Versindaba
~ ‘n Kollektiewe weblog vir die Afrikaanse digkuns ~

The Guardian berig dat die meer as 100 nagelate briewe en poskaarte wat Franz Kafka gedurende sy lewe aan sy lieflingsuster, Ottla, gestuur het, gesamentlik deur die Bodleian Biblioteek in Oxford en die Deutsches Literaturarchiv in Marbach aangekoop is tydens ‘n veiling vroeër vandeesmaand: “The letters have been on deposit in Oxford for 40 years but only for safe-keeping. About a year ago the owners, Kafka’s descendants, said they were minded to put the letters to Ottla up for sale and it became clear that the Bodleian would not be able to afford the full amount, hence the successful approach to Germany.”

Luidens The Guardian se beriggewer: “The man who made the approach to Marbach and spent much time working the phones fund raising was Richard Ovenden, the associate director and keeper of special collections at Bodleian Libraries. He said the joint purchase was ‘a cause for celebration for international scholarship’ which recognised ‘that the pursuit of academic collaboration crosses national boundaries.’”

Wat hierdie briewe aan sy jongste suster so spesiaal maak, is natuurlik die besonderse band wat Kafka met haar gehad het: “He had a very special relationship with her - less formal, more teasing, more loving.”

Die bedrag waarteen dié briewe en poskaarte van eienaar verwissel het, is egter nie bekend gemaak nie.

En intussen wag die wêreld nog steeds op die voorheen ongepubliseerde manuskripte van Kafka wat onlangs na ‘n regsuitspraak vir openbare kennisname beskikbaar gestel moet word deur die erfgename daarvan.

***

Sedert Vrydag het daar twee nuwe bydraes bygekom: Desmond Painter  skryf oor Turkye en meer spesifiek oor Mustafa Yizalan, ‘n Turkse digter. En dan is daar ook nog die onderhoud wat met Jasper van Zyl gevoer is oor sy debuutbundel, Die lewe tussen pikkewyne, wat pas verskyn het.

Ten slotte - geniet die ekstra rusdag. Môre is dit weer alle skouers aan alle wiele.

Mooi bly.

LE

 

 

Met Poetry International Web se mees onlangse uitgawe word daar gekyk na die digkuns van die Japannese digter, Michio Mado, wat op 102-jarige leeftyd na alle waarskynlikheid die oudste lewende digter ter wêreld is. Volgens die oorsigartikel was Mado tot onlangs toe nie juis as ‘n ernstige digter gereken nie, aangesien hy meestal bekend is vir kinderliedjies en -verse. Deesdae word sy digkuns egter in ‘n ietwat ánder lig beskou, aldus Sarah Ream van die PIW-redaksie: “Mado’s poems are linguistically simple and sparse, yet they resonate with a moving spirituality in their quiet contemplation, and wonder, of the small, everyday things of our world, ‘such a distant place where / stars can be mixed / with mosquitoes’.”

Ook Yasuhiro Yotsumoto, redakteur van die Japannese-forum eggo dié siening: “Despite his renowned reputation around the world as a children’s writer and his recent celebrity as a 100-year-old poet, Mado’s poems have rarely been published in mainstream literary magazines or discussed by literary critics. For them, Mado’s poems may appear too straightforward and ‘easy’ to be taken ‘seriously’. But Shuntaro Tanikawa has long recognised the beauty and the depth of Mado’s works and selected poems of his for the audiobook anthology Masters of Modern Japanese Poetry: Six Distinctive Vocies of the Postwar Era (The Morris-Lee Publishing Group, Rosemont, NJ, 1999).”

Aangesien Michio Mado se gedigte besonder kort is, plaas ek vanoggend sommer twee onderaan vir jou leesplesier.

***

Sedert gister het daar ‘n paar interessante bydraes bygekom: Leon de Kock en Cas Vos ‘n briefwisseling tussen hulle vir die Brieweboks gestuur waarin die interaktiewe aspek van vertaling blyk; Amanda Lourens het ‘n blog geplaas oor tierkatmammas, terwyl Elly de Waard haar welkome toetrede tot Wisselkaarten maak met ‘n bydrae (en gedig!) oor Ingrid Jonker.

Ten slotte is daar ook nog die absoluut fassinerende stuk deur Marcelle Olivier oor Indië se Fees van Kleure (Holi) wat onlangs plaasgevind het, die digter Agha Shahid Ali en die ghazal as digvorm, om te geniet.

Lekker lees aan dit alles.

Mooi bly.

LE

 

Why all the time

 

The sun
The moon
The stars

And
The rain
The wind
The rainbow
The echoes in the mountains

Why are
Only the oldest
Always the newest?

 

***

 

Apple

 

As I place
one apple
here

the apple,
its mass,
all by itself
occupies all

Here exists
0ne apple
nothing else

Ah
what is
and what is not
come together
blindingly clear

 

© Michio Mado

 

In ‘n onlangse Nuuswekker het ek geskryf oor Olaf Schümaker as postmoderne sluipskrywer en sy oënskynlike verdagmakery van Marthinus Nijhoff in sy hoedanigheid as rubriekskrywer by De Contrabas. In sy nuutste aflewering, getiteld “Versindaba en van alles“, reageer onse Olaf op dié skrywe met een van die snaakste skryfsels wat ek in ‘n lang tyd onder oë gehad het. (En ja, toegegee, ek staan vlammend in die bloos, want na dese besef ek dat my inherente kwaal van liggelowige naïwiteit my weereens tot die stand van skaamte gebring het …)

Nietemin. Na ‘n ietwat ongewone lang aanloop (vir hom), raak Olaf die Waaiking die volgende kwyt: “Onlangs is mij echter duidelijk geworden dat ik ook een bekende Zuid-Afrikaan ben geworden! Één van mijn stukken is namelijk behandeld op het Zuid-Afrikaanse weblog Versindaba (wat vrij vertaalt naar ‘Ochtendvocht’). Nu is Zuid-Afrika niet gelijk een land dat ik serieus neem, of ooit serieus genomen heb. Zo gebruik ik de bladzijden uit de werken van Ingrid Jonker al sinds jaar en dag voor het origamiklasje dat ik organiseer bij mij in het wooncomplex. Haar poëzie heb ik ooit eens als volgt omschreven in één van mijn beschouwingen die af is gewezen voor plaatsing in de Spits én de Metro: ‘De poëzij van deze Ingrid Jonker mist betekenisvolle duiding, thematiek en politiek-verzetsmatig engagement. In haar werk lijkt maar één onderwerp glas- en keihard terug te komen, en dat is het verzwegen verlangen naar foute interraciale coïtus. De versregels ‘Het kind is de schaduw van de soldaten / op wacht met geweren pantserwagens en knuppels’ staan bol van perverse geilheid en lubriciteit. De zogenaamde ‘soldaten’ van Jonker gooien hun axioma’s graag voor de vorm overboord, juist omdat Jonker op die manier het mathematisch precieze plan dat in haar geheime agenda staat kan redden van de verdrinkingsdood. [...] De personages proberen te overleven door hun redeneringen aan mechanisch aandoende schema’s te onderwerpen. Ze rederneren in de klassieke dualistische postmoderne opvatting van de (in een eerder genoemd stuk (OS)) ‘ollebolleke-ideologie’.”

Mmm, ja. Die snaakste vir my is egter die volgende paragraaf: “Toen ik gisteravond het Versindaba-artikel voor de 200^e keer las onder het genot van een glaasje appelsap aangelengd met spa rood, begonnen mij toch een aantal onheilspellende boodschappen op te vallen die voor de normale lezer zoals u niet met het blote oog zichtbaar zijn. Ik was hier zo van ondersteboven dat ik vanochtend op de grond wakker ben geworden met een grote opgedroogde vlek appelsap die mijn slaappantalon enigszins geruïneerd heeft.”

