Blogs

Wicus Luwes. Notas oor ‘n onvoltooide kunsgalery

Wednesday, June 21st, 2017

Ek lees met ‘n hartseer hart van onvoldoende geologiese studies in die koerantberigte. Ek lees van enorme bedrae wat reeds spandeer is. ‘n Kunsgalery wat iets positiefs moes bydra tot die samelewing het ‘n monument vir die negatiewe geword. Binne-in die gebou is geen werke van bekende of opkomede kunstenaars nie. Daar het nog maar betreklik min van die ontwikkeling van kuns in die omgewing die lig gesien.

Volgens berigte (sien skakels hieronder) is die gallery deur die Departement van Kuns en Kultuur in Richardsbaai gebou. Hierdie hawedorp in Zoeloeland vorm deel van die Stad van Umhlathuze en Uthungulu streeksmunisipaliteit (onlangs herdoop tot Koning Cetshwayo-streeksmunisipaliteit). Die twee berigte wat ek oor die saak gelees het, is onvoldoende om ‘n ingeligte opinie te vorm.

Al wat ek kan bevestig is dit: vyf jaar het verloop sedert die gebou opgerig is. Vyf jaar waarin daar geen kuns in die gebou of kompleks uitgestal is nie. Dit is amper die helfte van ‘n kind se skoolloopbaan. Dit kon lewe geblaas het in ‘n stadige ekonomie. Ek dink maar aan die projekte wat tydens ‘n skoolvakansie aangebied sou kon word. Al lewer die projek geen bekende kunstenaar op nie, het die projek die saadjie geplant dat daar iets soos kuns is.

Ek besef dat die uitstalling van tradisionele items by die taxi-staanplek ook ‘n vorm van ‘n kunsgalery is, maar elke gemeenskap het tog ‘n uitstalplek nodig wat nie slegs op toeriste gemik is nie. Die moontlikhede is net soveel meer. Die doel van kuns is mos beide ‘n reis na buite en na binne. Ek is dus nie kwaad of omgekrap nie. Ek is ook nie moedeloos nie. Ek is hartseer.

Onvoltooide fondasies op die gronde van die kunsgallery

 

Ná ‘n grand uitstalling

op pad huis toe ná ‘n grand uitstalling
ry ek verby
‘n padverwery
die strepe van munisipale semi-mondriane
is ‘n eerlike landskapskildery
ná al die “art for art’s sake” waarna ek moes kyk
(for god’s sake)
selfs rothko kon iets leer
by die verwer in sy overall
gekniel by sy kwas
soos hy sy wit en geel en rooi daar smeer
almal weet wat dit beteken
‘n werker waai sy vlag
dieselfde rooi as onthullingsgordyne
gucci-rokke en stillewe-appels
maar dit sê eenvoudig wag
en ek wag
en ná ‘n tyd kan ek ry
huis toe
soos ek my pad vind op ‘n lyn
wat die verdwynpunt áltyd laat verskyn

deur Loftus Marais uit ‘Staan in die algemeen nader aan vensters’, Tafelberg uitgewers, 2008

 

Koerantberigte oor die kunsgalery
* http://zululandobserver.co.za/114530/arts-building-debacle-on-centre-stage/
* http://zululandobserver.co.za/100551/dismal-performance-at-arts-centre/

Draadkuns deur ‘n Zoeloe-kunstenaar

Marlies Taljard: … die liggaam gly soos sand deur die vingers

Monday, June 19th, 2017

 

die eerste voorhoedes van die dood

het opgedaag en die liggaam gly soos sand

deur die vingers, apatie neutraliseer die sintuie

 

oorlewing ontplooi soos ʼn woestaard en sny

jou af van ander sodat jy al hoe meer vertroud

raak met die na-binne-gedraaidheid van die dood

 

laai vir laai word jy leeggemaak

tot net nog die leë binnekant jou raak

 

(Uit: namens myself – Antjie Krog, Verweerskrif, 2006)

 

Hoewel die mediese wetenskap en die letterkunde op die oog af na twee onversoenbare sfere lyk, is die hermeneutiek van siekte in die moderne letterkunde wel deeglik bekend en is siektenarratiewe stewig ingebed in die kanon van die moderne Westerse letterkunde. Dink veral aan Thomas Mann se groot werk Der Zauberberg (1924) (The magic mountain in Engels) en aan Kafka se groot epiese werk Die Verwandlung (1915) (Metamorphosis in Engels). Laasgenoemde werk begin met die volgende openingsin (wat ek in Engels aanhaal): “When George Samsa woke up one morning after a night of restless dreams, he found himself in bed, transformed into a ghastly creature.”

Hoewel baie navorsing oor siektenarratiewe of die hermeneutiek van siekte fokus op die bydrae wat die persoonlike narratief van die pasiënt kan lewer ten opsigte van ʼn beter (mediese) begrip van bepaalde siektetoestande en kan lei tot meer akkurate diagnoses en selfs heling, kan siektenarratiewe egter ook vanuit ‘n literêre oogpunt beskou word. Siekte, sy simptome en die persoonlike belewenis van ʼn pasiënt se siekte word tans beskou as ʼn belangrike narratiewe tema. Ook op poëtiese gebied ontgin digters hierdie tema – soos ek in my vorige blog aangetoon het. In hierdie blog fokus ek op die oorvleueling tussen die akademiese veld van mediese wetenskap en die poësie. Hoewel talle voorbeelde uit die Afrikaanse poësie aangehaal sou kon word (ek dink byvoorbeeld aan Sheila Cussons se magistrale Christ of the burnt men), kyk ek vandag na enkele gedigte uit Antjie Krog se bundel Verweerskrif. Soos die foto van die ouer vrou op die oorspronklike voorblad suggereer, handel hierdie bundel veral oor verwering van die menslike liggaam, maar ook (in die laaste gedigreeks) oor verwering in die natuur – spesifiek die “liggaam” van Tafelberg soos die spreker dit vanuit haar huis kan waarneem. Die gedigte wat ek vir hierdie blog kies, is gedigte wat handel oor menopouse, die veroudering van die liggaam en die pyn en ongemak wat daarmee saamgaan.

Die gedig hormone replacement therapy is een van die gedigte in die bundel wat sterk oorvleuel met die mediese wetenskap, in dié sin dat die digter gebruik maak van die mediese vakwoordeskat en jargon en selfs van iets wat grens aan die wetenskaplike navorsingsmetode, naamlik oorweging van behandelingsmoontlikhede en vergelyking van simptome van verskillende mense wat dieselfde kondisie het.

 

hormone replacement therapy

om te hormoon

of nie

te hormoon nie

is die geweldige vraag – net vir vroue

 

dit beteken: wil jy jonger lyk,

kanker kry en Alzheimers

of wil jy oud lyk

en te lank lewe?

 

as ek my ma oor menopouse uitvra

kyk sy my aan asof ek die woord ‘internet’ sê

‘het ma nooit hot flushes gekry nie?’

 

‘my kind as ek gesweet het

het ek aangeneem dis van werk

en dan gaan swem of sommer ʼn shower gevat’

 

Die eerste twee strofes van die gedig roep die inleiding op van Hamlet se bekende toespraak:

.

