Brieweboks

Persvrystelling. Ingrid Jonker-prys: Kortlys 2017

Tuesday, August 15th, 2017

Hilda Smits   –   Hendrik J Botha   –   Bibi Slippers

Die bome reusagtig soos ons was – Atropos – Fotostaatmasjien

Persvrystelling. Ingrid Jonker-prys: Kortlys 2017

Die kortlys vir die Ingrid Jonker-prys vir Afrikaanse debuutdigbundels wat in 2015 en 2016 gepubliseer is, is pas bekend gemaak. Die prys word jaarliks beurtelings aan ʼn Afrikaanse of ’n Engelse debuutdigbundel toegeken – die twee tale waarin Ingrid Jonker geskryf het.

Elf bundels is voorgelê en die kompetisie was straf. Die volgende bundels verskyn op die kortlys (in alfabetiese volgorde volgens die digters se vanne): Hendrik J. Botha se Atropos, Bibi Slippers se Fotostaatmasjien en Hilda Smits se Die bome reusagtig soos ons was. Die wenner word op 1 September bekend gemaak en die prys word op 16 September by die Tuin van Digters in Wellington oorhandig.

Aangesien die beoordelaars van die prys volgens die reglement gepubliseerde digters moet wees, is dit ’n prys van digters aan digters. Vanjaar is die beoordelaars Johann de Lange, Louis Esterhuizen en Nathan Trantraal.

Ronel de Goede is die sameroeper van die Ingrid Jonker-komitee. Die ander komiteelede is Leon de Kock, Finuala Dowling, Vincent Oliphant en Beverly Rycroft. Danie Marais, vorige voorsitter, tree as adviseur op.

Kontakpersoon: Ronel de Goede (Foster): rf@sun.ac.za

Gelyke Kanse se hofsaak teen US. Braam de Vries & Breyten Breytenbach se briewe ter ondersteuning

Saturday, August 12th, 2017

Abraham H. de Vries

Jy het seker al kennis geneem van die agteruitgang van Afrikaanse skole en die uitskakeling van byna alle Afrikaanse universiteite in Suid-Afrika. Dis waarskynlik een van die redes vir die groot belangstelling in die hofsaak oor die taalbeleid van die Universiteit van Stellenbosch wat oor ‘n paar dae begin. Bo en behalwe grondwetlike regte is is daar veel meer vir Afrikaans op die spel. Almal besef dit.

Die verhoor is geskeduleer vir 14-16 Augustus in die Kaapse Hoërhof voor regters D V Dlodlo en K M Savage. Dit word ook beskou as ‘n toetssaak vir die gebruik van inheemse tale in die Suid-Afrikaanse onderwysstelsel en is aanhangig gemaak deur Matie-studente en die beweging Gelyke Kanse, wat deur duisende Afrikaanssprekendes gesteun word.

Die universiteit erken in hofstukke dat Afrikaans nou tweede viool speel. Dit is strydig met die US se stigtingsvoorwaarde, aangesien die weldoener Jannie Marais, wat die totstandkoming van die universiteit met ‘n baie groot skenking moontlik gemaak het, dit gedoen het mits Afrikaans “geen mindere plaats” beklee nie.

Hierdie hofsaak is ‘n geleentheid waar ek my kan voorstel dat skrywers en taalliefhebbers aanwesig sal wil wees, vandaar die bostaande gegewens. Die laaste keer wat ons so by mekaar kon wees, was tydens André en Breyten se hofsake. Hierdie keer is die taal self op die spel.

Probeer kom asseblief.

Abraham (Braam) de Vries

***

Breyten Breytenbach

Vriende, kollegas, kamerade –

Hierdie is nie ‘n manifesto of ‘n politieke brief nie. Dit sou te maklik wees om die land se ontreddering te probeer saamvat en fokus op één fenomeen in ‘n Kaapse, « Zuma se ma… ! »

  (Djille wiet mos.)

Dis ook nie oor wat in die hof mag gebeur nie al is mens hoé erkentlik en dankbaar dat ‘n handjievol moediges  (wat toe nié ‘n skare wou word nie –  om Paul Eluard se wensdenkery op ‘n kritieke moment tydens die Résistance verkeerd aan te haal) by monde van regsverteenwoordigers die kans, nie eens gelyk nie, kry om die absurditeit van Stellenbosch Universiteit se onwettige taalbeleid aan die kaak te stel. Ons kan nie meer maak asof die dood nie in die geldpot is nie.

Nee, dis dalk net die skorre hartkreet van iemand soos julle, ‘n skrywer wat hom probeer bedien het van ‘n variant van ons Kreoolse menswordingsproses, Afrikaans – hopelik met die nodige eerbied en ootmoed teenoor die Groot Voorlopers wat ons bewussyn oop en diep en ryk en soepel en skeppend gemaak het, en met die skrynende wete dat ons besig is om ons verantwoordbaarheid teenoor hulle en ons verantwoordelikheid teenoor die komende geslagte te versaak. Teenoor almal :  die land, die geskiedenis, ons geheue, ons verbeelding… En daarmee saam die droom van menswaardigheid, die eksistensiële vryheid van die kans op regverdige saambestaan as burgers van die Groot Andersmaak, soos Jan Rabie dit genoem het.

En vir wat ?

Daar’s nie eens lensiesop in die dodepot nie.

Mens het deernis en medelye, al klink dit nie so nie, met De Villiers en Schoonwinkel en Koopman en die arme Mnr. Steyn en al die ander hansgatte vasgekeer in eiewaan en hoogmoed en hubris agter Stellenbosch se witgepleisterde grafmure. Soos die blinde sieners van ouds is hulle uile op die kluite van ‘n besoedelde en gekompromiteerde ‘morele hoëgrond’ , die ywerige eierbrekers ter wille van die omelet-nasie wat nooit bestaan het en nie eens meer ‘n vooruitvlug kan bied of selfs ‘n etiese verbeeldingsruimte van opregte bedoelings kan vergestalt nie.

Hulle is in die kak. Net soos ons almal maar. Want dit raak ons almal.

Hoekom volhard hulle in die eie-verwoesting wat veronderstel is om ruimte te skep vir ander-vervulling ? Is hulle slagoffers van selfhaat ? Die ‘daders’ – en uiteindelik die doodsbodes – vir demokrasie ? Die tyd sal leer, die geskiedenis dalk afreken met misdade teen die verlede, die doodmaak van ‘n droom van volwaardige burgerskap se saamskepping.

