Versindaba
~ ‘n Kollektiewe weblog vir die Afrikaanse digkuns ~

Ek sorteer alwéér koerantuitknipsels uit.

Wat is dit omtrent papier dat ek dit so opgaar? Ek kan dit ongelukkig nie oor my hart kry om velletjies papier weg te gooi nie, maar ai, die dinge wat ek soms ontdek …

Ja, dis die probleem met weggooi. Daar is kartondose vol in die spens: Bokse vol uitknipsels en foto’s en boeke wat nooit gelees is nie en wat ek dreig om vir die Heilsleër (Salvation Army lê darem vir my veel lekkerder op die tong) te skenk.

Die Salvation Army is ’n heerlike asblik en ek het al dikwels daarvan gebruik gemaak. Ja, die Salvation Army vat sommer énige iets. Ek weet, want ek het dit alte dikwels gedoen. Ek sit met honderde grammofoonplate en Video-kassette ( wie besit nog ’n grammofoon of Videomasjien?) En wat daarmee gemaak?

Die Salvation Army het al vir jare ’n baie ’n sagte plekke in my hart en ek weet hoekom.

Toe ek nog in Bloemfontein gewoon het, was ek dol oor Hollywood Musicals (wie praat ooit van Hollywood Blyspele? Seker net Woordeboekmense.) Ewenwel, daar was elke dan en wan vir drie dae lank ’n musical in een van Bloemfontein se bioskope. En ek was altyd daar in die middelste ry met my popcorn en ’n sigaret in die hand.

En dit laat my skielik dink wat een aand in die Plaza bioskoop gebeur het:

Destyds het ek my doodgegril vir films soos The House of Wax wat in 3D geskiet is en ek vasgenael gesit het met my groen en rooi brilletjie en sommer daar in my sitplek moes koes dat my popcorn so spat wanneer iemand van die doek se kant af ’n spies na my toe gooi of dalkies sommer vir die lekkerte in my rigting spoeg!

En nog ’n terloops – ek lees die ander dag dat die pa van 3D films net een oog gehad het met die gevolg dat hy nooit enige van sy films in die derde dimensie kon sien nie.

Ja, allerhande vreemde dinge het in die Plaza bioskoop gebeur. Een ding wat ek goed onthou, was die vrou met die yslike beehive haardos. Die hare was so hoog en was so stewig gehaarsprei  dat die persoon wat agter haar gesit het omtrent niks van die skerm kon sien nie. Ewenwel- dit was gedurende ’n vertoning van Psycho toe die arme Janet Leigh teen die einde se kant in die stort doodgesteek word. Die outjie wat agter die beehive tannie gesit het, het; naar geword en so groot geskrik met die gevolg dat sy hele oggendontbyt van Cornflakes en gebakte eiers in dié tannie se yslike haardos beland het.

Vir presies drie dae is die musical Guys and Dolls in die Plaza vertoon. En hierdie film gee ‘n baie simpatieke beeld van die Salvation Army. En toe ek sien hoe mooi Jean Simmons en Marlon Brando lyk, het ek my ewige trou aan hierdie organisasie gesweer.

Maar dis nie oor die Salvation Army wat ek wou praat nie. En nou het ek natuurlik al vergeet wat ek eintlik elf paragrawe gelede wóú sê.

Dit was eintlik oor die stukkies papier wat ek in bokse ontdek. Partykeer kom ek op ’n versie af en wonder of dit ek was wat dit geskryf het, of dalk iemand anders. Die goed klink partykeer so half en half bekend, want destyds het ek altyd met ’n notaboekie of ’n stukkie papier in my sak rondgeloop net ingeval die Muse vir ’n oomblik op my skouer kom sit en iets in my oor kom fluister. En destyds het dit dikwels gebeur veral as ek met my bromponie op pad na die Nico Malan Operahuis gery het waar ek as operasanger gewerk het. En dan moes ek sommer daar en dan stilhou en die woorde neerkrap voor ek dit drie minute later weer vergeet het.

Daar was ook die versies wat ek dikwels by Sandy Bay uitgedink het. Dan was daar ongelukkig g’n sak om ’n notaboekie in te bêre nie en moes ek maar wag tot ek weer in Kaapstad terug is en hopelik onthou wat ek daar in die son in my kaligheid uitgedink het.

Hier is enetjie wat ek gister ontdek het. Dit is geskryf en vinnig weer vergeet.

Ek vang vir my ’n voëltjie

Ek hou hom in ’n kou.

Nou het sy wysies opgedroog

en kyk hoe lyk hy nou.

En terwyl ek so in die bokse krap, loer ek somtyds vinnig tussen-in na my e-pos en kry ek die ander dag ‘n boodskap van my oudste pêl Deon Knobel en hy sê dat hy ook in sy broer Wilhelm se koffers rondkrap en iets ontdek het.

GESIG DEUR WYN

Wie is jy

wat tot my kom

wasige

deur muur

van wyn en glas?

… ’n lied

eergister nog gesing

’n sug

wat nog die na-oor kwel.

Nee

Laat sak die glas

en weet –

Dié is die oomblik,

Jý is die nou.

En onderaan staan daar: 5.5.63 en P de Vos

En onmiddellik was daar met hierdie woorde die Desembervakansie van 1962 weer terug. En onthou ek skielik dat ek destyds een of twee persoonlike dingetjies neergekrap het.

Ek het vir Wilhelm in 1963 ontmoet en het dikwels hom besoek in die woonstel wat oor die Katolieke Kerk uitgekyk het. Ek was nog nooit intellektueel van aard nie, en in Wilhelm se geselskap het ek baie min gesê. Destyds het Lina Spies nog by haar ouers in Bloemfontein gewoon en sy en Wilhelm het gereeld bymekaar gekom om poësie te bespreek. Om een of ander rede het Wilhelm my een of twee keer genooi om saam met hom te gaan en ek het self een of twee gediggies geskryf.

Ek het al jare gelede opgehou om persoonlike versies te skryf, want lawwe versies gee seker ’n beter idee van hoe ek gebek is. Tog het ek in my kartonbokse een enkele vers ontdek:

TWEE NAGTE EN ’N OGGEND

Ons was één dié nag.

Holte van arm

het ek eers ontdek

en toe vir jóu

St. Christopher.

’n Tweede nag

het jý -

klein stukkie goud

ons

op ons reis gelei,

maar waar was jy

skynheilige

toe

met die oggend

ek en hy

weer

by die kruispad staan?

Ek sê altyd vir mense dat ek nog nooit enige persoonlike versies geskryf het nie, behalwe ’n enkele een wat later gepubliseer is.

Op die duineveld

van Bloubergstrand

sal ek vir jou onthou.

Jy het my

’n ster gewys -

’n ster verskiet

te gou.

Duinedou

verdwyn te gou -

Rots en klip

is ál

wat hou.

Sonder om dit te veel laat klink na Jakkals prys sy eie Stert. Daar is onlangs drie insetsels oor my op You Tube geplaas. In die een sing ek Albie Louw se pragtige toonsetting van hierdie versie. Dan is daar ook ’n kort onderhoud oor my werk:

 http://www.youtube.com/watch?v=tM0z_OXwHqg

http://www.youtube.com/watch?v=zJ6XbDMQqVA

http://www.youtube.com/watch?v=O1M0hCdDMx0

   

Ja, dit is die lekkerte van ADD. Jy hoef jou nie te lank by een onderwerp te bepaal nie.

Die volgende:

Ek ontmoet tog so met my omwandelinge ander mense, al is dit somtyds net vir ‘n minuut of tien.

Dinsdagoggend het ek foto’s van Zandra Bezuidenhout geneem. En die GPS in my Uno het my al die pad tot reg by haar voordeur geneem met ’n vrouestem wat sê: Destination on the left!

Daarna was dit Winand Grundling die hoogs begaafde jong orrelis met wie ek saam middagete in Stellenbosch se straatkafees gehad het. En om die waarheid te sê ek ken ook nie juis die orrel as instrument nie. Dit laat my te veel dink aan die ure wat ek as kind in die kerk gesit het en die dominee gepraat en gepraat en gepraat het en die orrel gespeel en gespeel en gespeel het. En vir iemand met ADD voel ‘n uur in die kerk soos ‘n honderd jaar. Die ander dag vra ‘n vriend egter: “Maar hoe kry jy dan reg om vir drie uur lank na Avatar te sit en kyk?”

En tot my skaamte moet ek erken, toe Winand dié middag my novelle Tot siens, Tommasino uithaal om geteken te word en ek voorin ietsie moois vir hom skryf, kon ek vir ‘n oomblik glad nie sy naam onthou nie. My gedagtes was seker al klaar by die volgende onderwerp: oor wat ek presies vir die volgende paar uur sou doen

O ja, ek het netnou vergeet om te sê ek lees darem so nou en dan ‘n boek deur. ‘n Paar dae gelede was dit die laaste bladsy van Damon Galgut se In a Strange Room. Die lekkerte van dié boek is dat die boek se reëls in dubbelspasie gedruk is en dat Galgut se sinne kort is. En vir my met my ADD was dit een van die roerendste en allenigste boeke wat ek al ooit gelees het. Eenvoud en diepte in kort gelaaide sinne. Intellektueel was ek nog nooit nie en ek wil dit ook nooit voorgee nie en wil daarom ook nooit gedigte of boeke probeer ontleed nie, want ontleding vat te lank en die volgende boek se eerste drie bladsye wag. Maar - vir dié wat slimmer as ek is (en ook die ander) – lees asseblief dié boek.

