Versindaba
~ ‘n Kollektiewe weblog vir die Afrikaanse digkuns ~

Dat ons dit hier moes aantref –
kerkgebou in sandsteen gefondament
teen hierdie bult, op ʼn stofpad iewers
tussen Dewetsdorp en Smithfield.
Toringhaan se stertvere wapper blikkerig suid,
snawel snak noord vir asem.
Van waar, Gehasi?
Net verbygery, Rabboenie,
hier afgekom op U bouvallige huis.

ʼn Enkele bloekom dans Pinksterhallelujas,
garingbome blom ʼn meer ingetoë
(dalk selfs Calvinistiese) groen.
Wie het lank gelede hier aanbid?
Katoliek of Anglikaan –
die Smiths van Smithfield?
Nederduits of andersins Gereformeerd –
die De Wette van Dewetsdorp?
Dalk sendingtakke van koloniale wortels?
Januarie, Februarie, Maart.
Of mense wat sing uit
Lifela tsa Sione.

Nou net ʼn toe deur en die wind.
Dat alles hier buite so wild ruk-en-pluk
maak die swye tussen mure soveel stiller,
die lemme van gebreekte vensters soveel skerper,
die roes van sinkplaat soveel meer
finaal.

Ek lig my hand om die klok te lui,
los dan die ketting.
Niemand meer hier
om met klank te loop haal nie.

Ek is seker die meeste digters, veral diegene van ons wat die “vrye vers” beoefen, het iewers in ʼn laai of lêer ʼn sonnet – skelmpies weggebêre – net om aan onsself te bewys ons kán. Vir ʼn digter om ʼn sonnet te kan skryf is soos vir ʼn Suid-Afrikaanse landskapskilder om ʼn populierboom te kan verf. Dis iets wat jy moet kan baasraak, al is dat dan net om aan te beweeg koorsbome of wildevye toe. Die populierboom is dus die landskapskilder se sonnet (Die bloekomboom is waarskynlik ekwivalent aan die villanelle – oor inheems en uitheems wil ek nou niks sê nie). As jy Vrystaatse populierbome in die herfs kan skilder is jy regtig goed, behalwe dat dit nou al gedoen is.

Ek soek al lank vir ʼn populierboom om aan te durf. Verlede Saterdag vind ek dit toe by ʼn nedersetting genaamd Onverwacht, naby Cullinan. Die boom staan so op sy eie, langs ʼn kerkgeboutjie. Dis die Lutherse Kerk, vertel ʼn man in ʼn Sondagpak my. Hy woon in die huis langs die kerk. Ek wil hom en sy huis ook afneem, maar wil nie sy privaatheid skend nie. Ek neem foto’s van die kerk en die boom vanuit verskillende hoeke, kan nie wag om by die huis te kom nie. Ek het my populier!

Soms wonder ek of dit nie die moeite werd sal wees om ʼn reeks Suid-Afrikaanse olieverf te vervaardig nie. Daar word wel olieverf plaaslik vervaardig (in Kaapstad, dink ek), maar ek bedoel ʼn reeks eg Suid-Afrikaanse kleure. Dit sal ʼn mens se werk soveel makliker maak, maar seker ʼn bietjie verveliger ook. Ek kan aan ʼn paar sulke kleure dink:

- Sinkdakrooi (met ʼn roesbruin om daarmee saam te gaan)
- Sandsteenoker (met ʼn tint vir as die son daarop skyn)
- Rooigrondrooi (wat ʼn mens in die ou Transvaal aantref)
- Mynhoopgeel (geen verklaring benodig)
- Koolstoofrookgrys (bo Standerton in die winter)
- Hoëveldlugblou (baie moeilik om te meng)
- Kaapstadskemerbesoedelinggrys (alhoewel ek nie weet hoeveel mense dit sal gebruik nie)
- Bloekomboomgroen (dis my volgende uitdaging – ek soek een langs ʼn mynhoop)

Skildery: “Lutherse Kerk, Onverwacht”, olie op doek, 45 X 35 cm

i

Vir veertig dae ontvang ʼn kind
drome uit vorige lewens.
Reise, kronkelpaaie,
ʼn honderd beskeie lesse
en dan word die verlede uitgevee.