Ai, ai, ai. En daar dog ek in my naïewe voortvarendheid dat ons plotselinge toename aan besoekers uit die Lae Lande inderdaad nuwe fêns was … Nou blyk dit egter dat dit maar net  Olaf was wat nie genoeg kon kry van sy ‘internasionale roem’ nie; welverdiend soos dit ook al mag wees.

Welgedaan, Olaf … Ek wens net dat my kennis van Nederlands sodanig was dat ek die fyner nuanses van jou meesterlike skryfsels beter kon waardeer. Maar nou ja. So is dit nou maar ten ene maal in die Land van Misverstand. 

***

Die rusdag gister het hom omtrent ook op die webblad laat geld. Gebruik dus die tyd en snuffel rond na stukke wat jy dalk vantevore gemis het. Gaan kyk byvoorbeeld by die Indekse, ondertoe op die skakelkolom aan die regterkant van die hoofblad. Dit is waar alle vorige bydraes gebêre word.

Mooi bly.

LE

 

Vroeër vandeesweek het Martin Bosma, swaargewig van die Partij Voor de Vrijheid (PVV) en ondervoorsitter van die sogenaamde Tweede Kamer in die Nederlandse Parlement, ‘n rubriek geskryf vir die NRC Handelsblad waarin hy Suid-Afrika, en meer spesifiek Afrikaans, op ‘n erg opportunistiese manier betrek het vir politieke gewin.

Ter wille van agtergrond - die PVV is in ons terme ‘n verregse organisasie (Nasionaal-Sosialisties) wat tans heelwat stormwater in Nederland kolk weens uitsprake soos die volgende oor uitlanders in Nederland; ‘n uitspraak wat ook in hul beleidstuk op hul amptelike webblad vervat is: “De massa-immigratie is een geldverslindende linkse hobby. De miljarden die opgaan aan extra gevangenissen, extra politie, extra huizen, extra zorg, extra onderwijs, extra uitkeringen moeten toch ergens vandaan komen. Wie betaalt de prijs voor de multiculturele samenleving? Wie moet steeds de portemonnee trekken? Dat bent u, dat zijn de gewone hardwerkende Nederlanders die nooit gevraagd hebben om de massa-immigratie.”

Nietemin, in sy rubriek - wat terloops begin met Eugène Marais se welbekende “Winternag” en as titel het Nogtans sal jij aan mij gebonden bly - betrek Bosma Afrikaans soos volg: “Wie eenmaal N.P. van Wyk Louw, Dirk Opperman of Eugène Marais heeft gelezen, zal nooit meer lichtvaardig denken over die wonderschone taal. Afrikaans is vereenvoudigd, zeventiende-eeuws Nederlands, bewees linguïst Edith Raidt. In de woorden van Gerard Reve is het Afrikaans „een volwaardige West-Europese cultuurtaal die zich meten kan met het Duits, het Nederlands in Europa, het Engels. Als erkende taal bestaat het nog niet zo lang. Heel lang debatteerden de Afrikaners over de vraag of niet gewoon Nederlands hun taal moest zijn. Dat was bijvoorbeeld de officiële taal van de boerenrepublieken Transvaal en Oranje Vrijstaat, de landen van de ossenwagens en de voortrekkers, van Paul Kruger, Louis Botha en generaal Koos de la Rey. Anno 2011 is het Afrikaans een van de twaalf officiële talen van Zuid-Afrika. Dat betekent in de praktijk dat het Engels overheerst. De traditionele Afrikaanstalige universiteiten zijn verengelst. De taal verliest terrein in het openbare leven. Afrikaners verlaten het land met vliegtuigen vol, om zonder een spoor te verdwijnen, in Nieuw-Zeeland of Australië. Velen werden slachtoffer van ‘plaasmoorden’ - de bloedige aanvallen op boerderijen - of worden gediscrimineerd op de arbeidsmarkt. Zuid-Afrika scoort hoog op alle internationale lijstjes van verkrachting plus moord en doodslag - zoals ze daar zeggen: ons is in die kak. De taal van Breyten Breytenbach en Dan Roodt lijkt niet langer verzekerd van een toekomst. Nederland zou zich daarover baie zorgen moeten maken. Afrikaans is Nederlands. Het voortbestaan van het Afrikaans is het sterkste bewijs dat onze taal een internationale taal is. Er is een tegenbeweging. Jonge Afrikaners - en kleurlingen, want de meest Afrikaanssprekenden hebben een kleurtje - proberen hun taal te redden. Steeds harder klinkt de roep om een eigen stukje onder de zon voor Afrikaners, een volksstaat. Ook de Taalunie, waarin Nederland, Vlaanderen en Suriname samenwerken, ontfermt zich over het Afrikaans. Zaterdag wordt het nieuwe woordenboek Afrikaans-Nederlands gepresenteerd. In juni is er een driedaags cultureel festival over het Afrikaans. Lichtpuntjes, niet meer. Onze talen zijn diep verbonden - in de woorden van Elisabeth Eybers, de Zuid-Afrikaanse dichter die de helft van haar leven in Amsterdam woonde: Nogtans sal jij aan mij gebonden bly / Met die onsigb’re naelstreng wat nie breek. Ook bij deze temperatuur ligt daarom vandaag weer Winternag naast mijn hamer.”

Nou ja, toe. Soos Breyten Breytenbach in ‘n persoonlike e-pos opmerk: Met sulke vriende, wie het vyande nodig?! ‘n Mens het immers die reg om te besluit met wie jy jou wil assosieer en met wie nie. So het hy dan ook in ‘n sterk bewoorde repliek aan die NRC Handelsblad op Bosma se stuk reageer wat ons met sy vergunning in die Brieweboks plaas.

As leestoegif, in antwoord op dhr. Bosma se politieke opportunisme, die liriek van Johannes Kerkorrel se bekende “Halala Afrika” onder aan die Nuuswekker. “Het voortbestaan van het Afrikaans is het sterkste bewijs dat onze taal een internationale taal is.” Lagwekkend. Vandag is Vryheidsdag. Daarom, by gebrek aan brood, laat hom koek (vr)eet. Selfs die Afrikaanses het hul trots. En mag ons ‘wonderskone taal’ nooit ooit weer as politieke speelbal gebruik word nie.

Ten slotte, hierdie hele gedoente herinner op ‘n manier aan die kwessie van kosmopool en provinsie waaroor Charl-Pierre Naudé dit in sy laaste aflewerings as blogger gehad het. Hier is die bydrae wat einste Breyten gelewer het oor dié onderwerp.

***

Gisteraand het Edwin Fagel ‘n nuwe bydrae tot Wisselkaarten geplaas wat jy vanoggend saam met Breyten se repliek kan geniet.

Mooi bly.