Maar het ons tyd ? Want intussen word mêtjies vlytig aangedra vir die aansteek van die brandstapel waarop die tale – Afrikaans – vernietig moet word.

Is dit dan nie genoeg van ‘n uitdaging vir ons wat twee-been is om regop in die duister met kop gelig na die lewende niet daar bo die onkenbare en tydlose en onverbeeldbare bewuswees te moet aftas met al ons sintuie nie ? Is die mens nie reeds onseker en begrensd genoeg nie ? Waarom die verdere verminking van sy vermoëns ? Is wat ons ‘taal’ noem dan nie ook die geheue aan ons patetiese poging om te bestaan in die groot waan van syn nie ? Is ons bydrae nie juis die omskrywing van die verskrikking wat ons belewe nie ?

Hoe is dit moontlik dat die implikasie sou wees dat Afrikaans – die enigste inheemse tongval/begripsoeke op die kontinent met die utopiese uitreik om haarself Afrikaans te wil noem (en roep) – net onthou sal word as  anomalie, ‘n gebrabbelde ‘kombuistaaltjie’ (asof dit alles sou sê !), die skending van ander se aanspraak op waardige ruimte ? Wie sal so oneerlik wees om te beweer die taal kom neer op ‘n generiese othering ?

Hoe het ons beland waar die mag van die sterkeres en hulle oorlewing (wat ook ons oorlewing is) berus op uitskakeling, verdowing, verkleinering, verbanning en ontkenning ?

Ons is almal mense. Ons is almal net mense. Hoe het ons as mense daarby uitgekom dat ons die beswadderde taal as die vreemdeling in die pad van vooruitgang dood moet gooi met klippe ? Omdat ons die uitdaging van respek-vir-ander-en-self nie kon akkomodeer nie ? Watter erkenning is dit dan van beneweling, bestaansangs en verwarring, en daardie magsvraatsug wat Afrikaans sien as die doring in die vlees van realisme !

Ons wéét immers dat ruimte slegs in beweging kan groei en net aan die omvang van ons empatie en die kontoere van gesonde menseverstand geken sal word. Daar is ruimte vir die méérheid van verskeidenheid soos teenoor die minderheid en minderwees en minderword en uiteindelike verstening in die gewaande éénheidsstrewe na één nasiestaat, daardie Rat deur die Party voor die volk se oë gedraai.

Moet ons dan waaragtig aanvaar ons beskik nie oor die billikheid, morele verbeeldingskrag en vernuf of vermoëns, of net die potensiaal van goeie begrip en buurmanskap, of eenvoudig die liefde om Afrikaans ook te laat lewe as gemeenskaplike bate nie ? As dit so moet wees kap ons mos die bastervolk – ons eie mense wat uit hierdie sterre en grond geboetseer is, plaaslik getaal is om uiting te gee aan die universele soeke na sin – se hande af en steek hulle oë uit.

Wat is ons mensetaal anders as ‘n eindelose en heldhaftige stryd om die groot-andersmaak-van-self, om ook ‘n veranderaar te mag wees en dusdoende die teksture van wat ons léwe en werklikheid noem te ervaar, verstaan, huldig, eerbiedig, omvorm en op te mag pas ? Ook sodat daardie lewe en werklikheidsontdekking met vuur en drif aangegee kan word aan hulle wat na ons kom !

Deur Afrikaans kleiner te wil maak, te stigmatiseer en demoniseer, maak ons die gemeenskap van mense armer. Dis inderdaad ‘n moedswillige misdaad teen die genetiese besef van die mensdom ontvang in ‘n droom van agentskap én evolusie, die groei na verandering wat wil doen om te mag weet ons is.

Moenie dat daar van ons gesê sal word : julle het meegehelp, al was dit ook net uit stilbly, om die mens in ons stil te maak en uiteindelik stil te laat word nie.

Afrikaans/Afferkaans vra nie om bevoorregting of verskansing nie ; Afrikaans eis net die grondwetlike vryheid om nié uitgerangeer, ingeperk, ge-ghetto, en daarom ‘n dooie zombie te word nie. As bontvolk verbonde tot die aanhou baklei vir geregtigheid, menswaardigheid, respek, gelyke kanse om vryheidskepping te verwesenlik in die saamdra van verskeidenhede as bestaans-imperatief, dring ons aan op die reg tot voortbestaan en die verwérkliking van kreolisering. Dit vra en verwag ons namens die oermoeders en die abbavaders, namens almal van ons wat miskien eenmalig hier is om saam te mag strewe en verder te kan skrywe aan die etos van ‘n daarstelling van omvorming. En ons vra dit vir die nakomelinge.

Ja, ons vra dit ook vir die Kakiebos élite : hulle met die maskers van straffelose anonimiteit en die agterstewes vernaam van sit op alle stoele, wat hoër probeer sing as hul eie poepholisme. Agterspoed is hulle voorland !

Maar net soos ons onderhandel hulle ook met die ewigheid van verantwoordelikheid. Wat sou ons ook anders kon doen ? Hoe power is ons middele tog nie… (En dit help nie dat ‘power’ in die imperiale taal mag beteken nie : ‘mag’ is nog altyd die weergee van swakheid.)

Al dra die boer ‘n goue koloniale ring bly selfverloëning steeds ‘n lelike ding.)

Wat gaan oorbly om aan te gee as omvormingsverantwoordelikheid ?

Indien ons nie vasstaan op ons reg as skrywers tot andersmaak nie – laat ander dit op hulle manier doen – gaan ons enigste oorblyfsel dalk ‘n kramat teen die hang van Vlaeberg moet wees, ‘n wegsteekgraf vir die taal waar die wind alle woorde wegwaai. (Solank daar nog iemand is wat weet van ‘kramat’.) En miskien sal daar op die geborduurde lap oor die afwesigheid uitgespel staan :

Hier lê ons geliefde bastertaal, in haar fleur genadiglik uit die lewe gewurg deur die daddies van die volk sodat sy jakkalskaal en onbeskaamd as versoeningsofferende sondebok geparadeer mag word om ons van alle sterwensskuld te onthef, tot in die vryheid van ewige stilte en vergeet.

(Solank iemand nog die taal sou kon skryf.)

