Desmond Painter

Desmond Painter. ‘n Rektale ondersoek

Tuesday, March 22nd, 2016
prostate%20examination

‘n Rektale ondersoek

Ek was verlede week by ʼn dokter vir ʼn volledige mediese ondersoek. Nee, daar is niks verkeerd met my nie; dit was bloot ʼn roetine-ondersoek, een van daardie waaraan mans van my jare hulself elke twee of so jaar onderwerp, om die illusie van hulle onsterflikheid ʼn bietjie te herlaai, of om die bewussyn van hulle weerloosheid wetenskaplik in toom te hou.

Vir ʼn uur lank word ons gewillig geobjektiveer en gereduseer tot ʼn reeks komponente, prosesse en funksie wat gemeet en klinies beoordeel kan word. Op 40 begeer jy niks meer as om weer en weer toegelaat te word tot daardie verbeelde gemeenskap van mans wie se tellings en mates nie afwyk van die saamgestelde figuur van soveel soortgelyke ondersoeke en kliniese proewe nie; die normale man, die gesonde gemiddelde, die ou wat gaan oorleef, nog ʼn paar dekades, nog ʼn paar jaar.

Ja, ek het gesê ʼn volledige ondersoek… bloedtoetse en ʼn EKG, Middeleeuse hamertjies en toe-oë balanstoertjies, ʼn geklop-klop op jou maag en ʼn liggie wat ín-skyn. En dan natuurlik die ongemaklike oomblik wanneer jy jouself in ʼn gekompromitteerde posisie vind, kaal op ʼn bed, op jou sy, met een been opgetrek en ʼn man wat vir jou verduidelik dat die ‘dipstick’ nog steeds die beste manier is om die grootte en vorm van jou prostaat te evalueer.

Dit was darem al ons derde afspraak.

Nou ja, ‘n ‘treadmill’ en EKG is nie heeltemal soos draf nie, en ‘n rektale ondersoek nie heeltemal soos seks nie. Maar mens wil ook nou nie ʼn gegewe hand aan die vinger byt nie, so ek het ontspan, ʼn veraf uitdrukking in my oë gekry en gedink: ‘Ek kán dit geniet. En teen R1,446 sál ek ook.’

Die letterkunde is immers vol van anale plesiere; en terwyl ek daar lê en die dokter sy handskoen aantrek, dink ek aan ʼn paar van my gunstelinge.

In die klassieke erotiese roman Fanny Hill, in die 18de eeu geskryf deur John Cleland, betrek een van Fanny se minnaars haar op ʼn keer van agter. Toe sy vir hom sê, Hei boet, jy’s besig om aan die verkeerde deur te klop, antwoord hy ewe kordaat: ‘my dear, any port in a storm.’

En dan natuurlik Milan Kundera. Lees hierdie aanhaling uit The Unbearable Lightness of Being: ‘He placed his hand on her moist genitals, then moved his fingers along to the anus, the spot he loved most in all women’s bodies. Hers was unusually prominent, evoking the long digestive tract that ended there with a slight protrusion. Fingering her strong, healthy orb, that most splendid of rings called by doctors the sphincter, he suddenly felt her fingers on the corresponding part of his own anatomy. She was mimicking his moves with the precision of a mirror.’

En hierdie, uit dieselfde roman: ‘She stood up from the toilet, flushed it, and went into the anteroom. The soul trembled in her body, her naked, spurned body. She still felt on her anus the touch of the paper she had used to wipe herself.’

Maar my onlangse gunstelinge, wat hierdie onderwerp betref, is die Amerikaanse romansier James Salter en die Brasiliaanse digter Carlos Drummond de Andrade.

Carlos Drummond de Andrade

Carlos Drummond de Andrade

Salter se A Sport and a Pastime is ʼn erotiese meesterstuk, en dalk omdat die narratief tot ʼn groot mate die verbeelding, en selfs die projekteerde fantasie van ʼn manlike verteller is wat nie direk deel is van die aksie wat hy ‘beskryf’ nie, vang Salter die geïdealiseerde, taboe-oorskreidende aard van anale seks as spesifiek ʼn hetero-manlike fantasie skitterend vas:

Hierdie byvoorbeeld: ‘They drive home at midnight. It’s not often they’re out so late. Usually their evenings are quite simple. A meal somewhere. A stroll from which they return after dark. The trees above them are rich with silence. From the radio stations of Europe music pours forth faintly in the cheapest rooms. Her portable is on the floor. The dial is illuminated. It glows mysteriously. Luxembourg is on. Geneva. The orchestras of the world beat softly. The muscle in her behind is tight. It feels like a string around the shaft. He pushed in slowly and then, at last, plunges, like the bottom dropping out. Anne-Marie moans, her head buried in her arms. After he was dead I thought often of these moments, of this one. Perhaps it is her moan, her face pressing against the sheet. He can feel her tight around him, like a noose. He closes her legs and lies there content, looking out the window, feeling the tender spasms.

