niks oop en verander niks na niks. Dit is dan (en altyd ?) die totaal geïntegreerde vergestalting van die vanselfsprekende wat nie gesê hoef te word om te bestaan nie. Dit is en die beeld sê dit. Of dit is dan vry van begin en selfs ophou en selfs die wette van bymekaarbring. Simbiose. Fusie. Vervlegting in die absolute. ‘n Fluisterwete.

Daar is fluisteroomblikke wat buite die raamwerk van tyd eenvoudig hierdaar is.

En dan kom die dag – lig, opheldering, verafsonderliking, die naasmekaarsit van fenomene en dinge en syne en myne en julle s’n. Dan word die metafoor weer ‘n mes – op onverwagse wyses, want dit skil vanselfsprekendhede en vanselfsprekende hedes bloot – om te kerf of te boor of te boetseer.

So soos taal ‘n verwydering is, ingestel op toenadering en besitname. Maar in die sin van haar wese ‘n vervreemding. ‘n Uitmekaarhaal.

*

*

die aard van bewussyn

die eienaardigheid van bewussyn

die aardse van bewussyn

die aardige van bewussyn

die ontaarding van bewussyn

die ter aarde bestelling van bewusword

*

*

                    kom ons buig en besing die maan wat soos ‘n traan in die water pampoen

Katalonie, September 2018

 

© Breyten Breytenbach / 2018

 

Delphine Lecompte. Grote moeders en bomen, vernederde vaders en goden

Saturday, September 15th, 2018

Grote moeders en bomen, vernederde vaders en goden

 

De nerveuze onterfde dirigent streelt zijn vleesetende plant

Ik zeg om hem te troosten: ‘Alles is voorbij.’

Maar we weten dat het een leugen is

In de keuken zingt de achterlijke broer van de dirigent een liedje uit Porgy and Bess

Over niets hebben behalve God en de sterren.

 

In de kelder breekt de vroegrijpe zus van de dirigent haar sleutelbeen met een spinnewiel

In de tuin liggen twee tantes op te scheppen over de stola’s in hun kasten

Ze weten niet dat de stola’s allang zijn verkocht door de lommerdhouder

In de badkamer zit een touwslager die op een vogelverschrikker lijkt

Dood op de rand van de toiletbril, zijn laatste woord was ‘gekapseisd’.

 

Maar niemand heeft het gehoord

De nerveuze onterfde dirigent zegt: ‘Was ik maar een moerascipres.’

‘Standvastig en bloedeloos?’

‘Wankel en toornig.’

We verlaten het giftige verstikkende huis vol valse zeemzoeterige familieleden.

 

Het zalige zinderende strand is vlakbij, maar eerst moeten we de gemene gortige kerk passeren

Onze passen worden zwaar en loom zoals in een droom

We moeten de muren van de kerk vastpakken om ons voort te bewegen

De ijscoman bekijkt ons stralend of meewarig, hij was ooit een god in Panama

Uiteindelijk belanden we op het strand, we vallen meteen in slaap.

 

De nerveuze onterfde dirigent droomt van een vader die hem niet te pakken kan krijgen

En van een moeder die een ritueel met gekko’s en olijfbladeren

Voor hem in het leven roept, wat is ze breed in zijn droom, breder dan een boorplatform

Ik droom ook, ik droom dat mijn vader een vernederde circusbeer is

En dat mijn moeder zijn hoedje van zijn hoofd slaat, ze is groot, groter dan een nertsenkwekerij.

 

© Delphine Lecompte  2018