Versindaba
~ 'n Kollektiewe weblog vir die Afrikaanse digkuns ~

In die kar op pad stad toe, net

verby die Cape Town Film Studios, sien

ek ʼn hoer helder oordag op ʼn klip

langs die vuil sloot sit en loer

in die rigting van die verby-

skommelende verkeer: sy’t haar

moves by Sharon Stone geleer.

Chris Hedges

Die stigting van PEN Afrikaans verlede jaar was myns insiens ’n werklik belangrike inisiatief, een wat die potensiaal het om ons letterkunde te ‘internasionaliseer’ op ‘n manier wat nie summier reduseerbaar is tot leë bemarkingsretoriek nie.

PEN bied die Afrikaanse skrywer ʼn welkome vorm van ‘onbemiddelde’ internasionale verteenwoordiging: ons word immers op grond van Afrikaans, nie ten spyte van, of selfs ten koste van Afrikaans nie, deel van ʼn internasionale gemeenskap van skrywers.

PEN is nie die agent van die soort glansverpakte ‘wêreldliteratuur’ wat eintlik niks anders is nie as gekommodifiseerde woord-eksotika vir die verbruik van ʼn kosmopolitaanse elite nie. Dit is dus ook nie ʼn gilde wat na skrywers se mark-belange omsien nie.

PEN bied veral aan kleiner tale, en alle skrywers wat teikens word van politieke vervolging of onderdrukking, ʼn sekere mate van ‘simboliese mag’.

Lidmaatskap van die groter PEN-gemeenskap daag ons dus ook uit: tot ʼn opgeskerpte etiese en politieke verbeelding; tot die erkenning en uitbou van solidariteite oor lands- en taalgrense heen; tot deelname aan diskoerse wat poog om die homogenisering en vervlakking van wat ‘globalisering’ genoem word te herstel tot iets nader aan die amper vergete ideaal van ‘internasionalisme’. (ʼn Uitdaging, dalk, om ‘globalisering’ tegelyk vanuit die perspektief van die ‘plaaslike’ en die ‘universele’ te bevraagteken en te omvorm — en om aan te dring op die rol van taal en die verbeelding, van onvervreemde woordwerk, in hierdie proses.)

Daarom is dit ook noodsaaklik dat ons kennis neem van wat in ander PEN-sentra gebeur; en dat ons van ons laat hoor. Die bekende Amerikaanse joernalis, Chris Hedges, het byvoorbeeld ʼn maand of wat gelede uit PEN Amerika bedank en hom as spreker van die PEN World Voices Festival, wat in Mei aangebied word, onttrek. (Lees gerus hier en hier.)

Die rede vir Hedges se besluit was die verkiesing van Suzanne Nossel, ʼn voormalige ‘Assistent Deputy of State (International Affairs)’ wat onder Hillary Clinton diens gedoen het, tot Uitvoerende Direkteur van PEN Amerika. Haar ‘belangrikste’ bydrae tot die taal, sover ek kan vasstel, is dat sy die begrip ‘soft power’ gemunt het – ‘n begip wat ‘n integrale rol speel in die mistifikasie van Amerikaanse imperialisme, veral in die Midde-Ooste. Hier is Hedges se verklaring:

I will not be participating as a speaker in the PEN World Voices Festival in May. I will not participate because of your decision to select Suzanne Nossel as Executive Director of the PEN American Center. This appointment makes a mockery of PEN as a human rights organization and belittles the values PEN purports to defend. I spent seven years in the Middle East, most of them as the Middle East Bureau Chief of The New York Times. The suffering of the Palestinians under Israeli occupation and the plight of those caught up in our imperial wars in countries such as Iraq are not abstractions to me. Nossel’s relentless championing of preemptive war – which under international law is illegal – as a State Department official along with her callous disregard for Israeli mistreatment of the Palestinians and her refusal as a government official to denounce the use of torture and use of extra-judicial killings, makes her utterly unfit to lead any human rights organization, especially one that has global concerns. PEN American Center, by appointing Nossel, has unwittingly highlighted its own failure to defend and speak out for our dissidents, especially Bradley Manning. I hereby resign from PEN. I will wait until the organization returns to its original mandate to defend those who are persecuted, including those within the United States, before returning to the organization.