“Es-tu contente?” he asks after a while.

Her voice, her very presence, seems summoned from afar. She answers quietly:

“Oui.”’

Wat Carlos Drummond de Andrade betref, ek het ʼn bundel Nederlandse vertalings van se nagelate erotiese gedigte verlede jaar in Amsterdam gekoop: De Liefde, Natuurlijk, vertaal deur August Willemsen en in 2015 uitgegee deur Uitgeverij Rainbow. Die oorspronklike het in 1992 verskyn. De Andrade besing die ‘billen’, die boude, soos ʼn mens van ʼn Brasiliaanse digter sou verwag. Maar sy erotiese belangstelling strek verder, of dieper, as bloot om ʼn mooi wegstap gade te slaan.

Hier is twee van De Andrade se gedigte:

 

Het was goed haar marmeren achterwerk  te strelen

Het was goed haar marmeren achterwerk  te strelen

en daarop mijn hele leven te ontcijfenren:

hartstocht, wellust, pijn, leven en dood, elkaar

kussend in blanke echt op onbegrensde welving.

 

Het was bitter op haar koele achterwerk de kleur

te voelen van een ander einde, het ronde afzien

van de hoop haar op een andere wijze te beminnen.

Alleen de billen bestonden, de rest was illusie.

 

Wanneer ander verlangens spreken 

Wanneer ander verlangens spreken

en straffe begeerte zich verscherpt,

dan wijken de bloembladen van de anus

bij de trage gang van’t lange lid.

Het komt, het gaat terug, en maakt de enge

weg tot plaats van het meest zoet vertoeven.

 

Vrouw, tweevoudig vrouw, uw wezen bergt

Verborgen Ovidiaanse melodieën.

 

andrade 2

De Liefde, Natuurlijk

Lieflik, maar soos jy kan sien is daar ʼn ernstige tekortkoming in my anale argief. Toe die dokter uiteindelik, wel, by my ingaan (as ek vir ‘n oomblik Brinkiaans mag praat…), besef ek dat my verwysingsraamwerk redelik ‘gendered’ is: manlike fantasieë oor ‘n deel van die vroulike liggaam; en ook manlike representasies van verbeelde vroulike anale genot. Natuurlik, die manlike anus is ‘n genotsone in die uitbeelding van gay seks (dink aan Johann de Lange se gedig ‘Tongnaai’, en vele ander), maar veel minder so in die uitbeelding van heteroseks.

Trouens, penetrasie word gewoonlik as ‘n verleentheid, vernederend, selfs as verontmanlikend ervaar. Ek het die toneel uit The Unbearable Lightness of Being hierbo onvolledig aangehaal:

‘Even though, as I have pointed out, he had known approximately two hundred women (plus the considerable lot that had accrued during his days as a window washer), he had yet to be faced with a woman who was taller than he was, squinted at him, and fingered his anus. To overcome his embarrassment, he forced her down on the bed. So precipitous was his move that he caught her off guard. As her towering frame fell on its back, he caught among the red blotches on her face the frightened expression of equilibrium lost. Now that he was standing over her, he grabbed her under the knees and lifted her slightly parted legs in the air, so that they suddenly looked like the raised arms of a soldier surrendering to a gun pointed at him.’

Forced her down. Her frightened expression. Surrendering. A gun. Alles om sy anus van penetrasie te beskerm?! En dit terwyl hy waarskynlik genoeglik steun van genot elke keer wanneer hy ‘n ryp stoel passeer… Wat sou dit Tomas, Kundera se manlike hoofkarakter en oënskynlik ‘n fynproewer van seksuele genot en ligaamlike plesier, kos om hom oor te gee aan sy minnares se strelende, soekende, indringende vinger? Wat sou dit beteken?