To be, or not to be, that is the question:

Whether ’tis nobler in the mind to suffer

The slings and arrows of outrageous fortune,

Or to take arms against a sea of troubles

And by opposing end them …

 

Die implisiete naasmekaarstelling van die spreker se tweestryd oor die gebruik van hormoonmiddels vir die ongemaklike simptome van menopouse en die innerlike tweestryd van die tragiese held Hamlet is dalk ietwat oordrewe en selfs lagwekkend, maar die punt wat die sprekende ek deur hierdie hiperboliese toespeling wil maak, kan nie vir die leser verlore gaan nie, naamlik dat die menopouse vir haar inderdaad ʼn eksistensiële krisis bied. Dié gevoel van ʼn radikaal inperkende lewenskrisis word verder geïntensiveer deur die teenstellende narratief van haar moeder oor háár belewenis van dieselfde liggaamsverandering wat die spreker se reaksie verder parodieer en selfs belaglik maak.

Die moeder se narratief lê verder klem op die uiters subjektiewe belewenis van verskillende persone wat deur dieselfde malaise geteister word – in hierdie geval die “moderne” ek en die moeder uit ʼn vorige geslag. Dit laat vermoed dat siektesimptome nie ʼn “gegewe” is nie, maar dat dit deur verskillende subjekte radikaal anders geïnterpreteer en beleef word. Ook die vermoede dat kulturele agtergrond en beïnvloeding hulle stempel op die subjek-wat-siek-is afdruk, is in hierdie geval nie ongemotiveerd nie. Die geweldige klem wat openbare media en gewilde tydskrifte op sekere toestande soos menopouse, kanker, Alzheimer se siekte en Parkinson se siekte plaas, het waarskynlik ʼn invloed op die moderne mens se beoordeling van dié toestande. Die eerste twee strofes van die gedig immiteer immers duidelik die styl en genre van Die Gewilde Vrouetydskrif!

Die bogesiteerde gedig moet eintlik in samehang met die gedig gelees word wat dit in die bundel voorafgaan, naamlik sonnet van die warm gloede. Beide die gedigte is deel van die reeks “Agt menopousale sonnette”. Die geweldige kontras tussen die sprekende ek se woede oor die warm gloede wat ʼn simptoom van menopouse is en die gelate aanvaarding van die moeder uit ʼn ander era kom dan eintlik eers werklik tot sy reg. Uit dié gedig (wat ek hieronder aanhaal) kom die “moderne” vrou se woede oor en verset teen die onwelkome liggaamlike veranderinge wat deel van die verouderingsproses uitmaak, duidelik uit die verf as verset teen die lydsaamheid van ons moeders. Teenoor die selfbeheersing (selfs sefnegering) van die sogenaamde ouer garde word hier die totale gebrek aan selfbeheersing en die neiging om te “laat gaan” gedemonstreer. Hier is geen “aanvaarding van die vrou se lot” nie. Die gedig kan ten beste gelees word binne die diskoers van die radikale feminisme met sy onverdraagsaamheid (verteenwordig deur metafore van oorlog) ten opsigte van alles wat “tipies vrou” is, ondermyning (hier veral van die normale sinstruktuur, mediese diskoers en interpunksie) en veral sy kru taalgebruik:

 

sonnet van die warm gloede

iets kram jou rugmurg êrens vas jy voel.

hoe sprei ʼn pasgestigte brand sy angs vanuit.

ʼn kern en jou are loop met vuur jou vleis.

ontvlam jou hart hou vuurvas haar balans.

jou beendere bak buite hulleself jou gesig.

verseng jou wange prut onthutsend voort en.

telkemale breek jy weg uit sissende omhulsels.

sweet jou vel vonk in ligte laaie weg.

 

maar op ʼn dag skuif jy in jou stoel – en voel

die smeltkroes kole wat jou laaste

sappigheid verwoes. die fok weet dis genoeg:

brandend soos ʼn kryger staan jy op – ʼn boeg

van vuur – aan sy strot pak jy die dood en ploeg

sy neus deur jou kaalgeplukte drooggebakte poes

 

In terme van poëtiese taalgebruik maak die digter in die bostaande gedig van ‘n besonder sterk bewoorde idioom gebruik, belaai met harde klanke en wars in ritme om die onuitstaanbare teistering van die liggaamlike kondisie uit te druk. Sou ʼn mens die gedig lees as verwoording van die simptome van ʼn “siekte”, is dit opvallend dat geen mediese terme of eufemismes gebruik word nie. In my vorige blog het ek aangetoon hoe die gebruik van mediese vakwoordeskat die poëtiese diskoers positief bevrug. Van die gedig sonnet van die warm gloede sou ʼn mens kon beweer dat dit die omgekeerde bereik, naamlik om die mediese diskoers te verryk met woorde, frases en metafore wat waarskynlik binne die kliniese praktyk as “onbehoorlik” en subjektief of oordrewe geag word. In dié verband kom Svenaeus (2000) tot die gevolgtrekking (in sy artikel Hermeneutics of clinical practice: the question of textuality): “Theoretical Medicine and medical practice contains textual elements that might be better understood by resorting to the hermeneutical skills in which literature is especially proficient”.

Terselfdertyd word egter ook die poëtiese diskoers verryk deur die uitdrukking van siekte-as-verskrikking – die nuwe, onvervreembaar Afrikaanse woordeskat van trauma. Dit is immers die aard van letterkunde (en veral van die poësie) om gevoelens en  belewenisse te ver-woord. Dit is ook in die aard van die letterkunde om simboliese ruimtes te skep waar die aard en belewenis van siekte, lyding en die versugting na heling op nuwe, kreatiewe wyses gerepresenteer en ontgin kan word. Dit is waarskynlik in hierdie narratiewe waar die eerlikste beskrywing van siektesimptome voorkom en waarin die gesanksioneerde lys van simptome wat in mediese handboeke voorkom, die volledigste ondermyn en herskryf word, naamlik deur dit deel te maak van die filosofiese en literêre raamwerke wat in staat is om nuwe lig te werp op die inligting wat slegs deur die subjek-wat-siek-is verskaf kan word.

 

 

Wicus Luwes. Argentinië en Aristoteles: die definisie van ‘n siklus

Wednesday, June 14th, 2017

Ek wonder of ‘n siklus moontlik deur ‘n driehoek of sirkel voorgestel kan word: ‘n Driehoek in die vorm van voedselverwantskap of ‘n sirkel in die vorm van bome se jaarringe. Of miskien ‘n spiraal, soos ‘n skulp of langspeelplaat. Ek wonder of die spiraal as voorbeeld kan dien, aangesien ek graag sou wou hê dat ‘n siklus weer terugkeer na sy oorsprong. Wat van ‘n reguit lyn of stuk pad?: kan die Comrades-marathon wat eers van Durban na Pietermaritzburg en dan weer van Pietermaritzburg na Durban dalk ook kwalifiseer as siklus?

