Gedigte

Eunice Basson. Girivana

Friday, May 24th, 2019

Girivana

Nasionale Krugerwildtuin

 

Jaar na jaar, dagin, daguit, tuimel

en swik golwe kwelea’s oor ’n krip

waar die egpaar Kay veertig jaar gelede

in verwondering na daardie ewigheid sou sit

en staar, moontlik onder die trosvy

met beskuit en tee die stilte indrink –

luister na wespe tussen soetsuur vruggies

en besluit om juis dáár ’n windpomp

te skenk, waar hierdie reisiger onverwags

’n koperplaatjie van erkenning

teen ’n stomp gewaar, nouliks die woorde

kon uitmaak soos wat groenspaan jaar na jaar,

dagin, daguit aan vergetelheid stroop.

.

© Eunice Basson / 2019

Willie van der Merwe. Twee gedigte

Tuesday, May 21st, 2019

My Mona Lisa

my Mona Lisa
is nie van Da Vinci nie
sy was nog nooit eens in Florence
sy’s van Abjaterskop
daar doer in die Bosveld
maar lag Italiaans

jou Mona het skewe tone gehad
of hoe? waarom sien ons net haar strot?
my Mona loop soos ‘n tinktinkie
en waar sy loop word alles stil
tot voor die aangesig van God

luister hier Leonardo, jou Mona se handjies was pofferig
het sy gesukkel met haar vog?
ek vra dit maar vertroulik, man-tot-man
want mý Mona is atleties, ongelooflik sterk
sy kan ’n beer slag en bewerk
haar handjies staan vir niks verkeerd
sy kyk ook nie verveeld, sy glimlag breed
as ek haar mates meet

maar hoe kan ek haar teken Leo?
haar skouers is my toeverlaat
haar borste is kordaat
haar rug soos dié van ’n soldaat
haar lendene omgord met krygslus
haar heupe gretig en wagtend
op ‘n vlammende swaard

hoe skilder ek dit my vriend?
prego: graag jou raad!

.

 

soos ’n kewer

 

ek het jou so lief, my lief

dat ek tien duisend duiwe

sou loslaat om hemelwaarts te vlieg

net terwille van jou my lief

 

ek het jou so lief, my lief

dat ek honderde pikkewyne

sal vang en voer tot hulle bieg

dat almal net eenmaal kan paar

of ten minste net eenmaal per jaar

 

ek het jou so lief, my lief

so lief, dat ek omrol soos ’n kewer

kyk, my pote krap in die lug

 

©Willie van der Merwe / 2019

 

 

Charl-Pierre Naudé. ʼn Kruip-insek besin oor perspektief

Sunday, May 19th, 2019

                  Paul Klee. 
      Van 'n dorpstoneel met skemering

 

ʼn Kruip-insek besin oor perspektief

 

Ek stryk die wêreld weer plat

soos ʼn folio,

soos dit eens was.

 

Daarna mos deur die nuut

gearriveerde mense-

oog uitgevou tot

driedimensionele

blom,

piramides,

 

of huise-en-dorpskom

met voor- middel- én agtergrond,

 

en tot wyk,

 

tot die kaarteskommeling

van ʼn stadstafereel

met sy hutjies. Sulke opstaan-

papierkwakkies. Wel,

ék stryk dié aarde

 

weer plat. Na hoe dit was.

Met my goggablik.

 

Insek is ek en ek

kruip rond in die mensmuseum.

 

My kyk skeer oor ʼn toneel wat daar hang

gebaai in skemering;

verf op bord.

Deur ene Paul Klee.

Hy wat die dimensies kon inkatrol

tot streep, punt en kol.

 

Ek klou en gly, op en af, dwars en terug,

ʼn kakkerklak

op my enkele vlak

oor vloer, muur, plafon en dak.

 

My kunstenaars- oeroog prik

die gek ballon van perspektief

tot slegs getekende stringe daarvan oorbly.

 

Jou, mens,

se diepkykende konsertinasien

word danksy my gestroop

– van sy vakkies wat kan rek en krimp –

tot ingedrukte blik.

 

En ek Klee- Klee- klééf

oor vloer, muur en dak

 

sonder einde

aan vlak ná vlak ná vlak.