Ek dink dit is ‘n belangrike vraag. Dit is dalk tyd dat ons die uitbeelding van heteroseks in die Afrikaanse letterkunde onderwerp aan ‘n roetine rektale ondersoek.

Desmond Painter. ‘U bent met mij een mens geweest’

Monday, September 7th, 2015

IMG_0922

In ʼn boekwinkel op die kampus van die Radboud Universiteit in Nijmegen, waar ek my op daardie oomblik eintlik bevind om ʼn koerant te koop, sien ek ʼn stapeltjie gedigte in poskaartformaat: Marijke Hanegraaf, Stadsdichter van Nederland 2013-2014, se Stadsgedichten. Die eenvoudige swart en blou letters op die wit omslag herinner my aan die uitgewer Praag se boeke, maar ek laat my nie sommer so maklik van stryk bring nie; ek koop die gedigte, en op pad terug na ons woonstel toe maak ek die papieromslag versigtig los, haal die eerste gedig uit, en begin in die loop te lees.

Ek sou eers later, met die hulp van Google, uitvind dat Hanegraaf in 1946 gebore is, dat sy in Tilburg grootgeword het, en dat sy eers op relatief hoë ouderdom gedebuteer het – met die bundel Veerstraat, in 2001. Dit word gevolg deur Proefsteen (2006) en Restruimte (2010). Ek sou ook uitvind dat Hanegraaf Nijmegen se vyfde stadsdigter is, en dat sy in hierdie amp voorafgegaan is deur Merijn Hilte (2005-2006), Victor Vroomkoning (2007–2008), Jaap Robben (2009-2010) en Dennis Gaens (2011-2012).

Nijmegen, in die provinsie Gelderland en reg op die grens met Duitsland, is in 1944 ‘per ongeluk’ deur Amerikaanse vliegtuie gebombardeer; die middestad is in puin gelaat. Dit is onmoontlik om nie met hierdie geskiedenis gekonfronteer te word nie: die oorhaastige, dikwels lelike bouwerk van die naoorlogse jare is ʼn litteken en die enkele vooroorlogse straatbeelde wat intakt gebly het, herinner mens bloot aan die verwoesting en verlies.

*

In deze stad

 

Als je over straat loopt

– voor een brood bij de bakker misschien –

 

slaat dan de paniek toe dat zomaar de dood

uit de lucht valt of precies op jou af schiet,

 

ben je op je hoede voor bruuske gebaren

van soldaten, te wild in een bevrijding die stokte

 

of ben jij van na vijfenveertig?

 

Haast je naar het plein met de bussen. Je bent laat.

Hier stonden tram 1 en die bus naar Wychen.

Hier staat wat verloren ging. Je kent

 

geen stad in dit land waar de staart

van een oorlog zo wreed overheen sloeg.

 

Dooft ooit het schrijnen

van verkeerde beslissingen?

 

Blijvend de stem die ontbreekt, flarden

rook en stof op een foto van afstand, en iemand

op de hoek van de straat die niet meer bestaat.

 

4 Mei 2014

Dodenherdenking in de Stevenskerk

*

Maar dit is nie híérdie gedig wat my op pad huis toe vir ʼn oomblik stil laat staan nie, wat ek nog twee keer herlees voordat ek by die woonstel kom, en wat ek rofweg in Engels vertaal vir Claire nie. Miskien is dit die prominensie wat berigte en foto’s van die vlugtelinge op die stasie in Boedapest en die lyk van die seuntjie op die strand in Turkye tans in die Europese media, en die soms skreiende gewik-en-weeg oor ‘migrasie’ in die konteks van soveel lyding, wat ʼn mens met ʼn versugting laat vir ʼn poëtiese register van eerbied, reverence – eerbied vir die alledaagse, vir die klein moment in die groot gedruis van die geskiedenis, vir die nietigheid en waarde van mense en stede, vir die vreemdeling en vreemdheid in ons midde.

In ʼn wêreld wat vasgevang is tussen onverskilligheid en pasklaar moralismes, tussen onsigbaarheid en pasboeke, tussen wagwoord en sjibbolet, begeer ʼn mens soms weer ʼn sorgsame en besorgde omgang met taal – met die eie taal, die ander se taal; met my naam, met jou naam – as steierwerk vir etiese gewaarwording en bewussyn, as vormgewing en omvorming van wat ons te maklik, te atomisties, ‘ervaring’, en te maklik, te eksklusief, ‘gemeenskap’ noem.

