Versindaba
~ die Afrikaanse digkuns in een kraal ~

Een van die vrae wat ek gereeld gevra word, is: Waarmee is jy nou besig? Versies is ongelukkig nie iets wat ek sommer kan uitryg nie, en partykeer dink ek in elk geval ek het reeds my sê gesê, maar party mense dink daar is ’n oneindige bron van woorde, nes die weduwee se kruik waarmee ek toevallig in my laerskooljare gedurende Bybelkenniseksamens kennis gemaak het.

Daai kruik is egter soms ’n bietjie aan die droë kant, maar tog is ek gelukkig dat naas skryf, fotografie al vir jare een van my belangstellings is.

Dit het in die vroeë sestigs gebeur toe ek my Donald Duck-kamera verruil het vir ’n Asahi Pentax en saans foto’s in my ma se kombuis begin ontwikkel en afdruk het. My ma het skielik begin wonder waarom al die roeskolle skielik op haar nuwe wasbak verskyn het, en ek kon dit nooit oor my hart kry om te sê dit was die foto-fikseerder se skuld nie en selfs Vim het niks vir daardie kolle gehelp nie, hulle was vir ewig en altyd daar.

Toe ek in die Kaap kom woon het, het ek aangehou met my fotografie en om een of een of ander rede het ek bekendes begin nader om foto’s in hulle eie omgewing af te neem.

Dit was toe dat ek verneem het dat Mary Renault, die wêreldberoemde romanskrywer in Kaapstad woon. Ek het haar per brief genader en was verras toe sy ja gesê het, en dis ook van haar wat ek later my grootste kompliment oor my fotografie ontvang het: You are the only photographer who ever made me relax. En die rede is, dat ek slegs met ’n kamera gewapen opdaag. Geen ligte nie, geen driepote nie, net ek en my kamera en die persoon wat ek afneem.

’n Vriend het my eenkeer gevra of my afnemery van bekendes nie miskien’n subtiele manier van names dropping is nie, maar ek hoop nie so nie. Ek weet self nie waarom hierdie tipe fotografie my interesseer nie, maar op die ou end het dit seker êrens ’n waarde – ál is dit net vir die optekening van kreatiewe persone wat op ’n sekere tydperk in Suid-Afrika hulle ding gedoen het.

Net een persoon het vir my nee gesê toe ek hom wou afneem. Tretchikoff het vir my gesê hy wou volkleur ateljee-foto’s het en toe hy hoor myne was net swart-wit met natuurlike lig, is die telefoonoproep gou beëindig.

Maar as jy ’n persoon afgeneem het, hoe kies jy die beste, of liewers die enigste foto wat jy op die ou end gaan gebruik? En daardie een foto is dikwels ontwykend, want jou flops is op die ou end net vir jou eie oë bedoel.

Ek wil vandag die foto’s van ons webmeesters Louis Esterhuizen en Marlise Joubert as voorbeeld gebruik.

’n Klompie jare gelede is ek genader vir ’n foto-uitstalling van my werk by die KKNK en omdat ek ’n tema moes hê, het ek besluit op Boekmense van die Kaap. En die enigste rede was, dat ek minder skaam is om skrywers te nader as fris en miskien visueel aantrekliker rugbyspelers, omdat al wat ek tot vandag toe van sport weet, is dat ’n sokkerbal rond is en dat ’n rugbybal effens na ’n eier lyk.

Toe ek dus begin foto’s van skrywers en digters neem het ek verneem dat Louis Esterhuizen nou in die Kaap woon en onderwyser was by Rondebosch Boys High.

Ek onthou steeds dat ek nooit met daardie dag se foto’s tevrede was nie. Daar was net hierdie iets wat ontbreek het. Ek het vanmiddag die ou negatiewe uitgegrawe, en tot my skande het ek dit opgeteken as negatiewe van Louis Eksteen (jammer, Louis!)

Die foto wat ek uiteindelik van Louis gebruik het, was een waar hy teen ’n boom staan – wat op die ou end taamlik niksseggend is.

Met die deurkyk van die negatiewe, is daar ’n ander een wat ek seker liewers destyds moes gebruik het. Louis op sy bed in ’n koshuiskamer. En skielik onthou ek dat ons saam rooiwyn gedrink het, en dat ek vir hom een van my strokiestekste gelees het, vir my comic wat destyds saam met Piet Grobler se sketse in De Kat verskyn het.

Ek dink hierdie middag se foto’s is geneem nog voordat hy vir Marlise Joubert geken het, en kort daarna het ek vir Marlise by haar huis in Stellenbosch gaan afneem. Hierdie keer was dit veel makliker om die beste foto te kies, want Marlise, en die bloese wat sy dié dag gedra het, het as’t ware saamgesmelt met die muurskildery by die voordeur.

En met vandag se deurkyk van die negatiewe, kry ek ’n paar wat ek dié middag van Marlise en haar dogter geneem het – albei uiters fraai op die oog af.

In 2005 het ek weer foto’s van Marlise en Louis, wat intussen getroud is, gaan afneem en was ek bewus van ’n groot warmte tussen hulle – en het gehoop dat ek dit in ’n enkele foto kon vasvang.

Party van die foto’s van dié middag, was slegs plesierig, en net vir die lekkerte. Marlise het nog steeds die vrolike bloese van die vorige keer besit, en ek het haar weer by die muur gaan afneem, met Louis wat geamuseerd agter die hek staan en toekyk.

Maar die foto wat ek uiteindelik gebruik het, was binnehuis geneem, met Marlise en Louis onderkant die skildery van twee geliefdes.En hierdie keer het ek onmiddellik geweet: hierdie kiekie is die mooiste een van almal. Dit sê alles en is goed genoeg om in my fotoboek Milieu te verskyn.

Ek het Fiona leer ken toe ek destyds nog operasanger was,en ons saam in die musical Annie opgetree het.

Ek het later weer van haar bewus geword as die sogenaamde bitsige aanbieder van The Weakest Link TV-program.

In 2004 was ek juis besig met foto’s neem vir my fotoboek Milieu met foto’s van kreatiewe Suid-Afrikaners en het besluit om haar te nader, maar is vertel dat sy deur die TV-maatskappy beveel is dat sy slegs in haar kenmerkende swart drag afgeneem mag word.

Met die neem van die foto’s was ek, ten spyte van haar swart klere van ’n skugterheid bewus, so anders as haar beeld op TV.

Daarna het ek Fiona nooit weer gesien nie.

Vandeesweek , op 18 Augustus lees ek die volgende opskrif in Die Burger:

  

In 1984 toe Milos Forman die Peter Shaffer-toneelstuk as Amadeus verfilm het, het dit agt Oscars gewen en is dit by een rolprentteater in Kaapstad vir bykans ‘n jaar vertoon en het baie jongmense vir die eerste keer kennis gemaak met die musiek van Mozart. Maar nié net die musiek nie maar ook met Mozart as persoon.

In hierdie boek is daar fassinerende stukkies oor Mozart as persoon, Mozart as komponis en selfs Mozart as versiemaker.