Op 27 Mei 2017 lees ek die volgende opskrif by die webtuiste van ‘n aanlyn-koerant: ‘Argentinië goeie Plan B vir SA boere’. Ek kan ongelukkig slegs die opskrifte van daardie aanlyn-koerant lees, aangesien ek nie daarby ingeteken is nie. Ek besef dat ek eintlik die perfekte voorbeeld is van die manier hoe die sameleweing reageer op nuus: ons lees net die opskrifte, maar dink dat ons die nuus goed ken. Ek dink ook weer aan die opmerking van Mark Twain: ‘If you don’t read the news, you are uninformed. If you read the news, you are misinformed.’

In 2012 was ek aan huis van vriende, Oom Hennie en Tannie Paula van den Heever, toe ek die eerste keer van die Argentynse Afrikaners gehoor het. ‘n Groot groep Suid-Afrikaners en Namibiërs het die land verlaat na afloop van die Anglo-Boereoorlog. Die dame van die huis (Tannie Paula) se oupa en vader was self Argentynse Afrikaners (of Afrikaanse Argentyne). Sy het vertel hoe haar vader en sy broers op die ou ent teruggekeer het na Suid-Afrika. Die lewe vir die wat teruggekeer het, was nie altyd maanskyn en rose nie. Hulle moes kos op die tafel sit, maar het nie noodwendig skoolopleiding of tersiêre opleiding gekry nie. Daar het van hulle aan die Rand in die myne gaan werk. Dit was egter ‘n moeilike lewe vir ‘n plaasseun wat sy lewe lank oop vlaktes om hom gehad het.

 

Verskroeide Aarde

Van dié geskiedenis kan ons slegs brokke agterhaal:
Grootouma Geldenhuys met vier kinders
in ‘n oop beestrok a die kamp by Merebank,
‘n paar stuks vee behoue in die walle van die Vaal,
Grootoupa te velde wie weet waar.
Die rooi huis in ge konfiskeer as hospitaal –
gerugte van soldate begrawe onder die leiklipstoep,
die erfgenaam naamloos in ‘n seepkis iewers in die sand.
Ek erf uit ouma Makkie se beroertemond
twee bitter woorde: smaad en hoon
en die droewe wete van familiegrond
vir geslagte tevergeefs bewoon.

deur Martjie Bosman uit ‘Landelik’, Protea Boekhuis, 2002

 

PJ Henning (Tannie Paula se oupa) het vele artikels vir Huisgenoot geskryf oor die lewe van die Afrikaners in Argentinië. Die artikels is toe in boekvorm saamgebind. Die titel van die boek: ‘n Boer in Argentinië. Henning het op 5 Desember 1905 as 19-jarige in Argentinië aangeland. Mnre Vietma en Green het namens die Argentynse regering na Suid-Afrika toe gereis om plase aan die ontnugterde Afrikaners aan te bied. ‘n Mens moet seker die ‘verskroeide aarde’-beleid van die oorlog by die vergelyking inreken, aangesien baie gesinne teruggekeer het na verwoeste plase. Hulle sou van voor af moes begin en dit dan onder ‘n regering waarteen hul oorlog gemaak het. Verkenners is uitgestuur om Argentinië te verken en die verkenners se terugvoer was positief: appels wat wild groei in die veld, ‘n enorme vleisbedryf om maar ‘n paar van die kwaliteite van Argentinië te noem. Net een plek moes hul egter vermy: Comodoro. Comodoro was ‘n droë, barre omgewing. Soos die noodlot dit egter wou hê, is dit presies waar die meeste Suid-Afrikaners hulle gevestig het.

Om terug te keer na die definisie van ‘n siklus: ons het ‘n idee van die vorm van ‘n siklus. Die volgende vraag is seker waaruit ‘n siklus bestaan of wat sy samestelling is. ‘n Mens sou seker tyd as antwoord kon bied. Tyd wat verloop in jaarringe van bome of die wentel om die aarde. Tyd in sekondewysers en kinders wat hul opwagting in familie-kringe maak. Tyd wat skemeroggend en skemermiddag amper dieselfde laat lyk. Die dinamika van ‘n siklus is verder dat die skemeroggend vir die een persoon, weliswaar die skemermiddag vir die volgende persoon kan wees in.

Daar is ook die skepper van die siklus of entiteit wat die siklus in stand hou. Suid-Afrikaners se betrokkenheid by Argentinië as siklus laat my wonder oor daardie vraagstuk. ‘n Belangrike komponent in die soeke na definisie is om ‘n siklus van buite te sien. Hoe plaas jy jouself egter buite die Anglo-Boereoorlog? Hoe plaas jy jouself buite die huidige politieke verwikkelinge? Hoe plaas die landboukundige homself buite die grondhervorming as hy daaraan dink dat graan op ‘n sekere tyd geplant moet word en weer op ‘n volgende tyd geoes moet word? Wie is in beheer van ‘n siklus en wie staan by skemeroggend en wie by skemermiddag?

Die Argentynse Afrikaners het ‘n boor laat kom omdat die Comodoro-omgewing in die Chubut-provinsie so droog was. Met water kan ‘n mens diere aan die lewe hou of groter oeste aanpak. In plaas van water het hulle egter op ‘n ander entiteit afgekom: olie, gas en ander brandstowwe. Die eens dorre omgewing het nou ‘n ander rykdom ingehou. Die regte om die olie te ontgin het egter aan die regering behoort en gevolglik kon die Comodoro Afrikaners nie daaruit voordeel put nie. Dit kon ‘n afdeling aan die siklus van die Suid-Afrikaners ingelyf het, aangesien dit ‘n bron van inkomste kon wees. Dit het egter gemaak dat baie Afrikaanse Argentyne eerder die plaaslewe verruil het vir werke op die olie-aanlegte. Die oliebronne is later jare ook genasionaliseer en is steeds ‘n groot bron van inkomste vir die Argentynse regering.

Die boek vertel van  mense wat somtyds vir hulself moes veg in ‘n land met ander gebruike en gewoontes. ‘n Plek waar hul Mate of Yerba Mate (Argentynse tee) leer drink het. Die gebruike rondom die drink van die tee was vir my baie interessant. Die teedrinkery is meer as net die les van dors; dit het ‘n sosiale element aangesien die hele huishouding (vriend en familie) uit een koppie en strooitjie drink. Die koppie sirkel deur die kuierplek, hetsy kombuis of sitkamer, totdat elkeen genoeg gekry het om te drink.

Yerba Mate-tee
(Foto: https: //bebrainfit.com/yerba-mate-benefits/)

Henning se boek skets vele interessante gebeure: die unieke diere wat hul in Argentinië ontmoet het. Die stryd teen roofdiere. Die poema wat maklik ‘n vyftig of meer stuks skaap kan doodbyt en dan net aan een vreet. Daar is ‘n pragtige verhaal van ‘n jag op so ‘n poema. Die poema het vir die groep honde gevlug en in ‘n ondergrondse tonnelstelsel probeer skuil. Op die ou end is Henning agter sy honde (en die poema) aan en moes hy lig maak deur vuurhoutjies te trek. Die jagtog / jaagtog het op die ou end veroorsaak dat hy die poema probeer skiet het in die stikdonkerte en toe amper self verstik het in die stof en suurstoftekort van die tonnel.  Die probleem het ingekom toe twee van sy honde agter die poema in die tonnel ingehardloop het. Die volgende probleem het ontstaan toe die poema vasgekeer is tussen die honde binne die tonnel en die hond by die mond van die tonnel.