Hanegraaf se ‘Poolse man uit Bakel’ is so ʼn gedig: sonder raserige politieke retoriek of moralistiese stellingname, is dit ʼn aanklag teen etiese agterlosigheid, teen burokratiese standaardisering, teen miskenning, en teen die opheffing van dit wat onvertaalbaar bly in ʼn ander: karakter, binnelewe, eienaam, tongval. Dit maak ʼn appèl op ons etiese verbeelding, op taal self as beide simbool en instrument van ons medemenslikheid, as stem en bestemming van die poësie. Op haar webblad beskryf Hanegraaf die gedig soos volg: ‘Een van de taken van de stadsdichter van Nijmegen is om een gedicht te maken bij een eenzame uitvaart. Op de valreep kreeg ik het bericht van de ambtenaar die belast is met de Wet op de Lijkbezorging dat hij een eenzame uitvaart voorzag. Daar heb ik het gedicht Poolse man uit Bakel voor gemaakt.’

*

Poolse man uit Bakel

 

Poolse man uit Bakel, u woonde in een park

met bungalows, het klinkt gearriveerd maar

sta mij toe dit te betwijfelen.

 

U kwam naar Nederland en dat werd dan uw leven.

U was een zomerkind en toch pas 55. Ze zeggen

dat u viel. Een trap, een trede werd een valkuil.

 

Wist u wat er mis ging? Ik zou willen weten hoe

die dag voor u begon en of het vreemd was te vallen

onder de zwaarte van afstand en verschillen.

 

Poolse man, ik struikel over uw achternaam en ken

uw voornaam niet. Wie noemde hem en klonk het

luid of teder? Ik weet niet hoe u hebt liefgehad

 

misschien gehechtheid hebt vermeden. Was u

een stuurse man, was u timide, of vrolijk

en tevreden met dagelijkse genoegens.

 

Hoe u ook was, u hebt gepoogd. U bent met mij

een mens geweest. Ik stond vroeg op voor u

en draag een handvol woorden naar u toe.

 

november 2014

 

Voor de eenzame uitvaart van I.S. Kwiatkowski,

Geboren op 20 augustus 1959 in Polen,

Gestorven op 9 november 2014 in het Radboudumc, Nijmegen,

Uitvaart op 18 november 2014, om 8.30 uur, in crematorium Jonkerbos,

Nijmegen.

Desmond Painter. Oor vaders en digters, geboorte en dood

Saturday, August 31st, 2013

Seamus Heaney

My en Claire se dogtertjie, Hania, is gisteroggend gebore, dus was my gedagtes by nuwe lewe eerder as die dood. Dit was nogtans hartseer om te lees dat Seamus Heaney op dieselfde pragtige oggend oorlede is.

Tydens my jare by die Rhodes Universiteit, iewers in die vroeë 2000s, het Heaney ʼn eredoktorsgraad daar ontvang. Hy het ʼn mooi openbare lesing oor ‘The Guttural Muse’ gelewer en sy gedigte aangrypend by kerslig voorgelees in die katedraal.

Wat my egter sal bybly is ʼn kort ontmoeting met Heaney, bemiddel deur plaaslike digter en Engelsdosent, Dan Wylie. Ek kan nie veel van die gesprek onthou nie, behalwe dat Heaney vriendelik en toeganklik was, en dat hy, toe hy verneem dat ek en my vriendin Afrikaans is, gesê het: ‘Ah, your own guttaral muse…’

Wanneer Hania veilig tuis is sal ek vir haar hierdie gedig van Heaney lees:

*

Follower – Seamus Heaney

My father worked with a horse-plough,
His shoulders globed like a full sail strung
Between the shafts and the furrow.
The horse strained at his clicking tongue.

An expert. He would set the wing
And fit the bright steel-pointed sock.
The sod rolled over without breaking.
At the headrig, with a single pluck

Of reins, the sweating team turned round
And back into the land. His eye
Narrowed and angled at the ground,
Mapping the furrow exactly.

I stumbled in his hob-nailed wake,
Fell sometimes on the polished sod;
Sometimes he rode me on his back
Dipping and rising to his plod.