Dinsdagmiddag in Stellenbosch, het ek toe van 13:00 tot 17:00 tyd gehad om te wag om weer vir Piet Grobler te sien. Hy was vir ‘n baie vlugtige besoekie aan die land vir die bekendstelling van Marita van der Vyver se Die Mooiste Sprokies van Grimm saam met met Piet se soos gewoonlik, wonderlike illustrasies. En toe ek vir Piet, wat nou in Engeland woon, vra hoe dit voel om terug in die land te wees, sê hy. “Dis vreemd. Ek voel ek behoort nie daar ander kant nie, en ek behoort ook nie meer nie hier nie” En toe vertel hy my hoe hy verby sy ou huis in Paradyskloof gery het. En die wonderlike hoë heining wat die huis met die groen dak half en half weggesteek het, is nou kort gesnoei. Ja, ‘n jaar is verby en dinge het verander.

En in die wagtyd tussen 13:00 en 17:00 het ek in Protea Boekwinkel in ‘n leunstoel gesit en boeke van bladsy 1 tot 3 begin lees. Veral die fotoboeke met foto’s soos dié van David Goldblatt. Maar toe maak ek ‘n ontdekking: tussen al die boeke ingedruk is Jurie Els se Ver van Vrede. En ongelukkig moet ek nou bieg, ek is ook maar nes baie ander Suid-Afrikaners. Ek hou van skinder en is geseën met ‘n tikkie Schadenfreude en ja, ek lees ook maar Die Huisgenoot wat my buurvrou-viendin Vicky Taljaardt vir my aandra en wat ek so gewillig lees.

Ja, van Jurie Els gepraat. Nog voor al die Klay-stories begin het, was ek bewus van die man wie se gesig so gereeld op Huisgenoot se voorblaaie verskyn het. En ek kon nog nooit vat kry aan iemand wat die heeltyd glimlag nie, want ‘n smaail irriteer my verskriklik, om die waarheid te sê, vir party mense s’n, gril ek my half dood.

En daar sien ek toe Ver van Vrede op die rak, en ek wil nie hê Louis Esterhuizen moet weet wat ek so skelm-skelm in die Protea-boekwinkel sit en lees nie. Toe haal ek maar ‘n dik fotoboek van die rak af met Jurie Els se Ver van Vrede onder dié groot boek versteek. En elke keer as Louis verbystap, sug ek diep. Hy dink toe dis oor Paul Alberts se roerende foto’s wat ek sug, maar min het hy geweet dit was eintlike oor Jurie Els se manewales.

Later dié middag het ek ‘n uur of wat by Louis en Marlise aan’t huis deurgebring. Ons het buite in die tuin gesit en wag op die voëltjie wat so gereeld kom kuier het. Ons het sit en wyn drink. Daar was klaviermusiek met die wondelike andante-gedeelte van Shostakovich se tweede klavierkonsert uit die sitkamer agter ons. En die voëltjie het laatmiddag steeds nie opgedaag nie.

Toe het dit skemer begin word en moes ek met my heerlike nuwe GPS-speelding in my Uno na Oude Libertas toe ry vir Piet se boekbekendstelling.

En daar het ek met Wilma Janse van Vuuren en Hilton Paul begin gesels. En Hilton het vir my gesê ons moet eendag by Giovanni’s in Groenpunt gaan koffie drink. Ek was nog nooit daar nie, net omdat ek seker ‘n bietjie te skaam is om alleen daar in te stap. En ja, dit is tog lekker om nuwe mense te ontmoet

Vir iemand met ADD is die lewe nooit werklik vervelig nie.

Later dié naweek gaan praat ek dalk weer met my nuwe vriend Rob Kirsner oor ou MGM Musicals …

Die ander dag juis sê een van my oudste pêlle: Ja jy dink net die hele tyd aan jouself! En dit herinner my skielik aan ‘n miss Piggy cartoon.

Dit was min of meer die volgende: “I have talked much too much about myself already. Let us rather talk about you. Tell me, what do you think of me …

Amen

Ek is hier en Ma is hier

Ons twee lê op pa se baadjie.

Wie is jy? Kom loop verby

Anders word ons knor ’n daadjie.

Terloops daardie daadjie klink my so ’n bietjie na dwangrym, maar nou ja, in die dae toe Celliers dié versie geskryf het, was daar seker minder Afrikaans rymwoorde as deesdae.

Ek is toe terug huis toe en Sondagaand het ek met die yslike Groot Verseboek 2000 wat seker ’n Statebybel se grootte ewenaar voor my by die tafel gesit, want wie op aarde kan so ’n yslike gedoente in die bed regophou? Gee my veel liewers Komrij se Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte want dié is darem nog hanteerbaar en is dit veel makliker om so ’n juweeltjie soos Die Durbanse poepwedstryd wat wegkruip tussen G.A. Watermeyer en Flooi du Plessis, op te spoor, al het dit niks met honde uit te waai nie.

Ewenwel, daar blaai ek toe deur Groot Verseboek en waar is die hondeverse? Daar is wel verse vir sekretarisvoëls en ietermagôs en perde en vlermuise en torras van torrevedras, maar vir die arme hond kon ek met yslike deurlees van bladsy 1 tot bladsy 942, alleen dié enkele vers van Hewitt Visser uiteindelik op bladsy 716 opspoor:

HOND VAN GOD

geen jaghond nie

net ’n troeteldier

wat heeldag op die aarde

om sy voete speel

met tussenin spronge

en albei voorpote op sy skoot

om die kalm hand op die hoof te voel

saans uitgeput die rus

op ’n bidmatjie voor die stoel.

Ek kon dus seker maar vir Danie Botha gesê het dit is veel makliker om slim te klink en Engelse hondegedigte aan te haal, want ál wat jy moet doen is om die woorde dog poems te Google en daar klink jy sommer allergeleerd en is dit dus net ’n kwessie van cut en paste en hoef jy nie dwarsdeur onse eie Afrikaanse Statebybel te lees om daardie enkele hondeversie op te spoor nie.

Honde (en katte ook , moet ek so half onwillig toegee) is ongelukkig nie vir altyd nie, en op een of ander tyd besef jy die einde is aan die kom.

So gebeur dit ongeveer drie jaar gelede dat ek en Piet Grobler en Niki Daly by ’n Insig-boeke geleentheid was, waar ons oor ons werk moes praat en ek van my versies moes voorlees.

By my aan tafel was ’n dame wat ek nog nooit voorheen ontmoet het nie, en sy vra my hoe dit met my Staffie Winnie gaan. En toe sy ’n uitknipsel van my artikel Winnie uithaal wat in 1995 in Rapport gepubliseer is (sien my vorige bloginskrywing) bars ek in trane voor daardie wildvreemde vrou uit, want toe al het ek besef, dat ek sou moes besluit wanneer dit Winnie se tyd was om te gaan, want toe alreeds het haar pootjies wankelrig begin word; sy kon my nie meer hoor nie en die groeisel aan haar nek het al hoe groter begin word.

Maar dit kon ek glad nie vir die vreemdeling vertel nie. Dit was net daardie stukkie papier wat my skielik laat huil het en die arme vrou verwar het.

Maar ek is sekerlik nie die enigste persoon wat deur ’n hond se oudword en naderende dood geraak is nie.

EPITATH FOR A DOG

Near this spot
Are deposited the Remains of one
Who possessed Beauty
Without Vanity,
Strength without Insolence,
Courage without Ferocity,
And all the Virtues of Man
Without his Vices.
This Praise, which would be unmeaning flattery
If inscribed over Human Ashes,
Is but a just tribute to the Memory of
“Boatswain,” a Dog
Who was born at Newfoundland, May, 1803,
And died at Newstead Abbey Nov. 18, 1808.

Lord Byron

Hier is nog ’n gedig wat ek deur Google ontdek het:

YOUR DOG DIES　

it gets run over by a van.
you find it at the side of the road
and bury it.
you feel bad about it.
you feel bad personally,
but you feel bad for your daughter
because it was her pet,
and she loved it so.
she used to croon to it
and let it sleep in her bed.
you write a poem about it.
you call it a poem for your daughter,
about the dog getting run over by a van
and how you looked after it,
took it out into the woods
and buried it deep, deep,
and that poem turns out so good
you’re almost glad the little dog
was run over, or else you’d never
have written that good poem.
then you sit down to write
a poem about writing a poem
about the death of that dog,
but while you’re writing you
hear a woman scream
your name, your first name,
both syllables,
and your heart stops.
after a minute, you continue writing.
she screams again.
you wonder how long this can go on.