Voordat mens by die versiemaker uitkom, is dit interessant om te lees hoe tydgenote hom as persoon ervaar het.

In 1808 het Joseph Lange die volgende opgemerk: “Niemand sou ooit vir Mozart na aanleiding van sy gesprekke as ‘n groot gees beskou het nie veral nie as hy besig was met die komponeer van ‘n grootse werk nie. By sulke geleenthede het hy deurmekaar en onsamehangend gepraat, en het dikwels grappies gemaak wat mens nooit van hom sou verwag het nie. Dan was sy vulgêre uitbarstings in skerp kontras met die wonderskone idees van sy musiek.”

En selfs Johann Andreas Schachtner – ‘n huisvriend, het vir Mozart, in 1792, ‘n jaar na sy dood so aan sy suster Nannerl beskrywe: “Wolfgang het ‘n vurige geaardheid gehad, en niks kon sy aandag vir meer as ‘n paar oomblikke hou nie. Ek reken dat as hy nie so ‘n goeie opvoeding van sy vader ontvang het nie, kon hy in ‘n opperste skurk ontaard het, so aangetrokke was hy tot die goeie sowel as die slegte.”

En in Karoline Pichler se memoirs het sy hom as volg beskryf: “Een middag toe ek by die klavier gesit het en die Non più andrai uit Die Huwelik van Figaro gespeel het, het Mozart wat by ons kom kuier het, agter my kom staan. Hy moes tevrede gewees het, want hy het self die melodie begin neurie en die ritme van die musiek op my skouer uitgetik, maar toe het hy skielik ‘n stoel nader getrek; vir my gesê om die basgedeelte te speel terwyl hy die wonderlikste melodieë begin improviseer het en ons almal met ingehoue asem daarna geluister het. Maar toe het hy skielik verveeld geword, en nes hy so dikwels tevore gedoen het, nes ‘n gek opgespring; oor die tafels en stoele gespring, nes ‘n kat begin miaau en begin ronddans presies net soos ‘n stoute kind.”

Wat hier deur tydgenote van Wolfgang Amadeus Mozart gesê is, wys dat Forman en Shaffer miskien nié so ver verkeerd was in hulle uitbeelding in die film Amadeus nie.

Van jongs af was Mozart behalwe vir sy musiek ook lief vir allerhande woordspeletjies, die verdraaiing van woorde en die maak van sy eie rympies.

In 1770 was hy en sy pa Leopold op pad Italië toe en het Wolfgang in die briewe aan sy suster en ma dikwels grappies begin maak.

Op 10 Februarie 1770 op ouderdom 14 sluit hy ‘n brief met die volgende woorde af: “Ek soen Mamma se hand en vir my suster gee ek ‘n lekker sopnat soen – en ek bly steeds die ou – hoe sal ek nou sê? – dieselfde ou gek: Wolfgang in Germania, Amadeo in Italia De Mozartini.

En twee jaar daarna voeg hy alreeds versies by sy briewe. (Vir die versies sal ek elke keer die uitstekende Engelse vertaling van Robert Spaethling gebruik, wat meer as die Emily Anderson die gees van die Mozart-versies vasvang. In die dorpie Botzen was hy blykbaar verskriklik verveeld en skryf hy die volgende:

Before I come back to the Botzen place,

I’d rather smack myself in the face.

Groot poësie is dit sekerlik nie, maar heel onskuldig in vergelyking wat hy in later jare sou skryf. In baie briewe daarna het hy woorde agterstevoor begin skryf of selfs in geskrewe sinne die een woord met die ander laat rym:  En hier is dit veral by die briewe wat hy vir sy niggie Maria Thekla geskryf in 1777 geskryf het en bekend geword het as die Bäsle-briewe. (Weereens gebruik ek die Spaethling-vertaling)

Dearest cozz buzz!

I have received reprieved your highly esteemed writing biting, and I have noted doted that my uncle garfunkle, my aunt slant, and you too, are all well mell. We too, thank god are in good fettle kettle. Today I got the letter setter from my Papa Haha safely into my claws paws. I hope too you have gotten rotten my note quote that I wrote to you from Mannheim. So much the better, better the much so! But now for something more sensible …

En dan teken hy sy briewe dikwels in dié tyd as:

Gnaglow Trazom

neiv ned 12 tsugua 7771

En kort daarna verval sy briewe aan sy niggie in absolute toilethumor en rymelary:

Dreck! Dreck! O Dreck!

O süsses Wort

Dreck! Schmeck!

Auch schön

Dreck! Schmeck!

Dreck! Leck!

o charmante!

Dreck Leck!

Das freüet mich!

Dreck Schmeck!

und leck!

Schmeck dreck

und leck dreck!

En dit is nié net aan sy niggie wat hy op hierdie manier skryf nie, maar ook aan sy moeder wat blykbaar sy toilet-humor gedeel het:

Op 31 Januarie, 1778 skryf hy:

Madame Mutter!

I like to eat Butter.

We are, Thank the Lord

Healthy and never bored.

Our trip is bright and sunny,

Though we haven’t any money;

We enjoy the company we keep,

We are not sick, we do not weep.

Of course, the people I see

Have shit in their bellies, just like me.

But they will let it out with a whine,

either before or after they dine.

There’s a lot of farting during the night.

And the farts resound with thunderous might.

Yesterday, though, we heard the king of farts.

It smelled as sweet as honey tarts.

While it wasn’t in the strongest of voice.

It still came out with a powerful noise.

We have now been here for over a week

Shitting muck upon muck in a steady streak …

But now I’d better stop this Poetry of wit.

That’s not counting the hole on which we sit.

Just one more thing allow me to add:

Monday coming please don’t be sad.

For I’ll have the honour of kissing your hands

Though before I see you, I’ll shit in my pants.

adieu Mamma

Yours with deep respect and allegiance

and full of scabs and obedience

TRAZOM

Maar, in 1779, wys Mozart ook sy romantiese kant en skryf hy ‘n liefdesversie vir sy geliefde niggie Maria Thekla

Your picture sweet, O Bäsle

hovers before my eye,

but each sad tear will tell me

that you are- nowhere nigh.

I see it in the setting sun,

I see it in the rising moon,

I see it and I weep and sigh

that you are nowhere nigh.

In the flowers of the valley

which I have gathered for her,

in each of the myrtle branches

which I twist and twine for her.

I conjure up her image,

I implore her to appear;

if only by some magic

I could bring Bäsle here.

Met die verbygaan van die jare het die rympies en vulgariteite minder geword, maar tog het dit glad nie heeltemal verdwyn nie en in sy laaste jare in Wene het hy saam met sy vriende kanons by huiskonserte gesing met woorde wat hy spesiaal  vir dié geleenthede geskryf het:

Leck mich in Arsch,

Lasst froh uns sein!

Murren ist vergebens,

Murren, Brummen ist vergebens

Ist das wahre Kreuz des Lebens.

Das Brummen is vergebens

Drum lasst uns froh und fröhlich sein.

(Lek maar my agterent.

en laat ons vrolik wees.

Dit help nie om te kla nie.