LE

 

Halala Afrika

Toe die wêreld hier nog jong was en die horison wyd en oop
Was dit groen hier in die halfrond, suid van die ewenaar
En in die skemer as die son sak en die beeste huis toe loop
Klink die roepstem van die vroue oor die heuwels van die land:
Halala, ewig is ons Afrika.
Tula tula mtanami, tula tula sanaboni, tula tula mtanami,
Ubab uzobuya sihlale naye, ubab uzobuya sihlale sonke, Hmmm-Hmmm

Toe kom die skepe uit die weste, wit seile oor die see
Om te vra vir kos en water en te bly vir so veel meer.
En die land wat een tyd oop was, die land het ons verruil
Vir die ghetto’s van die stede is ons koperdraad gegee.
Halala, ewig is ons Afrika
Halala, sasiphila, kamnandi, halala, mayibuye Afrika
Tula tula mtanami, tula tula sanaboni, tula tula mtanami,
Ubab uzobuya sihlale naye, ubab uzobuya sihlale sonke, Hmmm-Hmmm

Daar was rykdom in die maag van ons moeder Afrika
Diamante en ook steenkool, goud, edel metaal
En die mense word die slawe hier want die mense word betaal
Om te tonnel in die aarde elke greintjie uit te haal
En die groot en oop grasvlaktes span dit toe met doringdraad
En van die olifant tot die gemsbok al die diere moes kom buig
Voor die mag van die grootwildjagter voor die mag van sy groot geweer
Totdat net die stilte oorbly, totdat net die stilte heers.

Halala, ewig is ons Afrika.
Halala, sasiphila, kamnandi, halala, mayibuye Afrika
Sasidjapolutjoloythina
Halala, sasiphila, kamnandi, halala, mayibuye Afrika

 

©  Johannes Kerkorrel (1961-2002)

Die New York Review is nie net een van die mees gerespekteerde internasionale publikasies nie, maar met verloop van jare het hulle natuurlik ook gereeld gedigte geplaas van die vernaamste digters ter wêreld: “Over the years some five hundred poems have appeared in the pages of The New York Review. A great range of poets, preoccupied with themes both personal and political, often translated from different languages-W.H. Auden, Seamus Heaney, Zbigniew Herbert, John Berryman, Theodore Roethke, Wisława Szymborska, John Ashbery, and Czeslaw Miłosz, to name a handful-have contributed to the Review.”

Volgens ‘n verklaring op hul webblad het die redaksie van hierdie gesogte publikasie besluit dat hul bydrae tot die Amerikaanse poësiemaand (April) gaan wees om vir die duur van die maand elke dag een van hierdie verse op hul webblad te plaas.

Digters van wie daar verse verskyn het, is onder andere: Zbigniew Herbert: Achilles. Penthesilea (1993), Karl Kirchwey, K. 453 (1987), Les A. Murray, Mercurial September (1987), James Merrill, Casual Wear (1984) en W.H. Auden, Ode to the Diencephalon (1972).

En synde ‘n skaamtelose bewonderaar van die Poolse digter Zbigniew Herbert se poësie, plaas ek graag sy gedig, “Achilles. Penthesilea”, onder aan vanoggend se Nuuswekker. Dié gedig is in 1993 deur Joseph Brodsky in Engels vertaal.

***

Dan wil dit voorkom asof ons gereelde bydraers omtrent besluit het om hierdie langnaweek na waarde te skat, aangesien daar geen nuwe leesstukke is om aan te kondig nie. So, geniet gerus die tyd om in te haal op agterstallige leeswerk; maak veral seker dat jy Philip de Vos se stuk, wat Vrydag geplaas was, onder oë kry.

Mooi bly.

LE 

 

Achilles. Penthesilea

When Achilles with his short sword pierced the breast of Penthesilea
and as usual twisted the blade thrice in the wound, he noticed
that the queen of the Amazons was lovely.
He laid her carefully on the sand, took off her heavy helmet, unclasped her hair,
and gently arranged her hands on her bosom. He lacked, however, the courage
to shut her eyes.
He gave her one more, last, farewell look, and, as though suddenly overpowered
by an outer force, cried-the way neither he nor other
heroes of that great war ever cried-in a quiet, mesmeric, dawdling,
aimless voice, ebbing with grief and with
rue, whose cadence was new to the offspring of Thetis. The cry’s lengthy vowels, like
leaves, were falling upon the neck, breasts, knees of Penthesilea,
wrapping the length of her grown-cold body.
She herself was preparing for Eternal Hunts in the fathomless forests.
Her still open eyes stared from afar at the victor
with azure, steady hatred.

© Zbigniew Herbert (vertaal deur Joseph Brodsky)

 

Volgens ‘n berig by De Contrabas is die kortlys vir vanjaar se toekenning van die C. Buddingh-prys verlede week bekend gemaak. Dié prys, wat soortgelyk is aan ons eie Ingrid Jonker-prys, beloop € 1.200 en word jaarliks aan die beste poësiedebuut van die voorafgaande jaar toegeken.

Die genomineerdes (in alfabetiese volgorde) is: Y.M. Dangre (Meisje dat ik nog moet), Dennis Gaens (Ik en mijn mensen), Marjolijn van Heemstra (Als Mozes had doorgevraagd) en Lieke Marsman (Wat ik mijzelf graag voorhoud).

Die beoordelaars is Anja de Feijter, Koen Stassijns en Maarten Elzinga. Die prys sal tydens vanjaar se 42ste Internasionale Poësiefees te Rotterdam op Donderdag, 16 Junie, aangekondig word. (Die fees self duur van 14 tot 19 Junie 2011.)

Nietemin, geoordeel aan die reaksie in die Nederlandse media, moet Lieke Marsman na alle waarskynlikheid beskou word as een van die gunstelinge om met dié gesogte prys bekroon te word. In sy bespreking van haar bundel het Luuk Gruwez soos volg geskryf: “Wat ik mijzelf graag voorhoud, het debuut van de tweeëntwintigjarige Lieke Marsman, wordt door enkele Nederlandse recensenten bejubeld als een der beloftevolste debuten van de jongste jaren. Daar valt inderdaad veel voor te zeggen, hoewel - zoals steeds bij een debuut dat boven het maaiveld uitsteekt - het klassieke gevaar van overschatting dreigt [...] Doorgaans komt een debutant niet los van zijn ik, stelt hij zich daarover geen vragen. Niet zo Lieke Marsman. Zeer matuur is deze bespiegeling van haar waarmee zij zich onthecht van de persoonlijke biografie: ‘We zijn heel stil terwijl ik haast voor het eerst een gedicht schrijf/ waarin ik niet begin met enkel ‘ik’ (…).’ Het zijn woorden die erop wijzen dat de dichter, hoe jong ook, al beseft dat het persoonlijke pas interessant is wanneer het tot iets universeels wordt getransformeerd. En inderdaad, hier spreekt iemand die, precies omdat zij in staat is los te laten, de buitenwereld toelaat zonder dat zij er haar eigen identiteit moet bij inboeten.”

Mmm, Klink beslis indrukwekkend. Vir jou leesplesier volg die openingsgedig waarna Luuk so prominent verwys in sy bespreking van haar bundel, onderaan. (Lees ook die volledige bespreking by Wisselkaarten.)

***

Sedert Vrydag het Philip de Vos ‘n nuwe blog geplaas oor boeke wat sy lewe verander het. Pure leesplesier, soos altyd. 

Geniet dit. En so ook hierdie week wat (hopelik) rus-rus gaan verloop.

Mooi bly.