Raymond Carver

En dan, nog ’n versie, maar hierdie keer op ’n ligter trant:

THE LITTLE DOG’S DAY

　All in the town were still asleep,
When the sun came up with a shout and a leap.
In the lonely streets unseen by man,
A little dog danced. And the day began.

All his life he’d been good, as far as he could,
And the poor little beast had done all that he should.
But this morning he swore, by Odin and Thor
And the Canine Valhalla—he’d stand it no more!

So his prayer he got granted—to do just what he wanted,
Prevented by none, for the space of one day.
“Jam incipiebo, sedere facebo,”
In dog-Latin he quoth, “Euge! sophos! hurray!”

He fought with the he-dogs, and winked at the she-dogs,
A thing that had never been heard of before.
“For the stigma of gluttony, I care not a button!” he
Cried, and ate all he could swallow—and more.

He took sinewy lumps from the shins of old frumps,
And mangled the errand-boys—when he could get ‘em.
He shammed furious rabies, and bit all the babies,
And followed the cats up the trees, and then ate ‘em!”

They thought ’twas the devil was holding a revel,
And sent for the parson to drive him away;
For the town never knew such a hullabaloo
As that little dog raised—till the end of that day.

When the blood-red sun had gone burning down,
And the lights were lit in the little town,
Outside, in the gloom of the twilight grey,
The little dog died when he’d had his day.

Rupert Brooke

’n Jaar na Winnie se dood, het ek weer ’n artikel oor haar geskrywe. Maar hierdie keer was dit 15 jaar na die eerste een, en wys iemand dalk hierdie knipsel oor ’n paar jaar vir my sal my reaksie dalk dieselfde wees as toe die wildvreemde vrou die vergeelde artikel by die Boeke-Insig byeenkoms voor my neergeplak het;

Winnie het in my lewe gekom op ‘n warm Desemberdag in 1993 - ‘n klein pikswart Staffie wat bo-oor al haar broers en susters geklim het toe ek by die hondeteler ‘n hondjie gaan soek het, en sy so te sê aangekondig het: “Wel, hier is ek en van nou af gaan ek deel van jou lewe wees”.

En toe 15 jaar later, op ‘n Novemberdag het ons tot siens gesê. Ek was langs Winnie waar sy op die vloer lê en slaap het. En vir oulaas, vir ‘n hele halfuur lank, het ek my arms om haar warm lyfie gevou, want ek het geweet die veearts sou nou enige tyd die deurklokkie lui met ‘n inspuitnaald in sy sak.

Toe ek haar gekry het, was sy so klein dat ek haar in my rugsak kon dra. Maar twee jaar later toe ek een middag met haar gaan stap het, het ‘n glasstuk haar pootjie gesny en het ek agtergekom hoe swaar dit is om 20kg huis toe te dra.

In haar jongmeisie dae het sy gedoen wat alle hondekinders doen. As jou tandvleise jeuk, dan móét jy kou en ek het agterkom dat honde ook maar hulle eie smaak het. Vir Karel Schoeman-boeke het sy egter g’n smaak gehad nie, want Na die Geliefde Land het sy net so effens om die randjies gekou.

En een aand moes ‘n kuiergas hinkepink terug na sy motor toe stap minus een van sy duur Italiaanse skoene terwyl Winnie ewe vroom onder die eetkamertafel gelê en nog steeds aan ‘n stukkie Italiaanse leer geknabbel het. Maar hoe kon ‘n grênd gas so kommin wees om sy duur skoene uit te skop terwyl hy by jou kuier?

Daarna was dit die potty-training-dae. Een oggend toe ek besef sy is besig om haar druk te druk, moes ek daardie swart lyfie gryp maar dit was reeds te laat en het haar hondedrolletjies een een met ‘n streep vloer toe geval het terwyl ek met haar tot by die grasperk hardloop.

Waar moet honde slaap? Buitekant natuurlik, want hoe anders gaan die hond jou beskerm teen gevare van die nag? Winnie het vir presies vir ‘n week in ‘n skattige houthuisie gewoon, maar saans was sy so allenig daar buitekant, dat ek besef het ‘n hond se plek is binne-in die huis, want vandag se inbrekers klim sommer dwarsdeur jou diefwering, en wie is dan daar om jou binne in die huis teen die gevare van die nag te beskerm?

Winnie het haar eie bedjie reg langs die dubbelbed gekry. As ek party aande teruggekom het by die huis, het Winnie kamstig in haar bedjie lê en slaap maar ek het tog gewonder waarom daar dan ‘n klein duikie op die dubbelbed se duvet was en hoekom dit nog steeds so effens warm voel? Haar bedjie was nie vir baie lank haar lêplek nie en soos almal weet – ‘n hond se slaapplek is eintlik bo-op jou bed. En saans as ons so saam-saam slaap, was ek altyd bewus van Winnie wat haar lyfie so warm teen myne aandruk.

Destyds kon sy sommer woerts op die bed beland, maar wat het dan gebeur? ‘n Paar jaar gelede merk ek hoe sy sukkel-sukkel om op die bed te kom, dus het ek maar die dubbelbed se pote afgeskroef en was die bed baie nader aan die vloer. Toe vind sy dit makliker, maar ‘n jaar of wat daarna was dit skielik my beurt om haar op te tel om bo-op die bed te kom.

Maar – voor daardie dae, was daar die wonderlike dae van Walkies. En sy het my behoorlik bult-af gesleep as ek haar aan die leiriem het, en wildvreemdes het skielik met my op straat begin gesels. Sou mens minus ‘n hond met ‘n vreemdeling gesels, word jy straks van seksuele teistering aangekla, maar met Winnie aan die leiriem was alles skielik anders.

Met die loop van jare het haar lyfie minder swart geword met wit haartjies om die snoet en soms was ek bewus van ‘n melkerigheid in haar oë.

Elke keer as daar ‘n polisiemotor met loeiende sirene verbyjaag, het Winnie soos haar Wolwe-voorsate met kop omhoog gehuil totdat die sirene in die verte verdwyn, maar later het motors met hulle sirenes verbygejaag en Winnie het maar net daar op die dubbelbed bly lê met haar grys snoet warm onder haar rooi kombersie ingevou en nou was dit nog net skielike harde klapgeluide wat haar kon laat skrik.

Winnie was altyd ‘n party-girl. As ek eenkeer ‘n jaar partytjie hou, het Winnie soos ‘n mal ding voordeur toe gejaag elke keer as die voordeurklokkie lui, want sy het geweet dit beteken elkeen van die wonderlike besoekers gaan haar allerhande soetigheidjies voer. Wat maak dit dan saak as sy die volgende paar dae gaan olik voel, want koekies is mos altyd maar lekker.

Maar – op ‘n dag kon die voordeurklokkie maar lui, want dié kon sy glad nie meer hoor nie en toe was selfs soetigheidjies nie meer so lekker nie en het sy soms maar net na haar kos gesit en staar en dan later na haar rooi kombersie toe teruggesukkel. Toe was daar skielik ‘n groeisel aan haar nek wat by die maand al groter geword het. En ek besef: een van die dae sal ek moet besluit wat die regte ding is om te doen.

‘n Paar weke voor haar verjaarsdag word sy in die middel van die nag wakker, en in plaas van deur haar eie hondedeurtjie na die tuin toe te gaan, begin sy rondtol. Die huis en die tuin het skielik ‘n vreemde plek geword, waar sy saans en selfs in die middel van die dag teen meubels en plante in die tuin begin vasloop.

Op die Woensdag het die veearts gesê hy sal Maandag na ons huis toe kom. En ek besef toe vir haar is daar nog net vyf dae oor. Vyf dae, word vier, vier word drie, en later was daar net ‘n paar uur oor. In daardie laaste vyf dae het ek haar elke dag na die groen gras op Groenpunt-meent geneem en hier kon sy op haar manier nog tussen die graspolle rondsnuffel, en daardie laaste dae was dae van biefstuk en biltong en lekker koekies.

Vir ‘n hele halfuur voor die koms van die veearts, het ek ek langs haar daar op die vloermatjie gelê met my arms om haar warm lyfie. Om eenuur het die voordeurklokkie gelui en om twee-uur het ek en my vriend Peter, haar graffie in die tuin langs die visdammetjie gegrawe en haar later in haar rooi kombersie toegevou.

Nou lê sy daar met twee meerminne van Nieu-Bethesda se Uilhuis wat oor haar waghou. En die solar-lampie langs haar graffie, brand tot laataand nog – en dan onthou ek dat Winnie vir 15 wonderlike jare deel was van my lewe.

 Die ander dag haal ek Lina Spies se versameling verhale en gedigte oor katte uit my boekrak.