Sincerely,

Chris Hedges

In BY van Saterdag 23 Februarie verskyn ‘n artikel deur Lin Sampson oor die vriendskap tussen Etienne Leroux en Graham Greene. Dit is ‘n interessante artikel, maar bied min nuwe onthullings vir aanhangers van Leroux. Greene se ‘fan mail’ aan Leroux, geskryf terwyl eersgenoemde die Engelse vertaling van Sewe Dae by die Silbersteins aan die lees was, is al legendaries in die Afrikaanse letterkunde. So ook Greene se besoek aan Koffiefontein en sy reis deur die land, begelei deur Leroux. Boonop het JC Kannemeyer met gebruiklike deeglikheid oor die episode geskryf in sy Leroux-biografie.

Sampson kom wel vorendag met interessante gegewens oor Greene se besoek aan (en latere aanbeveling van) Clarke’s Bookshop in Kaapstad. As iemand wat in Kaapstad grootgeword het en heelwat van my eerste boeke by Clarke’s gekoop het (insluitend boeke van Greene!), is dit nogal lekker om te dink dat Graham Greene op sy dag ook daar rondgekrap het vir ‘n winskopie of ‘n rariteit. Dit het my ook laat verlang na die dae toe daar nog meer boekwinkels as restaurante in Langstraat was… Vir my as tiener was Langstraat se tweedehandse boekwinkels ‘n onmisbare deel van my opvoeding. Ek het my sakgeld gespaar en tydens skoolvakansies ‘n toksak boeke daar gaan koop. Greene, Camus, Sartre, De Maupassant… noem maar op, hulle staan almal nog hier op die rak.

Maar dit is hierdie sin in Lin Sampson se artikel wat my verbaas het: “Al het hy dalk gevoel hy hou ’n gelaaide geweer vol romanmatige koeëls in sy hand, kon ek nog niks opspoor wat hy oor Suid-Afrika geskryf het nie. Net sy roman The Heart of the Matter speel af in ’n Britse kolonie aan die weskus van die vasteland.” Sampson het seker nie baie hard gesoek nie, want Greene het na sy besoek aan Suid-Afrika ‘n roman, The Human Factor, geskryf waarin ‘n Suid-Afrikaanse gegewe (‘n Britse spioen wat met ‘n swart Suid-Afrikaanse vrou getroud is en dan betrek word by ‘n tipiese Koue Oorlog intrige rondom die stryd teen apartheid) prominent figureer. Dit is in 1978 gepubliseer en daar was ‘n jaar of wat later ook ‘n rolprentweergawe van die roman.

In 1982 skryf Greene verder ‘n voorwoord vir ‘n heruitgawe van die boek. Ook daarin verwys hy direk na Suid-Afrika: hy voer aan dat Westerse skynheiligheid oor apartheid ‘n belangrike tema in The Human Factor is. Waarteen Greene dit had, was dat Westerse moonthede in die openbaar hoog opgegee het teen apartheid, maar agter die skerms ‘they simply could not let South Africa succumb to black power and Communism.’ Onthou: in 1982 was die konserwatiewe regimes van Thatcher en Reagan aan die stuur van Westerse sake.

The Human Factor is beslis nie een van Greene se beste romans nie. Die ander roman waarna Sampson verwys, The Heart of the Matter, is heelwat beter. Verder is daar al veel beter kommentare as Greene se voorwoord geskryf oor apartheid in die konteks van die Koue Oorlog. Nietemin, Sampson is verkeerd as sy dink Greene het sy eerstehandse ervaring van Suid-Afrika nie gemyn vir sy skryfwerk nie.