Party skreeu met geboorte,
ander dwaal teruggetrokke
die verlede in – daardie winterbusrit,
skielike aankoms
by ʼn nuwe stad in die donker.
Ook afskeid van familiebande,
laat dít wat verlore is en benodig word agter.
Die kind se gesig ʼn oppervlak
van vlietende wolke en emosies.

Laaste kans vir die self se helder geskiedenis.
Al ons moeders en grootouers hier,
ons gesloopte kindwese
in die verlede se bouwerk.

Grootse dagdroom van veertig dae
voor ons die kaarte begrawe.

ii

Daar kom ʼn oorlog, sê die koning vir sy swanger vrou.
In die doodsnikke sal sewe van ons
die rivier ooste toe oorsteek
en onsself in landerye vermom.
Ons sal mark toe gaan
en toumakers bevriend. Onthou dit.

Sy knik en streel die baba in haar buik.

Na ʼn maand sal ons weer
daardie koning se sale binnegaan.
Dowwe lig uit klein, hoë vensters.
Ons het sonder wapens gekom,
net mandjies vol tou.
Vir jare het ons geoefen,
om suutjies te beweeg, onsigbaar,
nie ʼn lit te laat kraak nie,
asem te laat blaas nie,
selfs in verligte kamers,
sodat ons in hierdie gebou,
waar bewakers in skemerlig wag, kan verdwyn.

Op ʼn sekere nag
moet die sewe by ʼn horisonstale deur ingaan.
Onthou dit, koponderstebo,
soos met geboorte.

Dan (sê hy vir sy vrou)
is daar ʼn gang van druppende water,
luidrugtige reën, ʼn gevoel
van gediertes wat om jou voete krioel.
Ons gaan nóg donkerder sale binne,
bibbernat tussen vyandige krygers.
Ons doof die laaste lig uit om hulle te kan uitoorlê.

Na die skermutseling volg ons ʼn ander pad
en vermy alle deure noorde toe…

 (Die koning kyk af
en sien sy vrou slaap
in die middel van die avontuur.

Hy buig neer en soen die kind
in sy vrou se lyf deur haar vel.
Albei droom. Hy lê daar,
kyk na haar gesig soos sy inasem.
Hy trek ʼn lok oor haar oog terug
en byt dit af. Vleg dit
in sy eie hare in, raak dan langs hulle aan die slaap.)

iii

Met die geskiedenis se geswenk
kan ek my jou toekoms nie verbeel nie.
Sou dit wou droom, jou
in jou tienerjare sien, soos ek my seun kon sien,
jou nukke wat reeds diepsinnig
teen die stad se vaart skaaf.
Oor ʼn toekoms raai ek nie meer nie.
Weet nie hoe ons eindig nie,
of waar nie.

Alhoewel ek, vir jou, ʼn storie oor kaarte ken.

iv

Na die dood van sy vader
lei die prins sy krygers
na ʼn ander land toe.
Vier mans en drie vroue.
Vermom reis hulle
deur plase, lande met rape.
Hulle is ingetoë en skaam
op ʼn vreemde, onbevange manier.

In veselmarkte
maak hulle vriende.
Hulle is dansers
wat ligweg tuimel as hulle beweeg,
lang hare wild in die lug.
Hul skaamte glip weg.

Betower met die begeerte in hulle.
Hulle word aan hul danse geken.

Een aand verlaat hulle hul beddens.
Vier mans, drie vroue.
Hulle steek braak velde oor, waar niks groei nie
en swem deur kil riviere
die stad in.

Suutjies, onsigbaar tussen wagte
gaan hulle die horisontale deur binne
onderstebo sodat giflemme
nie aan hul raak nie. Dan
deur die reëntonnels.