‘n Knor en ‘n gemor deug glad nie

selfs al sou jy ‘n sware kruis moet dra

help ‘n gemor glad nie.

Laat ons daarom gelukkig en vrolik wees!)

En laastens kom Mozart se menslikheid na vore met sy versie vir sy gestorwe kanarie.

In 1787 is sy troetel-kanarie dood. En omdat hy in die Mozart-huishouding grootgeword het, kon hy glo die rondo-gedeelte van Mozart se klavierkonsert (K 453) fluit.

Volgens oorlewering het Mozart by sy voëltjie se dood ‘n treuroptog gereel en almal wat kon sing, moes sing en swart sluiers dra. En vir hierdie treurspel het hy ‘n requiem vir sy geliefde voëltjie geskryf:

Here rests a bird called Starling

A foolish little Darling.

He was still in his prime

When he ran out of time,

And my sweet little friend

Came to a bitter end,

Creating a terrible smart

Deep in my heart.

Gentle Reader! Shed a tear

For he was dear.

Sometimes a bit too jolly

And at times quite folly,

But nevermore

a bore.

I bet he is now up on high

Praising my friendship to the sky,

Which I render

Without tender;

For when he took his sudden leave,

Which brought to me such grief,

He was not thinking of the man

Who writes and rhymes as no one can.

Toe dit laas partytjietyd was by my vriend Deon se huis was dit Mahler se Kindertotenlieder wat as partytjiemusiek op die agtergrond gespeel het en ek is doodseker my vriend Bennie luister alreeds voor brekfis na elke liewe noot van Wagner se Tristan und Isolde om hom op te kikker voor hy met sy dagtaak begin.

Ek luister na Gilbert and Sullivan.

Dit het seker begin toe ek destyds my debuut as sanger gemaak het as seerower in Gilbert and Sullivan se Pirates of Penzance en my openingstoneel met ’n sjimpansee moes deel wat toe al die shine gevang het. Daarom sê ek steeds sjimpansees moet liewer aan takke in die oerwoud bly hang of soos Panyo, die tierwyfie, liewers in Bengale moet bly en so nou en dan ‘n Bengalees opvreet vir middagete in plaas van om in alle luuksheid in ’n Toyota-bakkie rondvervoer te word.

Maar luister net wat The Friend op 5 November 1962 oor daardie sjimpansee berig het:

Laasgenoemde sin verwys na Omella wat die verhoog papnat gepie het toe die gehoor entoesiasties begin handeklap het. Van my eie pragtige vertolking was daar helaas g’n enkele woord in die koerant nie.

Ek troos myself egter daaraan dat ek volgens die programfoto – en as seerower (met die hulp van eye-liner) nogal mooi gelyk het in daardie dae.

Maar nou dwaal ek mos af.

In 1982 het ek ’n wonderlike rolprent gesien van die Joseph Papp-produksie van Pirates met Kevin Kline, Angela Lansbury en Linda Ronstadt. Hierdie film vang vir my al die sjarme van Gilbert and Sullivan vas. Dit is vol pret, satiries, vermaaklik, verskriklik snaaks (alhoewel my vriend Roelof nie so dink nie) en boweal met die wonderlikste woordspel van W.S. Gilbert.

Baie mense word al vir meer as ’n honderd jaar vermaak (of word straks geïrriteer) deur die Major General se patter song:

“I am the very model of a modern Major-General,

I’ve information vegetable, animal and mineral,

I know the kings of England, and I quote the fights historical,

from Marathon to Waterloo, in order catagorical;

I’m very well acquainted too with matters mathematical,

I understand equations, both the simple and quadratical.

About binomial theorem I’m teeming with a lot o’ news

with many cheerful facts about the square of the hypotenuse.

Dan volg daar nog vyf versies van die mees ongelooflike woordspel, en hoe die arme sanger al hierdie woorde moet kan sing en memoriseer is natuurlik ’n ander vraag. Maar met Gilbert se wonderlike oor vir woorde word dit nooit ooit tongkopers nie.

En te midde van al die vrolikheid, na die Major General se lied is daar skielik ’n ode aan die poësie:

Although we live by strife,

we’re always sorry to begin it.

For what we ask is life

without a touch of Poetry in it?

Hail Poetry, thou heaven-born maid!

Thou gildest e’en the pirate’s trade:

Hail, flowing fount of sentiment!

All hail, Divine Emollient!

En hier dit kom weer die belangrikheid wat ek self by die skryf van rympies ervaar het. Wanneer jy iets geskryf het, móét jy daardie woorde hardop vir jouself voorlees, want as jy oor jou eie woorde struikel gaan jou leser dit beslis ook doen. Daarom moet jou uiteindelike produk perfek wees. Die klem moet van die begin op die regte lettergrepe val en ’n sin moet alreeds met die eerste deurlees perfek wees.

Partykeer lees ek versies wat ek lank gelede geskryf het, en dan skielik kom ek agter daar is êrens fout en met die byvoeging of weglating van ’n enkele woord of selfs lettergreep kan daardie versie perfek wees.

Hier is die beginreëls van ’n versie wat ek in 2001 vir Die Burger geskryf het oor aktuele dinge van daardie week. Dit was presies die week toe Allan Boesak uit die tronk vrygelaat is. Ek kom nou eers agter dat met die weglating van ’n woord by die een sin, en die byvoeging van ’n ander sou dié versie perfek gelees het.

HOMEWARD BOUND

O, getroue Elna Boesak –

Vreugde gaan weer op jou toesak.

Tyd van wag is gans verby

en jy hoef nie meer te ly.

Jy’s nou terug by liewe Allan

en glad nie meer die nare hel in

oor jou manlief in ’n sel

met ’n selfoon (weet ek wel).

Nou kan hy saans in jou oortjies fluister

en na Paul Simon Cd’s luister.

Die vierde reël moes liewers gelees het: En jy hoef GLAD nie meer te ly.En die negende: Nou kan hy in jou oortjies fluister.

Nou is dié versie metrumgewys heeltemal perfek, maar weereens dwaal ek af, want dis eintlik oor W.S. Gilbert se lirieke wat ek veronderstel is om te gesels.

Gilbert and Sullivan het in die laat negentiende eeu begin saamwerk aan hulle Savoy Operas en onmiddellik ’n gier begin wat tot vandag toe in Engelse lande voortduur. Party mense dink dit is wonderlik, ander kan dit nie verdra nie, maar nes Mozart se musiek móét dit perfek uitgevoer word of anders liewer met rus gelaat word.

Sullivan wat die musiek geskryf het, was die ekstrovert wat van al die publisiteit en aandag gehou het. Gilbert was die presiese teenoorgestelde. Die meeste mense het hom as nors en ongenaakbaar ervaar. Selfs die verhouding tussen dié twee here was formeel (dié dag as hulle nog met mekaar gepraat het.) Dan was die aanspreekvorms vir mekaar: Yes, Mr. Sullivan of No, Mr. Gilbert. Ten spyte van hierdie vreemde verhouding het dié twee se talente saamgesmelt tot die vrolikste musiek en die prettigste lawwe en satiriese lirieke.