Gaan luister bietjie na die Guardian (die Britse een) se huidige reeks ‘Poetry Podcasts’ op die koerant se webblad: Fiona Sampson lees gedigte voor van George Herbert; Simon Armitage van Ted Hughes; Jo Shapcott van Emily Dickenson. Carol Ann Duffy lees voor uit haar eie versameling liefdesgedigte. En daar is meer. Die podcasts is aflaaibaar, so jy kan die mp3′s in jou kar of op jou iPod in die gimnasium luister.

Pablo Neruda is deesdae weer op almal se lippe. Ook hier, op Versindaba, word daar oor die reus van Chile gepraat; word daar planne beraam om meer van sy gedigte in Afrikaans te laat weerklink. Vanjaar is immers die veertigste herdenking van Neruda se dood, net dae na die ánder 9/11, die Amerikaans-gesteunde staatsgreep in 1973 wat van die demokratiese sosialis Salvador Allende ontslae geraak het en Chile aan die diktatuur van Augusto Pinochet uitgelewer het.

Pinochet was natuurlik nie bloot die karikatuuragtige derdewêreldse despoot van soveel Hollywood rolprente nie, maar ʼn integrale rolspeler in die ontplooiing van Amerikaanse geopolitiek en globale neoliberale kapitalisme sedert die laat 1970s. Pinochet, Reagan, Thatcher: die 1980s se axis of evil. Ons lewe in die verskraalde, gekommodifiseerde bewussynsruim waarvoor hierdie drie, saam met hulle ekonomiese raadgewers en mieliemond meelopers, hulle beywer het. Soos Neil Young sing, ‘Keep on rockin’ in the free world’…

En nou het ʼn regter in Santiago beslis dat Neruda se oorskot vir ʼn nadoodse ondersoek opgegrawe moet word… Amptelik het Neruda op 23 September 1973 aan komplikasies van gevorderde prostaatkanker beswyk, maar gerugte dat hy deur Pinochet se honde om die lewe gebring is, wil maar nie gaan lê nie. Bewyse vir ʼn politieke sluipmoord is egter maar skraps; ek vermoed Neruda is wel aan kanker oorlede. Aan kanker, en dalk aan ʼn gebroke gees.

Dit maak ook nie eintlik saak hoe Neruda dood is nie. Die tragedie is eintlik dat hy lank genoeg geleef het om sy wêreld om hom te sien vergaan. Dit is wat figure soos Pinochet doen: hulle reduseer almal tot die zero-som spel van liggame; van honger en oorvrete liggame; van ons en hulle liggame; van moordende en sterwende liggame. En nou word Neruda se liggaamlike reste weereens deel van die nasie-staat se politieke spel. Om wat mee te bereik? En vir wie? Is dit nie ‘n vorm van politieke pornografie nie?

Pinochet het Pablo Neruda nie vermoor nie; hy het hom ontneem van sy lyfeie reg om liggaamlik tot rus te kom.

*

[…]

And you’ll ask: why doesn’t his poetry
speak of dreams and leaves
and the great volcanoes of his native land?

Come and see the blood in the streets.
Come and see
The blood in the streets.
Come and see the blood
In the streets!

voor in die wapad (remix)

die lewe is nie so-

lied nie dis

aanhou

                        beweeg

aanhou raas

die lewe maak ʼn aar-

dige

geluid bome wat

           brand

bande op nat

teer jy soek

verniet staan-

                        plek

of stilte die

lewe bly

in vloed

neem

sy loop

by wyse van

spreke in

eie mond die lewe

            is

in gedagte

            woorde

wat nooit

stand-

                        punt

word of sin dis

wat staan

vergaan

wat loop gaan

            dood –

voor                    in die wapad

brand ʼn voort-

vlug-

            tige         vlam

knetterend en selfvernie-

tigend

op reis

die lewe is die vet

is in die vuur

Ek het ʼn week of wat gelede genoem dat ek tans op die internet aan die rondkrap is vir digters uit Katalonië (en Barcelona, om meer spesifiek te wees). Ek kom toe af op ʼn paar Engelse vertalings van Francesc Parcerisas (geb. 1944) se Katalaanse gedigte. Parcerisas stel homself en sy poëtiese wêreld só bekend:

“I am a product of the 1940s middle-class bourgeoisie in Catalonia, with the bitter contradictions that entails and the subtle richness that tends to go hand in hand with the contradictions. I was born in Begues, a small town in the coastal range, but I consider that my education is urban; if Barcelona at the end of the 1940s, with flocks of sheep blocking the tramlines, rubbish carts and the smell of boiled cabbage, was really a city in the sense we give the word nowadays.

Country and city were connected and blended together despite the toll-houses, in an interaction that is very different from what we have at present; and having gone from home to school catching lizards or breaking up processions of bilious green caterpillars in the environs of the fence of the monastery garden – a monastery full of cloistered monks who, at the midday mass on Sundays, sang spectrally from behind operatically dramatic bars – does not prevent me from mythologizing in equal parts my memories of nature and my bedazzlement before the enormous multihued cardboard toys hanging from the columns and ceilings of the city’s only department stores, or the enchantment produced by the penetrating smell of burning wax – not oil – of the silver-plated racing cars that trained for the Penya Rhin race, stridently and speedily crossing in front of the esplanade with the fountain where we went for the Ash Wednesday ceremony of burying the sardine.”

Parcerisas is, volgens die alwyse Google, glo een van die belangrikste Katalaanse digters van sy generasie. Of dit waar is of nie, en wat dit sou beteken indien die wel waar (of onwaar) sou wees, weet ek nie. Wat ek wel weet is dat híérdie een smoel(ver)neuker van ʼn gedig is:

*

Shaving – Francesc Parcerisas

Observe yourself in the mirror,
unchanged yet strange,
still shaggy with sleep, startled
at seeing your likeness.
These wrinkles, these graying temples
that you’ve already accepted gracefully
—affable guests who showed up
so suddenly, that you can’t quite recall
just when they initially appeared.
They represent the shameless price required
for this fictitious intimacy with the body.
And now, begin to shave.
The blade, once quick and cold, no longer
glides taut on your skin like the pleasant
lickety-split friction of youthful skis:
you’re forced to stretch your flabby cheek
with your fingers. Don’t despair.
Perhaps if you’re shrewd and willfully avoid
the shameful mark of a nick,
you’ll forget your alliance with your body
has already begun to dissolve.

Ek sien vanoggend hierdie poster op Facebook: ‘n lang aanhaling van Pablo Neruda. Dit is gewis ‘n pragtige aanhaling, maar ek is nie so seker ek stem saam met Neruda oor die verhouding tussen die digkuns en vrede nie… Poesjkin is, anders wat uit Neruda se aanhaling blyk, nie deur ‘n huurmoordenaar om die lewe gebring nie, maar deur ‘n Franse offisier wat deur die strydlustige digter tot ‘n tweegeveg uitgedaag is. Wat dink jy?

Anna Aguilar-Amat

In Februarie vertrek ek op ‘n kort akademiese reis na Barcelona. Ek sal net vir ‘n week in die stad wees, maar hopelik sal daar benewens akademiese ginnegaap darem ook tyd wees om… wel, sommer net rond te loop. Ek is nie ‘n ‘goeie’ toeris as dit kom by museums en monumente nie; ek drentel eerder, ure aaneen, deur die strate — veral as ek op my eie is. Daar is niks lekkerder as om ‘n dag so aan sigself oor te laat nie, in ‘n ander ruimte en op ‘n ander ritme as wat jy (te goed) ken. ’I walked a thousand miles just to slip this skin’ (Bruce Springsteen). Ek was laas in 2006 in Barcelona; toe was dit hoogsomer, nou sal dit winter wees.