Dis ʼn ou storie – een van hulle
onthou die pad na binne.
Hulle gaan die laaste skemer kamer binne
en blaas die lamp uit. Hulle beweeg
in die duisternis soos dansers
in die middel van ʼn doolhof,
gewaar die vyand voor hulle
met die donker kleed van hul tog.

Daar is geen manier om jouself na oorwinnings te gedra nie.

*

En wat nou moet gebeur is vergete.

Daar staan die sewe.
Een van hulle, die een wat daardie baba was,
kan nie die res van die storie onthou nie
– die storie wat sy vader geken het, onvoltooi
daardie nag, sy ma aan die slaap.

Ons onthou dit as ʼn teer storie,
alhoewel hulle miskien vergaan.
Die pa se lenige arm oor
die kind se vorm, die proe
van die haarlok in sy mond…

Die sewe omhels mekaar in die vernielde kamer
waar hulle sal sterf sonder
om van ontsnapping te kan droom.
Ons weet nie wat gebeur het nie.
Vanuit hoë vensters is die toue
nie lank genoeg om tot by die grond te kom nie.
Hulle vat die vyand se messe
en sny hulle lang hare en vleg dit
aan een tou vas en hulle klim af
en hoop dis lank genoeg
tot in die duister nag.

Oorspronklike gedig:
“The Story”, deur Michael Ondaatje, Handwriting (2011, Cape Poetry), bls. 55-60.

Ek het vanoggend die laaste werk aan ʼn volgende landskapskildery gedoen. Ek dink dis nou klaar. Terwyl ek daaraan gewerk het, het ek aan Breyten Breytenbach se gedig oor Bagamoyo gedink, asook aan Johann Lodewyk Marais se gedigte oor Oos-Afrika. Dan is daar natuurlik Pieter Odendaal se onlangse blogs oor sy besoek aan Zanzibar. As model het ek ʼn foto deur Irma du Plessis van ʼn art deco-filmteater in Zanzibar gebruik. Die teater se naam is Cine Afrique. Ek hou veral van die vrou in haar bui-bui, wat agterop die poegie sit. Heel statig. Ek het lank gesukkel om haar reg te kry – liggaamshouding en gesiguitdrukking. Ek voltooi skilderye met baie minder wroeging as gedigte.

Goeie lyn uit “Bloodbuzz Ohio”, in tye van stakings teen die afwatering van pensioene. The National is een van die bands waaraan Danie Marais my bekendgestel het. Hulle kom van Cincinnati, Ohio, maar woon nou in New York. Hul lirieke is soms obskuur. Musikaal is daar ʼn strek invloed deur Steve Reich en vroeë post-punk. Padma Newsome, ʼn eksperimentele vioolvirtuoos, help soms uit met verwerkings. Die Guardian het vandag ʼn lewendige opname van “Booldbuzz Ohio” op hulle web gesit om na te kyk en te luister. Dis in 2010 in ʼn klein kapelletjie in ʼn dorp genaamd Dingle opgeneem. Luister hier na die ateljeeopname van die album High Violet.

Uittreksels uit die liriek:

Stand up straight at the foot of your love
I lift my shirt up

I’ll rest my eyes till the fever’s outta me
I’ll rest my eyes to the rivers in the sea

Lay my head on the hood of your car
I’ll take it too far

I was carried to Ohio in a swarm of bees
I’ll never marry but Ohio don’t remember me

I still owe money to the money to the money I owe
I never thought about love when I thought about home

I’m on a blood buzz
Yes I am
I’m on a blood buzz
I’m on a blood buzz
God I am
I’m on a blood buzz

Dit neem ʼn paar aande se ure voor slaaptyd, maar ek is deur Umberto Eco se nuwe boek The Prague Cemetery. Dis natuurlik kontroversieel, omdat dit handel oor sameswerings en die onstaan van een van die wêreld se mees invloedryke vervalsings; een wat tot ʼn historiese tragedie gelei het – ʼn teks genaamd Protocols of the Elders of Zion. Die storie maak ʼn kragtige punt oor wat die gevolge van stories – stories as leuens, fiksie – kan wees. Ek onthou dat mense op skool oor hierdie geskrifte gepraat het, die sogenaamde “Illuminati”. ʼn Mens kry elke nou en dan studente wat hieroor wil praat en in groot dele van die VSA is daar gemeenskappe wat vas in die bestaan van sulke sameswerings glo. In tye waarin fascisme terugkeer is The Prague Cemetery ʼn belangrike boek, dink ek.