Gun my die hoop om te glo my versugting word algemeen gedeel deur ons wat bywoners en stukwerkers van ons eie lot is. Dat dit ook so ervaar word deur ander. Daarom wil ek graag versoek dat my skor kreet van die uitgespoegde hart nie gepersonaliseer word deur ‘n naam nie. So-iets sal dit net maklik maak vir hulle/julle/ons wat nié wil lees wat ons almal weet nie. Djille wiet wie ek is (wat meer is as wat ek ooit sal waag om van myself of van julle te beweer) :

Jan Alleman

aka Blackface Buiteblaf

 

12 Augustus, 2017

 

Die PEN Afrikaans Vertaalfonds

Friday, July 7th, 2017

Die PEN Afrikaans Vertaalfonds wil Afrikaanse skrywers help om ’n internasionale deurbraak te maak

Die nuwe PEN Afrikaans Vertaalfonds het een sentrale doelstelling: om die Afrikaanse letterkunde internasionaal te bevorder deur meer vertalings en publikasies van verdienstelike Afrikaanse werke moontlik te maak.

Internasionale aansien vir ons skrywers bevorder die statuur van die Afrikaanse letterkunde as geheel. ’n Letterkunde wat nie in vertaling beskikbaar is nie, kan nie onder wêreldletterkunde gereken word nie.

Ons het reeds gesien hoe vertalings van die werke van Karel Schoeman, André P. Brink, Marlene van Niekerk en Etienne van Heerden oorsese kritici beïndruk het. Een Duitse kritikus het Schoeman selfs as die nuwe Thomas Mann bestempel na aanleiding van die vertaling van sy Afskeid en vertrek.

Ook Breyten Breytenbach en Antjie Krog het via vertaling hul merk in die wêreldpoësie gemaak. En wanneer dit kom by misdaadfiksie, bevind Deon Meyer hom in die grootste internasionale geselskap.

Dit is ons oortuiging dat baie meer van die huidige geslag Afrikaanse skrywers verdien om hul werk in ander tale vertaal te sien.

Weens die gebrek aan ’n Afrikaanse vertaalfonds, ’n baie algemene verskynsel in ander lande, was dit voorheen besonder uitdagend om vertaalregte vir Afrikaanse skrywers se werk te verkoop.

Die PEN Afrikaans Vertaalfonds, wat opgerig is met finansiële ondersteuning van die Trust vir Afrikaanse Onderwys(TAO), wil hierdie leemte vul deur die vertaalkoste van verdienstelike werke gedeeltelik of ten volle te befonds. ’n Buitelandse uitgewer kan nadat daar ’n ooreenkoms met ’n Suid-Afrikaanse uitgewer bereik is, by dié fonds aansoek doen om vertalingsbefondsing vir werke in die volgende genres: romankuns, poësie, kortverhale, narratiewe niefiksie (biografieë, geskiedkundige en aktuele werke) of teksgebaseerde kinder- en jeugboeke.

Belangrike oorwegings wat in ag geneem sal word om die meriete van aansoeke te bepaal, is of die betrokke skrywer se werk reeds in vertaling beskikbaar is; of die betrokke werk genomineer is vir plaaslike literêre toekennings en/of literêre pryse gewen het en of die betrokke werk goed plaaslik verkoop het. Die buitelandse uitgewer se planne ten opsigte van die verspreiding en bemarking van die vertaalde werk sal ook in ag geneem word.

Befondsingsaansoeke sal twee keer per jaar oorweeg word. Die twee sperdatums vir aansoeke is 15 Mei en 15 November van elke kalenderjaar.

Die reglement met meer volledige riglyne en bepalings is beskikbaar by: http://www.litnet.co.za/reglement-vir-die-pen-afrikaans-vertaalfonds/

Navrae kan gerig word na: penafrikaans@gmail.com

 

PEN Afrikaans. Protes teen die dreigende kopiereghervorming

Tuesday, July 4th, 2017

Beste lid van PEN Afrikaans

Die bestuur van PEN Afrikaans het reeds in ‘n vorige spesiale nuusbrief op 9 Junie 2017 daarop gewys dat die Wysigingswetsontwerp op Outeursreg, 13 van 2017, groot gevare vir skrywers en uitgewers inhou.

Ons het intussen in oorleg met die kopieregkonsultant Catrina Wessels ‘n skriftelike voorlegging voorberei wat ons voor die sperdatum vir kommentaar (7 Julie 2017) in samewerking met PEN South Africa aan die Porfeuljekomitee op Handel en Nywerheid sal voorlê.

Ons versoek jou hiermee om die belang van hierdie kommentaar te beklemtoon deur jou naam, of dié van jou organisasie/uitgewery/onderneming, ter ondersteuning hieraan te koppel. Die lys van ondersteuners sal saam met die kommentaar ingelewer word.

Die Afrikaanse weergawe van ons kommentaar is hier op ons webportaal beskikbaar; die Engelse weergawe hier. Jy kan op enige een van hierdie bladsye jou ondersteuning aandui en ook ons kommentaar op die wetsontwerp verder op sosiale media deel.

Help ons asseblief om stem dik te maak oor hierdie blatante poging tot die onteiening van intellektuele eiendom.

Met vriendelike groete
Danie Marais
Bestuurder: PEN Afrikaans

Hier is die Afrikaanse weergawe van ons voorlegging aan die Portefeuljekomitee:

Kommentaar deur PEN Afrikaans op die
WYSIGINGSWETSONTWERP OP OUTEURSREG, 13 VAN 2017
Ingedien vir aandag: Me. J Fubbs
(Voorsitter: Portefeuljekomitee op Handel en Nywerheid)
Per e-pos: ahermans@parliament.gov.za

Inleiding

PEN Internasionaal, die wêreld se voorste outeursvereniging, is ’n nie-politiese organisasie wat Spesiale Raadgewende Status by die Verenigde Nasies geniet, en Geassosieerde Status by UNESCO. Dit is gemik op die bevordering van letterkunde en die beskerming van vryheid van uitdrukking op ’n internasionale vlak. PEN Afrikaans ondersteun hierdie doelwitte en is daarop toegespits om as drukgroep op te tree vir die regte van outeurs, joernaliste en uitgewers, soos en waar nodig. PEN Afrikaans is ’n vereniging van outeurs, joernaliste en uitgewers wat, deur lidmaatskap aan PEN Internasionaal, sy lede in ’n internasionale konteks verteenwoordig. PEN Afrikaans se ledetal bestaan uit outeurs wat in die Afrikaanse taal in alle genres en kategorieë skryf en publiseer. PEN Afrikaans verteenwoordig outeurs wat vir die algemene handelsmark skryf (fiksie, niefiksie, en kinder- en jeugboeke), opvoedkundige werke soos skoolhandboeke, asook akademiese en vakkundige publikasies.