Die rede hoekom dit altyd goed is om die siklus van buite te sien, is omdat bitter min dinge in ‘n vakuum gebeur. ‘n Groep Afrikaners wat ook hul lot buite Suid-Afrika gaan soek het, is uit Angola terug na Suid-Afrika ongeveer dertig tot vyf-en-dertig jaar na die afloop van die Anglo-Boereoorlog. Die repatriasie-proses het ‘n moontlikheid of opsie geword vir die Argentynse Suid-Afrikaners. Korrespondensie met die Unie-regering het gevolg. Regeringsverteenwoordigers het besoek afgelê.

Die verhaal in die boek eindig by ‘n tuiskoms in Kaapstad 33 jaar later. ‘n Voltooide siklus? Miskien slegs ‘n legkaartstukkie in die groter siklus wat pas by die legkaartstukkie van ‘Plan B vir SA Boere’. Aristoteles het die vier oorsake voorgehou om definisie aan iets te gee: waarvan dit gemaak is, watter vorm dit aanneem, wie of wat dit laat gebeur en dan laastens wat die doel daarvan is. Die vraag wat ‘n mens dan kan vra is: wat is die doel van die Argentynse-siklus vir Suid-Afrika? Die veronderstelling is dat ‘n mens die entiteit amper in die oorspronklike samestelling moet kan sien, soos ‘n standbeeld in ‘n stuk graniet of ‘n tafel in ‘n stuk hout. Hoe lyk die driehoek van ‘n Argentynse verwantskap-siklus, of die spiraal van ‘n Argentynse skulp. Die doel van ‘n boom en sy jaarringe kan bepaal word, maar nie altyd hoekom die boom op ‘n spesifieke plek geplant is nie.

Die boek noem eiendomsreg en ander beloftes wat die Argentynse regering verbreek het as redes waarom hul besluit het om terug te keer na Afrika. Daar is op die ou end slegs 28 plase op mense se name oorgedra en ander het slegs ‘n 100 jaar huurpag ontvang. Dit klink vir my baie soos wanneer mense ‘n voorspoedige of bankrot-besigheid beskryf: almal weet hoekom dit gebeur het, maar bitter min mense sien die oorsake raak gedurende die siklus. Ek bespreek hierdie Suid-Afrika-Argentinië wisselwerking, maar weet steeds nie wat die (werklike) doel daarvan is nie, want niemand weet presies waar iets begin en waar dit eindig nie. Dit is moeilik om ‘n objektiewe gevolgtrekking te maak wanneer jou toergroep self hul pad probeer vind. Is ons kaartjies werklik net vir een rigting of is ons reis eintlik retoer?

 

langspeelplaat

dag na dag
soos ‘n plaat
om en in
dieper sny die naald

aan die end
weet jy
die lied is klaar
maar jy wil weer luister

 

Lees ook gerus my vorige artikel oor Suid-Afrik se verwantskap met Argentinië: http://versindaba.co.za/2016/10/24/wicus-luwes-n-taal-op-die-aardsdrempel/

Gisela Ullyatt. Die dag torring los in metrum.

Friday, June 9th, 2017

Foto’s en gedigte: Gisela Ullyatt, 2017. (Tensy anders vermeld).

 

“Of these cutthroat busted sunsets

These cold and damp white mornings

I have grown weary’

-Ray LaMontagne

“Empty”

#1

1/

hier ter plaatse

 niks te berig.

 tog, iewers

   die lig.

#2

2/

dag torring los

in norrings duiwe;

die dag ontdaan

van geel geraas.

#3

3/

en  woorde

wapper aan ’n sterk, hoë lyn

met enjambemente

wat in hierdie wit lig skyn;

 

silwerjakkals van leuens

herbore in vreemdklinkende

metrum; sillabes van skyn.

 

#4 Foto en keramiekduiwe: Toni Pretorius

4/

oral broei die voëls

nimmer voel ek alleen nie

vinke torring aan die palmboom

in grepe klank

langsamerhand verwelk die son

 

silwer duif van die nag

is in die omtes

haar hart klop in amber

#5

5/

song to myself

 

ek sing in sinonieme

van stilte

deur nodules

van pyn

#6

6/

versigtig oor die lente trap,

my lief

jou hart ’n sondief

dit glip oor rotse

duik krewe uit

en aas dan rond

in hierdie helder uur.

jy steel vuur,

my lentedief:

pasop,

dis nou die gode se uur.

 

#7 Google Images

7/

my toeverlaat op jou,

bouvalligheid ten spyt.

nou laat ek jou agter

met Johnny Cash se Jackson

en die wind deur my hare

#8

8/

ek wag die winter in

knip die somer

af in linte:

ek skink die namiddag

in my koppie tee

en die wolke volroom

 

#9

9/

met apologie aan n.p.

 

jy het ’n herberg in my bewoon

onder silwer verberg ek jou nou

ek droom jou om

trek luike dig

 

 

 

#10 Nie alle Boeddhas/ is blou vlinders nie

10/

met apologie aan antjie

 

is dit vir my

vir wie jy blou skoenlappers kweek?

laat my tog eenmaal deur die

doringdraad van jou hart breek.

die metrum van doringdraad

 

 

Marlies Taljard: … dat ek so breekbaar is

Friday, June 9th, 2017

“… it [is] strange indeed that illness has not taken its place with love and battle and jealousy among the prime themes of literature” (Virginia Woolf)

Temas van siekte en pyn is reeds in die vroegste mondelinge vertellings teenwoodig. Dink maar aan die Bybelse Job, aan koning Nebukadneser en aan die talle verhale oor die genesing van siek mense in die Nuwe Testament. Ook nader aan ons eie era is daar talle verhale waarin siekte en pyn ‘n belangrike rol speel. Gedurende die Middeleeue en die Rennaissance het die klem dikwels geval op geestesversteuring, maar ook by moderne skrywers soos Dostojefski vind ons geestesiekte as tema. Tot baie onlangs is siekte, pyn en lyding egter selde vanuit persoonlike perspektief in narratiewe tekste belig, maar eerder as allegorie, as simbool van die kollektiewe boosheid van die mensdom, as metafoor van spirituele verdorwenheid of as straf op sonde. Dikwels was verhale oor siekte sodanig gestruktureer dat die siek mens deur sy siekte tot boetedoening of tot inkeer gebring is. Siekte is dikwels (soos tans nog in mediese vakgeskrifte) deur middel van oorlogsmetafore beskryf: die siekte is iets wat die liggaam aanval en wat beveg en oorwin moet word. Daarom was dit dikwels verhale van restitusie, van chaos en oorwinning: die persoon wat aan ‘n siekte ly, wil haar gesondheid ten alle koste terugwen en werp alles in die stryd om die oorwinning oor die vyandelike indringer wat van haar liggaam besit geneem het, te behaal.