LE 

 

Vasthoudendheid

 

Er bestaan vele redenen waardoor je niet stil
kunt blijven liggen, ’s nachts. Als je steeds
moet hoesten, bijvoorbeeld, zal je lichaam
op en neer schokken alsof je op een rijkoets ligt en
als je erg ziek bent, een lijkwagen. Of het is zo
dat je niet weet waar je moet kijken, omdat alles
voor je ogen rood is. Je ogen zijn zo rood, omdat
iemand heeft gezegd dat je ogen zo blauw zijn en
dat heeft je geraakt. Het fijne aan geraakt worden
is dat het niet lang hoeft te duren om lang
te blijven duren en het vreemde aan geraakt zijn
is dat het nagalmt en nastampt en toch ben je
er stil van. Het mooie aan het woord stil is dat het
iets zegt over geluid en beweging en het bijzondere
aan geluid is dat het bestaat uit beweging. Het fijne
aan beweging is dat het zo ingetogen is, je kunt
heel zacht je huid laten voelen dat iemand anders
je huid voelt. Tegelijkertijd is het fijne aan beweging
juist dat het uitbundig is, je kunt heel hardnekkig
een dansend monster in je voeten hebben zitten, dat
je hakken de hele avond de grond in wil stampen.
Maar het vreemde aan een hele avond is dat je soms
niet weet welke vorm van beweging je het liefst
lang laat duren. Gelukkig is het goede aan iets lang
laten duren dat alles op den duur weer terug stil valt.
En wat ik het allermooiste aan het woord stil vind,
is dat je er in het Engels een l aan kunt plakken,
waardoor we elkaar kunnen vragen, waarom we
nog steeds niet gaan slapen

 

© Lieke Marsman (Wat ik mijzelf graag voorhoud, 2010: Uitgeverij G.A. van Oorschot)

 

“April is the cruellest month, breeding / Lilacs out of the dead land, mixing / Memory and desire, / stirring / Dull roots with spring rain”, het TS Eliot in “The Burial of the Dead” geskryf. En waar die Afrikaanse digkuns enkele jare gelede geruk was deur die enorme verlies aan ‘n hele aantal van haar mees prominente digters; stemme soos Ronnie Belcher, Jan de Bruyn, IL de Villiers, Lucas Malan en George Weideman, wil dit nou voorkom asof die noodlot in alle erns begin kap het in die bos van ons Engelse kollegas, met digters soos Stephen Watson (6 November 1954 - 10 April 2011) en Patrick Cullinan (25 May 1933 - 14 April 2011) wat vroeër vandeesmaand oorlede is.

In my soeke na inligting oor bogenoemde digters, lees ek die volgende oor Stephen Watson op Wikipedia: “Creatively, he believed that that poetry and literature can stand on their own and need not refer to politics, or the struggle for liberation, in order to be valid. He took a strong stand on poetic relativism, believing it was possible and desirable to differentiate between ‘good’ and ‘bad’ poetry - a stance that has drawn criticism. As a literary critic, Watson suggested that ‘South Africa is held together by a nexus of peoples ‘dreaming’ each other in terms of the myths that the distance between them creates’.”

Nog ‘n treffende samevatting van Watson se besonderse digwerk, is op Poetry International Web te vinde, waar Roy Robins die volgende opmerking maak: “For over thirty years, Stephen Watson has been lyrically mapping South Africa, both as a shifting ecosystem and as a psychic landmass, an outward expression of the self. In Watson’s world, place is indistinguishable from displacement, loss from longing, lust from loneliness. To be alive is to be unsettled, and to be unsettled is to stray. Watson’s poetry is most frequently written in the third person, and his protagonists are almost always alone. Solitude invites reflection, and reflection takes its form in division and self doubt. Only the landscape is permanent, and sometimes not even that.”

By wyse van huldeblyk volg sy gedig “The Gift” onder aan die Nuuswekker.

Patrick Roland Cullinan is eweneens ‘n digter wat breë en duidelik waarneembare spore in ons letterkunde getrap het; iemand vir wie die gehalte van die vers ononderhandelbaar was en daarom (veral tydens die apartheidsjare) dikwels daarvoor gekritiseer was dat sy verse nie genoegsaam ‘polities’ van aard was nie. Hieroor het hy hom soos volg uitgelaat: “To talk of ‘literature’, of good writing, of art may be obscene or almost obscene in a society as self-destructing, engrossed in conflict as this one is. But the important word is almost. For however cluttered by violence and potential annihilation a society may find itself, it is the writers and the artists who portray the reality of this process… There are multiple ways of telling the truth.” (Wikipedia.)

Cullinan het, net soos Stephen Watson, buiten sy poësie ook baie ánder werke geproduseer; waaronder die wonderlike omdigtings van Eugenio Montale se gedigte. Hiervoor is hy in 2003 deur die Italiaanse regering vereer.

As huldeblyk plaas ek dan juis een van dié omdigtings, “The House on the Frontier“, onderaan vanoggend se Nuuswekker.

***

Sedert gister het Andries Bezuidenhout ‘n blog geplaas waarin hy vertel van wat hy alles beplan vir die aantal rusdae wat op hande is. Ek vermoed dat ons almal uitsien na ‘n rustyd sonder woelinge.

Daarom - geniet dit. Ons hervat weer Maandag.

Mooi bly.

LE 

The Gift

 

You brought me other worlds, here
where the fir trees stand, each one a mast
stepped in the noon basin of its shadow,
where the thatch in its stillness, thickness,
is laid reed on reed in the Christmas heat.

You gave me this hill-station, world
where each day the mountains parent a cloud
that goes husbanding its cloud-shadow
far below, across the high grasslands, far
into the afternoons of the African montane.

It was there again, in that high country,
that we could watch those clouds
go riding their own cloud-shadows
high over the logging roads, cascades,
back into the mountains fluted by their stone.

You brought a world that love returns
us to - the plains and their poetics, space,
piebald under the play of light and shade,
and that carry us even as they run,
their clouds dilate, evaporate,

far as the Winterberg, curving away into the south

far as the Amatolas, Mountains of the Calf.

 

© Stephen Watson (Uit: The Light Echo, 2007: Penguin)

***

The House on the Frontier

From the Italian of Eugenio Montale

Forget. You have forgotten
that house on the frontier,
the cliff that waits for you,
desolate, sheer above rocks.
You do not remember
the night your thoughts
swarmed about the house,
immortal, uneasy.

For years a gale has lashed the walls.
When you laugh you are unhappy.
For no reason the compass
swings crazily. You cannot guess
what way the dice will fall.
You have forgotten. Another time
distracts your memory. The thread
winds round and I . . .

I hold one end, but the house
goes back and back and the cock
on the roof is dark with smoke:
it spins and has no pity.
I hold one end
but you are alone.
At night I cannot hear
the sound of your breathing.

Yes, here is the horizon -
and once or twice I have seen
the lights of a passing tanker.
Is this where we cross? (And always
the breakers that swarm on the rocks,

the crumbling away.) You
do not remember the house, all night
it has been my own.

I do not know who has entered it
or who it is that has left.

 

© Patrick Cullinan (Uit: Selected Poems, 1961-1994, 2003: Snailpress)

 

Vroeër vandeesweek is vanjaar se Pulitzer-pryswenners bekend gemaak en volgens die New York Times se berig word die Pulitzer vir poësie aan Kay Ryan, voormalige poet laureate, toegeken vir haar versamelbundel The Best of It: New and Selected Poems: “Ms. Ryan’s poems are as slim as runway models, so tiny you could almost tweet them. Their compact refinement, though, does not suggest ease or chic. Her voice is quizzical and impertinent, funny in uncomfortable ways, scuffed by failure and loss,” aldus NYT se beriggewer.

Alhoewel erkenning vir haar werk redelik laat in haar loopbaan gekom het, het pryse in die onlangse verlede met aanhoudende eentonige reëlmaat op haar toegesak. Hieronder tel pryse en toekennings deur die Guggenheim Foundation, die National Endowment for the Arts, ‘n Ingram Merrill Award, die Union League Poetry Prize, ‘n Maurice English Poetry Award, drie Pushcart- pryse en in 2004 die Ruth Lilly Poetry Prize, wat $100 000 werd is. Haar gedigte verskyn gereeld in gesogte publikasies soos The New Yorker, The Atlantic Monthly en The New York Review of Books.