In my eie skryfsels ervaar ek self dikwels dat die skieilike vreemde kombinasie van rymwoorde dikwels ’n suksesvolle versie tot gevolg het.

In een van my verveelde oomblikke toe ek destyds opera gesing het en gedurende repetisie-tyd moes sit en wag het ek begin dink wat rym met adder en dit het die volgende versie tot gevolg gehad:

As ’n adder

jou beswadder

en sy skinder

krap en hinder,

dan moet jy net

’n snoek gaan vloek.

Dan krap

die hinder

minder.

En hier was dit net die gevolg van sekere woorde wat met mekaar rym. Kyk net na die volgende rymkombinasies op die woord not, waar die middeljarige Ruth aan die begin van Pirates of Penzance haar lot bekla, en waar dié woorde in die verloop van die verhaal tog sin maak:

Frederick: You told me you were fair as gold!

Ruth: And, master am I not so?

Frederick: And now I see you’re plain and old!

Ruth: I’m sure I’m not a jot so.

Frederick: Upon my innocence you play.

Ruth: I’m not the one to plot so.

Frederick: Your face is lined, your hair is grey.

Ruth: It’s gradually got so.

Doodeenvoudige rymwoorde en op die ou end, snaaks én effektief.

Ek kyk ook na die volgende reëls wanneer die seerowers die jong meisies aanskou en besluit dit is nou tyd vir ontvoer en trou:

Here’s a first-rate opportunity

to get married with impunity,

and indulge in the felicity

of unbounded domesticity.

You shall quickly be parsonified

conjugally matrimonified,

by a doctor of divinity

who resides in this vicinity.

Wat kan lekkerder wees as hierdie vrolike en slim woorde?

Gilbert, wat deur sommiges beskou is as ’n norse, liefdelose man het uiteindelik tog gewys wat se tipe persoon hy werklik was:

Op 29 Mei 1911 het Gilbert swemlesse gegee aan twee jong dames by die meer van sy woning Grim’s Dyke. Een van die meisies het in die moeilikheid beland en toe Gilbert haar probeer red, het hy self verdrink.

Vandag lê hy begrawe by the Church of St John the Evangelist, by die dorpie Stanford. En daarenteen lê, Sullivan, die ekstroverte komponis, met wie hy niks in gemeen gehad het nie, maar saam met wie hy onvergeetlike werke geskep het, begrawe in St. Paul’s Katedraal in Londen.

Luister gerus op Youtube na George Rose se wonderlike vertolking van die Major-General se lied:        

 http://www.youtube.com/watch?v=iSloW2coCDQ&feature=related

“If music be the food of love, play on.” Soos almal behoort te weet, was dit woorde van die wyse William Shakespeare wat al 400 jaar gelede met ‘n gansveer neergepen is, voor die tyd van computers, en e-posse (behalwe dat een of twee van sy toneelstukke vir vandag se ore wel na eposse klink.) Dink maar aan Hamlet. Jy sit jou agterwêreld deur in die teater voordat die hele verhoog uiteindelik en byna drie uur later met lyke besaai lê. Maar sommer hier in die eerste paragraaf dwaal ek alreeds af, want dis eintlik oor musiek wat ek my sê wil sê en nie oor Heer Shakespeare nie. Maar ‘n beginparagraaf moet mos altyd die punch hê om jou te laat regopsit en hier in die vroeg een-en-twintigste eeu tot die einde te laat deurdruk, want vir sages van drie uur of boeke van 800 bladsye (behalwe as dit ’n skryfsel van Karel Schoeman is) het ons deesdae maar min tyd of lus.

Musiek? Vir my ore, wat in die veertigerjare na Lion’s Hits of the Week geluister het en die ore van tieners wat deesdae elke naweek gaan rave en mekaar so tussen die musiek deur betas, is daar alreeds ‘n kloof so groot soos die Grand Canyon (waarskynlik die grootste donga op aarde) As ek nou se dae praat oor How much is that Doggie in the window of dalkies van I went to your wedding waar, volgens die liedjie, byna die hele kerk gedurende die troudiens in trane was, dink vandag se jongmense ek is òf vreeslik naïef òf erger nog: stapelgek. En miskien is hulle reg. Maar hulle sal nooit verstaan nie, want tussen Die Antwoord en Die trein na Pretoria lê daar ten minste 40 jaar waar jongmense van vandag oud en sinies voor hulle tyd geword het en ons oues van dae naïef gebly het.

En kan ons hulle kwalik neem? Die dae van my jeug was werklik so ongekompliseerd as kon kom. Die ergste wat vir my in die in die jare vyftig kon gebeur, was dat James Dean en Marilyn Monroe veels te vroeg dood is.

Ek het nog in die tyd van die draadloos grootgeword, in die dae toe net die rykes gramofoonplate kon bekostig, en die ander maar ewe gedweë voor die draadloos moes sit en luister na musiek. En elke oggend na 7-uur was dit net musiek, musiek, musiek. Want in daardie dae was daar nie moord en doodslag soos vandag nie. Ek vergeet maar liewer van die Tweede Wêreldoorlog en sy nagevolge, want dit was êrens in Europa en vir my was dit eerder die dae van jo-jo’s en die hoelahoep.

En van die bestaan van klassieke musiek het ek nie eens geweet nie behalwe natuurlik op ‘n Saterdagaand as ek vasgenael gesit het voor die draadloos en geluister het na U eie Keuse. En dit was telkemale of Die Nonnekoor uit Casanova, of Tchaikovky se Italiaanse Caprice, en week na week na week was dit Dvorak se Humoresque totdat ek gevoel het ek gaan skree, maar vir Dvorak het ek darem intussen vergewe toe ek vir die heel eerste keer sy Nuwe Wêreld-simfonie gehoor het.

En toe – ‘n paar jaar gelede ontdek ek mos dat U eie Keuse na al die jare weer terug is. En skoon nostalgies hoor ek dat dit steeds nog na al die jare dieselfde kenwysie het. MAAR toe – en ek kon my ore nie glo nie, hoor ek: “En op versoek van Mevrou So-en-so van Kakamas speel ons ‘n opname van Dvorak se Humoresque.” En ek wou sommer oombliklik afskakel, maar het gefassineerd geluister. Ek wou nog steeds soos 50 jaar tevore skree as ek hierdie stuk luister, maar een ding het ek seker geweet: daar moet tog sekerlik mense in hierdie landjie van ons wees wat van hierdie simpele stuk musiek hou, maar nie ekke nie…