Die titel sê alreeds alles: MAJESTEIT, die kat. En dit is sowaar so ’n deftige publikasie: koffietafel-grootte, diep karmosyn omslag en die letters in goud gedruk. En toe ek binne begin blaai en gedigte sien van ons grotes: Sheila Cussons en Johann de Lange en Antjie Krog en Elizabeth Eybers en natuurlik Lina Spies, toe voel ek ’n bietjie minderwaardig, want sou ek dalk ’n boek oor honde moet versamel, sou dit seker ’n bietjie anders daar uitsien: ’n Slapband met vergeelde papier met die minder imponerende titel: MY HOND.

Maar nou ja, dit sal maar seker altyd so wees. Die kat sit op sy troon, en die hond lê en snork saam met jou onder die komberse.

Maar daar is seker geen rede om minderwaardig oor my hondeliefde te voel nie, want na baie deeglike deurlees van my Bybel het ek met rooi pen gemerk dat honde 44 keer in die Bybel genoem word: 35 keer in die Ou Testament en 9 keer in die Nuwe Testament en Lina Spies se katte nie ’n enkele keer nie! Nou voel ek nie meer so sleg nie. die enigste probleem is dat honde alleen genoem word as hulle nare vrouens soos Isebel opvreet, maar dit daar gelaat.

En as mens eers in die wêreldletterkunde begin rondkrap, vind jy gedigte oor katte deur al die groot poëte, maar die arme honde moet maar tevrede wees met versies wat rym, maar ai tog, hoe lekker laat dit my tog nie voel nie, want groot woorde het ek nog nooit verstaan nie, en wat’s verkeerd met rym?

Selfs daardie rympies van jou kinderdae sal vir altyd by jou bly. Van Old Mother Hubbard wat na haar cupboard toe gegaan het en tevergeefs vir ’n beentjie vir haar arme hondjie gaan soek het teenoor daardie bedorwe kat van:

Hey diddle, diddle

the cat and the fiddle.

The cow jumped over the moon.

Ja, weereens trek honde aan die slegste end: Die kat speel viool terwyl die arme hondjie na ’n beentjie smag.

Maar daardie eenvoudige versies het my geliefde honde net dieper in my hart laat kruip. En kyk maar self wat gebeur as jy die Engelse woord Dog agterstevoor skryf. Ja, dit laat mens nogal dink …

In die wêreld van Hollywood was Walt Disney ’n ware hondeliefhebber. Dink maar net aan hoe liefdevol hy vir Pluto behandel en die 101 Dalmations en Lady and the Tramp. Sy katte daarenteen is aaklige gediertes, soos byvoorbeeld die vieslike kat in Cinderella.

En dink maar net aan die Hollywood-films wat jou ’n warmte om die hart laat kry: Lassie come home, en Old Yeller en Marley and Me en die onlangse Hachiko – A dog’s Story. Was daar nog ooit ’n storie oor katte wat enige iemand op aarde laat huil het? Ek twyfel.

En luister net hoe mooi rym Ogden Nash oor ’n hond:

THE DOG

The truth I do not stretch or shove

When I state the dog is full of love.

I’ve also proved by actual test

A wet dog is the lovingest.

En natuurlik weet almal hoe goed ’n hond kan hoor. Ritsel maar net ’n lekkergoedpapiertjie, en kyk wat gebeur en hoor hoe mooi stel Liesel Mueller dit:

WHAT THE DOG PERHAPS HEARS

If an inaudible whistle
blown between our lips
can send him home to us,
then silence is perhaps
the sound of spiders breathing
and roots mining the earth;
it may be asparagus heaving,
headfirst, into the light
and the long brown sound
of cracked cups, when it happens.
We would like to ask the dog
if there is a continuous whir
because the child in the house
keeps growing, if the snake
really stretches full length
without a click and the sun
breaks through clouds without
a decibel of effort,
whether in autumn, when the trees
dry up their wells, there isn’t a shudder
too high for us to hear.

What is it like up there
above the shut-off level
of our simple ears?
For us there was no birth cry,
the newborn bird is suddenly here,
the egg broken, the nest alive,
and we heard nothing when the world changed.

En die reukvermoë van honde is natuurlik legendaries. Ek wonder egter soms of honde self kan ruik as hulle daardie aaklige winde los.

G.K Chesterton rym oor die hond se reuksintuig op sy eie pittige manier:

THE SONG OF QUOODLE

They haven’t got no noses,

The fallen sons of Eve;

Even the smell of roses

Is not what they supposes

But more than mind discloses

And more than men believe.

The brilliant smell of water.

The brave smell of a stone,

The smell of dew and thunder,

The old bones buried under,

Are things in which they blunder

And err, if left alone.

The wind from winter forests,

The smell of scentless flowers,

The breath of bride’s adorning,

The smell of snare and warning,

The smell of Sunday morning,

God gave to us for ours.

And Quoodle here discloses

All things that Quoodle can,

They haven’t got no noses,

And goodness only knowses

The Noselessness of Man.

Die volgende gedig van Yehuda Amichai klink vir my ’n bietjie Bybels wreedaardig amper soos Simson gevoel het toe Delila hom met ’n ander man verraai het :

A DOG AFTER LOVE

After you left me
I let a dog smell at
My chest and my belly.

It will fill its nose
And set out to find you.

I hope it will tear the
Testicles of your lover and bite off his penis
Or at least
Will bring me your stockings between his teeth.

Maar op ’n ligter noot en veel eenvoudiger en natuurlik met met ’n bietjie sentimentaliteit wat mens van hondeliefhebbers verwag (en wat maak dit saak?) is hierdie versie van Ogden Nash:

FOR A GOOD DOG

My little dog ten years ago
was arrogant and spry,
Her backbone was a bended bow
for arrows in her eye.
Her step was proud, her bark was loud,
her nose was in the sky,
But she was ten years younger then,
And so, by God, was I.

Small birds on stilts along the beach
rose up with piping cry.
And as they rose beyond her reach
I thought to see her fly.
If natural law refused her wings,
that law she would defy,
for she could do unheard-of things,
and so, at times, could I.

Ten years ago she split the air
to seize what she could spy;
Tonight she bumps against a chair,
betrayed by milky eye!
She seems to pant, Time up, time up!
My little dog must die,
And lie in dust with Hector’s pup;
So, presently, must I.

Winnie – ’n swart Staffie was ’n wonderlike deel was van my lewe van 1993 – 2008 en op 9 Julie 1995 is my inskrywing oor haar in die Rapport-tydskrif se Skuins voor Maandag-kolom gepubliseer

WINNIE

’n Naamgeëry is ’n ernstige saak, veral as jy reken dat jy dalk vir 70 of 80 jaar daarmee opgeskeep sit. T.S. Eliot het gesê: The naming of cats is a difficult matter, maar hy kon net sowel mense of honde bedoel het.

Ek het gehoor van ’n muiserige meisietjie wat Cleopatra geheet het. Haar ma het seker gedink haar baba is allerpragtig en toe kry sy dié naam, maar later het selfs Max Factor nie eintlik verskil aan haar uiterlike gemaak nie en miskien sou die naam Mara veel beter gepas het. Cleopatra daar gelaat, want dis oor Winnie wat ek begaan is en nie oor ’n onaansienlike meisiekind nie.

’n Andersoortige dame het in my lewe gekom: ’n pikswart Staffordshire-bulterriër, en soos dit soms liefderik oor hulle gepraat word: ’n Staffie en verlangs familie van Jock of the Bushveld.

Ek het haar op Kersfees 1993 aanskou: sy was ses weke oud en pikswart behalwe vir twee wit haartjies op die pens. En toe sy haar eerste glips op die sitkamermat los – en dit was beslis nie van die nat soort nie – weet ek Winnie the Pooh is haar naam. Maar met daardie donker lyfie sou hierdie naam selfs by ons nuwe bedeling kon inpas, en dit help om polities korrek te wees. En toe noem ek haar Winnie en tot vandag toe sal sy op geen ander naam op aarde reageer nie.

Ek het nog altyd gereken ek is ’n kat-mens totdat Winnie daardie eerste keer haar nat snoet onder my duvet ingedruk het en my byna ’n hartaanval laat kry het en toe ewe onskuldig met haar honde-oë in myne gekyk het. Toe is ek gevang soos al die ander.

Die glipsies het mettertyd verdwyn, maar die frustrasies het gebly. Hulle sê mos ’n mens se karakter word in jou eerste lewensjare gevorm en ’n hond s’n in die eerste paar maande. Ek ontdek toe Winnie het literêre aspirasies. Die eerste boek wat sy in haar knaagstadium opgevreet het, was die Nuwe Testament. Toe het my vriend, Peter, opgemerk: “Nou het sy die Blye Boodskap in haar.” Maar selfs die Bybel-gedeeltes wat sy verorber het, het geen verskil aan haar maniere gemaak nie. Die volgende boek wat in die slag gebly het, was Huisgenoot, Wenresepte 2. Die halfgevrete blaaie het die huis volgelê. Toe kry sy ’n Karel Schoeman-boek beet, maar ongelukkig moet ek vermeld dat sy niks verder as die voorblad gekom het nie, wat bewys dat sy nie veel smaak vir hoghere letterkunde het nie.