I wanted to grow up and plough,
To close one eye, stiffen my arm.
All I ever did was follow
In his broad shadow round the farm.

I was a nuisance, tripping, falling,
Yapping always. But today
It is my father who keeps stumbling
Behind me, and will not go away.

Desmond Painter. Mahmoud Darwish se gedig oor Edward Said

Monday, July 8th, 2013

Vanmiddag toe ek op Facebook gaan loer, kom ek af op hierdie mooi foto van Edward Said en Mahmoud Darwish – en onthou toe ook die pragtige gedig, ‘Counterpoint’, wat Darwish na Said se dood (in 2003 – dit is ook al 10 jaar gelede, kan jy dit glo?) geskryf het:

CounterpointMahmoud Darwish

NEW YORK. NOVEMBER. 5TH AVENUE.

 

Shards of light in a leaden sky.

In the shadows, I asked my foreign soul: is this city Babylon or Sodom?

There, at the edge of an electric chasm sky high, I met Edward thirty years ago.

The times were less impetuous.

Each said to the other:

If your past is your experience, make the future sense and vision!

Let us move forward, towards our future, confident in imagination’s sincerity and the miracle of the grass.

I no longer remember whether we went to the cinema that evening, but I heard old Indian braves call out to me: trust neither the horse nor modernity.

No. No victim asks his executioner: if I were you and my sword greater than my rose . . . would I have acted as you have done?

That kind of question arouses the curiosity of the novelist who sits behind the glass walls of his study overlooking the lily garden . . . Here the hypothesis is lily-white, clear as the author’s conscience if he closes his accounts with human nature . . . No future behind us, so let us move forward!

Progress could be the bridge back to barbarity . . .

New York. Edward awakes while dawn slumbers on. He plays an air by Mozart. Tennis on the university court. He reflects on thought’s ability to transcend borders and barriers. Thumbs through the New York Times. Writes his spirited column. Curses an orientalist who guides a general to the weak spot in an eastern woman’s heart. Showers. Drinks his white coffee. Picks out a suit with a dandy’s elegance and calls on the dawn to stop dawdling!

He walks on the wind. And, in the wind, he knows himself. No four walls hem in the wind. And the wind is a compass for the north in a foreign land.

He says: I come from that place. I come from here, and I am neither here nor there. I have two names that come together but pull apart. I have two languages, but I have forgotten which is the language of my dreams. I have the English language with its accommodating vocabulary to write in. And another tongue drawn from celestial conversations with Jerusalem. It has a silvery resonance, but rebels against my imagination.

And your identity? Said I.

His response: Self-defence . . . Conferred on us at birth, in the end it is we who fashion our identity, it is not hereditary. I am manifold . . . Within me, my outer self renewed. But I belong to the victim’s interrogation.

Were I not from that place, I would have trained my heart to raise metonymy’s gazelle there . . .

So take your birthplace along wherever you go and be a narcissist if need be.

– Exile, the outside world. Exile, the hidden world. Who then are you between them?

– I do not introduce myself lest I lose myself. I am what I am.

I am my other in harmonious duality between word and geste.

Were I a poet, I should have written:

I am two in one, like the swallow’s wings.

And if spring is late coming, I am content to be its harbinger!

He loves countries and leaves them. (Is the impossible remote?) He loves to migrate towards everything. Travelling freely between cultures, there is room for all who seek the essence of man.

A margin moves forward and a centre retreats. The East is not completely the East, nor the West, the West. Identity is multifaceted.

It is neither a citadel nor is it absolute.

The metaphor slumbered on one bank of the river. Had it not been for the pollution,

It would have embraced the other.

– Have you written your novel?

– I have tried . . . sought to find my image reflected in distant women. But they have retreated into their fortified night. And they have said: our universe does not depend on words. No man will capture in words the woman, an enigma and a dream. No woman will capture the man, symbol and star. No love is like another; no night like another. Let us list men’s virtues and laugh!

– And what did you do?

– I laughed at my own absurdity and threw my novel away.

The thinker restrains the novelist’s tale, while the philosopher deconstructs the singer’s roses.

He loves countries and leaves them: I am who I shall be and become. I shall construct myself and choose my exile. My exile is the background of the epic landscape. I defend the need for poets of glory and reminiscence; I defend trees that clothe the birds of home and exile, a moon still fit for a love song, an idea shattered by its proponents’ fragility and a country borne off by legends.