Daar’s ʼn insiggewende onderhoud met Eco in die Guardian. Stephen Moss, wat die onderhoud voer, kla oor hoe moeilik die boek in Engels lees. Dalk “sparkle” dit meer in Italiaans, sê hy. Vir Eco sal dit altyd moeilik bly om iets te skryf wat The Name of the Rose se skoene kan volstaan. Dit was natuurlik ook ʼn film. Hieroor sê Eco in die onderhoud: “A book like this is a club sandwich, with turkey, salami, tomato, cheese, lettuce. And the movie is obliged to choose only the lettuce or the cheese, eliminating everything else – the theological side, the political side. It’s a nice movie. I was told that a girl entered a bookstore and seeing the books said: ‘Oh, they have already made a book out of it.’”

Om mee af te sluit, twee aanhalings uit Eco se Baudolino, oor digters en leuens:

“In Paris you will study rhetoric and you will read the poets; rhetoric is the art of saying well that which may or may not be true, and it is the duty of poets to invent beautiful falsehoods.”

“Mind you, I am not asking you to bear witness to what you believe false, which would be a sin, but to testify falsely to what you believe true—which is a virtuous act because it compensates for the lack of proof of something that certainly exists or happened.”

NS. Die New York Times se resensie het al ‘n rukkie gelede verskyn, asook ‘n effe histeriese een in Sondag se Observer. Hier’s nog ‘n onderhoud in die Paris Review.

Slaap Pikaninie ons vee’s in die kraal
Almal ons skapies en bokkies
Môre vroeg kry jy van soetpap ʼn maal
En ʼn paar spierwitte sokkies
Doedoe doedoe

Slaap Pikaninie die ou bobbejaan
Ken mos vir jou vantevore
As jy nie slaap kan jy seker wees man
Byt hy jou neus af en ore
Doedoe doedoe

Kruip nou maar diep in jou velkombers in
Mammie bak lekker vars tertjies
As jy nie slaap kry Ou Mombak sy sin
Slaat Pikanien op sy stertjies
Doedoe doedoe

Siembamba – mamma se kindjie
Siembamba – mamma se kindjie
Draai sy nek om gooi hom in die sloot
Trap op sy kop dan is hy dood

Erkenning:

Pikaninie-wiegelied deur Walter Spiethof

Daar’s iets te sê vir myndorpe. Ek hou veral van Carletonville. Ek sing altyd André Letoit, nou bekend as Koos Kombuis, se “Swart Transvaal” as ek deur die dorp ry: “Ideale val soos Carletonville. Ondergronds is God die hel in vir die Boerenasie, wat bid soos Fariseërs, maar nooit kan ophou raas nie…” Daar word ook verwys na die “kil torings van klein dorpies”. Ek neem aan die “ideale wat val” verwys na die sinkgate by Carletonville, wat in die 1980s in die nuus was. “Swart Transvaal” kom oorspronklik van die kasset Ver van die ou Kalahari af, wat in die laat-1980s deur Shifty Records versprei is. Ek het dit in 1990 by Grahamstad se kunsfees gekoop, maar het reeds ʼn kopie daarvan gehad – “afgetape” van ʼn vriendin in Walvisbaai se broer s’n. Hy’t op Stellenbosch geswot en dit daar in die hande gekry. Die verkope deur Shifty Records was nie baie goed nie, want blykbaar het Letoit reeds self vir al sy vriende kopieë gemaak. Toe ek my wettige Shifty-weergawe koop, kon ek reeds die meeste van die songs op my kitaar speel.