Ter ‘voorbereiding’ het ek op die internet begin rondkrap vir artikels oor die hedendaagse digkuns in Barcelona. Een van die digters waarop ek afgekom het, is Anna Aguilar-Amat (geb. 1962). Sy dig uitsluitlik in Katalaans, maar skryf essays en akademiese werk (linguistiek) in beide Spaans en Katalaans. Hier is een van haar gedigte in Engelse vertaling:

*

Aerodynamics – Anna Aguilar-Amat

Today, a children’s programme reminded me,
or taught me, rather, how it is that planes are able to fly.
Because of the shape of the wing, the air passing over it
moves faster and is, therefore, of lower pressure than
the air beneath it.
If I could make my arms have an upper surface and an underneath
and I could run a lot beside the sea and next to soft things,
I could fly to where you are.
But all the places on my body are round:
time is round, the sky is round, loneliness too; death
is round as an eye, as a cough. And even my name
ends the way it begins, arbutus-fruit from an autumn
that’s already old, a berry that ripens and withers, shrinks,
grows rounder and rounder, gripping fear’s branch.
Falling can also mean flying, and in losing myself I can find myself,
when I give up counting the days.

Gilles Deleuze

Een van Gilles Deleuze se interessantste latere werke (trouens, sy laaste boek) is die bundel Essays: Critical and Clinical. Dit het oorspronklik in 1993 in Frans verskyn (Critique et Clinique), en is in 1997 deur die University of Minnesota Press in Engelse vertaling uitgegee. Dit is ‘n reeks besinnings oor skrywers soos Proust, Beckett, Carroll, Bartleby, Whitman en andere waarin Deleuze keer op keer terugkeer na vraagstukke oor die wese van taal, skryf, en styl. Wat letterkunde is en kan wees/word.

Deleuze ontwikkel ‘n eiesoortige performatiewe konsepsie van taal (van ‘woordwerk’, om Breyten Breytenbach by te sleep) wat afwyk van die Amerikaanse pragmatisme; en argumenteer vir die desentrering van die skrywende ‘ek’ op ‘n manier wat afwyk van die Franse poststrukturalisme en ook die psigoanalise. Vergeet vir ‘n wyle jou wantroue in die ‘postmodernistiese’ Franse denkers, en lees gerus hierdie werklik stimulerende essays van Deleuze. Ek lees dit nou weer en sal elke nou en dan ‘n aanhaling daaruit op my blog plaas; of reflekteer/assosieer op iets wat Deleuze in die essays skryf. Hier is, sommer om jou lus te maak, die eerste bladsy uit Deleuze se voorwoord:

“This collection of texts, some of which appear here for the first time, others of which have already been published elsewhere, is organized around certain problems. The problem of writing: writers, as Proust says, invent a new language within language, a foreign language, as it were. They bring to light new grammatical or syntactic powers. They force language outside its customary furrows, they make it delirious [delirer]. But the problem of writing is also inseparable from a problem of seeing and hearing: in effect, when another language is created within language, it is language in its entirety that tends toward an ‘asyntactic’, ‘agrammatical’ limit, or that communicates with its own outside.

The limit is not outside language, it is the outside of language. It is made up of visions and auditions that are not of language, but which language alone makes possible. There is also a painting and a music characteristic of writing, like the effects of colors and sonorities that rise up above words. It is through words, between words, that one sees and hears. Beckett spoke of ‘drilling holes’ in language in order to see or hear ‘what was lurking behind’. One must say of every writer: he is a seer, a hearer, ‘ill seen ill said’, she is a colorist, a musician.

These visions, these auditions are not a private matter but form the figures of a history and a geography that are ceaselessly reinvented. It is delirium that invents them, as a process driving words from one end of the universe to the other. They are events at the edge of language. But when delirium falls back into the clinical state, words no longer open out onto anything, we no longer hear or see anything through them except a night whose history, colors, and songs have been lost. Literature is a health.’