Die tema van die individu as iemand wat op persoonlike vlak lyding as gevolg van siekte verduur en verwerk, is relatief nuut in die wêreldletterkunde. Sedert die begin van die twintigste eeu en veral sedert die 1950’s verskyn daar ‘n nuwe tipe siektenarratief, naamlik dié narratief waarin die klem val op die broosheid en die sterflikheid van die individuele mens en die worsteling van siek mense om die impak van traumatuese en ingrypende veranderde liggaamlike gesondheid te verwoord en te verwerk. Die realiteit van ‘n lewe wat deur siekte, pyn en lyding verander is, lei dikwels tot introspeksie en tot die konstruksie van ‘n nuwe identiteit wat soms radikaal verskil van die “ou” identiteit of die identiteit wat die subjek sou verkies het om te hê. In die proses is dit dikwels ook nodig om op persoonlike vlak sterflikheid en die onafwendbaarheid van die dood te konfronteer. Alexander Solzhenitsyn was een van die eerste skrywers wat, in sy bekende boek Cancer Ward, die persoonlike agonie van kankerpasiënte ontgin het op die mees basiese menslike vlak én op psigologiese en spirituele vlak.

In hulle artikel The disease-subject as a subject of literature bespreek Andrea en Michael Kottow ‘n aantal kenmerke van moderne siektenarratiewe. In hierdie reeks blogs maak ek van hulle insigte gebruik om enkele gedigte wat siekte as tema het, te bespreek. Hierdie blog handel oor die wyse waarop die sprekende subjek haar siek liggaam ervaar.

Merleau-Ponty tref ‘n onderskeid tussen die lewende liggaam en die beleefde liggaam (living body versus lived body). In Phänomenologie der Wahrnemung (1966) beskryf hy die verskil tussen Körper en Leib. Onder Körper (beleefde liggaam) verstaan hy ʼn morfologies bepaalde en funksioneel gereguleerde substratum, terwyl hy onder Leib (lewende liggaam) ʼn steeds veranderende struktuur, bepaal deur sekere omstandighede en hulle belangrikheid verstaan. Hierdie verskil dui op ʼn verskil in fokus: wanneer op die lewende liggaam gefokus word, word hoofsaaklik op die siekte en sy simptome op die konkrete liggaam gefokus. Daar is egter ook ʼn ander fokus moontlik, naamlik die fokus op die belewenis van die siekte deur die subjek-wat-siek-is. Die beleefde liggaam verteenwoordig die beeld wat die subjek van haar liggaam het en wat nie noodwendig ʼn akkurate voorstelling van die konkrete liggaam behels nie. Aspekte soos gesondwees en siekwees, waartoe die liggaam in staat is en ervarings van gemak of ongemak is hier van belang. Dit is hierdie aspek van fokalisasie wat in baie hedendaagse siektenarratiewe op die voorgrond tree en wat Kottow & Kottow in verband bring met ʼn sogenaamde “disease-subject”:

Based on the distinction between living body and lived body, we describe the disease-subject as representing the impact of disease on the existential life-project of the subject. Traditionally, an individual’s subjectivity experiences disorders of the body and describes ensuing pain, discomfort and unpleasantness. The idea of a disease-subject goes further, representing the lived body suffering existential disruption and the possible limitations that disease most probably will impose. In this limit situation, the disease-subject will have to elaborate a new life-story, a new character or way-of-being-in-the-world, it will become a different subject.

Die moderne siektenarratief is dus minder gefokus op die siekte en sy simptome, terwyl die eksistensiële krisis van die mens-wat-siek-is die fokus van belangstelling word.

In Marlise Joubert se bundel Splintervlerk (2011) handel ʼn aantal gedigte oor die digter se belewing van ʼn rugoperasie (lumbale mikrodiskektomie) en die meegaande ongemak, pyn en ingrypende lewensaanpassings. Vir hierdie bespreking is veral twee gedigte, trooslied vir die lyf (p.33) en ode aan die gefolterde lyf (p.61) interessant in terme van die lewende en die beleefde liggaam soos Kottow & Kottow dit beskryf.

 

trooslied vir die lyf

vir jou ryg ek liefs gedigte aan mekaar

soos dun gedroogde appelskille

deur ʼn nylontou

hang ek glaskrale om jou nek

hoe anders kan ek troos

 

vir jou, lyf

met die rugsnoer ʼn donker fluit

verdwaalde note uitgesny

waar jy eenbeen op die voetsooltrom

ʼn lam loopritme speel

vir jou pols ek die leefure nuut

en ʼn vrugteboord om

elke skouerknop

 

ek hou jou vas

ek hou jou vas

 

ek haal deur jou uitgekerfde holtes asem

ek verbind jou weer met taal

appelsoet of vrank

 

dié tou van woorde is

vasgestrik aan jou

 

hoe durf ek jou verlaat

hoe durf ek dit kon dink

 

al verbaster jou vel soos raku

elke nuwe vlek vertel van nog ʼn jaar

 

saam sal ons afvalskille argiveer

en alles wat so afgryslik

slipglad vergaan

 

sagter

al hoe sagter reflekteer

 

Hoewel die titel van die gedig suggereer dat die spreker ʼn gedig skryf aan die konkrete liggaam, kom die verhouding en emosionele binding van die spreker met haar liggaam egter baie duideliker uit die verf as die simptome van ʼn siektetoestand (soos byvoorbeeld in die gedig lumbale mikrodiskektomie, p. 12), en in hierdie geval ook die proses van veroudering wat bepaalde liggaamlike belemmeringe meebring.

In die bogesiteerde gedig is daar duidelik sprake van ʼn spreker en ʼn aangesprokene. Die spreker tref ʼn opvallende onderskeid tussen die “ek” en die lyf asof hulle twee afsonderlike entiteite is. Binne die konteks van die gedig sou ʼn mens dit dalk as ʼn vriendskaps- of susterlike verhouding kon bestempel. In die “gesprek” met die lyf word bepaalde identiteitsaspekte van die sprekende “ek” geopenbaar. Vir my die belangrikste is haar medelye en deernis met ʼn gepynigde en ouerwordende lyf, ʼn lyf waarvan “verdwaalde note uitgesny” is, wat “eenbeen op die voetsooltrom / ʼn lam loopritme speel” en waarvan die vel “verbaster … soos raku”. Uit ander gedigte in die bundel kan afgelei word dat die spreker waarskynlik verwys na ʼn pas afgelope rugoperasie wat in alle waarskynlikheid ook aanleiding gee tot die besef dat die liggaam “afgryslik / slipglad vergaan”. Die gevoel van veroudering en verval word heel waarskynlik geïntensiveer deur die pyn en hulpeloosheid na ʼn ernstige operasie.