Dan is daar daardie wysies wat in in ’n mens se kop bly vassteek en waarvan jy met geen wil op aarde ontslae kan raak nie. Een insident onthou ek goed, en dié het my ampertjies tot raserny gedryf. Dit was in 1959 – sowaar 51 jaar gelede! Ek was steeds op universiteit en ek was besig om Staatsleer te swot vir die volgende dag se eksamen. En terwyl ek swoeg en sweet om my kop vol te prop met ‘n hele jaar se werk, kom daar skielik hierdie wysie in my kop. As dit nou ‘n mooi stuk werk was, sou ek dit seker nog kon verdra, maar soos die noodlot dit wou hê, was dit Adelaide’s Lament uit die musical Guys and Dolls. Ek het die rolprent ‘n ruk tevore gesien waarin Adelaide, die hoogs neurotiese karakter oor haar verkoue sing, en wat vererger word omdat sy nie ‘n man kan kry nie. En die ergste is, sy sing dit met ‘n hoë blikstemmetjie met ‘n Bronx-aksent. En daar kom steek dié wysie in my kop vas, met al die vrou se steminfleksies en ek kon nie met die grootste wil op aarde daarvan ontslae raak nie: The female remaining single, just in the legal sense, has a neurotic tendency to …..” Ek wou skree maar Adelaide was binne-in my kop en sy wou nie ophou sing nie. En die volgende dag was dit eksamentyd! Uiteindelik het ek desperaat vir my ma gesê ek gaan net vir tien minute dut, en daarna sou ek voortleer en hopelik vir Adelaide vergeet Maar toe ek 10 minute later wakkergeskud word, was Adelaide nog steeds in my kop met haar The female remaining single, just in the legal sense…

Luister maar self …

  http://www.youtube.com/watch?v=aGF8SDAj2YA

Ek het toe maar gaan slaap en geweet ek gaan dop, en toe die eksamenuitslae kom, sien ek ek het ‘n onverklaarbare onderskeiding vir Staatsleer. Dankie Adelaide, jy kan maar enige tyd weer in my kop kom rondkuier.

Maar dan is daar weer dié wysies wat my altyd met nostalgie vervul. So was dit met Ketelbey se In a Persian market. Dit was vir my mooiste stuk musiek op aarde (alhoewel dit deesdae vir my ore ietwat kitcherig klink). Elke keer as ek by my oom en sy gesin in hulle huis langs die treinspoor gaan kuier, moes Sophie en Chrissie vir my plate speel. En natuurlik In a Persian Market. Aan die einde van die musiek is daar ‘n lang pouse en ‘n yslike klimaks van ‘n akkoord wat my laat wip het van die skrik.. Maar gelukkig het ek geweet dit kom, want die plaat het ‘n kraak gehad en daar was drie klikke voordat ek met kloppende hart ‘n gilletjie gee.. 

En die anderdag koop ek toe so skelmpies ‘n CD van Ketelbey se musiek en steek dit half gerieflik agter die ander CD’s weg, net sodat my intellektuele vriende nie moet dink ek het slegte smaak nie.

Maar – elke keer as ek alleen is, sit ek die CD op en wag ek vir daardie yslike akkoord. Maar CD’s het nie gerieflike krappe op nie, en ek moet met die grootste spanning sit , want ek weet nie presies wanneer dit kom nie.

En na ek uiteindelik klaar van die skok herstel het, sug ek behaaglik so op my eentjie. Ai, daardie ou dae was darem lekker…

Versies soos George A. Strong se

SONG OF MILKANWATHA

He killed the noble Mudjokivis –

Of the skin he made him mittens.

Made them with the fur side inside.

Made them with the skin side outside.

He, to get the warm side inside,

Put the inside skin side outside.

Put the warm side fur side inside.

That’s why he put the fur side inside.

Why he put the skin side outside;

Wy he turned them inside outside.

Ogden Nash se THE COW

The cow is of the bovine ilk:

One end is moo, the other milk.

Of die volgende twee anonieme versies:

As I was going up the stair

I met a man who wasn’t there.

He wasn’t there again today.

How I wish he’d go away!

ODE TO A GOLDFISH IN A BOWL

O

wet

pet

en natuurlik Lewis Caroll met sy Jabberwocky en ’n versie soos:

Twinkle, twinkle little bat.

How I wonder what you’re at.

Up above the world you fly

like a tea-tray in the sky.

En ek is seker dat selfs die wyse koning Salomo liewers Breyten Breytenbach as A.G. Visser sou wou lees, want luister wat sê hy in Spreuke 7:

Dit is beter om na ’n huis toe te gaan waar daar gerou word as na ’n huis waar daar feesgevier word. Droefheid is beter as lag; agter ’n somber gesig skuil ’n helder gees.

Versie-makers daarenteen het my nog altyd baie na aan die hart gelê: Die skryfsels van Annie M.G. Schmidt, Ogden Nash, Edward Lear, Hilaire Belloc, Jack Prelutsky en iets soos Wilhelm Busch se Max und Moritz.

Wat is dit dan omtrent nonsens wat so baie geleerdes dronkslaan?

Spike Milligan het êrens geskryf: The extraordinary part of nonsense is that only a small persentage of people gain pleasure from it. I notice that nonsense is always acceptable to the young. I have tried it successfully with children of all races and 99% have always laughed. But then I have sat with grownups (intellectuals) who are totally baffled by nonsense.

So-ook sê Bryan Holme: On the face of it, writing of nonsense would seem very easy, yet, first rate nonsense is as difficult to write as fine poetry.

Die heel eerste versie wat ek ooit geskryf het was in 1978 en dié was seker alreeds ’n aanduiding van wat oppad was en sedertdien skryf ek maar steeds soos ek gebek is:

Wat is die verskil

tussen kate en muise?

Muise het sterte

en katte het luise.

Ja, muise het sterte

en so ook ’n kat,

maar geen muis,

het ’n luis

of ’n kat op sý blad.

’n Muis het ’n luis

en ’n stert

nes ’n perd

en perde het luise,

maar ly nooit aan muise.

En katte het luise

en lang gladde sterte

en soms kyk hul dromerig

dóér in die verte

na muise

en luise

en perde

soos huise

en dis hoe jy weet

wat is katte

en muise.

Sien ook:

Dit gebeur op 2 April 1770 by die huis van die digteres Maddalena Morelli wat bekend was onder die skrywersnaam Corilla Olimpica. Vandag is sy vergete, maar Casanova het wel in sy memoirs geskrywe: “Dit word gesê dat as Corilla Olimpica met haar skeel oë na enige man in die geselskap kyk, sal hy sekerlik op haar verlief raak.”

Mozart het alreeds op ouderdom vyf sy eerste musiekstukke geskryf en selfs ’n opera op ouderdom 12.

Thomas Linley daarinteen het sy eerste vertoning op die verhoog as Puck in The Fairy Favour op ouderdom elf gemaak. Op 1768 toe Gainsborough ’n skildery van hom en sy suster Elizabeth. ’n skoonheid en uitstekende sopraan gemaak het, het hy alreeds 6 vioolsonatas geskryf waarvan net een vandag nog bestaan en in Florence het hy, onder die beroemde vioolmeester, Nardini, gestudeer.

Wolfgang Mozart se vriendskap met Thomas Linley het slegs vyf dae geduur en in in hierdie vyf dae het hulle saam musiek gemaak - nie soos seuns nie, maar soos mans, volgens sy vader se beskrywing in een van sy briewe.

Op 7 April het die Mozarts Rome toe vertrek en Thomas het bitter trane geween toe hy van hierdie vroeë afskeid verneem het en op die oggend van hulle vertrek, het hy vir Wolfgang ’n sonnet oorhandig wat hy namens hom die vorige aand deur Corilla Olimpica laat skryf het:

Merkwaardige oomblik, geseënd is die dag:

Ek het jou hoor speel, en het gode aanskou.