By boeke het dit nie gebly nie. Een aand het Winnie my grimering bygekom … (maar eers moet ek vinnig verduidelik, ek dra nié vroueklere óf Chanel-parfuum in my vrye tyd nie, want opera is my daaglikse brood). Toneelgrimering het die hele tapyt volgelê en is deeglik met vier hondepote ingetrap. Dit was rooi en swart en pers kolle die hele wêreld vol en die volgende oggend moes ek op my knieë rondkruip en met waspoeier die skade probeer red. Vandag lyk die tapyt so effens anders as tevore: sulke wit-wit kolle, want die waspoeier wat ek gebruik het, maak glo die witste wit.

Ook van ’n hond se gehoorsintuig weet ek nou veel meer. Maak ek die yskas oop, sit Winnie gereed en kyk grootoog na my. En nou het ek ’n yslike skuldgevoel ontwikkel en kry sy gereeld ’n happie. Ek kan seker 5kg ligter weeg, sy ook.

Waarom bederf mens jou kinders so? Winnie lê langs die bed en slaap en soms skrik ek in die middel van die nag wakker. En dis nie vreemde geluide nie, maar vreemde reuke wat my laat wakker word. Winnie los die allervreeslikste winde …

En vlooie? Gou het ek agtergekom hoe lief hulle vir jong hondjies is, en het dié gebytery ’n versie geïinspireer:

Vlooie maak brakke

soms senuweewrakke

met al die gehop en gehappery.

En as hulle stop met die hap en gehop,

dan sit net die hond met die krappery.

En net so lief soos ek vir Winnie geraak het, is daar natuurlik dermiljoene ander honde-eienaars met hul eie Wagters en Fifi’s en Lulu’s en ek onthou die honde van my kinderjare: Gus wat sommerso verdwyn het, en die wonderlike herinnering van Bruno wat altyd in die huis geslaap het. Daardie aand in 1964 het dit in Bloemfontein begin sneeu, so saggies dat ons dit skaars besef het. Dié oggend toe my ma die kombuisdeur oopmaak, was die hele wêreld spierwit. Bruno het hom boeglam geskrik en het ’n grote plas net daar op die kombuisvloer gelos en ’n uur daarna was al die honde van die buurt aan die blaf en rondkerjakker in ’n splinternuwe wêreld wat so half en half bekend gelyk het.

En dan is daar die storie van Bubulina, my vriend, Deon Knobel, se hond. Terwyl hy op Bethlehem kuier, is Bubulina skielik dood. Deon word uit Kaapstad opgebel: Bubu is dood. Wat moet ek met haar maak? En

 Winnie is nou al meer as ’n jaar by my, ’n tyd van vele frustrasies, maar ook een wat my laat besef het dat die cliché dat ’n hond die mens se beste vriend is, tog die reine waarheid. is.

 Oor die jare heen het ek derduisende foto’s geneem vanaf die Donald Duck-kamera wat ek in my kinderdae in Cricketstraat present gekry het en later die Asahi Pentax van 1962 toe ek begin wonder het oor fotografie en begin kyk het na ander mense se foto’s en myself geleer het hoe om foto’s te ontwikkel en af te druk.

Dit is eintlik hoe ver my kennis van fotografie strek. Oor tegniese dinge sal ek nooit met ander mense kan saampraat nie. Met álles wat ek doen, of dit nou skryf, toneelspeel of foto’s neem is, was dit nog altyd intuïtief en kan ek self nie sê of iets goed of sleg is nie, want intellektueel was ek nog nooit ingestel nie, en sal ek nooit met ander skrywers of digters of fotograwe kan saampraat nie. Dis ’n geval van: hou maar liewers jou bek, want dan sal niemand regtig weet of jy slim of dom is nie.

Daardie eerste jare van foto’s neem en ontwikkel was wonderlik. Ons het destyds op Hillside– ongeveer 4 myl buite Bloemfontein gewoon. Een aand was ek juis in die badkamer besig om negatiewe te onwikkel, toe my pa vir my sê ek moet buitetoe kom. Sag, sonder dat ek daarvan bewus was, het sneeuvlokke skielik oor Bloemfontein se dakke kom uitsak.

 

Ons hond, Bruno het altyd in die kombuis geslaap, en toe my ma dié oggend die kombuisdeur oopmaak, het Bruno so groot geskrik toe hy ’n nuwe wêreld buite sien, dat hy die vloer papnat ge-pie het. ’n Halfuur later was al die honde van die buurt buite en het vrolik rondgehardloop in die wit wêreld buitekant.

En dit was vir my ook ’n wonderlike dag: Skole was gesluit as gevolg van die sneeu en ek kon orals met my kamera saam met my vriendin Ann Horak (ek wonder wat het van haar geword) rondloop in ’n Bloemfontein wat oornag verander het in ’n Bloemfontein wat ons nie geken het nie.

Êrens in ’n lêer het ek nog steeds die negatiewe van daardie wonderlike dag.

Oor die jare is negatiewe weggebêre – party nog nooit afgedruk nie; ander wat ek vaagweg onthou, en ander wat nog al die jare na aan my hart lê.

In 1971 het ek Europa vir die eerste keer besoek en vir ses weke lank was ek in Amsterdam. Dit was ’n traumaties tydperk in my lewe ‘n Verhouding van vier jaar het stadig begin einde toe loop. Ek was verward en het of in my Amsterdamse kamertjie die Tarot-kaarte probeer lees om te sien wat die toekoms dalk inhou, of andersins het ek met my kamera in Sarphatipark gesit en mense dopgehou.

Dit was in die dae voor digitaal. Negatiewe-spoeletjies was of in 24 of 36 beskikbaar en dit was nie soos nou die geval waar jy ’n duisend foto’s kan neem en hoop dat een ordentlik gaan uitkom nie.

Eers terug in Suid-Afrika, sou ek die negatiewe self ontwikkel, en dan deur ’n vergrootglas beloer om te sien watter die moeite was om af te druk. En met die afdrukwerk, was dit ook ’n geval van om in ’n tuisgemaakte donkerkamer te staan en foto’s afdruk en papier te mors tot daar uiteindelik die gewenste afdruk in die ontwikkelaar lê. Vandag is alles te maklik. Jy druk ’n knoppie en jy kan die foto onmiddellik op die monitor beskou en as jy dit in sepia wil hê, druk jy weer ’n knoppie in Photoshop en daar sien jy jou meesterstuk. Destyds het jy miskien reeds 20 velle fotopapier gemors voordat jou sepia-afdruk uiteindelik gereed gelê het.

En hierdie omslagtigheid het my miskien meer krities gemaak oor my eie werk. Selfs nou met digitaal, sal ek nie sommer die knoppie druk nie.

Maar watter van destydse foto’s is blywend?

Na al die jare is daar nog een foto wat by my bly spook. Dit was in Junie 1971, lentetyd in Amsterdam. En ek het my ure dikwels verwyl in Amsterdam se Sarphatipark. Daar was oumense op parkbankies. Jong studente en hippies en spelende kinders op die grasperke.

En toe - tussen die kinders, het ek hom sien staan. ’n Jong seuntjie wat teen ’n boomstam aangeleun het.

Van my was hy glad nie bewus nie. Ek het met groot gesukkel met ’n telefotolens gefokus en die knoppie gedruk.

 

                

Dit was die laaste negatief op die spoeletjie van 36. Die oomblik was verby; die seuntjie vergete.

Eers terug in Kaapstad, twee maande later kon ek die negatiewe ontwikkel.

En van toe af, tot nou toe, 38 jaar later onthou ek hierdie kind wat nooit eens van my teenwoordigheid bewus was nie.

Waarom spook juis dié foto by my? Selfs in 1971 reeds het ek gedink dat daar iets is wat hierdie foto besonders maak. Wat dit was, het ek nooit gevra nie, maar ek het in 1971 die foto vergroot, met groot moeite die stofkolletjies en krappies op die negatief verwyder en dié foto juis gebruik vir die plakkaat van my heel eerste foto-uitstalling.

Selfs om ’n plakkaat te maak was ’n hele gedoente. Om die woorde as deel van die plakkaat te maak. moes jy eers Lettraset letters gaan koop en ’n stuk ruitglas, dieselfde grootte van die uiteindelike plakkaat. Na die plasing van die letters op die stuk glas, moes jy in jou tuisgemaakte, tydelike donkerkamer, komberse voor die vensters en deure sit om die lig buite te hou en met die vergroter die beeld deur die glas projekteer. En dan eers, na ’n yslike gesukkel en 20 fotopapier-velle in die asblik het jy hopelik uieindelik die plakkaat.

Waarom dan bly hierdie foto so spesiaal vir my? Ek het nog nooit daaroor nagedink nie, want ek het nog nooit my eie werk probeer ontleed nie. Dit klink al te veel na jakkals prys sy eie stert, maar ek het tog hierdie foto vroeër vandeesweek beter bekyk.