Terug by Carletonville. Die wêreld se diepste goudmynskag – by die voormalige Western Deep Levels, nou bekend as Tautona – is naby Carletonville. In die laat 1990s het ek die dorp leer ken toe ek vir die National Union of Mineworkers (NUM) begin navorsing doen. Ek het meeste van die myne, veral hostelle, besoek om onderhoude met vakbondlede te voer – Blyvooruitzicht, Elandsrand, Wes-Driefontein, Oos-Driefontein, Kloof, ens. Sulke mooi name – klowe, rante, fonteine, alles met ʼn uitsig. Baie van die hostelle van daardie myne is egter uitsiglose plekke. Kontrakwerkers is byvoorbeeld van die laat-1990s af in Blyvooruitzicht se hostelle gehuisves.

My plan is om in die volgende paar maande aan ʼn reeks skilderye van myndorpe te werk. Ek het die een hier bo hierdie naweek voltooi. Dis van ʼn brug by Carletonville, reg oorkant die NUM se streekskantoor. Die pad laat my aan Johannes Kerkorrel se “Ry” dink, dalk ook sy “Ballade van ʼn mynwerker”. Ek het op die web gaan rondkrap en die volgende is die naaste aan ʼn transkripsie van die liriek wat ek kon opspoor. Ek het hier en daar ooglopende foute reggemaak:

Ek kom van Vryheid in Natal
Ek werk hier in die myn
Die droogte het ons plaas gebreek
Ek kon nie langer bly
Ek leer hier vir my ambag
Miskien gaan ek eendag weer boer
Tel die ure, doen oortyd
En die vakbond sal mos na my kyk

Ek werk in skofte dag na dag
Maar eenkeer ’n maand breek ek weg
Dis Vrydagaand en die naweek lê voor
Net ’n sak vol kontant en ek’s reg
My klere is koel, kam my hare perfek
Lyk skerp soos ’n skeermeslem
As ek buite toe stap is die heilige nag
Vol beloftes om later te ken

En kyk daar eenkant onder die boom
Chroom blink gevaarlik sag
Vuurperde-krag, bloedrooi geverf
Masjien in ’n cowboy se droom
En onder daai staal klop ’n hart van goud
’n Enjin wat net een verstaan
Sestienklep oopmaak en al wat sy vra:
Asseblief vat my ver hiervandaan

En buite die dorp loop die grootpad verby
Ons gaan ons wiele laat sing op die teer
Radio hard en die venters wyd oop
Gaan ons soek na die hart van die stad

En iewers in die nag
Staan ʼn neon-engel vir seker en wag.
Spreek ’n seënbede uit oor elke dief van die nag
En veterane van oorlog stroom in
Veterane van oorlog stap weg
Veterane van oorlog wonder waarheen, waarheen…

Jy eindig op met ’n vuur in die hart
Die onrustigheid diep binnekant
Jy leef en jy leer om alles te gee
Vir die kans om net eenkeer te leef
Die kans om net eenkeer te leef

Dit kom van die album Bloudruk af. Didi Kriel se verwerking van die lied is baie 1980s – snaartrom met ʼn groot eggo op, kitaarsolo en al. Ek hou daarvan, op dieselfde verleë manier wat ek steeds van Alphaville hou. Tog vat die liriek iets van die spanning tussen die name van plekke soos Blyvooruitzicht en die werklike uitsigloosheid van Suid-Afrika se myndorpe vas. Ek hoop die skildery kry dit ook reg.

Carletonville se brug: detail

Een van die vreemdste… uhm… gesigte wat ek nog iewers uitgesnuffel het. ʼn Klomp neuse, gemonteer en geraam in ʼn museum in Denemarke. Vele standbeelde uit antieke Griekeland en Italië is in die 1800s en 1900s sonder neuse gevind. Handelaars het dan vals (meestal van marmer of gips) neusprosteses aangesit om die waarde van die standbeelde te verhoog, voor dit aan Europa se bourgeoisie (en soms regerings) verkoop is. Later het die soeke na die outentieke hierdie neuse oorbodig gemaak en is hulle van die standbeelde verwyder.