PEN Afrikaans is oortuig dat verskeie van die wysigings aan die Wet op Outeursreg, 98 van 1978 (hierna “die Wet”), wat deur die Wysigingswetsontwerp op Outeursreg, 13 van 2017 (hierna “die Wetsontwerp”) voorsien word, ’n regstreekse en nadelige uitwerking op sy lede, en Suid-Afrikaanse outeurs in die algemeen, sal hê. Daarom aanvaar PEN Afrikaans die Portefeuljekomitee op Handel en Nywerheid (“die Komitee”) se uitnodiging aan belanghebbendes om geskrewe kommentaar op die Wetsontwerp in te dien, en lê hiermee sy kommentaar voor.

Omvang

Selfs met die uitstel van die sperdatum vir skriftelike voorleggings tot 7 Julie 2017, is PEN Afrikaans van mening dat belanghebbendes nie voldoende tyd gegun is om behoorlik met die inhoud van die Wetsontwerp om te gaan en daarop te reageer nie. Hierdie voorlegging is daarom nie ’n omvattende en afdeling-per-afdeling kommentaar op die Wetsontwerp nie, maar eerder ’n uiteensetting van die hoofoorwegings wat PEN Afrikaans se lede, en Suid-Afrikaanse outeurs in die algemeen, sal raak.

Verskeie ander belanghebbendes het meer gedetailleerde analises van die Wetsontwerp ingedien, met voorstelle van hoe die teks verbeter kan word. PEN Afrikaans doen ’n beroep op die Komitee om noukeurig te let op daardie voorstelle, aangesien dit duidelik is dat die Wetsontwerp deurtrek is van foutiewe terminologie en opstelfoute wat tot beduidende regsonsekerheid sal lei indien dit ongewysigd as wetgewing bekragtig word. PEN Afrikaans moedig die Komitee aan om spesifieke aandag te skenk aan die skriftelike voorlegging van die Anton Mostert Leerstoel vir Intellektuele Goederereg, ’n afdeling van die regsfakulteit van die Universiteit Stellenbosch.

Opsomming

Die toekenning van ’n reeks uitsluitlike regte aan die outeursreghouer dien as aansporing aan skrywers en die groter kreatiewe bedrywe om hul talente en vaardighede in te span om nuwe werke te skep tot almal se uiteindelike voordeel. Outeursreg stel skrywers in staat om inkomste uit hul skeppende werk te verdien. Die instelling van uitgebreide uitsonderings op en beperkings van outeursreg sal skrywers ontmoedig om boeke te skryf, en uitgewers ontmoedig om die finansiële risiko te loop om boeke te publiseer, aangesien dit ’n klimaat skep waarbinne die vrye kopiëring van outeursregwerke vir ’n wye verskeidenheid doeleindes toegelaat word. Ander besware is die voorgestelde verswakking van morele regte en die staat se toe-eiening van die outeursreg in alle staatsbefondsde outeursregwerke. PEN Afrikaans sien hierdie wysigings as onverstandig en versoek die Komitee om te heroorweeg.

Ons maak verder melding van die volgende:

1. Toevoeging van die reg op kommunikasie aan die publiek

PEN Afrikaans verwelkom die voorgestelde toevoeging van die reg op kommunikasie aan die publiek as ’n eksklusiewe reg van outeursreg. Die reg van kommunikasie aan die publiek word beskou as die ekwivalent van die reproduksiereg in ’n internet-omgewing. As sodanig verteenwoordig die insluiting daarvan ’n belangrike stap om Suid-Afrika se outeursregwetgewing by te werk om in tred te bly met die digitale era. PEN Afrikaans moedig die Komitee aan om ook die eksklusiewe verspreidingsreg by te voeg.

2. Instel van uitgebreide uitsonderings op en beperkings van outeursreg

Die instel van uitgebreide uitsondersings op en beperkings van die ekslusiewe regte van outeursreg is ’n uiters kommerwekkende aspek van die wetsontwerp.

Hierdie uitsonderings sluit in:

·        ’n “Billike gebruik”-verweer en outeursreg-uitsondering vir opvoedkundige doeleindes

Baie skrywers verdien hul brood en botter uit skryfwerk vir die opvoedkundige mark. Die opvoedkundige mark is ’n werkende mark en by verre die grootste sektor binne die boekuitgewersbedryf. Om toe te laat dat boeke vrylik gekopieer mag word en outeursregmateriaal sonder toestemming by kursuspakkette ingesluit mag word in plaas daarvan om opvoedkundige instansies aan te moedig om eksemplare van boeke aan te koop of lisensies te bekom om outeursregwerke te reproduseer, sal skrywers se vermoë om ’n bestaan te maak uit skryfwerk vir die opvoedkundige en akademiese markte drasties beperk.

·        ’n “Billike gebruik”-verweer en outeursreg-uitsondering vir die uitbreiding van toegang aan onderbediende bevolkingsgroepe (“underserved populations”)

Hierdie toevoeging sal aansienlike regsonsekerheid veroorsaak. Daar is geen definisie van “onderbediende bevolkingsgroepe” in die Wetsontwerp nie. Eweneens gee die Wetsontwerp ook geen aanduiding van wie op hierdie manier toegang kan “uitbrei” en wat dit presies beteken nie. Wat wel duidelik is, is dat daar nie sprake sal wees van outeurstoestemming of -vergoeding wanneer werke gereproduseer word om “onderbediende bevolkingsgroepe” se toegang te vergroot nie. Hierdie uiters breë uitsondering is oop vir uitbuiting ten koste van outeurs.

Onderwys en navorsing is ongetwyfeld belangrike beleidsoorwegings, en PEN Afrikaans ondersteun die reg op toegang tot inligting ten volle. PEN Afrikaans maak egter beswaar teen die voorgestelde verswakking van outeursregbeskerming om hierdie doelwitte te bereik.