Om die negatief te soek = 2 minute.

Skandering = 5 minute

Die prentjie op my Rekenaar-monitor = 1 minuut

Agt minute teenoor die 3 of 4 uur wat ek dalk destyds gebruik het voordat ek die uiteindelike produk kon sien.

Ek gesels juis verlede week op Facebook met Alwyn Roux wat op die oomblik in Nederland met studienavorsing besig is. In ons gesprek kom my foto ter sprake. Wat maak dié foto dan so spesiaal vir jou? En ek kon nie die vraag beantwoord nie.

Eers gister het ek die foto weer goed bekyk.

En om die waarheid te sê, het ek nog nooit enige van my versies of foto’s ontleed nie - want op die ou end, reken ek, dit klink darem ’n bietjie te egoïsties en aanmatigend.

Ten spyte daarvan en omdat ek hierdie week iets móés hê vir my blog, is hierdie lang inleiding omdat ek nie werklik weet waaroor om te skryf nie.

In sy geheel beskou, sê hierdie foto dalkies iets van kindwees. ’n Seuntjie alleen teen ’n boom. ’n Uitdrukking van (?) Om die waarheid te sê, ek weet self nie wat nie.

Miskien sê die detail dalk meer. Eerstens die gesig as geheel en dan as jy nader beskou: Die oë – after all het iemand geskryf: The eyes are windows to the soul.

Dan die mond – effens na onder getrek.

 

 

  

Of is dit dalk die hande wat iets sê?

Die een hand effens geklem.

Die ander verlep na onder.

 

Of is dit dalk iets te doen met die voete? Die een voet stewig op die grond die ander voet, half gelig.

En dan natuurlik die feit dat hy so styf teen die boom aanleun.

Maar miskien moet ek maar liewer net die foto onthou uit ’n tydperk in my lewe toe ek self nie so gelukkig was nie.

En in elk geval, die foto van die seun teen die boom het seker maar net ’n sestigste van ’n sekonde van sy lewe vasgevang en ’n sestigste van myne.

Wie hy was, sal ek nooit weet nie en hy sal ook nooit weet dat ek hom 38 jaar gelede teen ’n boom sien staan en my kamera se knoppie gedruk het nie.

Iemand vra my die ander dag hoeveel versies ek al oor die jare geskryf het, en die vraag was onmoontlik om te beantwoord, want dit trek sekerlik ver oor ’n duisend (of dalk meer).

En die probleem is, van daardie versies is daar maar enkeles wat ek persoonlik voel die toets van die tyd sal deurstaan. Hope van dié versies was eintlik maar net weggooi-versies en nie bedoel om André Brink of Gerrit Komrij te laat oe! en aa! nie

Vir ’n jaar of drie moes ek vir die destydse tydskrif Afrikaans Vandag elke nou en dan ’n paar versies skryf, en dit was gewoonlik oor iets wat op die plaaslike literêre toneel gebeur het.

In 1998 was daar ’n yslike gedoente toe Madeleine van Biljon aan Maretha Maartens in ’n artikel in Finesse vertel het hoekom sy nie ’n Christen is nie. Die ATKV-dames was so ontsteld dat Madeleine ’n prys wat reeds aan haar toegeken is, moes teruggee. Hierdie affêre het die volgende versie tot gevolg gehad, en ek was veral trots op my rymwoorde beduidenis en heiden is!

Die skets is deur Cora Coetzee

Madeleine, o Madeleine,

waarom het jou prys verdwyn.

Daar was g’n beduidenis

dat jy dalk ’n heiden is.

Maar – jou storie in Finesse

leer ons wel ’n dure les:

dit is beter om te lieg

as om net te staan en bieg.

Madeleine, o Madeleine ,

dáárom het jou prys verdwyn!

Twee jaar daarna is ek deur Die Burger genader om elke week op ’n Dinsdag ’n versie gereed te hê oor iets aktueel. Dit was, snaaks genoeg, nooit ooit vir my ’n probleem nie, anders as die tekste wat ek vir my De Kat-comic saam met Piet Grobler as illustreerder moes skryf. Daar was elke week iets om oor te skryf, en as ek nou na my koerantuitknipsels kyk, is daar baie waarvan ek die insidente heeltemal vergeet het. Die sketse was altyd deur Fred Mouton.

Eugene Terreblanche is destyds veral onthou omdat hy vir ’n paar jaar tronk toe gestuur is, en natuurlik ook omdat hy nie ’n wonderlike perderuiter was nie.

E.T. BLUES

Neef Terreblanche sit in die tjoekie

allenig met sy Bybel-boekie.

Tot siens, ou Raaf, my brawe perd.

“Jy maak vir my die lewe werd.

Ek gee jou nou ’n afskeidskus.

Al val ek soms, sal ek jou mis.

En al het ek geen rand of sent

word tronkvoëls tog – soms

president.’

Die volgende insident onthou ek wel goed. Winnie Mandela het glo by ’n ANC-kongres haar pad na die voorste gestoeltes oop gedruk, maar sy moes nooit vir Mbeki op die wang probeer soen het nie.

JUDASKUS

Tant Sannie sê:

Dink tog gerus

voor jy

die President wil kus.

Dit word beslis ’n grote ramp

as hy jou dalkies

disnis stamp.

’n Vroumens kan mos moed verloor –

veral as sy haar hoed verloor.

Partykeer was die insidente waaroor ek gerym het, heeltemal absurd, byvoorbeeld toe daar gedurende die sensusopname vry kondome uitgedeel is deur die sensusomies wat aan die voordeure kom klop het.

SENSUSTYD

Hiep hiep hoera vir sensus.

Hul tel nou al wat mens is.

Jy kry daarby

’n fraai kondoompie

van ’n gawe

sensusoompie,

want dié sal help

(ja, glo vir my)

dat volksgetalle

staties bly.

Karel Schoeman het in 2003 vir ’n rukkie uit sy kluisenaarsdop gekruip en in Stellenbosch ’n lesing kom gee oor D.J. Opperman. Op die ou end was dit glo eerder ’n lesing oor Karel Schoeman deur Schoeman self.

’N VERSIE VIR KAREL DIE GROTE

Opperman of Schoeman?

Sê wie’s die grootste – tóé man!

Ek weet nie wie die grootste is,

maar darem wie die doodste is.

Die een het lankal heen gegaan.

Toe het ons aan die ween gegaan.

Nou bly daar nog net Schoeman

En hy’s mos GROOT - of hoe, man?

Op ’n eiland is sy woning:

daardie selfgekroonde koning.

Sy Hoogheid sit alleen en kloek

skryf nog ’n laaste, laaste boek …

Ja, hou tog op met mopper, man!

Want Schoeman is nou opper-man!

En toe was daar die groot droogte in Kaapstad waar ons slegs eenkeer per week vir ’n halfuur lank ons tuinslange kon gebruik om ons verlepte plante water te gee. Die volgende versie is seker net soveel op die inwoners van Waterkloof van toepassing sou hulle ooit deur ’n droogte geteister word.

WATERBEKBEPERKINGS

BISHOPSCOURT

　

O, die droogte,

o, die droogte …

Glad g’n druppels

uit die hoogte.

Die son bak neer.

Die reën bly ver.

My rose

leef van Perrier.

So is daar hope versies wat ek oor die jare geskryf het, weggooiversies wat al lankal saam met die ou koerante in die asblik beland het, maar wat my tog destyds groot plesier gegee het.

Sou iemand vir my vra: As jy vir die res van jou lewe met een boek op ’n eiland moet sit, watter een gaan jy kies?

Oor hierdie vraag hoef en nie eens tweekeer te dink nie. Vergeet maar van Shakespeare of Tolstoy.Ek sal beslis vir ure, ja,vir die res van my lewe lank met Leon de Stadler se Groot Tesourus van Afrikaans in ’n palmboom se skaduwee sit terwyl ek die dolfyne dophou en met my wysvinger versies in die nat sand skryf.

Ja, daar is maar min boeke wat my so kan inspireer. Die feit bly dat my aandagspan nie veel groter is as dié van ‘n muskiet nie, en daarom bly woordeboeke vir my die ideale leesstof, en ek moet tot my skande erken dat en nog nooit Agaat gelees het nie, daar is darem te veel woorde, maak nie saak hoe mooi hulle agter mekaar inpas nie en woordeboeke het mos in elk geval ál daardie woorde, al is dit miskien net in verskillende volgorde. Ek sê maar net …

Toe De Stadler se Tesourus destyds verskyn het, het dit my selfs geïinspireer om vir hom ’n dankie-sê versie te skryf en aan te stuur:

Daar is ’n coleoptera

wat rondswem in my soptera.

O, vreemde woord.

so skoon en ryk –

Ek moet jou

in ’n vers gebruik.

Jy staan in die

Tesourus

en hoe durf ek

dan

nóú rus.

Jy wiel en draai

hier in my kop –

Ja, nog

’n Gogga in die Sop!　