Van die twee “persone” of “persoonlikhede” wat in die onderhawige gedig optree, is die “ek” beslis die sterkere. Dit is sy wat die liggaam troos: “ek hou jou vas / ek hou jou vas” en haar verseker van haar verbondenheid met die liggaam: “hoe durf ek jou verlaat”. Die vrees dat die “ek” en die lyf van mekaar vervreem kan word (soos deur die dood) word verder besweer deur die spreker se versekering: “dié tou van woorde is / vasgestrik aan jou” – in terme van die poëtiese woord is dit ʼn baie kragtige beswering, want die woord is immers in staat om nuwe lewe te skep (vgl. Johannes 1 in die Bybel) en nuwe paradigmas tot stand te bring. Deur hierdie versekering word ook die intieme verhouding tussen die spreker en die lyf bevestig – ʼn mens sou dit selfs in terme van ʼn liefdesverhouding kon verklaar, van twee liefdesgenote wat saam oud word: “saam sal ons afvalskille argiveer”. Teen die einde van die gedig – in hierdie woorde – word die aanvanklike tweeledigheid tussen “ek” en “jy” as’t ware opgelos en word liggaam en “siel” – konkrete en beleefde liggaam – versoen. Dié versoening is die resultaat van ʼn proses van nuwe identiteitskepping (en in hierdie geval nuwe identifikasie met die liggaam), soos verwoord in die reël “vir jou pols ek die leefure nuut”. Dat die skrywende “ek” algaande besig is om ʼn nuwe identiteit te skep wat in lyn is met die ingrypende liggaamlike veranderinge wat die operasie teweeg gebring het en wat dalk aanleiding kon gegee het tot die vervreemding/skeiding tussen “ek” en die liggaam, blyk ook uit ander gedigte in die bundel. Die gedig oggendbrief vir Xander is ʼn brief aan die spreker se eenjarige kleinkind waarin sy bely: “jy is beter as ek kleinkind / jy loop vinniger as ek” en:

vergewe my dan as jy my weer sien

ek het pas begin loop

onseker tree op onvaste tree

sleepvoetseer

 

In gedigte soos hierdie kan duidelik gesien word dat die disrupsie wat deur patologie veroorsaak word, ʼn eksistensiële krisis veroorsaak wat die sprekende subjek dwing tot herbesinning van wie en wat sy is. Kottow & Kottow stel dit soos volg:

Shifting the pertinent narrative from the subject of disease – the witness of bodily dysfunctions – to the disease-subject – the witness of existential disruption -, has a profound influence on the way the patient’s narrative evolves and is to be understood. Disease is not merely observed dysfunction, it is also anguish in view of the unknown, vulnerability in the wake of permanent sequelæ, perhaps the shudder of death’s proximity. All these components dislodge the familiar relationsip of the subject with its living body, create the disease-subject that is witnessing a human being whose life-world is visibly collapsing and where possible rearrangements and new existential pathways will be gropingly searched for.

 

Die ineenstrorting van ʼn bekende verhouding met die (geliefde) lyf is ook die tema van die gedig ode aan die gefolterde lyf in die bundel Splintervlerk. Verwyt en selfs Angst spreek uit die gedig, omdat die spreker glo dat die eens bekende en geliefde liggaam haar in die steek gelaat het.

 

ode aan die gefolterde lyf

ek het jou sonder skroom liefgehad

 

na jou het ek omgesien

ek het jou knieë soos twee robyne

in my palms gelym

 

ek het jou bitter lank méégeleef

 

het ek jou dan nie slaafs nagevolg nie

bogronds en ondergronds en niks

niks daarvan bevraagteken nie

 

jy het jou rug op my gekeer

my geheel en al in afgryse afgesonder –

ek vind jou nooit weer terug nie

 

jou arms was warm

soos agaat wat hitte vergaar

jou oë was tieroog se dam

jou skouers simmetries in lyn

met elmboog en pols jou nek oop

met onverwelkte gewig

 

waarom my nou kasty

na ʼn leeftyd saam jou ribbekas sluit

 

jy het my agtergelaat

volg steierend jou eie pad

jy skree jy gil en skel op my

jy draai jou los uit enige liefdeswoord

 

al kyk jy weg

al neuk jy voort

in jou verbrokkeling

al wil jy my vermy

 

ek volg jou steeds

ek wil by jou wees

lyf

 

totdat uitgedoofde frakture

ons paaie skei

 

In ʼn sekere mate kan die gedig ode aan die gefolterde lyf gelees word as antitese van die gedig trooslied vir die lyf. Soos in laasgenoemde gedig, is daar in hierdie gedig ook ʼn duidelike skeiding tussen die sprekende “ek” en haar gefolterde liggaam. Waar die oorheersende stemming in die trooslied dié van troos en deernis is, is verwyt egter aan die orde in die ode. Tog loop beide gedigte uit op ʼn mate van berusting en aanvaarding van die veranderde lyf en ʼn verklaring van verbondenheid met die lyf tot aan die einde van die lewe. ʼn Mens sou dus die stelling kon maak dat beide die gedigte – op die metavlak – identiteitsnarratiewe is waarin die spreker ʼn (vertrouens)breuk tussen haar en haar liggaam moet verwerk ten einde ʼn nuwe persoonlike identiteit te onderhandel, maar ook om vrede te maak met die nuwe, onbekende identiteit wat die konkrete liggaam aangeneem het as gevolg van pyn, lyding, mediese ingreep en verval. Daar moet opnuut beliggaming (embodiment) plaasvind om die werklikheid van die konkrete liggaam en die lank gekoesterde siening van die beleefde liggaam met mekaar te belyn, want die bekende liggaam het skielik onbekend geword en moet van nuuts af verken word. Dié verkenning lei tot ʼn eksistensiële krisis vir die spreker wat die verandering beleef in terme van ʼn liefdesverhouding wat beëindig is:

jy het my agtergelaat

volg steierend jou eie pad

jy skree jy gil en skel op my

jy draai jou los uit enige liefdeswoord

 

Vanselfsprekend lei hierdie insig tot trauma by die spreker, soos dit uitdrukking vind in woorde en frases soos afgryse, kasty, steierend, skree, gil, skel en neuk voort. Daarteenoor staan die beskrywing van die konkrete liggaam se afsonderlike ledemate soos die “ek” daaraan gewoond was. (Hieruit spreek reeds iets van die verbrokkeling van die liggaam.) Tog lyk dit asof die spreker se woede en teleurstelling en die uitspreek van haar emosies uiteindelik tot versoening met die “gefolterde” konkrete liggaam lei. Uiteindelik kan die sprekende subjek dan, soos in die trooslied, haar verbondenheid met haar liggaam verklaar en vind daar dus ʼn vorm van versoening tussen die lewende en beleefde liggaam plaas waarin die aanvanklike breuk tussen die twee aspekte van die “siek” subjek verklein word. In beide die gedigte is aanvaarding die uiteinde van die emosionele proses wat volg op trauma aan die konkrete liggaam. Dit sou nie onvanpas wees om te beweer dat dié aanvaarding deel is van die “nuwe” identiteit van die spreker nie. Versoening met die onbekende gefolterde liggaam bied ook ʼn nuwe perspektief op die toekoms, soos in die slotreëls van kamer 15. saal d (p. 16) wat metafories verwys na die “hegting” tussen konkrete en beleefde liggaam:

soms draai jy om na waar ek slaap

en ek wil my wimpers digter saamtrek

probeer om sonder pyn my heup te draai

sodat jy skaars moet weet

 

van hierdie hunkering

hoe ek saam met jou wag

op ons huis met elke kamer

 

ingerig om alles mettertyd

hegter aan mekaar te bind

 

Dat die worsteling om tot versoening te kom met ʼn liggaam-wat-siek-is in die liefdesmetafoor gestalte vind, is inderdaad veelseggend vir die verhouding wat daar vir hierdie spesifieke digter geleë is tussen haar liggaam as objek en haar persoonlike siening en verhouding met dié liggaam.