– Is there anything you could return to?

– What awaits me draws me on and urges me . . . I have no time to draw lines in the sand. But I can revisit the past like strangers listening to the pastoral poem in the gloom of the evening:

‘At the fountain, a young girl fills her jar with clouds’ tears. And she weeps and laughs at a bee that stung her heart when it was time to leave.

Is love pain in the water or malady in the mist . . .’

(And so on, till the song draws to a close.)

– So you could suffer from nostalgia?

– Nostalgia for times to come. More distant, more elevated, more distant still. My dream guides my steps and my vision cradles my dream, curled like a cat, on my lap. It is reality imagined, born of the will: we can change the chasm’s inevitability!

– And nostalgia for the past?

– That is only for the thinker who is anxious to understand the fascination a foreigner feels for the medium of absence. My own nostalgia is a struggle for a present that clings to the future.

– Did you penetrate the past the day you visited the house, your house, in Jerusalem’s Talibiya district?

– Like a child afraid of his father, I was ready to hide in my mother’s bed. I tried to relive my birth, to follow the trail of childhood across the roof of my old home, to run my fingers over the skin of absence, to smell the perfume of summer in the jasmine of the garden. But truth’s hyena drove me from a nostalgia that lurked, behind me, like a thief in the shadows.

– Were you afraid, and of what?

– I cannot meet loss head on. Like the beggar, I stayed at the door. Am I going to ask strangers who sleep in my bed for permission to spend five minutes in my own home? Will I bow respectfully to the people that occupy my dream of childhood? Will they ask: who is this stranger who lacks discretion? Will I be able just to speak of peace and war among victims and the victims of victims, avoiding superfluous words and asides? Will they tell me that two dreams cannot share a bed?

Neither he nor I could have done that.

But he is a reader who reflects on what poetry has to tell us in times of disaster.

Blood

and blood

and blood

in your homeland

In my name and in yours, in the almond blossom, in the banana skin, in the baby’s milk, in the light and in the shade, in the grain of wheat, in the salt jar. Consummate snipers reach their targets.

Blood

blood

blood

This land is smaller than the blood of its children, offerings placed on resurrection’s doorstep. Is this land blessed or baptised

In blood,

blood,

the blood

That neither prayers nor the sand can assuage? There is not enough justice in the pages of the Holy Book to give the martyrs the joy of walking freely across the clouds. Blood, by day. Blood, by night. Blood in the words!

He says: the poem could embrace loss, a shaft of light glinting from a guitar or a Christ mounted on a mare and blood- spattered with elegant metaphors. What is beauty if not the presence of truth in the form?

In a skyless world, the earth becomes a chasm. And the poem is one of consolation’s gifts, a quality of the winds, from both south and north. Do not describe your wounds as the camera sees them.

Cry out to make yourself heard and to know that you are still alive and living, that life on this earth is still possible. Invent hope for words. Create a cardinal point or a mirage that prolongs hope and sing, for beauty is freedom.

I say: life defined by its antithesis, death . . . is no life at all!

He replies: we shall live, even if life abandons us to our fate. Let us be the wordsmiths whose words make their readers eternal, as your extraordinary friend Ritsos might have said . . .

He says: If I die before you, I shall leave you the impossible task!

I ask: Is it a long way off?

He replies: A generation away.

I say: And if I die before you?

He replies: I shall console the mounts of Galilee and I shall write: ‘Beauty is merely the attainment of adequacy.’ All right! But don’t forget that if I die before you, I shall leave you the impossible task!

When I visited the new Sodom in the year 2002, he was opposing the war of Sodom against the people of Babylon and fighting cancer. The last epic hero, he defended Troy’s right to its share in the story.

Eagle on high,

Soaring,

Taking leave of the mountain tops,

For residing above Olympus

And the summits,

Brings ennui,

Farewell

Farewell, poetry of pain!