 

Woordeboeke was al van kindsbeen (naas Trompie) vir my die ideale vorm van letterkunde. Toe ek my eerste woordeboek op ouderdom 10 vashou het ek behoorlik gebewe toe ek na die P-woorde blaai om te kyk of die woord poep daar verskyn, en was eintlik bitter teleurgesteld toe ek dit nie kon kry nie, maar gelukkig het De Stadler se woordeboek intussen deeglik daarvoor vergoed.

’n Paar maande gelede kry ek ’n opdrag van die ATKV om woordeboekversies vir hulle Veertjie-toekennings te skryf, en ’n week of wat daarna word ’n wavrag woordeboeke per koerier by my afgelaai. Die afgelope jaar is daar glo heelwat woordeboeke in Afrikaans gepubliseer en hierdie feit verdien glo ’n versie of twee. My eerste reaksie was: Hoe op aarde skryf mens versies oor woordeboeke, maar op die ou end was daar 10 waarvan ek 5 by die Veertjie-toekennings gelees het:

Blaai jy

deur die

ABC

gee jy gou

‘n tree of 2

want

tussen

Aambeie

en

Zen

leer ‘n mens

die lewe ken .

MY EERSTE HAT-WOORDEBOEK is ’n nuutjie in Afrikaans. Kinders word aan woorde blootgestel en meestal in kort versvorm en vertaal uit die Nederlands deur Daniel Hugo.

Wil jy hê

jou kind moet slim wees

(die klein Einstein van sy klas )

en later ‘n ryk sakeman

met ‘n baadjie en ‘n das ?

Dan moet jy gou-gou –ja verdomp

Jou kind se kop vol woorde pomp.

En voor hy eers gespeen is

sal jy weet dat hy geseën is

en word jou liewe kannetjie

‘n vreeslik slimme mannetjie

en dalkies ‘n professor

of ten minste ‘n assessor

en alles

oor die ABC

uit sy eerste rympie

HAT .

Dan was daar natuurlike die yslike WOORDEBOEK VAN DIE AFRIKAANSE TAAL (deel 13 letter R) Terloops die deel met al die P-woorde bly steeds my gunsteling.

Koop vir jou

dié woordeboek

as jy dié dag na woorde soek:

Een wat glad nie in jou sak pas,

máár wat yslik op jou rak pas

soos daai grote WAT

Ons Afrikaanse ABC

wat nou reeds strek van A tot R

En dit is eintlik blêrrie ver !

Elke woord is hier verklarend

en is áltyd openbarend :

Dan kan jý ook preek en mooipraat

of oor dinge van die kooi praat.

As jy iemand wil beledig

en jou woede wil bevredig,

is daar woorde weet ek wel

waarmee jy

kan vloek en skel:

‘n Woord soos tjorts

of windlawaai

of ander wat jou kop laat draai

soos:

dimorfisme

solepsisme

kretinisme

atomisme

jingoïsme

pingoïsme –

plus ook elke ander – isme

Kry vir jou dié woordeboek

As jy wil GROTE woorde soek.

ANNERLIKE AFRIKAANS (samesteller Dr. Anton Prinsloo) Hier is wonderlike woorde wat ek nog nooit gehoor het, en blykbaar nooit ooit sal hoor nie.

Snotterblok

en drens

en moegoe

gatjieponner

bitterboegoe

diesie-diesie

spuitpoep

fiela

akkelding

en poer

en ghiela

hippetip

en hors

en hoeka

kneukelpister

en pandoeka

dit is vloek

en dit is vleitaal

Soet

en sappige

kontreitaal

Wonnerlik

en annerlik

Sing en dans

in Afrikaans !

Laastens het ek ’n versie ingesluit uit my versamelbundel Mallemeuleman

 

Kry vir jou ’n woordeboek

as jy die dag na woorde soek

twee vir nou

en twee vir later

drie wat jou laat skree en skater;

 

  

Lapa lemma

Liefie loef

Poelepetater

Proos en poef

 

  

　

twee wat nes ‘n engelekoor is

drie wat aaklig- naar

en goor is

 

  

Mallemeule oleander

　

Gagga

pitsweer

heksverbrander

　

Kry vir jou ‘n woordeboek

         en dan kan jý ook kweel en kloek

 

 

En tussen dié programme kry ek eergister een wat sê: PATRICK MYNHARDT celebrates 50 years in the Theatre (1953 – 2003) with BOY FROM BETHULIE.

Elke keer wat Patrick vir my en Peter kom kuier het, was ek bewus van die feit dat ek met ’n ware gentleman te doen het; iemand wat nog kon bel of skryf en dankie-sê nadat hy jou besoek het.

En in dié program kry ek ’n lang vers wat ek spesiaal vir Patrick geskryf het – ’n vers wat nooit êrens in druk verskyn het, of selfs deur iemand – behalwe deur Patrick, gelees is nie.

Destyds was daar nog die S.A.K.R.U.K- toekennings vir (wit) Suid-Afrikaners wat êrens ’n kulturele bydrae gelewer het. Die vorige jaar was dit die dirigent Leo Quayle, Taubie Kushlick, die filmmaker Pierre de Wet, en Anna Cloete, ’n vroeë NTO-toneelspeler vereer is. Ek is juis dié jaar gevra om ’n lang vers vir Anna Cloete te skryf, wat toe deur Albie Louw getoonset is en deur my by die toekenningsaand in die Nico Malan-operahuis gesing is.

Die volgende jaar was dit Patrick Mynhardt se beurt. Weereens is ek genader vir ’n vers wat getoonset sou word. Al die inligting oor Patrick is aangestuur, en nadat ek die versie geskryf het, was die enigste terugvoering dat daar nie genoeg geld was nie, en dié versie het dus vergete gebly tot ek dit weer in die boks ontdek het:

PATRICK MYNHARDT

THE BOYTJIE FROM BETHULIE

Please listen to my story;

Please listen to my song

and when we reach the chorus

you are free to sing along.

CHORUS:

Dear Patrick Mynhardt

Your fans all love you truly!

Dear Patrick Mynhardt

the boytjie from Bethulie! (repeat)

Sy pappa was ‘n boereseun;

Sy ma - an Irish gal,

En dus sal ek sy storie

maar bilingually vertel:

Een aand in die dorpie Bethulie

Die weer was bitterlik koud

Is ‘n bybietjie gebore.

(Gelukkig tog was hul getroud!)

CHORUS:

Dear Patrick Mynhardt

Your fans all love you truly

Dear Patrick Mynhardt

the boytjie from Bethulie!

Ons hoop hy word ‘n dokter;

of dalk ‘n argitek;

or otherwise a salesman

wat glad is met sy bek.

Toe - laat een middag kuier hul

by die buurvrou Missus Barling

en daar sê hy sy eerste woord

en dit was wragtig: “Darling!”

‘n Bybietjie wat “Darling” sê

word eendag mos an actor.

But Mamma really wanted him

to be a chiropractor!

Die jare kom, die jare gaan.

Ja, dis ‘n nare feit .

En toe stuur hul hom Grahamstad toe

na die universiteit.

“Miskien kry hy sy Bachelors,

of anders dalk sy Masters,

Maar - oh, alas - die drie jaar was

vol yslike disasters!

Maar daar hoor hy van Hamlet

“It’s an actor’s life for me!”

In neëntien drie-en-vyftig

join hy die NTO

Want hy dog toe dis vreeslik nice

as mense skree: “Bravo!!”

Then off he went to London

(an actor’s dream of heaven)

But soon became a porter:

Number K 1 0 3 7.

While he was pushing luggage

(With theatre still besotted)

quoting Hamlet as he worked -

by agents he was spotted.

So thanks to dear old Shakespeare’s

and BBC TV!

In nineteen sixty back he came.

Some bitch sighed:” Oh,Good grief!”

But Patrick said:”Ag, shame on you!

Ek het my land te lief!”

He then read H.C.Bosman

in nineteen sixty-nine.

And Patrick cried: “Eureka!

I’ve found a diamond mine!”

“I’ve been in more than ninety plays,

in films and also theatre

Maar nóú weet ek Schalk Lourens

van Marico is veel beter!

Nou doen ek “Jerepigo”

Tot die einde van my dae.

An actor also has to live,

En waarom sal ek kla?

I might not be Clark Gable

Or Lord Olivier …

Maar die Boytjie van Bethulie

Sal vir áltyd hierso bly

The Boytjie from Bethulie!

(Weliswaar ’n weggooiversie, maar tog een wat my destyds groot plesier gegee het en as ’n soort dankie-sê vir Patrick vir sy Boere-ordentlikheid.)

Een van die vrae wat ek gereeld gevra word, is: Waarmee is jy nou besig? Versies is ongelukkig nie iets wat ek sommer kan uitryg nie, en partykeer dink ek in elk geval ek het reeds my sê gesê, maar party mense dink daar is ’n oneindige bron van woorde, nes die weduwee se kruik waarmee ek toevallig in my laerskooljare gedurende Bybelkenniseksamens kennis gemaak het.