 

 

Wicus Luwes. 3 redes hoekom ons mekaar misverstaan

Sunday, May 7th, 2017

Moet my asseblief nie verkeerd verstaan nie: ek geniet ‘n goeie misverstand net soveel soos die volgende persoon. Ek weet nie of ‘n goeie verhoogstuk of Woody Allen-fliek daarsonder klaar kan kom nie. Ek hou van die ontwikkeling van ‘n misverstand, die opbou en afwagting. Die uiteinde van ‘n misverstand is somtyds net ‘n bysaak. Ek is verder van mening dat ons mekaar somtyds moedswillig verkeerd wil verstaan. Persone word uit die storie geskryf en dinge soos konteks en tydsberekening kry die skuld.

Die eerste rede waarom ons mekaar verkeerd verstaan, is moontlik omdat ons na die spreker luister en nie na die boodskap nie. Ons kan nou maar vir die een of ander rede net nie die waarheid van sekere mense aanvaar nie. Ons kan nie aanvaar dat die politieke, religieuse of wetenskaplike mening van ons opponent ‘n stukkie waarheid in kan hou nie.

Die tweede rede is ‘bone conduction’ / been geleiding. Daar is net een persoon wat jou stem op ‘n sekere manier kan hoor – jyself. Die ander mense hoor almal iets anders. Ons kan ons eie stem of stemtoon dus nie glo nie. Ek wonder of daardie stem ook van toepassing is op ons skryfstem of ons tikstem. Dit is nie noodwendig ‘n slegte ding nie, want Beethoven het een van sy grootste werke, die 9de simfonie, as dowe man geskryf. Hy kon staatmaak op sy kennis van musiek en been geleiding. Nie alle vorme van gehoor word deur die oordromme na die brein gedra nie.

Die afgelope Paasnaweek was die eerste keer in jare dat ek stelling agter ‘n Monopoly-bord ingeneem het. Ek en ‘n pêl het ons kinders die strate van die Monopoly-bordspel gaan wys. ‘n Paar dinge het verander – die name het blykbaar jare gelede al verander na Suid-Afrikaanse name. Park Lane en Mayfair is nie meer die duurste eiendom op die blok nie. Eloffstraat het gekom en gegaan en Tafelberg is op die oomblik die duurste plek om te besit.

Die skuifstukke het ook ‘n gedaanteverwisseling ondergaan. Die skuifstukke waarmee ek as

kind gspeel het was metaal, maar deesdae is dit plastiek. Dit is seker die eerste les wat Monopoly ons kan leer: vind maniere om geld te bespaar in die moeilike ekonomie deur metaalkomponente met plastiek te vervang. Ek lees dat selfs die skuifstukke in die nuutste weergawe nou verander gaan word: Die kruiwa, skoen en vingerhoed gaan vervang word deur ‘n T-Rex, bad-eendjie en pikkewyn. Miskien moet ek nie teveel hierby inlees nie. Miskien maak mense nie meer so baie van kruiwaens en vingerhoede gebruik nie en kan gevolglik nie meer daarmee identifiseer nie.

Terug by die spel is die twee pa’s en vier kinders besig om die bord te verken. Monopoly volg ‘n eenvoudige patroon – goedkoopste na duurste eiendomme, met ‘n paar stasies en lughawens tussendeur. Jy kan kies of jy duur eiendomme wil koop en minder kontantvloei  wil handhaaf, of ‘n diverse eiendomsmandjie saam wil stel. Die kinkel in die kabel is dat eers op die eiendomme moet land om dit te kan koop. My pêl vertel my dat sy mededingende natuur dit in die begin vir hom moeilik gemaak het om Monopoly saam met sy kinders te speel. Hy moes sy kinders ook laat wen en dit was nie noodwendig waaraan hy gewoond was nie. Ouerskap laat ‘n mens nou maar vir eens en vir altyd anders dink oor iets so eenvoudigs soos Monopoly.

Monopoly leer ‘n mens werk met geld in ‘n ‘veilige’ omgewing. Jy moet eiendom besit om dit te verhuur, jy moet ongelukkig aanhou beweeg en die ontwikkeling van die spel volg. Ons het net lekker op dreef begin kom toe ons vir ete geroep word. Na ete  het die kinders wye draaie om die Monopoly-tafel geloop en die spel is gevolglik nooit voltooi nie. Ek het die gasheer help oppak, toe dit tyd was om huiswaarts te keer. Onder die bord het ‘n enkele wit noot gelê – die wit monopolie kapitaal waaroor almal praat. Die waarde van die noot was een Monopoly dollar. Daar was al baie misverstande oor geld en mense wat die waarde daarvan slegs in terme van ekonomiese waarde beskryf. Ek het gewonder of die waarde van Monopoly-geld nie miskien oorwaardeer is nie, maar wat weet ek nou in elk geval van speelgoedgeld af.

 

Misverstand

“Die lewe is bitter …,” sê die man wat sit met sy hande wat op sy kierie rus.
“Dis darem vreeslik sinies vir so ‘n mooi dag,” onderbreek ‘n meisie die man terwyl sy vinnig in sy rigting glimlag en dan in ‘n winkel verdwyn.

“Die lewe is bitter … ,” probeer dieselfde man weer terwyl die kelnerin sy leë bord wegneem.
“Party mense sien ook net altyd die slegte,” onderbreek ‘n man in ‘n pak hom terwyl hy sy laaste sluk koffie wegsluk en haastig sy rekening betaal by die toonbank.

Die man maak sy mond oop om te praat, maar wag tot niemand in sig is nie en sê dan met ‘n glimlag in sy oë: ‘die lewe is bittersoet’.

 

 

Bronne:
1. http://www.enca.com/life/new-monopoly-mzansi-seeks-to-celebrate-south-african-heritage-locations
2. http://www.telegraph.co.uk/news/2017/03/17/monopoly-replaces-boot-thimble-wheelbarrow-new-game-board-pieces/

Gisela Ullyatt. Twaalf gedigte, wolke & ’n roadtrip.

Monday, April 17th, 2017

Teks en foto’s: Gisela Ullyatt © 2017.

 

 

#1

duskant Jamestown:

windstil van binne

met bouvallige wolke.