Dit is verder hoogs onwaarskynlik dat die uitgebreide uitsonderings wat deur die Wetsontwerp voorsien word, voldoen aan die vereistes van die internasionale verdrae waartoe Suid-Afrika as ondertekenaar verbind is. Enige uitsonderings of beperkings wat tot die Wet bygevoeg word, moet in ooreenstemming wees met die drie-stap-toets wat in die Berne Verdrag uiteengesit is. Dit vereis dat enige uitsonderings beperk moet wees tot “sekere spesiale gevalle wat nie in stryd is met die normale ontginning van die werk nie, en wat nie die regmatige belange van die outeursreghouer onredelikerwys benadeel nie”. 1

3. Staatsbefondsde werke

Die Wetsontwerp voorsien dat outeursreg met betrekking tot staatsbefondsde werke outomaties by die staat sal berus. Die vlak van befondsing word egter nie omskryf nie. Dit sal onredelik wees vir die staat om beslag te lê op outeursregwerke op grond daarvan dat enige vorm van befondsing bygedra is.

4. Inmenging met kontraktuele bepalings

PEN Afrikaans teken beswaar aan teen die oogmerk om verpligte en standaard kontrakbepalings voor te skryf vir ooreenkomste wat in terme van die Wet aangegaan word. Hierdie oormatig wye bewoording sal die outeur se vermoë beperk om die vrugte van sy of haar arbeid deur lisensiëringsooreenkomste te ontgin. Die Wetsontwerp bepaal verder dat kontraktuele bepalings wat gemik is op die inperking van die wye uitsonderings op en beperkings van outeursreg onafdwingbaar sal wees. Die outeur se vermoë om sy of haar werk te kommersialiseer word hierdeur belemmer.

5. Verswakking van morele regte

Artikel 19 van die Wetsontwerp stel wysigings voor aan Artikel 20 van die Wet, wat die outeur se morele regte bepaal. Die voorgestelde wysiging ontneem outeurs van die geleentheid om hulle op hul morele regte te beroep indien enige van die outeursreg-uitsonderings of -beperkings ter sprake is. Hierdie beperking is ongemotiveerd en behoort summier geskrap te word.

6. Impak op die boekuitgewersbedryf in Suid-Afrika

PEN Afrikaans is uiters besorgd oor die feit dat daar versuim is om ’n onafhanklike ekonomiese impakstudie te doen oor die moontlike uitwerking van die beoogde instelling van ’n outeursreg-uitsondering vir opvoedkundige doeleindes. Ervarings in ander regsgebiede dui op ’n potensieel rampspoedige ekonomiese impak op die boekuitgewersbedryf. Met inagneming van die simbiotiese verhouding tussen die twee partye, sal die skade aan uitgewers noodwendig ook skrywers tref, veral dié skrywers wat hul bestaan maak uit die skep van materiaal vir opvoedkundige en akademiese doeleindes.

PEN Afrikaans verskil sterk van die volgende stelling in die Memorandum oor Doelwitte van die Wysigingswetsontwerp op Outeursreg:

“Daar word ook in die vooruitsig gestel dat die voorgestelde wetgewing outeurs […] sal beloon en aanspoor.”

In vele opsigte is die teenoorgestelde waar. Die Wetsontwerp stroop skrywers van hul regte en ontneem hulle van geleenthede om met hul skryfwerk vergoeding te verdien. PEN Afrikaans beveel sterk aan dat die Wetsontwerp heroorweeg en hersien word om die belange van outeurs en die kreatiewe bedrywe te beskerm en te dien.

Laat weet gerus indien u verdere terugvoer namens outeurs verlang. PEN Afrikaans sal graag aan verdere gesprek deelneem. ’n Effektiewe outeursregstelsel is van uiterse belang vir lede van PEN Afrikaans, en ook vir skrywers in die algemeen.

Die uwe,

Kerneels Breytenbach

Voorsitter: PEN Afrikaans

1 Art. 9(2) Berne Convention, Art. 13 TRIPS, Art. 10 WIPO Copyright Treaty.

 

PEN Afrikaans. Eer aan Breyten Breytenbach

Friday, June 9th, 2017

Breyten Breytenbach

Internasionale eer aan Breyten Breytenbach

Breyten Breytenbach, een van PEN Afrikaans se stigterslede, het op 25 Mei vanjaar die Zbigniew Herbert-prys in Warskou, Pole, in ontvangs geneem.
Die Herbert-prys is ’n internasionale literêre verering wat sedert 2013 jaarliks toegeken word vir uitstaande werk en intellektuele prestasies gekoppel aan die Poolse skrywer, digter en moralis Zbigniew Herbert.

Breyten het gesê dat hy dankbaar en bly is vir die prys namens almal wat in Afrikaans skryf. Hy het ook by die toekenningsgeleentheid in sy toespraak sterk protes aangeteken teen die manier waarop meertaligheid en minderhede tans in Suid-Afrika minag word:

“Ek kom van ’n aarde wat weer plat sal wees, waar die stabilisasie van diversiteit uitgedoof word deur ’n diepgaande gekoloniseerde politieke voortvarendheid in lofprysing van onkunde en onbevoegdheid.

“Dit is voorgeskryf dat die taal van my baie moeders en vaders, van hibridisering, van anderwording, stil sal word en ingesluk sal word in skaamte vir die verlede.”

[…]

“Alles daarvan sal platgevee word deur die moreel korrekte gewigtigheid van vrees, konformiteit, populistiese slagspreuke gedrapeer in die lykkleed van nihilisme, ook genoem historiese determinisme.

Of, anders gestel: Vir vooruitgang en gelykheid ‘is dit net natuurlik dat die meerderheid meer regte moet hê as die minderhede’, volgens pres. Zuma van Suid-Afrika.

“Enigiets, solank dit net nie ware transformasie is nie, ware bevryding is nie, ware menslike bemiddeling in die aangesig van ’n ewigheid wat ontvou, ware aanspreeklikheid vir die verlede en die toekoms met ’n werklike verantwoordelikheid teenoor die lewe.”

Die bestuur van PEN Afrikaans deel die kommer wat Breyten uitspreek, maar ons wens hom namens almal wat in Afrikaans skryf, geluk met die groot internasionale eer wat hom te beurt geval het.

Breyten se volledige toespraak en poësievoorlesing by die toekenningsgeleentheid is hier beskikbaar.