Daar is waarskynlik nie ‘n voorgraadse letterkundestudent in die wêreld wat nie op een of ander stadium ʼn boek of artikel van Terry Eagleton lees en/of plagiariseer nie. Hy het daardie rare vermoë om komplekse teoretiese idees en strominge, soos die fenomenologie en die dekonstruksie, maklik te laat klink. En dan is hy nog ʼn Marxis ook – een van die weiniges wat dit nie in die 1990s skaamkwaad probeer ontken het, net om nou, ná 9/11, ná 2008, skielik weer te besef daar was toe tóg iets buitekant die teks nie! Adieu, Derrida… Maar wag, ek dwaal af. Eagleton het ʼn speelse gedig oor die Engelse letterkunde geskryf, en ek wonder altyd hoe ʼn soortgelyke Afrikaanse gedig sou klink? Die kompetisiemoontlikheide is legio. Eendag is daar dalk nog ʼn nismark vir Afrikaanse satire in Sjina. Laat ons groot droom!

*

The Ballad of English Literature – Terry Eagleton

(Gesing op die wysie van Land of Hope and Glory)

Chaucer was a class traitor
Shakespeare hated the mob
Donne sold out a bit later
Sidney was a nob

Marlowe was an elitist
Ben Johnson was much the same
Bunyan was a defeatist
Dryden played the game

There’s a sniff of reaction
About Alexander Pope
Sam Johnson was a Tory
And Walter Scott a dope

Coleridge was a right winger
Keats was lower middle class
Wordsworth was a cringer
But William Blake was a gas

Dickens was a reformist
Tennyson was a blue
Disraeli was mostly pissed
And nothing that Trollope said was true

Willy Yeats was a fascist
So were Eliot and Pound
Lawrence was a sexist
Virginia Woolf was unsound

There are only three names
To be plucked from this dismal set
Milton Blake and Shelley
Will smash the ruling class yet

Milton Blake and Shelley
Will smash the ruling class yet.

Hier volg ʼn lusmaker uit Catherine du Toit en haar medewerkers se vertaling van Michel Houellebecq se gedigte, Tagtig gedigte en twee essays, wat in hierdie dae op die rakke behoort te verskyn. Die boekbekendstelling vind vanaand in Stellenbosch plaas; sien die besonderhede hier.

Diegene wat al Houellebecq se romans gelees het, veral Platform, sal weet dat sekstoerisme nogal ʼn terugkerende motief in sy werk is. Dit is ʼn komplekse tema: ʼn mens is nie altyd seker of Houellebecq se uitbeelding van die konsumpsie van nie-Westerse liggame deur die Westerse toeris as kultuurkritiek of ʼn vorm van kulturele bevryding, ‘n soort gesekulariseerde verlossing in vleeswording in en deur die Ander, gelees moet word nie. Miskien iets van beide, afhangende watter teks van Houllebecq jy lees…

Die seksuele stelsel in Martinique – Michel Houllebecq

Daar is ʼn witterige agtergrond bewimpel

Waarteen mense kan leef en hulle lywe liefkoos

Ons is nie met vakansie om te dink aan die dood nie

In ʼn liberale sisteem, tussen al die basters

En onder causarinas, sweet die velle

Die dag is uiters wit, ons besmeer onsself met olie

Ons organiseer speletjies, die publiek is gewillig

En snags eet ons skilpadtjops.

Ons moet ʼn orgastiese onderhandeling beplan

Sodat elkeen kan pret hê, dit op video vaslê

Die vryery, sarongdanse

En die skrapse klimaks aan die einde van elke nag.

So ruil die mense slym uit

Voor alles weer weggepak word in veseltasse,

So bevestig hulle hul status as vrye wesens

En hulle uitgekalfde, verhandelbare menslikheid.