Desmond Painter. Kopskote: PEN Afrikaans se nuwe blogruimte

Saturday, June 22nd, 2013

Besoek gerus PEN Afrikaans se nuwe blogruimte, Kopskote. Dit word tans deur my en Sonja Loots behartig, en ons hoop om dit ‘n lewendige ruimte te maak waar kwessies rondom letterkunde, menseregte en politiek bespreek sal word. Vir die wat nog nie weet nie, PEN Afrikaans is ‘n lid van PEN Internasionaal, en ons missie word soos volg uiteengesit:

 

  • Om ’n sentrum te vestig en in stand te hou vir Afrikaanse skrywers wêreldwyd.
  • Om vir Afrikaans en sy woordkunstenaars ’n vaste en gerespekteerde plek in die internasionale skrywersgemeenskap – soos  verteenwoordig deur  PEN International – te verwerf.
  • Om die belange van Afrikaans en spesifiek Afrikaanse publikasies te dien.
  • Om Afrikaanssprekendes orals in die wêreld, veral ook in Namibië, aan te moedig om deel te hê aan ons strewe.
  • Om ons op waardige wyse te beywer vir ’n vaste plek vir Afrikaans in Suid-Afrika.
  • Om die belange van woordkunstenaars te dien ten opsigte van wetgewing, kopiereg, en outeursregte; spesifiek om  stelling in te neem teen alle vorme van sensuur.
  • Om geletterheid, belangstelling in  die Afrikaanse boek en kreatiewe gebruik van Afrikaans op alle vlakke van die gemeenskap te bevorder.
  • Om mee te werk aan verwante  inisiatiewe, insluitend noue samewerking en gedeelde projekte met South African PEN.

 

Sonja Loots (PEN Afrikaans se voorsitter) stel dit ook baie goed in haar eerste bydrae tot Kopskote:

“Een van die dinge wat ons met PEN Afrikaans probeer regkry, is om in Afrikaans aktivisties te wees sonder om noodwendig uitsluitlik oor Afrikaans aktivisties te wees.

Indien die gety in Suid-Afrika eendag sou draai teen die reg om as skrywers, digters en joernaliste onbelemmerd te skryf en te dink wat ons wil, sou ons hoop op internasionale steun en intervensie.

Daarom spreek dit vanself dat ons ook die belange van skrywers, joernaliste en uitgewers elders ter wêreld op die hart dra. in daardie opsig is wat vandag in Turkye gebeur, van belang vir almal wat sterk voel oor die reg op menings- en mediavryheid.”

 

Desmond Painter. Die huis in Valparaíso

Wednesday, May 22nd, 2013

Ons was nou onlangs vir twee weke in Chile. Twee weke is te min, veral as jy wyer as Santiago wil verken, maar dit is ook beter as niks. Ons het onder andere twee van Pablo Neruda se drie huise besoek. Die een in Santiago, natuurlik, want dit was net twee moltreinstasies van ons hotel af. Maar toe moes ons ongelukkig kies tussen die huise in Valparaíso en Isla Negra. Omdat ek die stad Valparaíso vir ander redes ook wou sien, en omdat Neruda se graf in Isla Negra weens die onlangse opgrawing van sy reste tans nie toeganklik is nie, het ons besluit om tevrede te wees met die huis in Valparaíso. Daar is darem ook meer aan Chile as Pablo Neruda… So lyk die huis van buite:

Dit was ‘n oorweldigende herfsoggend in Valparaíso; ons kon die see ruik en die lug was wolkloos en blou. ‘n Dag soos ‘n deining, het ek gedink, terwyl ek my verkyk het aan die honderde huisies wat huiwer teen die heuwels, na die kinders wat in die nou straatjies baljaar en die vrouens wat wasgoed ophang op balkonne. G’n wonder Neruda wou ‘n huis in hierdie lieflike stad hê nie! Vanuit sy gemakstoel, Die Wolk, of van sy eetkamertafel of bed af, sou Neruda vir ure kon kyk na die kom en gaan van getye, na die besige hawe en die Stille Oseaan.

Neruda se woonplekke was nie uitspattig nie. Wat hulle besonders maak, is hulle ligging en uitsigte; en die karakter wat Neruda se eksentrieke, selfs guitige sin vir ontwerp en versameldrang aan die interieure verleen het. Die hoogtepunt van die besoek aan die huis in Valparaíso is egter die klein, warm skryfkamer op die boonste verdieping. Hier, terwyl jy agter die skryftafel staan en oor die stad en die oseaan uitkyk, kan jy jou vir ‘n klein oomblik verbeel dit kan enigeen, ook jy, beskore wees om te skryf: ‘I am one of those who live / in the middle of the sea and close to twilight…’

Desmond Painter. Lights, cameras, action!