Wel, so aan die einde van die week, sowel as ʼn traumatiese jaar, ʼn mens kan seker nie die kans laat verbyglip om te hoop dat dit nie ook neusie verby is met die moderne Griekeland en Italië se ekonomieë nie. Dit lyk egter of die burgers van hierdie twee lande hulle neuse optrek vir bankiers se planne om uit die moeilikheid te bly. Landsburgers mag immers nie aan die neus rondgelei word nie. Ek hoop maar daar word oplossings gevind. Nie dat ek my neus in hulle sake wil steek nie, maar  globalisering kry die hele wêreld mos verkoue as Europa of Amerika nies.

Aurora lê in die Sandveld, aan die see se kant van Piketberg. Dis naby die sendingstasies van Goedverwacht en Wittewater. Vir ʼn tyd lank was die dorp wêreldberoemd. Dalk moet mens die stelling kwalifiseer. Die dorp was wêreldberoemd in sterrekundekringe. ʼn Sekere Abbé Nicolas Louis de Lacaille was in 1751 daar werksaam en het op grond van trigonometriese opmetings beweer die aarde is peervormig, ʼn stelling wat ʼn hele aantal wetenskaplikes vir ʼn paar dekades besig gehou het met pogings om te bewys hy was verkeerd. De Lacaille het blykbaar die afstand tussen Aurora en Kaapstad drie keer per voet afgelê. Sy noordelike baken was naby waar Aurora vandag is (toe nog slegs ʼn plaas genaamd Klipfontein), die westelike een op Kasteelberg en die suidelike baken op die hoek van Strand- en Adderleystraat in Kaapstad. In 1838 het Thomas Maclear die saak finaal besleg. Hy het De Lacaille se opmetings tussen Kaapstad en Aurora (steeds toe nog nie Aurora nie) herhaal en bevind dat die Fransman nie die impak van die berge se aantrekkingskrag in sy berekenings in ag geneem het nie. Die aarde was dus wel rond.

Nietemin, ten spyte van Aurora se die sterrekundige roem, of dalk eerder dan berugtheid, kom die dorp se naam nie daarvandaan nie, maar van die dogter van die Nederduits-Gereformeerde Kerk se eerste leraar – ʼn ene Ceylonia Aurora Ferreira. Dis nou die dogter. Haar vader was na bewering ʼn krygsgevangene op Ceylon tydens die Anglo-Boereoorlog. Die gemeente is in 1906 gestig, deur afvalliges van die Piketberggemeente, alhoewel daar blykbaar reeds sedert 1866 ʼn kerk was – op die plaas Rietvlei. Die huidige kerkgebou se hoeksteen kom uit 1908. Dis ʼn gebou met vreemde proporsies – erg vroeg-1900s. Nie peervormig óf rond nie.

Aurora Kerk - vooraansig

Vooraansig van nader

Toring, detail

Die hoeksteen

Deur, detail

Muizenberg se naam kom van ʼn amptenaar van die VOC, ʼn ene Sersant Muys, wat die tolhuis daar beman het. Dit was eers “Muys Zijn Bergh”, later “Muysenbergh”. Boere wat hul produkte aan skepe in Simonstad se hawe wou gaan verkwansel moes hier tolgeld betaal. Die tolhuis – Het Posthuis – is steeds daar, een van Suid Afrika se oudste geboue. Dit was al ʼn hotel en ʼn bordeel ook, maar is in die 1980s as nasionale monument gerestoureer. Cecil John Rhodes is in 1902 in Muizenberg oorlede, in ʼn huis wat ook steeds staan. Een van William Kentridge se mooiste animasiefilms, Tide Table, speel in Muizenberg af. Soho Eckstein sit op die strand. ʼn Mens kan die kleurvolle strandverkleehokkies in die video sien, maar sonder die kleur. Ek hou van die art deco-hotel in die video.