Van haar digkuns het JD McClatchy die volgende gesê: “”Her poems are compact, exhilarating, strange affairs, like Erik Satie miniatures or Joseph Cornell boxes. She is an anomaly in today’s literary culture: as intense and elliptical as Dickinson, as buoyant and rueful as Frost.”

Vir jou leesplesier plaas ek Kay Ryan se gedig “Patience” onder aan hierdie Nuuswekker.

***

Graag fokus ek vanoggend jou aandag op drie nuwe verse van Hans Pienaar wat in sy gedigtekamer geplaas is; van Daniel Hugo is vertalings van twee gedigte deur R.S. Thomas ontvang en van Zandra Bezuidenhout haar resensie van Uit die wit lig van my land gesny, die huldigingsbundel van T.T. Cloete aan sy oorlede vrou, Anna, wat deur Pooka Uitgewers uitgegee is.

Lekker lees aan dit alles.

LE

 

Patience

Patience is

wider than one

once envisioned,

with ribbons

of rivers

and distant

ranges and

tasks undertaken

and finished

with modest

relish by

natives in their

native dress.

Who would

have guessed

it possible

that waiting

is sustainable-

a place with

its own harvests.

Or that in

time's fullness

the diamonds

of patience

couldn't be

distinguished

from the genuine

in brilliance

or hardness

 

© Kay Ryan

 

 

‘n Besonderse inisiatief van deBuren, ‘n organisasie wat nogal sterk aan ons eie ATKV herinner, is die Literaire Pleidooi waarvolgens die publiek stem ten gunste van ‘n gestorwe digter se permanente opname in die Letterkundige Museum te Den Haag. Volgens die berig op deBuren se webblad word ‘n honderd Lae Landse digters in Het Pantheon by wyse van ‘n permanente uitstalling vereer.

Die pleidooi vir vanjaar se opname het enkele weke gelede in Antwerp plaasgevind en is deur die Letterenhuis in Antwerpen, het Vlaams-Nederlands Huis deBuren en die Letterkundig Museum in Den Haag gereël. Die twee kandidate vir opname was J.A. Dèr Mouw (1863-1919) en Herman de Coninck (1944-1997). Pleidooie ten gunste van Dèr Mouw is deur Hans van den Bergh en Anton Korteweg gelewer en vir De Coninck was Piet Piryns en Delphine Lecompte die motiveerders.

Na ‘n hewige debat in ‘n stampvol saal in Antwerp se Letterenhuis het die publiek met 142 stemme teen 25 ten gunste van Herman de Coninck se opname in Het Pantheon gestem. Maar, volgens ene Edith de Gilde, wat ‘n kommentaar by deBuren se aankondiging geplaas het, was Dèr Mouw se neerlaag ‘n eerbare een: “In een zaal vol Antwerpenaren was er voor Dèr Mouw alleen eer te behalen, geen overwinning. En die werd behaald. Ruimschoots. Het was een fraaie nederlaag.”

Nou ja, toe. Jan Pollet is egter van mening dat dit Piet Piryns se vurige pleidooi was wat die publiek ten gunste van De Coninck laat besluit het: “Als de gedichten van Herman de Coninck vandaag nog altijd gelezen worden, is dat omdat ze een geheim in zich dragen dat intrigeert en blijft intrigeren. Het zijn oefeningen in doodgaan.  En net daarom was poëzie voor Herman de Coninck een primaire levensbehoefte - ‘een liturgie ter viering van het feit dat er geen hiernamaals is, een taalritueel om desondanks het verlangen in ere te houden naar al wat meer is dan hier en nu. Want zonder dat verlangen zou het nog veel erger zijn.’,” het Piryns onder andere gesê.

Die pleitstukke kan op deBuren se webblad gelees word.

As leestoegif, vanoggend ‘n gedig van Herman de Coninck soos dit deur Daniel Hugo in Afrikaans vertaal is, onderaan. En kyk sommer ook weer na Yves T’Sjoen se insiggewende essay oor Herman de Coninck en die besonderse band wat dié digter met Suid-Afrika gehad het.

***

Verlede Saterdag is As die woorde begin droom, ‘n versamelbundel uit Wilhelm Knobel se gedigte, in Stellenbosch bekend gestel. Ampie Coetzee het die woord gevoer. Sy oorskouing van hierdie besonderse digkuns is gister geplaas.

Geniet dit.

LE

 

Denkend aan vroeëre gedigte

 

Ons was jonk, ons het die taal

soos ‘n perd bestyg en uitdagend

oor die velde gery, lasso’s

van woorde geslinger na alles

wat ons wou verower. O,

dit was dolle roekelose ritte. Wees tog

maar versigtig, het die kritici agter ons aan geroep.

 

En saans het die taal nog gestaan en natril,

op stal in ‘n gedig, runnikend

van heimwee na die maan

en na die verste betekenisse.

 

© Herman de Coninck (Uit: Die lenige liefde, Protea Boekhuis, 2009) 

 

In ‘n situasie wat sterk herinner aan die plaaslike skrywersverset teen Media24 se voorneme om ‘n Nasionale Boekeredakteur aan te stel, het die Nederlandse skrywers verlede week by monde van die Nederlandse Vereniging van Letterkundigen (VvL) ‘n sterk bewoorde pamflet gepubliseer waarin hulle hul misnoeë uitspreek jeens die regering se volgehoue marginalisering van die letterkunde en besnoeiing aan kultuurbegrotings.

“Onder de kop Het is een schande geeft de Nederlandse Vereniging van Letterkundigen (VvL) in een speciaal krantje lucht aan haar verontwaardiging over de manier waarop er de afgelopen maanden wordt gesproken over kunst en kunstenaars. In het pamflet uiten schrijvers, vertalers en andere literatoren  hun onbehagen. Wij willen het niet hebben over geld, wij zullen het hebben over waarde, zo stelt het pamflet, dat boordevol getuigenissen zit. ” (De Papieren Man.)

Verskeie skrywers verwoord hul ontsteltenis in dié versetskrif. “Beste Henk en Ingrid, er wordt over jullie gepraat en geschreven alsof jullie halve imbecielen zijn. Alsof jullie geen smaak hebben voor het goede en interessante of voor het verfijnde. Dat vind ik beledigend. Dat laten jullie toch niet op je zitten?” skryf Judith Herzberg, byvoorbeeld. En Renate Dorrestein: “Literatuur is geen ‘linkse hobby’ of ‘elitekunst’. Literatuur laat ons zien wat het betekent om mens te zijn, en ook hoe moeilijk het is om een fatsoenlijk mens te blijven als de omstandigheden onfatsoenlijk worden.”

Dit is egter veral Johannes van Dam se kommentaar wat ‘n mens  ernstige stof tot nadenke gee en dwing om dit ook op ons eie vervlakkende situasie tans van toepassing te maak: “Kunst is een van de basisbenodigdheden van het leven en noodzakelijk voor de kwaliteit daarvan. Entertainment is op zijn best een verdovingsmiddel, opium van het volk. Speculeren op de verkoopbaarheid van entertainment ter vervanging van het noodzakelijke steunen van kunst is als drugs verkopen op het schoolplein.”

En dan, ten slotte ene Mensje van Keulen se opmerking “Een regering die zich van kunstenaars afkeert, riskeert een barbaars land”, wat sterk herinner aan Winston Churchill se reaksie toe daar tydens die Tweede Wêreldoorlog druk op hom geplaas was om die kunsbegrotings te sny ten gunste van die oorlogspoging en die hoë kostes verbonde daaraan. “Maar waar vechten wij dan nog voor?”, was glo sy antwoord; aldus die aanhaling op die laaste bladsy van die versetskrif.