PEN Afrikaans

Bestuur

Die 2017 Ingrid Jonker-Prys vir Afrikaanse Poësie

Monday, May 29th, 2017

DIE 2017 INGRID JONKER-PRYS VIR AFRIKAANSE POËSIE

 

Stuur asseblief drie eksemplare van enige Afrikaanse debuut-digbundel wat in die jare 2015 en 2016 verskyn het en volgens die reglement* vir vanjaar se Ingrid Jonker-prys vir Afrikaanse poësie in aanmerking kom, vir beoordeling na:

Die Ingrid Jonker Prys-komitee

Posbus 657

STELLENBOSCH

7599

 

Die sluitingsdatum vir voorleggings is 30 Junie 2017.  Die kortlys sal teen 15 Augustus bekend gemaak word en die wenner sal op 1 September aangekondig word.

Ronel de Goede, Sameroeper van die Ingrid Jonkerprys-komitee

 

* Vir die reglement, sien: http://versindaba.co.za/2011/03/23/die-ingrid-jonker-prys/

 

 

 

 

2017 UJ-debuutprys aan Bibi Slippers vir Fotostaatmasjien

Tuesday, May 2nd, 2017

Die wenner van die 2017 UJ-debuutprys, is toegeken aan Bibi Slippers vir haar digbundel FotostaatmasjienDie UJ-debuutprys word jaarliks toegeken vir die beste kreatiewe debuut in Afrikaans (met ’n prysgeld van R30 000).

Bibi Slippers se debuutbundel vier die mens en kultuur as fotostaatmasjien en die gedig as foutiewe fotostaat. Die digter neem die rol van monnik in die middeleeuse skriptorium aan, maar dié oorskrywer is gelyktydig ook ’n boorling van ’n digitale wêreld waar perfekte kopieë met die druk van ’n knoppie geskep kan word, en emoji’s, youTUBE-videos en Instagram-foto’s werklikheid word. Fotostaatmasjien dokumenteer die skeppingsproses in afdrukke, en maak só oorspronklike fotostate.

Bibi Slippers is ‘n digter en joernalis wat werk in die TV-bedryf. Sy het BA-grade in Skeppende Kunste en Tale van die Universiteit van Pretoria, en ‘n MA in Kreatiewe Skryfkunde van die Universiteit van Stellenbosch. Sy woon in Johannesburg en gaan swem gereeld in die Kaap. (Tafelberg Uitgewers, 2016. Prys : R200, Bladsye : 108: 210 mm x 148 mm, Sagteband, ISBN-13 : 9780624080732)

Lees ook die resensie oor Fotostaatmasjien deur Bernard Odendaal op Versindaba.

 

 

SA Akademie vir Wetenskap en Kuns bekroon twee digbundels

Friday, March 31st, 2017

Die Raad van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns het gister hul bekronings vir 2017 bekend gemaak. Twee digbundels is hiermee deur die Akademie  vereer, te wete Mede-wete (Antjie Krog) met die driejaarlikse Hertzogprys vir poësie en Fotostaatmasjien (Bibi Slippers) met die Eugène Marais vir 2016.

Van harte geluk aan dié twee digters met hierdie uitsonderlike prestasie.

Die verklaring lui soos volg:

Hertzogprys vir poësie

Mede-wete

Mede-wete

Die Hertzogprys is die vernaamste prestigeprys in die Afrikaanse letterkundige wêreld en heet na die groot kampvegter vir Afrikaans, JBM Hertzog. Die prys is beperk tot oorspronklike letterkundige werk in Afrikaans en word jaarliks om die beurt toegeken vir poësie, drama en verhalende prosa in dié volgorde. Die prys word toegeken op aanbeveling van die Akademie se Letterkundekommissie.

Die Hertzogprys word vanjaar toegeken aan Antjie Krog vir haar bundel Mede-wete.

Die prys van R50 000 word geborg deur Rapport.

Eugène Maraisprys 2016

Fotostaatmasjien se omslag

Die prys word toegeken vir ’n eerste of vroeë letterkundige werk en kan net een keer aan ’n persoon toegeken word. Boeke wat in 2016 verskyn het, het in aanmerking gekom.

Die prys word toegeken aan Bibi Slippers vir Fotostaatmasjien (poësie).

Verrassend genoeg het die Akademie nog twee verdere toekennings gemaak in hierdie kategorie vir onderskeidelik ‘n prosawerk (Lien Botha se Wonderboom) en ‘n dramateks (Amy Jephta se Kristalvlakte).

 

Ter wille van volledigheid volg die res van die pryswenners:

SA Akademieprys vir vertaalde werk

Dieselfde genre-indeling (prosa, poësie, drama) as by die Hertzogprys word gevolg.  Die prys word toegeken vir vertaling in Afrikaans van bellettristiese werk uit enige ander taal.  By die beoordeling van die vertaling word gelet op die aansien wat die vertaalde werk binne sy eie taal se letterkunde geniet en op die juistheid en algemene geslaagdheid van die vertaling.

Die prys word toegeken aan Daniel Hugo vir Oorlog en terpentyn.

LW Hiemstraprys vir niefiksie

Die toekenning van die prys word drie-jaarliks oorweeg vir ’n oorspronklike niefiksie werk in Afrikaans wat nie beperk is tot die vakspesialis nie.

Die prys word toegeken aan Carel van der Merwe vir Donker Stroom.

Die prys word geborg deur die Louis Hiemstra Trust.

Havengaprys vir Lewenswetenskappe

Die Havengaprys is ’n jaarlikse prestigeprys wat toegeken word vir oorspronklike navorsing op natuurwetenskaplike en/of tegnologiese gebied.  Die prys kan net een maal aan ’n persoon toegeken word.

Die prys word toegeken aan Jolanda Roux, verbonde aan die Dept Plantwetenskappe, Universiteit van Pretoria.

Jolanda Roux is een van Suid-Afrika se uitsonderlike wetenskaplikes en haar werk word nasionaal en internasionaal erken. Haar bydrae tot die wetenskap in Afrika word wyd erken en waardeer.

Havengaprys vir Fisiese Wetenskappe

Die prys word toegeken aan HB (Hendrik) Geyer, verbonde aan die Departement Fisika, Universiteit van Stellenbosch.

Hendrik Geyer se publikasierekord getuig daarvan dat hy ’n baie aktiewe navorser is wie ’n enorme bydrae tot aspekte van kwantum meganika maak. Hy word beskou as ’n pionier in die relatief nuwe veld van sogenaamde PT-simmetriese fisika.