Muizenberg is een van daardie voorstede wat Suid-Afrika se ritmes versinnebeeld. Die geboue daar verval, word dan gerestoureer. Verval, restourasie, verval, restourasie. Dis ver van Johannesburg, Kentridge se gebruiklike onderwerp, maar het nogtans so ʼn bietjie van ʼn myndorpgevoel. ʼn Land met myne dans maar op daardie “boom-bust-boom-bust” ritme. Jy sien dit orals in Suid-Afrika se argitektuur. Fanatiese bouwerk, dan staan alles weer stil.

Ek werk al vir ʼn paar weke aan die skildery hier bo. Dis ʼn gebou in Muizenberg, maar nie een van die bekendes nie. Ek weet nie of dit klaar is nie. Olieverf neem tagtig jaar om droog te word. Dalk werk ek later verder daaraan. Ek dink vir eers is die titel: “Muizenberg, Renovators Dream”.

Hier is ʼn vertaling van “Down”, ʼn gedig deur Margaret Atwood. Moeilike een. Sy gebruik eindrym, baie subtiel. Dalk is my poging se eindrym ʼn bietjie oordadig. Woordspelings raak ook verlore met vertaling. Ek probeer so naby as moontlik aan die oorspronklike weergawe hou, maar het liberties gevat ter wille van rym en metrum. Erkenning aan Ingrid Winterbach se laaste boek vir woorde.

1
Hulle was verkeerd oor die son.
Snags daal dit nie neer
benederyk toe nie.
Die son verkas net
en die benederyk meld aan.
Dit kan enige tyd gebeur.

Dit kan in die oggend wees,
jy in die kombuis begaan
met jou middelbare roetine.
Bord, koppie, mes.
Eensklaps g’n blou nie, g’n groen nie,
g’n waarskuwing nie.

2
Ou draad, ou inkstreep
wat die leegte
wat ons “ruimte” noem in wink
waarheen wat jy my dié keer sleep?
Verby stoof, verby tafel
verby die horisontale greep
van die vloer, verby die kelder,
verby die vertroude,
af, die duisternis in
waar jy omdraai en blink.

3
Eers dink jy dis engele,
hierdie albino stemme, hierdie stemme
soos ongeverfde standbeeldoë,
hierdie stom stemme soos handskoene
sonder hande in,
hierdie mot stemme wat verbysterd
om jou ore fladder,
hulself hoorbaar probeer maak.

Wat wil hulle hê?

Jy maak ʼn kepie in jou vel,
klein gaatjie
vir die pyn om in te kom bly.
Jy laat drie druppels bloed vry.

4
Hierdie is
die koninkryk van die ongesproke
die koninkryk van die sprakelose:

almal deur oorlog verpletter
almal wat aan hongersnood ly
almal dood gemoker
en in putte begrawe, almal aan flarde gesny
vir gewin of geld
almal wat gegrendel
in kamers snotter, al die geofferde
kinders, al die afgemaaide bruide
die selfmoordenaarshuide.

Hulle sê:
Praat vir ons (met wie)
Party sê: Wreek ons (op wie)
Party sê: Neem ons plek.
Party sê: Getuig.

Ander sê (en hierdie is vroue):
Wees vir ons bly.

5
Daar’s trappe,
daar’s die son.
Daar’s die kombuis,
bord met aarbeikonfyt en ʼn sny,
jou pap verskoning,
jou lam lugspieëling.

Bloedige hande, op heterdaad betrap.
Met grond, klip en gras
wil jy dit afwas.

Hoe moet jy uiteindelik
oor sóveel verlies verduidelik?

Oorspronklike gedig:
“Down”, deur Margaret Atwood, uit Morning in the Burned House (Houghton Mifflin, 1995), pp. 72-75.