Maar ai, hoe om dié boodskap ook deurgegee te kry na ons eie koor van heethoofde hier ter lande.

Nietemin, vir jou leesplesier volg daar ‘n interessante gedig onder aan hierdie Nuuswekker. Dit is ‘n gedig, “The Influenza“, wat Chruchill in 1890 as 15-jarige aan die Harrow School geskryf het. Op die amptelike webblad vir die Winston Churchill Centre skryf Douglas J. Hall soos volg daaroor: “The poem is remarkably accomplished for a fifteen-year-old and gives an early glimpse of Churchill’s command of language, his sense of history and his impish humour. It was published in The Harrovian, the Harrow School magazine, fifty years later on 10 December 1940, when the ‘Famous Old Harrovian’ had become quite a celebrity.”

***

Sedert gister het daar nuwe bydraes bygekom deur Andries Bezuidenhout (’n skakel) en Marlies Taljard wat ‘n gedig van T.T. Cloete binne konteks plaas …

Mooi bly.

LE 

 

THE INFLUENZA

Oh how shall I its deeds recount
Or measure the untold amount
Of ills that it has done?
From China’s bright celestial land
E’en to Arabia’s thirsty sand
It journeyed with the sun.

O’er miles of bleak Siberia’s plains
Where Russian exiles toil in chains
It moved with noiseless tread;
And as it slowly glided by
There followed it across the sky
The spirits of the dead.

The Ural peaks by it were scaled
And every bar and barrier failed
To turn it from its way;
Slowly and surely on it came,
Heralded by its awful fame,
Increasing day by day.

On Moscow’s fair and famous town
Where fell the first Napoleon’s crown
It made a direful swoop;
The rich, the poor, the high, the low
Alike the various symptoms know,
Alike before it droop.

Nor adverse winds, nor floods of rain
Might stay the thrice-accursed bane;
And with unsparing hand,
Impartial, cruel and severe
It travelled on allied with fear
And smote the fatherland.

Fair Alsace and forlorn Lorraine,
The cause of bitterness and pain
In many a Gaelic breast,
Receive the vile, insatiate scourge,
And from their towns with it emerge
And never stay nor rest.

And now Europa groans aloud,
And ‘neath the heavy thunder-cloud
Hushed is both song and dance;
The germs of illness wend their way
To westward each succeeding day
And enter merry France.

Fair land of Gaul, thy patriots brave
Who fear not death and scorn the grave
Cannot this foe oppose,
Whose loathsome hand and cruel sting,
Whose poisonous breath and blighted wing
Full well thy cities know.

In Calais port the illness stays,
As did the French in former days,
To threaten Freedom’s isle;
But now no Nelson could o’erthrow
This cruel, unconquerable foe,
Nor save us from its guile.

Yet Father Neptune strove right well
To moderate this plague of Hell,
And thwart it in its course;
And though it passed the streak of brine
And penetrated this thin line,
It came with broken force.

For though it ravaged far and wide
Both village, town and countryside,
Its power to kill was o’er;
And with the favouring winds of Spring
(Blest is the time of which I sing)
It left our native shore.

God shield our Empire from the might
Of war or famine, plague or blight
And all the power of Hell,
And keep it ever in the hands
Of those who fought ‘gainst other lands,
Who fought and conquered well.

 

© Winston Churchill (Harrow School Magazine, 10 Desember 1940)

 

Groot opgewondenheid heers tans in die krieketwêreld nadat die nuwe krieketembleem vir die verdroogde Proteas verlede week bekend gemaak is. Die debat rondom die uitgediende protea as embleem vir die sukkelende nasionale krieketspan het sy aanloop gehad toe Mickey Arthur, die voormalige nasionale afrigter, kort na die soveelste onsuksesvolle wêreldtoernooi gewag gemaak het van die sielkundige gedierte genaamd ‘verstikking’ op hul skouers: “The monkey’s almost become a gorilla now,” het hy na bewering gesê, “and until we win an ICC event it’s always going to be there I’m afraid.”

Craig Matthews, voormalige krieketspeler en -afrigter se reaksie hierop was egter kort en bondig: “I don’t think we choked this time. We never played well enough to choke.”

Volgens ‘n sielkundige, wat verkies om anoniem te bly, is vrees vir mislukking die voor die hand liggende verduideliking vir die Proteas se voortslepende gesukkelry in amptelike wêreldtoernooi. “Dit kom daarop neer dat jy jouself té ernstig opneem en selfs beter ag as wat jy in der waarheid is. Dit het tot gevolg dat jy jou deurentyd moet ‘bewys’; gevolglik word daar van meet af reeds op die uitslag gekonsentreer in plaas daarvan dat op die proses gekonsentreer word. Trouens, om 100% te wil verbeter met iets - onthou hul suksesratio tot dusver is nul - is dit ‘n bykans onmoontlike taak. Maar, indien jy 100 dinge kan identifiseer om net 1% beter te doen, is die saak gewonne.”

Maar, nou ja. Met sowel die Nasionale afrigter as kaptein wat sedert die IKK se wêreldbekerreeks in Indië hul onderskeie poste vakant verklaar het, het die IKK die geleentheid gesien om dieselfde smaaklose ertjies met ‘n nuwe etiket te bemark. (Re-branding noerm hulle dit in besigheidstaal.) ‘n Kommissie van ondersoek is gelas en na etlike vergaderings is daar besluit om hul innerlike demone kaalvuis te konfronteer en die artisjok as Krieket-embleem in die plek van die gebruiklike protea te aanvaar; iets wat in die lig van die self-fulfilling prophecy, waarna die anonieme sielkundige hierbo verwys het, netjies systap. “It has been decided that we should endeavour to shed all negativity about the Proteas after their dismal performance at the World Cup,” het ‘n woordvoerder van die SAKR aan XBox360 South African Community gesê. ”Therefore the logo will be changed. The idea is to try and connect with the public again and gain back their confidence. The Protea will no longer appear in the Protea logo, but will rather be replaced with the Artichoke, a symbol which the public will no doubt accept … At its very best the protea remains representative of a very small part of our floral heritage. It is a flawed symbol of national unity and do not deserve to be seen as such. The artichoke is far better in this regard because life itself is like  eating artichokes; you have got to go through so much to get so little.”

Op Facebook was die reaksie eweneens blitsig en verwoestend: “These things are just plain annoying. After all the trouble you go to, you get about as much actual ‘food’ out of eating an artichoke as you would from licking 30 or 40 postage stamps. Have the shrimp cocktail instead,” het ene Miss Piggy kwytgeraak. “I’m afraid that they’ll never be vegetables - even artichokes have hearts,” het ene Amélie Poulain van haar laat hoor.

Nou mag jy jouself afvra wat de drommel het krieket nou met die digkuns te make; afgesien daarvan dat daar nogal ‘n hele paar pertinente lewenslesse in bogenoemde opgesluit lê. Die feit is egter dat die artisjok reeds seder HJ Pieterse se bundel, Die Burg van Hertog Bloubaard, in 2000, ’n onaantasbare plek in ons digkuns beklee. Of dit egter gesien moet word as ‘n liefdesverklaring jeens die new look artisjokke is egter te betwyfel.

Nietemin, geniet die vers; dit bied immers veel meer plesier hier op die blou Maandag as wat enige brousel krieket ooit sal kan. (Terloops, dit word met die vriendelike vergunning van die digter geplaas. So hou op wôrrie oor die toepaslikheid daarvan.)