Stalsprys

Die prys word toegeken vir ’n hoogstaande publikasie of ’n reeks van hoogstaande publikasies by voorkeur in Afrikaans, asook vir individuele of gesamentlike produkte van hoogstaande gehalte waardeur buitengewone bydraes tot die wetenskaps-beoefening gemaak word.

Stalsprys vir Maatskaplike Werk

Die prys word toegeken aan LK (Lambert) Engelbrecht, Hoof van die Dept Maatskaplike Werk, Universiteit van Stellenbosch.

Lambert Engelbrecht lewer ’n beduidende bydrae in die professie van maatskaplike werk. Dit is veral sy werk oor die effek van neoliberalisme op maatskaplike werk-dienslewering wat plaaslik en internasionaal hoog aangeskryf word.

Huberte Rupertprys vir klassieke musiek

Die prys word toegeken aan die opera sangeres Hanna van Niekerk.

Volgens die maatstaf van opera optredes het Hanna van Niekerk veel tot haar krediet in hoofrolle in operaproduksies soos Madame Butterfly, La Bohème en Nabucco. Die kunslied, en meer spesifiek die Afrikaanse kunslied, het mettertyd die middelpunt van haar loopbaan gevorm.

Die prys word deur die Rupert Stigting geborg.

Deleen Bekkerprys vir die beste dokumentêre TV-draaiboek in Afrikaans

Die prys word toegeken aan Richard Finn Gregory vir Boere op die aardsdrempel.

Richard Finn Gregory is die regisseur en draaiboekskrywer van die program wat die verhaal van 600 Boerefamilies van Suid-Afrika ná die Anglo-Boereoorlog na Argentinië verlaat om die spook van die konsentrasiekampe en ’n nuwe regering te ontwyk. Die wetenskaplike waarde van die film lê veral in die dokumentering van die Afrikaanse taal wat na meer as ’n eeu in isolasie weinig verander het en tot vergelykende taalstudies kan lei.

Die prys behels ’n kontantbedrag van R50 000 en ’n 9kt goue medalje.

Erepenning van die Akademie

Die Akademie se Erepenning gee erkenning vir besondere prestasie op verskeie terreine binne die doelstellings van die Akademie.

Erepenning vir die bevordering van Geskiedenis

Hierdie Erepenning gee erkenning aan ’n persoon vir ’n besonder hoogstaande bydrae tot die bevordering van die Geskiedenis as dissipline in Suid-Afrika.

Die Erepenning word vanjaar toegeken aan Nicol Stassen van Protea Boekhuis.

Nicol Stassen het oor ’n wye front ’n besonder positiewe bydrae tot die studie van geskiedenis gelewer. Nie alleen het hy met sy eie publikasies ’n unieke bydrae tot ons kennis van die Suid-Afrikaanse geskiedenis gelewer nie, maar speel hy as uitgewer en boekhandelaar ’n prominente rol in die ontginning van geskiedeniswerke en, indien mens die begrip kultuurgeskiedenis breër interpreteer, vanweë die publikasie van Afrikaanse poësie, prosa en dramakuns, en die vertaling in Afrikaans van anderstalige werke van fiksie en niefiksie.

Erepenning vir ’n dokumentêre televisieprogram in Afrikaans

Die Erepenning word toegeken aan Richard Finn Gregory vir Boere op die aardsdrempel.

Die program handel oor die afstammelinge van ’n groep Afrikaanssprekende Boere wat na die Anglo-Boereoorlog in 1902 hulle in Patagonië, Argentinië gevestig het. Die program is ’n dokumentêr wat gegewens dokumenteer wat vir die huidige Suid-Afrikaner van besondere waarde is, naamlik die historiese taalkundige vonds wat daarin gevind word, asook die optekening van ’n verbygegane leefwêreld van ’n klein groep Afrikaners op ’n ander kontinent en hulle verbintenis met ’n historiese gegewe van meer as ’n eeu gelede.

Erepenning vir Toneel- en verhoogkuns en die Gerhard Beukesprys

Die Erepenning word toegeken aan Gerben Kamper, verbonde aan die Dept Drama en Teaterkuns, Universiteit van die Vrystaat.

Die prys word aan mnr. Kamper toegeken vir sy lewenslange en uitmuntende artistieke bydrae tot die Afrikaanse Teater as veelsydige teaterkunstenaar, teateradministrateur en akademikus. Op artistieke gebied bly hy besonder bedrywig en tree op in die professionele teatergroep FACTS van die Universiteit se Dramadepartement. By Nasionale Kunstefeeste tree hy gereeld op as bekroonde akteur en regisseur.

Erepenning vir Radiodrama in Afrikaans

Die Erepenning word toegeken aan Marita van der Vyver vir haar radiohoorspel Genade.

Met haar hoorspel skep Marita van der Vyver twee onvergeetlike karakters. ’n Egpaar wat ’n lang en gelukkige huwelik gesmaak het, word onderwerp aan die vrou se dementia of dan Alzheimer se siekte. Die skrywer slaag daarin om twee volbloed mense daar te stel en terselfdertyd met subtiliteit en besonder raak gekose woorde en omstandighede die toename in die simptome van die gevreesde siekte vas te vang. Dit word nooit ’n mediese lesing nie. Dit bly ’n eg menslike verhaal vol kinkels en humor en patos.

Erepenning vir Visuele Kunste

Die Erepenning vir Visuele Kunste (grafiese kuns) word toegeken aan Ben Botma.

Ben Botma is ’n grafiese kunstenaar wat op ’n hoogs individuele manier na die Suid-Afrikaanse landskap kyk, wat hy interpreteer met ’n groot verskeidenheid mediums. Sy delikate aanslag, die tydsaamheid waarmee hy werk, is in al sy werke tekenend van ’n groot liefde vir die agterdoek van epiese proporsies waarvoor ’n landskapkunstenaar in Suid-Afrika te staan kom. Sy kommentaar op voorwerpe wat op die ongeskonde aarde verskyn, soos kruise of blokhuise langs die pad, is vlymskerp en dikwels roerend. Min plaaslike kunstenaars het met hul medium so na aan die aarde van hierdie land gekom.

Erepenning van die Fakulteit Natuurwetenskap en Tegnologie

Hierdie Erepenning word toegeken vir prestasies en bydraes ten opsigte van die bevordering en ontwikkeling van die besondere vakgebied en kan net in uitsonderlike gevalle toegeken word.