Vir my het geluk en die waarheid bly wag.

Toe kom die besef dat ek lief is vir jou.

Die dag was vol blydskap,vol vreugdes en lag.

O, mag ek dié oomblik vir ewig onthou..

Alhoewel die Mozarts van plan was om weereens Florence te besoek, het dit nie gebeur nie en het die twee seuns mekaar nooit weer gesien nie.

Vandag bestaan daar nog net een brief wat Wolfgang op 10 September 1770 aan Thomas geskryf het:

My liewe vriend,

Hier is uiteindelik ’n brief! Ek is wel laat met my antwoord na jou sjarmante brief wat ek in Napels ontvang het, wat ek eers gekry het twee maande nadat jy dit geskryf het … My vader se plan was om na Loreto te reis via Bologna en dan na Milan via Florence. Dan sou ons jou met ’n besoek verras het. Maar daar was ’n ongeluk met die koets. Een van die koetsperde het geval en my vader het sy been só beseer en hierdie ongeluk het ons geforseer om ons reisplanne te verander …

… Hou my in jou vriendskap en glo daarin dat my toegeneentheid vir jou vir ewig sal duur.

Jou liefdevolle vriend

AMADEO WOLFGANG MOZART

Agt jaar na die ontmoeting, op ouderdom 22 verdrink Thomas in die meer by Grimsthorpe Castle en word hy begrawe in die grafkelder van die Hertog van Ancaster in die nabye dorpie Edenham.

En in daardie agt jaar tussen 1770 1n 1778 skryf Mozart onder andere sy vroeë operas, sy Salzburg simfonieë en sy vyf vioolkonserte.

In daardie jare na sy terugkeer uit Italië word Thomas die eerste violis in sy pa (Thomas Linley snr) se orkes en gaan woon hulle later in Londen waar die vader ’n mede-eienaar word van die Drury Lane Teater. En hierdie was ook die tydperk van een van die groot skandale van die laat agtiende eeu met Thomas se suster se wegloophuwelik met die dramaturg Richard Sheridan.

Gainsborough-skildery van Elizabeth en Mary Linley)

In hierdie agt jaar skryf Thomas grootste werke vir koor en orkes. Werke soos sy Lyric Ode on the Fairies, Aerial beings and Witches of Shakespeare. Ook musiek vir The Tempest, drie kantates en sy laaste werk The song of Moses wat ’n jaar voor sy dood geskryf het.

Dan was daar musiek vir The Duenna, ’n opera waaraan hy met sy vader saam gewerk het. Ook 20 vioolkonserte. In ’n teaterbrand, iets wat algemeen was in die agtiende eeu, is negentien van hierdie konserte deur vlamme vernietig en vandag is daar maar ’n enkele vioolkonsert wat oorgebly het.

In Augustus 1778 het Thomas en sy jonger suster Mary Grimsthorpe Castle in Lincolnshire besoek, hy, as violis, en sy as sopraan.

Op 7 Augustus het Thomas en twee jong mansvriende op die meer gaan vaar.

Op die 11de Augustus het die Morning Chronicle in Bath berig “Thomas Linley at the tender age of 22 fell into a lake belonging to his Grace the Duke of Ancaster and was unfortunately drowned: he remained under water full forty minutes, so that every effort made use to restore him to life proved ineffectual.”

Kort daarna is Thomas in die grafkelder van die Hertog van Ancaster in Edenham begrawe

Mary moes na Londen toe reis om die verskriklike nuus aan haar ouers oor te dra. Die skok was so groot dat sy vir weke lank siek was. En die nuus van sy seun se dood was iets waarvan die vader nooit herstel het nie. ’n Paar maande daarna het een van sy leerlinge die volgende geskryf:

Mr. Linley was at the harpsichord during a rehearsal of a play. when Mr. Aicken gave an impressive description of a promising young man, Mr. Linley’s feelings could not be repressed, the tears of mental agony rolled down his cheeks; nor did he weep alone, the cause of his distress was too well known not to obtain the tears of sympathy from many who beheld his flow so fast.”

’n Paar maande daarna is sy agttienjarige seun Samuel wat die hobo bespeel het, aan koors oorlede, maar niks het hom soveel geraak as die dood van sy geliefde, talentvolle seun Thomas nie.

Thomas se dood het ook ander diep aangeraak. Sy suster, Elizabeth, het ’n broer verloor en die volgende reëls neergepen:

ON MY BROTHER’S VIOLIN

Sweet instrument of him for whom I mourn,

Tuneful companion of my Lycid’s hours,

How liest thou now neglected and forlorn.

What skilful hand shall now call forth thy powers?

Ah! none like his can reach those liquid notes,

So soft, so sweet, so eloquently clear,

To live beyond the touch, and gently float

In dying modulations of the ear.

En ’n anonieme persoon het A Monody geskryf – ’n epiese dertien bladsye gedig wat begin met Milton se woorde.

He must not float upon his watery bier

Unwept, and welter in the parching wind

Without the meed of some melodious tear.

Ek haal maar enkele reëls aan uit hierdie gedig van 13 bladsye met sy talle Mitologiese verwysings; na die Muse en eoliese winde, en waternimfe

MONODY

on the Death

of Mr. Linley

Ah me! What means these melancholy strains?

Why thus depressive sounds Apollo’s lyre?

Why from Caliope’s once cheerful brow

Is fled her wonted fire?

Why in that pensive posture does she sit,

Her lute, the source of melody thrown by?

And ev’ry Muse, through sympathetic woe,

Her pleasing talk forego?

Ah why?

…. Say, aged shepherd, say

What dire event has happened since this morn?

… Hast thou not heard? replied the hoary Sage,

Hast thou not heard the tidings Fame has brought

From sea-girt Britain’s shore?

The unsparing Fates cut short his vital thread,

And breathless he now lies on a cold wat’ry bed

In agtiende eeuse Engels word die verdrinking beskrywe toe Thomas met sy vriende op die meer gaan vaar het:

This morn, so Fame reports, the ill-fated youth,

Sported upon the glassy lake which lies

Within the extensive boundaries

of noble Ancaster’s paternal seat,

In a gay boat but ah! how void of truth!

For tho’ she looked so gay, so trim so neat,

Unfaithful to her trust, she yielded soon

to the rough blast of Aelous and e’er noon

Betrayed her treasure to his unseen foe,

In dié gedig is Thomas Linley die jong man wat met sy lier wat die waternimfe met sy spel kombetower.

As the young swain, the cause of our late woe

Skimmed over the lake, in the gay, faithless boat,

A band of beauteous Naiades gathered round

Enraptured by the music of his lyre,

But when they saw his fatal overthrow,

And on the waves his breathless body float,

They ceased their sport, and in their snowy arms

Conveyed him to their marble-paven hall

Beneath the lake; where free from further harms

They gently laid him on a mossy bed,

and with aquatic flowers raised high his languid head.