***

Sedert Vrydag het daar twee nuwe bydraes tot Wisselkaarten bygekom.  Luuk Gruwez ‘n bespreking geplaas van Leonrad Nolens se mees onlangse digbundel, terwyl Stefaan Goossens vertel van die vyfde Nag van die Poësie. (Met ‘n agternakyk na die geskiedenis daarvan.) Fassinerende leesstof, inderdaad. En dan het Pieter Odendaal eweneens ‘n besonderse bydrae gelewer oor die liefde aan die hand van ‘n Philip Larkin-vers.

Geniet die week …

LE

 

Artisjok

 

Laatnag vleg ‘n skielike ritseling

My stadig los

Uit swaar arms van my geliefde,

Donker suster van my dood.

 

Dou sak heeltemal te vroeg vanjaar

Op my grasperk en plante neer.

Takke en blare ril nog waarskuwend

As ek deur die wind na my groentetuin beur.

 

My flitslig skok die grootste plant

Wat haar lang, silwergrys blare vou,

Ritselend toe, dig

Om die geheime, pers, glinsterende vrug.

 

Raak my aan, asseblief,

Raak my nie nou al aan nie.

Uit hierdie bitter grond gebore

Tussen windhande wat my wil klief.

 

Ek vou die stingels versigtig weg,

Pluk ‘n paar blare en proe,

Huiwerig om my tong,

Donkergroen, suursoet parfuum van die nag.

 

Net een maal het ek jou so sien lê

Ná ‘n laatnagmaal van artisjok.

Jou hande was lig oor jou borste gevou,

Jou bene terughoudend gekruis.

 

Laag vir laag het ek jou afgeskil

Met ‘n versigtige, moedelose tong,

Tot by die diep, geheime, bitter vrug

Wat weer terugtrek tussen jou dye.

 

Deur strelende hande van jou geliefde,

Jou lokkende suster van die slaap

Kon ek hoor: raak my aan, asseblief,

Raak my nooit meer aan nie;

 

te lig om ‘n groen hart finaal te klief.

 

© H.J. Pieterse (uit: Die burg van hertog Bloubaard, Tafelberg, 2000)

 

Verlede Saterdag is sewe mense dood tydens ‘n skietorgie in ‘n winkelsentrum in die Nederlandse dorpie Alphen aan den Rijn. Nog sestien mense is gewond; drie van hulle heel kritiek. Die skieter, Tristan van der Vlis, het homself daarna om die lewe gebring. Luidens die berig by NRC Handelsblad: “De dader gebruikte een automatisch vuurwapen om om zich heen te schieten. Van der Vlis is een bekende van de politie, maar nog niet duidelijk is in welk opzicht. De man is een autochtone inwoner van Alphen aan den Rijn die lid was van een schietclub en vergunningen had voor vijf wapens.”

Tragies genoeg was een van die eerste slagoffers die Siriese digter Nadim Youssef. As lid van die verbode Kurdiese Werkersparty (PKK) was hy ‘n politieke voortvlugtige wat asiel in Nederland ontvang het. Eergister is hy begrawe in die dorpie Alphen aan den Rijn, ten noorde van Rotterdam, waar hy sedert 2007 saam met sy gesin ‘n heenkome gevind en in gewaande veiligheid gewoon het.  

 ”He struggled against the regime in Syria for 20 years,” het sy vriend Kawa Rashid aan Radio Netherlands Worldwide gesê. “They didn’t manage to kill him in Syria. He survived an assassination attempt. Now he’s been killed by a madman in the Netherlands. Nadim and I were to go to Brussels together with other Syrian activists for talks with members of the European Commission and European parliament. The delegation will now not include Nadim. It’s a great loss.”

Nietemin, die rede vir vanoggend se Nuuswekker is eintlik die gedig wat Kader Abdolah, Iranese digter en eweneens ‘n politieke vlugteling, oor sy vriend en mede-digter se tragiese afsterwe geskryf het. Dié gedig is tydens Youssef se begrafnis voorgedra en kan ook op die webblad wat deur Youssef se seun ter ere van sy vader tot stand gebring is, gelees word.

Vir jou leesgerief volg dit ook onder aan hierdie Nuuswekker.

***

Vanoggend is daar ’n nuwe bydrae deur Edwin Fagel om te geniet; met ‘n besonderse vers deur Cesare Pavese daarby. Gebruik dan sommer ook die tyd hierdie naweek om in te haal op jou agterstallige leeswerk.

En daarmee is die week alweer kapot. Ons hervat weer Maandag.

Mooi bly.

LE 

 

Tevergeefs opnieuw beginnen

Sorry moeder, uw zoon is doodgeschoten
u zou denken dat hij in Damascus door een kogel is neergeschoten.
Maar nee moeder, hij kwam om in Alphen aan den Rijn
een kleine stad, ver boven Rotterdam. In een winkelcentrum is hij doodgeschoten.

Nee, er was geen sprake van een Arabische opstand op die plek.
Het valt niet te vergelijken met het Tahirplein in Egypte.
Ook niet met een plein in Syrie of Libië.
Voor uw zoon was het haast de veiligste plaats op deze wereld.
Alphen aan den Rijn. Een mooie plek.
Waar de moeders met hun dochters vredig winkelen.
Waar de jongens, de mannen aan alles denken, behalve aan een opstand tegen het Nederlandse bewind.

Het spijt me moeder.
Het spijt me vader.
Voor uw verdriet.
Het was niemand zijn bedoeling geweest om uw zoon pijn te doen.
Het was een zonnige dag.
Een rustige dag.

Plotseling werd het winkelcentrum omgetoverd tot het Tahirplein, een Libisch plein, een Syrisch plein.
Echt, uit het niets.
En uw zoon viel.
Hij viel, samen met nog vijf dierbare bewoners van de stad.
Het spijt me dat hij nooit meer terug naar huis zal komen.
Uw zoon, de man die kwam om opnieuw te beginnen.

(c) Kader Abdolah (April, 2011)

 

 

By die Nederlandse uitgewery Meulenhoff het daar onlangs ‘n besonder belangrike bloemlesing, De tegenstrijdige generatie, onder redakteurskap van Yves T’Sjoen verskyn. Wat dié boek interessant maak, is dat T’Sjoen die versplinterde groeperings wat sedert die 1970s in bykans alle digkunste ter wêreld geld, ignoreer en terugval op die haas uitgediende generasie-groepering; sonder om tematiese en stilistiese verskeidenheid in berekening te bring: “In De tegenstrijdige generatie zijn belangrijke Nederlandstalige dichters bijeengebracht die debuteerden in de jaren zeventig. Deze dichters, geboren tussen 1944 en 1954, zijn inmiddels gevestigde namen. Maar voor oeuvrebouwers en geleidelijk tot wasdom gekomen stemmen in het hedendaagse poëzielandschap, bestaat steeds minder kritische (en volgehouden) aandacht. Met deze bloemlezing krijgen deze dichters de plek die ze toekomt.” 

In totaal word 16 uiteenlopende digters in hierdie bloemlesing byeengebring, te wete: Robert Anker, Benno Barnard, Huub Beurskens, Frans Budé, Eva Gerlach, Jacob Groot, Luuk Gruwez, Stefan Hertmans, Hester Knibbe, Frank Koenegracht, Anton Korteweg, Wiel Kusters, Leonard Nolens, Willem Jan Otten, Hans Tentije, Miriam Van hee en Ad Zuiderent. 