Jakes Gerwel 

Toe Media24 Jakes Gerwel se dood ʼn paar dae gelede (toe nog voortydig) gerapporteer het, was ek juis besig om te soek na sy boek Literatuur en Apartheid: Konsepsies van ‘Gekleurdes’ in die Afrikaanse Roman tot 1948. Die boek, gebaseer op Gerwel se doktorale proefskrif en in 1983 deur Kampen Uitgewers in Bellville gepubliseer, het ʼn enorme impak gemaak op die Afrikaanse literatuurteorie. Gerwel se studie was ʼn soort eiehandige oopskryf en aftakeling-van-binne van die ‘wit mitologieë’ (om by Derrida af te kyk) wat die vroeë Afrikaanse prosa gekenmerk het en daardeur gereproduseer is. Dit was, sonder dat ek van hiperbool beskuldig hoef te word, ʼn boek wat in ons kleiner Afrikaanse konteks ʼn rol gespeel het soortgelyk aan Edward Saïd se Orientalism internasionaal.

Ek het na Gerwel se boek gesoek na aanleiding van verdere gesprekke oor my blog verlede week oor die uitbeelding van wyn en wingerd in Afrikaanse gedigte oor die Boland. ‘n Mens kan nie eintlik ernstig oor die politiek van uitbeelding, van representasies, in die Afrikaanse letterkunde dink sonder om Gerwel se boek weer te gaan lees nie. Gerwel skryf: ‘Die romanvisie op gekleurdes as hoofsaaklik ruimtelike figure, dus deel van die agtergrond, is onder andere daaruit vas te stel dat in die meeste tonele waarin gekleurde karakters optree, hulle aanwesigheid deur een van twee tegnieke aangekondig word: óf die vermelding van hulle teenwoordigheid is ʼn sintakties ingemesselde deel van die milieu-beskrywende sinne óf hulle word voorgestel as deel van die blanke karakters se gerapporteerde waarnemings’ (p. 111).

Jakes Gerwel se politieke en akademiese geskiedenis voor 1994 is niks minder nie as fassinerende en indrukwekkend. Hopelik sal dit nou, met sy afsterwe, behoorlik in herinnering geroep word. In later jare het Gerwel wyer bekendheid verwerf as een van die Nuwe Suid-Afrika se hoogs (en met reg) gerespekteerde establishment-figure (met al die teenstrydighede wat hiermee gepaardgaan): as Direkteur Generaal van die Staatspresident (Nelson Mandela) se kantoor en in vele ander openbare posisies, kommissies en komitees. Gaan lees weer die rubrieke wat Gerwel vir etlike jare gereeld in Rapport geskryf het: hy het oor die intellek, gebalanseerdheid, en bedaardheid beskik om ʼn uitstekende openbare intellektueel (eerder as net nog ‘n dime a dozen joernalistieke ‘kommentator’) te wees.

Tog het ek Gerwel veral ná 1999 dikwels jammer gekry: sy rol as ʼn soort ‘party-intellektueel’, iemand wat homself in ‘n posisie van politieke ‘lojaliteit’ bevind het, het sy kritiese stem (myns insiens) by tye amper onafwendbaar aan bande gelê. Hy was gedwing om versigtig te wees; soms selfs apologeties. Behoort mense soos Gerwel te kon voorspel het wat van die ANC sou word? Tot watter derderangse bordello die kantoor van die President gereduseer sou word? Ek weet nie. ‘n Mens se gevoel is in elk geval dat Jakes Gerwel se persoonlike integriteit die morele verval van sy party transendeer. ʼn Mens sal hom dus as ʼn belangrike denker, iemand met ʼn kritiese en rigtinggewende verbeelding, onthou – en mis.

Op 4 Januarie 2011 het ek hierdie vertaling van ʼn manifes, opgestel deur ʼn groep jeugaktiviste in Gaza, op my blog geplaas. Ek gebruik gewoonlik nie dieselfde materiaal vir meer as een bloginskrywing nie, maar vandag wil ek tog ʼn uitsondering maak – omdat die hernude aanvalle in Gaza so ontstellend is; en ook in reaksie op iets wat Breyten Breytenbach in sy onderhoud hier met Andries Bezuidenhout oor die Palestynse krisis gesê het, naamlik dat dit die ‘morele merker van ons tyd’ is.