En na sy verdrinking neem die waternimfe hom na hulle onderwater-ryk en verrys hy in ’n nuwe vorm om steeds die mens met sy musiek te verryk

No less young Linlaeus joy’d to find his fate thus chang’d

Awhile in wonder lost around he gazed;

The fretted crystal roof he viewed amazed,

And o’er each sparkling gem his eyballs ranged.

But when his head he reared,

and saw of lovely nymphs, so fair a herd,

Transported he arose, and snatched his lyre,

which from his grasp no wind nor waves had torn;

Inflamed with all his radiant father’s fire,

And on the wings of fancy, tow’ring borne,

He raised such heavenly sounds as ne’er before …

In 1826 skryf die Engelse tenoor Michael Kelly wat oorpronklik die rol van Don Basilio in Die Huwelik van Figaro gesing het die volgende oor ’n latere ontmoeting met Mozart:

He (Mozart) conversed with me a good time about Thomas Linley, the first Mrs. Sheridan’s brother with whom he was intimate in Florence, and spoke of him with great affection. He said that Linley was a true genius; and he felt that, had he lived he would have been one of the greatesty ornaments of the musical world.

In 1791 het Mozart gesterf en in ’n arm-mansgraf begrawe. Waar, presies, weet niemand meer nie.

In 1909 is die kerker by Edenham, waar Linley begrawe is, oopgemaak en van die oorskot van Thomas Linley, die wonderseun van Bath was daar geen teken nie.

Toe ek in 1990 my novelle TRAZOM oor die Mozart/Linley-vriendskap geskryf het, het ek ’n plaket laat maak vir hierdie byna vergete komponis wat eenkeer saam met Mozart musiek gemaak het en vir vyf dae vriendskap kon ervaar.

My liefste Mamma,

My hart is vol plesier want dit is so lekker op hierdie reis, en dit is so heerlik warm in die koets, en omdat die koetsier so vinnig jaag as wat hy kan wanneer die pad dit toelaat … Pappa het seker al al die nuus vertel, maar die rede waarom ek skryf, is omdat ek weet wat my plig as ’n gehoorsame kind is.

Met diepste respek

Wolfgang Mozart.

Die persoon wat hier skryf is ’n seun van 13 wat reeds twee operas Bastien und Bastienne en La finta semplice gekomponeer het; ’n seun wat reeds vanaf ouderdom ses saam met sy suster dwars oor Europa gereis het om die adel met hulle talente te beïndruk. Altesaam 5 en ’n half jaar weg van die huis af en nou weereens op pad.

Wolfgang Mozart en lewe is só goed gedokumenteer dat ons vandag 219 jaar na sy dood selfs weet wat hy op ’n sekere dag gedoen het, danksy briewe wat bewaar gebly het, en danksy Otto Erich Deutsch se Mozart a Documentary Biography, waarin hy alle bestaande dokumente en koerantberigte kon versamel sodat ons self weet dat hulle byvoorbeeld op 15 Desember Schwaz teen die middaguur bereik het en Innsbruck om 17h30 waar hulle toe by die Herberg van die Wit Kruis tuisgegaan het!

Vir my persoonlik het hierdie reis belangrik geword omdat dit deel van my navorsing geword het toe ek destyds TRAZOM geskryf het en wat later as Tot siens, Tommasino heruitgegee is.

Wat vir my eintlik interesseer is al die lofuitinge wat die jong seun op pad ontvang het na sy konserte voor die Italianers. En dikwels was hierdie lofuitinge slegs ’n paar versreëls, of sonnette om die wonderkind te besing.

So byvoorbeeld besing die Veronese digter Meschini hom in Italiaans in vroeg-Januarie:

VIR AMADEO MOZART

LIEFSTE KIND

EN MEES ELEGANTE

VERTOLKER

VAN ANTONIO MARIA MESCHINI

VAN VERONA

If Orpheus enraptured the forests.

if Tartarus he moved

Now thou stealest men’s hearts, child

and movest the stars

(Engelse vertaling uit Otto Deutsch)

En ’n paar dae daarna weereens ’n lofgedig van ’n Veronese digter, hierdie keer ’n sonnet van Zaccaria Betti

’N SONNET

VIR SIG AMADEO MOZART,

DIE BEWONDERINGSWAARDIGE

JONG SEUN:

If with his lyre from celestial heights

Cupid divine awakens lovely strains,

Then how can we on earth, with all our pains

And errors ever set our songs to rights?

Well may we, charming boy, accord thee praise,

If thou reformest music with thy art;

May nature shape for better in thy heart

The strains the god’s inspired plectrum plays.

You, who for years have struggled to attain

The blessing and the flavour of your art,

And hoped harmonious mastery to gain,

I am not wrong, you know it in your heart,

If I declare that his enchanting strain

Alone is godlike in its ev’ry part.

(Engelse vertaling uit Otto Deutsch)

En kort daarna ’n lang gedig van Signora Sartoretti, weereens met woorde om te sê hoe wonderlik hy is, tesame met pommade vir sy hande en ’n paar muntstukke:

See how his fingers move,

Here with what art

He makes the keys respond

In ev’ry part;

How he to you imparts

All his accomplished arts.

Na al die jare het hierdie gedigte seker alleenlik waarde vir die interessantheid daarvan.

Tog is daar een wat my ontroer en wat deel van my novelle geword het.

Mozart het tot sy dood ’n kind gebly. sy suster Nannerl het dit wel gesê. Tog was hy nooit werklik kind met kans vir kindervriendskappe nie.

En tog – op hierdie reis het hy vir Thomas Linley ontmoet – ’n 14 jarige wonderkind uit Engeland.

In Florence het die twee seuns ontmoet. Trouens in Otto Deutsch se biografie kan ons lees:

Op 2 April het die vader en seun die digteres Signora Morelli wat onder die naam Corilla Olimpica besoek waar hulle die jong violis Thomas Linley ontmoet het.

Op 4 April het Mozart en Linley duette gespeel by Herberg van die Arend.

Op 7 April het Linley vir Mozart ter afskeid ’n sonnet gebring wat namens hom deur Corilla Olimpica geskryf is.

In ’n brief aan sy vrou skryf Leopold oor hierdie sonnet:

Klein Tommasino (Thomas Linley) het ons huis toe vergesel en het bitterlik gehuil omdat ons die volgende dag sou vertrek… Hy het ons om negeuur die oggend besoek en het vir Wolfgang omhels en ’n sonnet gegee wat signora Corilla die vorige aand vir hom geskryf het:

OP DIE VERTREK VAN SIGNOR WOLFGANGO

AMADEO MOZART UIT FLORENCE

Die Noodlot bepaal dat ons twee nou moet skei

in drome alleen mag ek saam met jou reis.

Ons lag en ons blydskap word trane wat bly

en Hoop staan verslae in die ou Paradys.

Dis jóú melodieë wat harte so raak

en Eden vertoon deur die soet Harmonie.

In Hemelse sale sal ons dan ontwaak

dié skoonheid en vreugdes ken sterflinge nie.

Merkwaardige oomblik, geseënd is die dag:

ek het jou hoor speel en het gode aanskou.