Friday, May 17th, 2013

In die kar op pad stad toe, net

verby die Cape Town Film Studios, sien

ek ʼn hoer helder oordag op ʼn klip

langs die vuil sloot sit en loer

in die rigting van die verby-

skommelende verkeer: sy’t haar

moves by Sharon Stone geleer.

Desmond Painter. Is die PEN magtiger as die ‘drone’?

Friday, April 19th, 2013

Chris Hedges

Die stigting van PEN Afrikaans verlede jaar was myns insiens ’n werklik belangrike inisiatief, een wat die potensiaal het om ons letterkunde te ‘internasionaliseer’ op ‘n manier wat nie summier reduseerbaar is tot leë bemarkingsretoriek nie.

PEN bied die Afrikaanse skrywer ʼn welkome vorm van ‘onbemiddelde’ internasionale verteenwoordiging: ons word immers op grond van Afrikaans, nie ten spyte van, of selfs ten koste van Afrikaans nie, deel van ʼn internasionale gemeenskap van skrywers.

PEN is nie die agent van die soort glansverpakte ‘wêreldliteratuur’ wat eintlik niks anders is nie as gekommodifiseerde woord-eksotika vir die verbruik van ʼn kosmopolitaanse elite nie. Dit is dus ook nie ʼn gilde wat na skrywers se mark-belange omsien nie.

PEN bied veral aan kleiner tale, en alle skrywers wat teikens word van politieke vervolging of onderdrukking, ʼn sekere mate van ‘simboliese mag’.

Lidmaatskap van die groter PEN-gemeenskap daag ons dus ook uit: tot ʼn opgeskerpte etiese en politieke verbeelding; tot die erkenning en uitbou van solidariteite oor lands- en taalgrense heen; tot deelname aan diskoerse wat poog om die homogenisering en vervlakking van wat ‘globalisering’ genoem word te herstel tot iets nader aan die amper vergete ideaal van ‘internasionalisme’. (ʼn Uitdaging, dalk, om ‘globalisering’ tegelyk vanuit die perspektief van die ‘plaaslike’ en die ‘universele’ te bevraagteken en te omvorm — en om aan te dring op die rol van taal en die verbeelding, van onvervreemde woordwerk, in hierdie proses.)

Daarom is dit ook noodsaaklik dat ons kennis neem van wat in ander PEN-sentra gebeur; en dat ons van ons laat hoor. Die bekende Amerikaanse joernalis, Chris Hedges, het byvoorbeeld ʼn maand of wat gelede uit PEN Amerika bedank en hom as spreker van die PEN World Voices Festival, wat in Mei aangebied word, onttrek. (Lees gerus hier en hier.)

Die rede vir Hedges se besluit was die verkiesing van Suzanne Nossel, ʼn voormalige ‘Assistent Deputy of State (International Affairs)’ wat onder Hillary Clinton diens gedoen het, tot Uitvoerende Direkteur van PEN Amerika. Haar ‘belangrikste’ bydrae tot die taal, sover ek kan vasstel, is dat sy die begrip ‘soft power’ gemunt het – ‘n begip wat ‘n integrale rol speel in die mistifikasie van Amerikaanse imperialisme, veral in die Midde-Ooste. Hier is Hedges se verklaring:

I will not be participating as a speaker in the PEN World Voices Festival in May. I will not participate because of your decision to select Suzanne Nossel as Executive Director of the PEN American Center. This appointment makes a mockery of PEN as a human rights organization and belittles the values PEN purports to defend. I spent seven years in the Middle East, most of them as the Middle East Bureau Chief of The New York Times. The suffering of the Palestinians under Israeli occupation and the plight of those caught up in our imperial wars in countries such as Iraq are not abstractions to me. Nossel’s relentless championing of preemptive war – which under international law is illegal – as a State Department official along with her callous disregard for Israeli mistreatment of the Palestinians and her refusal as a government official to denounce the use of torture and use of extra-judicial killings, makes her utterly unfit to lead any human rights organization, especially one that has global concerns. PEN American Center, by appointing Nossel, has unwittingly highlighted its own failure to defend and speak out for our dissidents, especially Bradley Manning. I hereby resign from PEN. I will wait until the organization returns to its original mandate to defend those who are persecuted, including those within the United States, before returning to the organization.

Sincerely,

Chris Hedges