Die prys word toegeken aan JH Neethling, verbonde aan die Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit in Port-Elizabeth.

JH Neethling het onverpoos ’n bewusmakings- en fondsinsamelingsveldtog geloods om op dieselfde vlak in Suid-Afrika te kom as die voorste materiaalnavorsingsuniversiteite deur ’n moderne hoë-oplosvermoë elektron­mikroskoop en kundige personeel by die NMMU te vestig. Prof. Neethling het ook die nodige fondse bekom vir die oprig van ’n spesiale gebou om die 4 elektronmikroskope van R96 m te huisves.

Protea Boekhuisprys vir die beste Geskiedenisverhandeling in Afrikaans en die generaal Christiaan De Wet-beurs

Die prys word toegeken aan Anneke van Heerden, verbonde aan die Universiteit van Stellenbosch. Die prys word toegeken vir haar MA-verhandeling met die titel “Die Suiderkruisfonds en die mobilisering van die Suid-Afrikaanse blanke burgerlike samelewing tydens die Grensoorlog 1968-1989”.

Die Protea Boekhuisprys word geborg deur Protea Boekhuis.

Albert Stratingprys vir Voorkomende Geneeskunde

Die volgende geld by die keuse van ’n kandidaat: Voortreflike bydraes tot ’n vertakking of vertakkings van voorkomende geneeskunde wat as wesenlike bydrae tot die bevordering van die gesondheid van die gemeenskap en die voorkoming van siekte beskou kan word.

Die prys word toegeken aan SJ (Hanlie) Moss, navosingsdirekteur van die fokusarea Fisieke Aktiwiteit, Sport en Rekreasie aan die Noordwes-Universiteit se Potchefstroomkampus.

Epidemiologiese studies dui aan dat fisieke aktiwiteit as ’n belangrike modaliteit in die bevordering van gesondheid kan dien. Vir Hanlie Moss is hierdie navorsingsveld ’n passie en haar wetenskaplike ingesteldheid en ywer, asook die praktiese toepassing van navorsingsresultate werp vrugte af. Sy het onder andere monumentale werk gelewer met verstandelik-gestremde persone waarvoor sy internasionale erkenning gekry het.

DF du Toit-Malherbeprys vir Genealogiese navorsing

Die prys word toegeken aan Gerhard Geldenhuys, emeritus professor van die Departement Toegepaste Wiskunde, Universiteit van Stellenbosch.

Gerhard Geldenhuys ontvang die prys vir die besondere rol wat sy genealogiese navorsing gespeel het op ’n medies-wetenskaplike gebied in die ontrafeling van die molekulêre oorsake van oorerflike siektes.

Elizabeth C Steijnmedalje

Hierdie medalje is ingestel om ’n onderwyser of onderwyseres te bekroon wat sy of haar opvoedingswerk deur medium van Afrikaans doen en wat hom of haar onderskei het op die gebied van praktiese onderwys en opvoeding binne, sowel as buite die klaskamer.  Dit is vernoem na Elizabeth C. Steijn, wat vir baie jare die hoof van die Afrikaanse Hoër Meisieskool in Pretoria was.

Die medalje word toegeken aan Jannie van der Westhuizen, rektor van die Paul Roos Gimnasium, Stellenbosch.

Die kombinasie van Van der Westhuizen se strategiese en praktiese denke, tesame met sy unieke kundigheid rondom onderwys-kompleksiteite in Suid-Afrika, word wyd erken in die skole-sektor, sowel as akademiese kringe.

Besondere erepenning

’n Besondere erepenning word toegeken aan Tommie Sassen, van Pretoria.

Tommie Saseen word beskou as een van Suid-Afrika se werklik groot kunstenaars op die gebied van die ontwerp en maak van stempels vir geldmuntstukke, sowel as medaljes vir spesiale geleenthede en vir prystoekennings. Om ’n stempel vir ’n medalje of vir ’n muntreeks voor te berei en te sny is ’n skaars vaardigheid. Die persoon moet nie net ’n goeie kunstenaar wees nie, maar moet ook oor uitstekende tegniese vermoëns beskik. By die vervaardiging van die stempels is kennis van metale noodsaaklik om te verseker dat ’n goeie weergawe van die beplande ontwerp gedruk word.

Douw Greeff-prys

Die prys word toegeken vir ’n navorsings- of oorsigartikel van hoogstaande wetenskaplike gehalte wat in die SA Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie gedurende die jaar wat die prys voorafgaan, gepubliseer is.

Die prys word toegeken aan Eduard Venter, Phumzile Sibisi en Natasha van de Haar van die Departement Plantkunde en Plant Biotegnologie, Universiteit van Johannesburg en Adriaana Jacobs van die Landbou-navorsingsraad, Plantbeskerming vir hulle artikel “Bakteriële populasieprofiele vanaf diesel verkry by vulstasies” in Die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie, vol 35, no 1 (2016).

Esther Greeff-prys

Die prys word vir ’n navorsings- of oorsigartikel van hoogstaande wetenskaplike gehalte wat in die Tydskrif vir Geesteswetenskappe gepubliseer is, toegeken.

Die prys word vanjaar toegeken aan Nerina Bosman, verbonde aan die Departement Afrikaans, Universiteit van Pretoria vir haar artikel “EET en DRINK in Afrikaans – ’n leksikaal-semantiese ondersoek” in Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Jg 55(1), Maart 2015.

Junior Kaptein Scott-gedenkmedalje (Plantkundige Wetenskappe)

Die medalje kan jaarliks toegeken word vir die beste verhandeling wat by ’n Suid-Afrikaanse universiteit vir die MSc-graad ingedien is (om die beurt in die dierkundige of plantkundige wetenskappe).

Die medalje word toegeken aan SF (Ancia) Cornelius, student van die Noordwes-Universiteit, Potchefstroomkampus. Die titel van haar verhandeling is “Health clinic gardens in North-West Province, South Africa, as complex social-ecological systems”.

Poortprys

Toekenning van hierdie prys word jaarliks oorweeg vir die twee beste skeppende bydraes (poësie, prosa, drama) deur leerlinge in grade 10, 11 en 12.

Die prys word vanjaar toegeken aan:

Prosa: Nina du Preez, ’n graad 10-leerling van die Hoërskool Centurion, Pretoria.

Poësie: Brigitte Geyer, ’n graad 12-leerling van die Afrikaanse Hoër Meisieskool, Pretoria.