Die manifes verwoord die woede en frustrasie van hierdie jong aktiviste met die rolspelers in daardie nimmereindigende konflik: Israel, Hamas, die VN, en ook ons, die internasionale gemeenskap. Dit bly, amper twee jaar later, ʼn hartstogtelike kuberkreet uit ʼn oorlogsgeteisterde gebied; ʼn soort ‘anthem for doomed youth’:

Fok Hamas. Fok Israel. Fok Fatah. Fok VN. Fok UNWRA. Fok VSA!

Ons, die jeug van Gaza, is gatvol van Israel, Hamas, die besetting, die vertrapping van ons menseregte, en die onverskilligheid van die internasionale gemeenskap!

Ons wil skree, deur hierdie muur van stilswye, ongeregtigheid en onverskilligheid breek soos Israel se F16s deur die klankgrens breek; met alle mag uit ons siele uit skree, sodat ons bevry kan word van ons oorweldigende, verterende frustrasie met hierdie fokken situasie waarin ons leef…

Ons is siek daarvan om vasgevang te wees in hierdie politieke stryd; siek van kooldonker nagte met vliegtuie wat bo-oor ons huise rondvlieg; siek daarvan dat onskuldige boere in die buffersone geskiet word, bloot omdat hulle na hulle landerye omsien; siek van bebaarde mans met gewere, wat hulle mag misbruik en jong mense opneuk of opsluit omdat hulle betoog vir dit waarin hulle glo; siek van die muur van skaamte wat ons skei van die res van ons land, wat ons gevange hou op ʼn stukkie aarde die grootte van ʼn posseël; siek daarvan om uitgebeeld te word as terroriste, tuisgemaakte fanatici met plofstof in ons broeksakke en boosheid in ons oë; siek van die onverskilligheid waarmee ons deur die internasionale gemeenskap bejeën word, sogenaamde deskundiges in die lug van opinies en opstel van resolusies, maar lafaards wanneer dit kom by die toepassing van enigiets waaroor hulle ooreengekom het; ons is siek en sat daarvan om hierdie kak lewe te lei, om in die tronk aangehou te word deur Israel, om opgefok te word deur Hamas, om totaal geïgnoreer te word deur die res van die wêreld.

Daar is ʼn revolusie aan die broei in ons, ʼn reusagtige ontevredenheid en frustrasie wat ons sal vernietig as ons nie ʼn manier kan vind om hierdie energie te kanaliseer in iets wat die status quo kan uitdaag en ons een of ander vorm van hoop kan gee nie.

Ons het Operasie Cast Lead, waartydens Israel met groot effektiwiteit die hel uit ons uit gebombardeer het, en duisende huise en selfs meer lewens en drome vernietig het, skaars oorleef. Gedurende die oorlog het ons onmiskenbaar die gevoel gekry dat Israel ons graag sal wil uitwis van hierdie Aarde. Gedurende die laaste paar jaar doen Hamas alles in hulle vermoë om ons gedagtes, gedrag en strewes te beheer. Hier in Gaza is ons bang om opgesluit, ondervra, geslaan, gemartel, gebombardeer en doodgemaak te word. Ons kan nie beweeg soos ons wil nie, sê wat ons wil nie, doen wat ons wil nie.

GENOEG! Genoeg pyn, genoeg trane, genoeg lyding, genoeg beheer, beperkinge, onregverdige regverdigings, terreur, marteling, verskonings, bombarderings, slapelose nagte, dooie burgerlikes, swart herinneringe, troostelose toekoms, hartverskeurende hede, versteurde politiek, fanatiese politici, godsdienstige stront, genoeg gevangehouding! ONS Sê STOP! Hierdie is nie die toekoms wat ons wil hê nie! Ons wil vry wees. Ons wil ʼn normale lewe kan lei. Ons wil vrede hê.

Is dit te veel gevra?