#1

 

#2

in veerwolke droom ek

jou

en in Jan Blohm

se stille runaway

 

#2

 

#3

hou nooit stil

by die Sarie Marais nie

dalk net té perskepienk

of dalk was die dag

bloot beige

 

#3

 

#4

in Smithfield draai

ek die radio af.

stilte, onbeperk.

 

#4

 

#5

ek het jou naam

in die wind ontsyfer,

in die newelkleur

van wolke.

#5

 

#6

ek vertrou nie meer

gerugte van reën nie,

nog minder

in donderwolkprofete.

die hemel help ons nie:

die wit verf van wolke

sterf uit en iewers

roep woestynvaders.

 

#6

 

#7

naby Colesberg

trek ek vlieswolke na,

klank ek jou naam

in blou.

#7

 

#8

in segmente van klank

ruk-en-rol

die wind

en pynstillend

die wolke.

#8

 

#9

in karoo-gevlekte lug

ruik ek jou

en jy is die kleur

van onbeperkte lig

#9

 

#10

onder die Genl. Hertzogbrug

treur die Oranjerivier;

in Aliwal-Noord se Wimpy

skryf ek fragmente

op koerantpapier.

#10

 

 

#11

by die stop/go

is jou naam

slegs ’n nagedagte

in gruis.

 

#11

 

#12

iewers is die bome ewig,

iewers die lig fetaal.

#12

Wicus Luwes. Die Revolusie Sal Nie Op TV Uitgesaai Word Nie

Thursday, April 13th, 2017

Daar is heelwat dinge wat revolusies in gemeen het. RSG het onlangs Gil Scot-Heron se gedig en lied, ‘The Revolution Will Not Be Televised’,  as deel van ‘n insetsel tydens die oggend-program, Monitor, gebruik. Die lied het sy ontstaan in die VSA in die laat 60s. Ek het begin wonder hoe ‘n Suid-Afrikaanse en Afrikaanse inkarnasie sou klink. Hier is ‘n Afrikaanse weergawe van Scot-Heron se lied/gedig vir die moderne Suid-Afrikaans revolusionêre persoon:

 

Die Revolusie Sal Nie Op TV Uitgesaai Word Nie

Jy sal nie by die huis kan bly nie, my broe’tjie.
Jy sal nie in kan skakel, aan kan teken en rustig sit nie.
Jy sal jouself nie in daggawolke kan verloor of uit die huis kan glip om bier te koop tydens advertensiebreke nie,
want die revolusie sal nie op TV uitgesaai word nie.

Die revolusie sal nie op TV uitgesaai word nie, al is Hlaudi uit die prent.
Die revolusie sal nie ‘n Twitter of Facebook hutsmerk wees nie.
Die revolusie sal nie beelde wys van politici wat bome plant, linte sny of mense wat HOP-huise ontvang nie.
Die revolusie sal nie op TV uitgesaai word nie.

Die revolusie sal nie deur Charmaine op 7de Laan bespreek word nie, ook nie deur Minki op Boer soek ‘n Vrou nie.
Die revolusie sal nie seksie wees nie.
Die revolusie sal jou nie maerder laat lyk nie,                                                                                                                                                                                                                 want die revolusie sal nie op TV uitgesaai word nie, Broer.

Daar sal geen videomateriaal van mense wees wat
kruideniersware en TVs in ‘n gesteelde ambulans laai nie.
SABC sal nie die lotto wenner om 07:30 aankondig nie
of nuusberigte saamstel oor optogte in elk van die 9 provinsies nie.
Die revolusie sal nie op TV uitgesaai word nie.

Daar sal nie skermskote van onlustepolisie wees
wat optoggangers met rubberkoeëls uitmekaar jaag nie.
Geen insetsels van waterkannone wat herhaaldelik in die agtergrond spuit nie.
Geen rooi oorpak sal slaags raak met ‘n veteraan in kamoefleerdrag
terwyl die rand-dollar wisselkoers van links na regs
oor die skerm marsjeer nie.

Die beeldmateriaal sal nie laat in die aand herhaal word
wanneer Freek of Waldemar of Bettie die dag se nuus bespreek nie.
Die nuus sal nie deur ABSA, FNB, Standard Bank, Nedbank of die bank van Habib geborg word nie.

Die revolusie sal nie op TV verskyn nie, my broers
Die revolusie sal lewendig wees.

__________________________________

The Revolution Will Not Be Televised
– Gil Scott-Heron

You will not be able to stay home, brother.
You will not be able to plug in, turn on and cop out.
You will not be able to lose yourself on skag and
Skip out for beer during commercials,
Because the revolution will not be televised.

The revolution will not be televised.
The revolution will not be brought to you by Xerox
In 4 parts without commercial interruptions.
The revolution will not show you pictures of Nixon
Blowing a bugle and leading a charge by John
Mitchell, General Abrams and Spiro Agnew to eat
Hog maws confiscated from a Harlem sanctuary.

The revolution will not be televised.
The revolution will not be brought to you by the
Schaefer Award Theatre and will not star Natalie
Woods and Steve McQueen or Bullwinkle and Julia.
The revolution will not give your mouth sex appeal.
The revolution will not get rid of the nubs.
The revolution will not make you look five pounds
Thinner, because the revolution will not be televised, Brother.

There will be no pictures of you and Willie May
Pushing that shopping cart down the block on the dead run,
Or trying to slide that color television into a stolen ambulance.
NBC will not be able predict the winner at 8:32
Or report from 29 districts.
The revolution will not be televised.

There will be no pictures of pigs shooting down
Brothers in the instant replay.
There will be no pictures of pigs shooting down
Brothers in the instant replay.
There will be no pictures of Whitney Young being
Run out of Harlem on a rail with a brand new process.
There will be no slow motion or still life of Roy
Wilkens strolling through Watts in a Red, Black and
Green liberation jumpsuit that he had been saving
For just the proper occasion.

Green Acres, The Beverly Hillbillies, and Hooterville
Junction will no longer be so damned relevant, and
Women will not care if Dick finally gets down with
Jane on Search for Tomorrow because Black people
Will be in the street looking for a brighter day.
The revolution will not be televised.

There will be no highlights on the eleven o’clock
News and no pictures of hairy armed women
Liberationists and Jackie Onassis blowing her nose.
The theme song will not be written by Jim Webb,
Francis Scott Key, nor sung by Glen Campbell, Tom
Jones, Johnny Cash, Englebert Humperdink, or the Rare Earth.
The revolution will not be televised.

The revolution will not be right back
After a message about a white tornado, white lightning, or white people.
You will not have to worry about a dove in your
Bedroom, a tiger in your tank, or the giant in your toilet bowl.
The revolution will not go better with Coke.
The revolution will not fight the germs that may cause bad breath.
The revolution will put you in the driver’s seat.

The revolution will not be televised, will not be televised,
Will not be televised, will not be televised.
The revolution will be no re-run brothers,
The revolution will be live.

Bronne:
https://en.wikipedia.org/wiki/The_Revolution_Will_Not_Be_Televised
https://www.google.co.za/url?http://www.uidownload.com/free-icons/old-tv-icon-195403
http://www.metrolyrics.com/the-revolution-will-not-be-televised-lyrics-gil-scottheron.html