Volgens die berig by De Contrabas het Yves T’Sjoen hom soos volg hieroor uitgelaat: “[Er was] de vraag onder welke vlag de expositie moest worden gepresenteerd. Er werd eerst gedacht aan ‘Een bescheiden generatie’, maar dat klonk nogal geringschattend, want de dichters die tussen 1968 en 1984 hun eerste stappen op het poëzieforum zetten, zijn allerminst bescheiden te noemen. Ze zijn dan wel geen ‘omroepers van oproer’, hun dichterschap kan beslist niet als low profile worden omschreven. ‘De tegenstrijdige generatie’ leek beter te passen. (…) De gemeenschappelijke karakteristiek die deze dichters verbindt, is dat ze met zijn allen weigeren een generatie te vormen. Het is mijns inziens het begrip ‘generatie’ zelf dat in deze titel geproblematiseerd wordt.”

En waarskynlik is dit die voorlaaste sin hierbo, “(d)e gemeenschappelijke karakteristiek die deze dichters verbindt, is dat ze met zijn allen weigeren een generatie te vormen”, wat ook die problematiek van ons eie groepie tagtigers onderstreep, aangesien hulle hulself ook nog nooit as “groep” beskou of aangebied het nie, en na alle waarskynlikheid as gevolg daarvan ook nie juis prominent in ons eie literêre geskiedskrywing gereflekteer word nie.

Nietemin, ter wille van volledigheid: Yves T’Sjoen se De tegenstrijdige generatie staan tans natuurlik ook in die spervuur vanweë die name wat volgens se benadering wél kwalifiseer, maar nogtans onbreek; digters soos Gerrit Komrij (gebore 1944, debuteer 1968) en Rob Schouten (gebore 1954,  debuteer 1978) word veral voorgehou as beduidende afwesiges.

Vir ‘n omvattende bespreking en beskouing van die digters wat hierin opgeneem is, kan jy gerus Chrétien Breukers se artikel gaan lees. As leestoegif plaas ek graag Luuk Gruwez se gedig “God skryf ‘n brief“, soos dit deur Hennie van Coller in Afrikaans vertaal is, hieronder.

***

Sedert gister het Marlies Taljard ’n gedig van haar eie geplaas, terwyl Andries Bezuidenhout ‘n stuk oor Paul Celan en sy ikoniese gedig Todesfuge gelewer het.

Hê pret daarmee.

Mooi bly.

LE

 

God skryf ‘n brief

 

Ek het dit nie gedoen nie. Dit was iemand anders.

Ek was toe net besig met die miervreter, kopererts,

en al die visse

in die Atlantiese oseaan.

Dit was tog sekerlik nie ek nie.

 

Ek was nie daar nie, watter dag!

Pas het ek Saturnus en Uranus se mane klaar,

of sowaar, ek moes tyd en taal versin

en titels vir die meeste van my handewerk.

 

Ek was pootuit, vind nêrens rus,

want slaap was nog nie geskape nie.

My oeuvre het in omvang toegeneem.

Veral die vrou het vreeslik sorg geverg.

Sy moes nog skouers kry en ‘n kapsel,

verliefdheid, mymeringe, moederskap.

En erogene sones waarvan ek weinig weet.

 

Ek het geen tyd gehad, watter dag!

Daar’s van my verwag deur hulle wat toe nog nie was

dat daar ‘n oerknal sou wees in die heelal.

En dan die regte volgorde, ja dit veral:

die proefbuisbaba en die tandestokkie,

die boorplatform en ook ekself.

 

Eintlik wou ek net sê, liewe vriend:

dit was beslis iemand van ‘n ander oorde,

‘n konkurrent met meer talent,

wat iets so salig en sagaardigs

geskep het soos die dood.

 

© Luuk Gruwez (vertaling: HP van Coller, Bandelose gedigte, 2007: Praag Uitgewers)

 

 

Bykans drie jaar na sy afsterwe in 2008 is die Martinikaanse digter, Aimé Césaire, verlede week by die Panthéon in Parys met ‘n spesiale huldigingsplegtigheid vereer. Dié spoggeleentheid, wat ook op die televisiekanaal France 2 gebeeldsend is, is onder andere bygewoon deur die Franse president, Nicolas Sarkozy, die Franse Minister van Kultuur, Frédéric Mitterand, César se familie en ongeveer 1 000 uitgenooide gaste.

Danksy die digter se uitgespelde wens dat hy op Martinique begrawe moet word, sal sy oorskot helaas nié sy finale rusplek te midde van Frankryk se grootste geeste vind nie, maar op sy geboorte-eiland bly soos dit tans die geval is.

Luidens De Papieren Man se berig die volgende: “Césaire werd samen met de Senegalees Leopold Sédar Senghor, met wie hij studeerde, beschouwd als een van de boegbeelden van de cultuurfilosofische negritude-beweging, de voorloper van de Black Power in de jaren ‘60. Hij zette zich in voor de Afrikaanse culturele emancipatie en verdedigde de zelfstandigheid van de Afrikaanse samenleving. Menselijke waardigheid en mensenrechten zijn constanten in zijn literair werk. [...] Césaire was ook een politieke en anti-koloniale voorvechter. Hij zetelde sinds 1946 in het Franse parlement als vertegenwoordiger van Martinique en was burgemeester van Fort-de France van 1945 tot 1983.”

Vir jou leesplesier volg die gedig “Forfeiture” uit die bundel Soleil cou coupé (Solar Throat Slashed), wat reeds in 1948 verskyn het, onder aan vanoggend se Nuuswekker.

***

Sedert gister het daar weer net een nuwe plasing bygekom. Desmond Painter skryf oor sy passie vir droedels en plaas sommer sy versamelde werke.

Geniet dit.

LE

 

FORFEITURE

As soon as I press the little pawl that I have under my tongue at a spot that escapes all detection all microscopic bombardment all dowser divination all scholarly prospecting beneath it triple layer of false eyelashes of centuries of insults of strata of madrepores of what I must call my niagara cavern in a burst of cockroaches in a cobra twitch a tongue like a cause for astonishment makes the leap of a machine for spitting a mouthful of curses a rising of the sewers of hell a premonitory ejaculation a urinary spurt a foul emission a sulfuric rhythm feeding an uninterruption of interjections-and then right there pushing between the paving stones the furious blue eucalypti that leave far behind them the splendor of veronicas, skulls smack in the delirium of dust like the jaboticaba plum and then right there started up like the loud buzzing of a hornet the true war of devolution in which all means are justified right there the passenger pigeons of the conflagration right there the crackling of secret transmitters and the thick tufts of black smoke that resemble the vaginal vegetation thrust into the air by rutting loins. I count. Obstructing the street a honey-colored armillaria lying dwarf-like on its side a church uprooted and reduced by catastrophe to its true proportions of a public urinal. I cross over collapsed bridges. I cross under new arches. Toboggan eye at the bottom of a cheek amidst woodwinds and well-polished brasses a house abutting an abyss with in cut-away view the violated virginity of the daughter of the house the lost goods and chattels of the father and the mother who believed in the dignity of mankind and in the bottom of a wool stocking the testicles pierced by the knitting needle of an unemployed workman from distant lands.

I place my hand on my forehead it’s a hatching of monsoons. I place my hand on my dick. It fainted in leaf smoke. All the deserter light of the sky has taken refuge in the red white and yellow heated bars of snakes attentive to the wasting away of this landscape sneered at by dog piss.
For what?
The planets are very fertile birds that constantly and majestically disclose their guano silos
the earth on its spit alternatively vomits grease from each of its facets
fistfuls of fish hook their emergency lights to the pilasters of stars whose ancient slippage crumbles away during the night in a thick very bitter flavor of coca.

Who among you has never happened to strike an earth because of its inhabitants’ malice? Today I am standing and in the sole whiteness that men have never recognized in me.

 

© Aimé César (Uit Frans vertaal deur Clayton Eshleman & A. James Arnold)