 

© Charl-Pierre Naudé / 2019

 

Clinton V du Plessis. Outobiografie

Saturday, May 18th, 2019

Outobiografie

 

Die taal was goed vir my

meer dan die Taal met sy (be)perk en (be)paal

só, lees my verhaal:

 

julle dáár,

kindertjies klein maar nie-bleek en onrein,

effe weg,

buite die kollig se kief binnekring

na agter

nog bietjie,

na buite

so ja

dáár. kant toe en klaar.

 

Jy moet ophou om te onthou

klink die refrein,

kyk net,

die toekoms van die Taal is ‘n betaalkanaal

die uitkoms, nuwe narratiewe

broeders, gebreinstorm

‘n ghoema hier, ‘n ghoema daar

en woerts jy’s binne-in die (nuwe) laer.

 

Die deur skreef oop

ek huiwer, die verlede sit aan my skoensole

vas,

soos klei,

soos modder,

soos gom –

steeds weier ek steeks om te (be)hoort

ongehoord moet my woord

bly.

 

Ek staan met die ketting en die slot:

ek bepaal nou, hiér is toegang streng voorbehou

en soos die ander digter, sweer ek

 

en geen n.g predikant

en geen n.b keurder

sal by my graf kom …

 

 

© Clinton V du Plessis. 2019

 

 

 

 

 

Bernard Odendaal. By die dood van ’n reisgenoot

Thursday, May 16th, 2019

By die dood van ’n reisgenoot

(Christo Janse van Rensburg, 21/07/1938 – 13/08/2018)

 

Saam met jou was reis ook woordkoersvat.

Jóú pad het gerinkel van name en komvandane:

 

eers met die gru-slangputstorie af om Daniëlskuil se so-gedoop te snap,

of Wonderwerkgrot in waar skadu’s aan ’t danse gaan in die vertel

oor oudste mensgemaakte vure;

dan met die etimologie langs om vir Alpegems te kom staanmaak

as ons eie spiesdraerbok ‒ swart-en-wit Afrika-masker op ‒ in ’n duinestraat

 

op pad Kuruman toe,

Kalaharidorp met raaiselwateroog en raai-raai-naam

uit Khoi of San of Tswana se kalbas of skilpad of mens vandaan gehaal,

en toe gekaart-en-transport die hart van Afrikaans in:

 

’n groot hart, bedrywig

soos versamelvoëlnes in kameeldoringboom,

soos uitgevrete koringkriek en bidsprinkaan by lanternlig,

sidderend soos ’n brulduin by Witsand as mens gly-klim bo-uit

om sononder te gaan staar,

skaars ’n ingehoue eina te gaan uitkry

van die bitterboela wat jy ruik,

die toeka wat jy uit die omtes voel,

die Alommigheid se skittering op alles …

 

Ja, meer as die bestemmings anderkant die einders

was die taalstanings op die langpad

saam met jou.

 

Vierfonteijn oor Valschrivier na Vechtkop,

so-om reij onz ront (sou jy voorstandaards nog spel), ’n ander keer;

sit-sit so limiete oor van nóg Afrikaanse,

nuwe Voorposafrikaanse –

om dalk op Maokeng ’n Kroonstad te herdroom,

of op Mamafedu na die ou Petrus Steyn te soek,

na die grootwordplaas van J.C. Steyn, bul onder die woordbulle,

in die steierende voorgebergtekontrei.

En, eensklaps, deur verrinneweerde Riemlanddorpe was kannaroetes raak te sien;

was ’n mens bedag op reuseskimtroppe wildebees en blesbok op die veld,

op die bloedige stapels huid waaruit eens die streek se naam gesny is;

 

was kommetjiesgatmuishond, wildekalkoen, populierluiperdvlinder

volkse naamgerugte wat opgehaal tot lewe word daar, oor terpentyn- en rooigrasvlaktes

opgejaag, die sandsteendagsome oor, teen blousellug en stapelwolke uit …

óú omtes,

karosbont,

 

maar waar herfstyd deser dae lappe kosmosblomme pronk

uit Mexiko.

 

Reis was dreunpraatry;

met taal- en tydneem na die dinge gáán.

En hier sit ek nou.

Remme aangeslaan met die nuus oor jou.