Vir my het geluk en die waarheid bly wag.

Toe kom die besef dat ek lief is vir jou.

Die dag was vol blydskap en vreugdes en lag,

O, mag ek dié oomblik vir ewig onthou.

As teken van my agting en toegeneentheid

       - Thomas Linley

(my eie Afrikaanse vertaling uit TRAZOM/Tot siens, Tommasino)

Wolfgang en Thomas Linley het mekaar nooit weer gesien nie en 8 jaar daarna het Thomas op ouderdom 22 verdrink.

          foto: Philip de Vos

Ek het gereken dat daar op my gevorderde leeftyd, niks is wat ek nie weet nie, niks wat ek nog nie gesien het, niks wat ek nog nie gedoen het nie, niks wat ek nog nie gehoor het nie.Dus wat bly nog oor?

Al die CDs en die DVDs wat ek nog altyd wou besit, het ek.

Wat skryf betref, het ek seker reeds my sê gesê en wat luister betref reeds my hoor gehoor van Abbadabba Honeymoon van my kinderjare tot Giovanni Paisiello se klavierkonserte.

Wat bly dan oor nou dat ek reeds die Engelse Bybel se Three Score and Ten bereik het? Wag vir die dood?

Gelukkig het ek nog goeie vriende wat my elke dag bewus maak van wondere wat ek nog nooit gehoor of gesien het nie.

Eers is daar my uiters talentvolle vriend Godfrey Johnson wat my gereeld Sms. What have you listened to today en dan kan ek terug Sms: Franz Liszt Totentantz.

Of anders het ek geluister na iets wat hy tydens een van sy besoeke op ’n stukkie papier neergekabbel het : Rachmaninov Vocalise en Bartók Microcosmos.

Toe hy dus weer op 3 Junie vir my vra waarna ek geluister het, kon ek met alle eerlikheid antwoord:

I think I had my overdose of culture for this week, so I listened to music that was written for Walt Disney’s The Jungle Book.

Dan is daar my vriend Roelof wat met sy goeie maniere my altyd terug vergesel na my motor toe wanneer ek vir hom gaan kuier en wat my gereeld bel en vra: “Het jy al Petronel Malan se Bach en Mozart Transfigured opnames gehoor?”

Dan vertel hy my ook sommer dat dié talentvolle Suid-Afrikaanse pianis vir ’n Grammy benoem is. Dankie Roelof! Nou voel ek ook so ’n klein bietjie slimmer.

Maar die stuk waarna ek deesdae die meeste luister is Paul Reade se Victorian Garden Suite - ’n 9-minute musiek stuk vir klarinet en klavier of harp. En dit nadat Roelof my vertel het dat hy hierdie toeganklike musiek op Fine Music Radio gehoor het.

En gisteraand het ek ’n amateur-uitvoering deur twee Japannese kunstenaars op Youtube raakgeloop. Luister maar self:

http://www.youtube.com/watch?v=rpzSJK8nSgA&feature=related　

En tóé ’n ontdekking van twee dae gelede.My vriend Johannes wat in Robertson woon en wat ’n paar maande gelede sy lewensmaat van 40 jaar verloor het, het by ons kom oorslaap met ’n paar DVDs waarna hy wou hê, ek moet kyk.

En hier ontdek ek ’n juweeltjie: ’n kort film van 32 minute uit ’n TV-film If these Walls could talk oor ’n lesbiese verhouding van 1961 waarin ’n vrou skielik haar lewensmaat verloor en familie wat skielik aasvoëls word en haar “simpatiek” beroof van jare se herinneringe.

Vanessa Redgrave wat die een rol vertolk, lewer een van die hartroerendste oomblikke wat ek nog ooit op film beleef het.

En ek ontdek gister dat ook hierdie segment in vyf kort dele op Youtube te siene is. Tik maar op die volgende.

http://www.youtube.com/watch?v=Zh_5Hh0Vu50 

http://www.youtube.com/watch?v=U7G_eFLH_tI 

http://www.youtube.com/watch?v=cyJW-xi5NMU 

http://www.youtube.com/watch?v=QkUBQ2At1c4 

http://www.youtube.com/watch?v=Rta-eKMxifk

Hierdie week het ek agtergekom dat ek nooit te oud sal wees om te leer nie.

Die volgende dag het die koerante wel sy speech genoem en dit het soveel koerantspasie opgeneem dat die verslaggewer ongelukkig nie gernoeg plek gehad om my een minuut van glorie te noem nie.

 Wat bedankings betref, kan jy dit òf met vrees en bewende bene voorlees, want skrywers is eintlik gewoond aan die stilte van hulle binnekamers en nié aan groot verhoë met tienduisend oë wat hulle dophou nie, òf jy kan net dankie sê en loop, òf jy kan dit met ’n tong-in-die-kies manier doen soos die wonderlike Annie M.G. Schmidt  toe sy die Hans Christian Andersen Prys in 1988 ontvang het:

Hier is wat sy te sê gehad het:

Needless to say how happy I am.

 Your fairy tales have been part of my life since I was a little girl. I laughed and cried over them when I was nine and they still inspire me. So I felt proud indeed when the news reached me in April. Later on however I got scared. I knew I had to fly all the way to Oslo. As you know we fly in aeroplanes nowadays, not on our own wings anymore.

 Norway is a beautiful and wonderful country, they told me, although alcoholic drinks are difficult to get. However I was more scared because of the speech I had to make. In English. My accent is terrible, even worse than yours was when you read your story about the ugly duckling to Charles Dickens in London, do you remember?

It is a bit curious and frustrating to make a speech in English when my best books are not available in that language. The international jury had to read my work in German, Japanese and Danish, perhaps to their irritation. The Dutch IBBY (International Board on Books for Young People) kept saying, “Oh, she’s very popular in Holland.” “So is football,” the jury replied, “but because she has been on the nomination list since 1960, we’ll take the risk.” And so they did.

Dear Hans, I have been an ugly duck for a long time, now I am an old ugly swan. But still a swan.

Yours forever,

respectfully,

Annie M.G. Schmidt.

Dear Annie,

Congratulations on my award.

As for the alcoholic drinks: where I am now, they are even more difficult to get.

I remember quite well seeing you as a little girl of nine weeping over my little mermaid. I was touched. Yesterday I spoke about you with my friends Heinrich Heine and Charles Dickens. We agreed that you have some talent. So: Go on! Proceed! Try again!

Don’t go into playwriting. I did and I failed. So stick to silly old fairy tales, like I did.

As we are not without influence here, we shall try to punish the English and American publishers, who refuse to publish your best books.

On my video - yes, we have video in the conversation-room - I shall follow the IBBY congress. But believe me, I’ll turn it off the moment those professors start trying to convince me that the so-called media, all those chips and clips and floppy disks and disgusting pictures, will eventually prevail over literature, or replace literature.

Language is irreplaceable.

It is written in the Scripture: “In the beginning was the Word.” And in my opinion it will stay like that to the end, which could however be very soon, if you people down there go on destroying your own planet.

I hope you will enjoy it, and now I mean Oslo and all that.

See you later,

Your friend

H.C.A.