Pletterreste, soos dié van insekte, teen die voorruit

van ’n vers.

 

  • © Bernard Odendaal / 2019

Louis Esterhuizen. Klein ballade vanuit ʼn veetrok

Saturday, April 27th, 2019

Klein ballade vanuit ʼn veetrok

(Op Vryheidsdag, 27 April 2019)

 

Hoe lank sit jy al hier op die sylyn

by Holfontein se stasie duskant Kroonstad

in ʼn veetrok toegespyker,

hoe lank al saam met soveel ander

ingehok tussen die saagsels, skewe karton

en strooihalms met

ʼn holte

 

in die middel van die plankvloer

vir ekskrement terwyl julle wagtende bly

op die Führer se vlagbekroonde trein

om volgens afspraak

ook hier tussen die gatsrante deur

te snel?

 

: Glo onderweg na sy hiér kiep-kiep,

dáár kiep-kiep, woerts

weer weg.

 

Koperbruin die dag, blinkswart die klip

toe oplaas die bewimpelde lokomotief digby

jul eenkantkompartement

verby klop-klop, tot sug. Vir ʼn wyle vertoef

om kool en water in te neem

hier by Holfontein se lafenis duskant

ʼn eie Valsrivier.

 

: En jy, op die sylyn in ʼn veetrok,

kry ʼn loergat. Kyk,

sien!

 

Armlengte van jou, die Führer

in sy ruit, geklee in rooi werkerspak

en baret, eien jou oog

deur die opening tussen plank

en spykers: rig die dageinde rooier as ʼn roos

in sy kristal wynglas

op jóú

 

terwyl hy met sy regterduimnael ʼn snylyn kerf

oor sy keel hier in naasliggende treine

op ʼn halfvergete sylyn

êrens in ʼn uitgedroogde Vrystaat-

vlakte.

 

Eers wil jy knak, maar toe die Führer ruk-ruk

buite raam skuif namate sy befaamde

vorentoe, duisel jy, want hierdie teenoorstel-

lende beweging van naaslig-

gende: beweeg julle as gesylyndes

of die ander?

 

Eindelaas klepel twee trekke die fluit

en een van twee lokomotiewe blaas sy stoom

in ʼn bolling spoorlangs, dryf

naas jou verby en jy meteens sien

tussen klip en

staal

 

ʼn enkele kosmosblom pienkverleë

te midde van soveel beweging

na alkante

toe –

 

: En hoe lank, hoe lank anker dáárdie blom

jou nou hier steeds op Holfontein

se sylyn aan die duskant waar die dag

bruin soos koper is

en blinknat

die gekettingde klip

om

 

stofbevlekte grafte in ʼn marmerraam

waar eens die buurt

se uitgediende slagpaal was.

 

 

(c) Louis Esterhuizen / April 2019

 

 

Breyten Breytenbach. Notre-Dame de Paris, 15 April 2019

Wednesday, April 17th, 2019

.

Notre-Dame de Paris, 15 April 2019

 

maar die groenspaanhaan

wat genael bo op die vingerwysing kon staan

om met ‘n stil vergaan van koper

die verbydraai van eeue die hoof te bied

 

het na benede gestort

deur die inferno van vlamme en roet

om op die werf tussen as en splinters

en gebarste juweelvonke nou gelouter

nog steeds bekkig sy stil weerstandskreet te kraai

 

 

© Breyten Breytenbach

 

 

 

Bert Bevers. Terugwerkende kracht 

Tuesday, February 26th, 2019

Terugwerkende kracht

 

Bij Nostalghia van Andrej Tarkovski

 

Toen ik het hier voor het eerst zag

moest ik huilen, want dit licht doet

me denken aan herfst in Bologna.

 

Ik wil niets meer voor mezelf alleen.

 

Wat kan er gebeuren?

 

Alles wat je wenst als je knielt, want

zonder enig gebed gebeurt er niets.

 

Je wilt zeker gelukkig zijn, maar

in het leven zijn er belangrijker zaken.

 

Dus: een, twee, drie, geloof!

 

Wat moeten wij dan doen

om elkaar te leren kennen?

 

Grenzen slechten.

 

Welke?

 

Die tussen vroeger en later.

 

 

© Bert Bevers, Februari 2019