Daai kruik is egter soms ’n bietjie aan die droë kant, maar tog is ek gelukkig dat naas skryf, fotografie al vir jare een van my belangstellings is.

Dit het in die vroeë sestigs gebeur toe ek my Donald Duck-kamera verruil het vir ’n Asahi Pentax en saans foto’s in my ma se kombuis begin ontwikkel en afdruk het. My ma het skielik begin wonder waarom al die roeskolle skielik op haar nuwe wasbak verskyn het, en ek kon dit nooit oor my hart kry om te sê dit was die foto-fikseerder se skuld nie en selfs Vim het niks vir daardie kolle gehelp nie, hulle was vir ewig en altyd daar.

Toe ek in die Kaap kom woon het, het ek aangehou met my fotografie en om een of een of ander rede het ek bekendes begin nader om foto’s in hulle eie omgewing af te neem.

Dit was toe dat ek verneem het dat Mary Renault, die wêreldberoemde romanskrywer in Kaapstad woon. Ek het haar per brief genader en was verras toe sy ja gesê het, en dis ook van haar wat ek later my grootste kompliment oor my fotografie ontvang het: You are the only photographer who ever made me relax. En die rede is, dat ek slegs met ’n kamera gewapen opdaag. Geen ligte nie, geen driepote nie, net ek en my kamera en die persoon wat ek afneem.

’n Vriend het my eenkeer gevra of my afnemery van bekendes nie miskien’n subtiele manier van names dropping is nie, maar ek hoop nie so nie. Ek weet self nie waarom hierdie tipe fotografie my interesseer nie, maar op die ou end het dit seker êrens ’n waarde – ál is dit net vir die optekening van kreatiewe persone wat op ’n sekere tydperk in Suid-Afrika hulle ding gedoen het.

Net een persoon het vir my nee gesê toe ek hom wou afneem. Tretchikoff het vir my gesê hy wou volkleur ateljee-foto’s het en toe hy hoor myne was net swart-wit met natuurlike lig, is die telefoonoproep gou beëindig.

Maar as jy ’n persoon afgeneem het, hoe kies jy die beste, of liewers die enigste foto wat jy op die ou end gaan gebruik? En daardie een foto is dikwels ontwykend, want jou flops is op die ou end net vir jou eie oë bedoel.

Ek wil vandag die foto’s van ons webmeesters Louis Esterhuizen en Marlise Joubert as voorbeeld gebruik.

’n Klompie jare gelede is ek genader vir ’n foto-uitstalling van my werk by die KKNK en omdat ek ’n tema moes hê, het ek besluit op Boekmense van die Kaap. En die enigste rede was, dat ek minder skaam is om skrywers te nader as fris en miskien visueel aantrekliker rugbyspelers, omdat al wat ek tot vandag toe van sport weet, is dat ’n sokkerbal rond is en dat ’n rugbybal effens na ’n eier lyk.

Toe ek dus begin foto’s van skrywers en digters neem het ek verneem dat Louis Esterhuizen nou in die Kaap woon en onderwyser was by Rondebosch Boys High.

Ek onthou steeds dat ek nooit met daardie dag se foto’s tevrede was nie. Daar was net hierdie iets wat ontbreek het. Ek het vanmiddag die ou negatiewe uitgegrawe, en tot my skande het ek dit opgeteken as negatiewe van Louis Eksteen (jammer, Louis!)

Die foto wat ek uiteindelik van Louis gebruik het, was een waar hy teen ’n boom staan – wat op die ou end taamlik niksseggend is.

Met die deurkyk van die negatiewe, is daar ’n ander een wat ek seker liewers destyds moes gebruik het. Louis op sy bed in ’n koshuiskamer. En skielik onthou ek dat ons saam rooiwyn gedrink het, en dat ek vir hom een van my strokiestekste gelees het, vir my comic wat destyds saam met Piet Grobler se sketse in De Kat verskyn het.

Ek dink hierdie middag se foto’s is geneem nog voordat hy vir Marlise Joubert geken het, en kort daarna het ek vir Marlise by haar huis in Stellenbosch gaan afneem. Hierdie keer was dit veel makliker om die beste foto te kies, want Marlise, en die bloese wat sy dié dag gedra het, het as’t ware saamgesmelt met die muurskildery by die voordeur.

En met vandag se deurkyk van die negatiewe, kry ek ’n paar wat ek dié middag van Marlise en haar dogter geneem het – albei uiters fraai op die oog af.

In 2005 het ek weer foto’s van Marlise en Louis, wat intussen getroud is, gaan afneem en was ek bewus van ’n groot warmte tussen hulle – en het gehoop dat ek dit in ’n enkele foto kon vasvang.

Party van die foto’s van dié middag, was slegs plesierig, en net vir die lekkerte. Marlise het nog steeds die vrolike bloese van die vorige keer besit, en ek het haar weer by die muur gaan afneem, met Louis wat geamuseerd agter die hek staan en toekyk.

Maar die foto wat ek uiteindelik gebruik het, was binnehuis geneem, met Marlise en Louis onderkant die skildery van twee geliefdes.En hierdie keer het ek onmiddellik geweet: hierdie kiekie is die mooiste een van almal. Dit sê alles en is goed genoeg om in my fotoboek Milieu te verskyn.

Ek het Fiona leer ken toe ek destyds nog operasanger was,en ons saam in die musical Annie opgetree het.

Ek het later weer van haar bewus geword as die sogenaamde bitsige aanbieder van The Weakest Link TV-program.

In 2004 was ek juis besig met foto’s neem vir my fotoboek Milieu met foto’s van kreatiewe Suid-Afrikaners en het besluit om haar te nader, maar is vertel dat sy deur die TV-maatskappy beveel is dat sy slegs in haar kenmerkende swart drag afgeneem mag word.

Met die neem van die foto’s was ek, ten spyte van haar swart klere van ’n skugterheid bewus, so anders as haar beeld op TV.

Daarna het ek Fiona nooit weer gesien nie.

Vandeesweek , op 18 Augustus lees ek die volgende opskrif in Die Burger:

  

In 1984 toe Milos Forman die Peter Shaffer-toneelstuk as Amadeus verfilm het, het dit agt Oscars gewen en is dit by een rolprentteater in Kaapstad vir bykans ‘n jaar vertoon en het baie jongmense vir die eerste keer kennis gemaak met die musiek van Mozart. Maar nié net die musiek nie maar ook met Mozart as persoon.

In hierdie boek is daar fassinerende stukkies oor Mozart as persoon, Mozart as komponis en selfs Mozart as versiemaker.

Voordat mens by die versiemaker uitkom, is dit interessant om te lees hoe tydgenote hom as persoon ervaar het.

In 1808 het Joseph Lange die volgende opgemerk: “Niemand sou ooit vir Mozart na aanleiding van sy gesprekke as ‘n groot gees beskou het nie veral nie as hy besig was met die komponeer van ‘n grootse werk nie. By sulke geleenthede het hy deurmekaar en onsamehangend gepraat, en het dikwels grappies gemaak wat mens nooit van hom sou verwag het nie. Dan was sy vulgêre uitbarstings in skerp kontras met die wonderskone idees van sy musiek.”

En selfs Johann Andreas Schachtner – ‘n huisvriend, het vir Mozart, in 1792, ‘n jaar na sy dood so aan sy suster Nannerl beskrywe: “Wolfgang het ‘n vurige geaardheid gehad, en niks kon sy aandag vir meer as ‘n paar oomblikke hou nie. Ek reken dat as hy nie so ‘n goeie opvoeding van sy vader ontvang het nie, kon hy in ‘n opperste skurk ontaard het, so aangetrokke was hy tot die goeie sowel as die slegte.”

En in Karoline Pichler se memoirs het sy hom as volg beskryf: “Een middag toe ek by die klavier gesit het en die Non più andrai uit Die Huwelik van Figaro gespeel het, het Mozart wat by ons kom kuier het, agter my kom staan. Hy moes tevrede gewees het, want hy het self die melodie begin neurie en die ritme van die musiek op my skouer uitgetik, maar toe het hy skielik ‘n stoel nader getrek; vir my gesê om die basgedeelte te speel terwyl hy die wonderlikste melodieë begin improviseer het en ons almal met ingehoue asem daarna geluister het. Maar toe het hy skielik verveeld geword, en nes hy so dikwels tevore gedoen het, nes ‘n gek opgespring; oor die tafels en stoele gespring, nes ‘n kat begin miaau en begin ronddans presies net soos ‘n stoute kind.”

Wat hier deur tydgenote van Wolfgang Amadeus Mozart gesê is, wys dat Forman en Shaffer miskien nié so ver verkeerd was in hulle uitbeelding in die film Amadeus nie.

Van jongs af was Mozart behalwe vir sy musiek ook lief vir allerhande woordspeletjies, die verdraaiing van woorde en die maak van sy eie rympies.

In 1770 was hy en sy pa Leopold op pad Italië toe en het Wolfgang in die briewe aan sy suster en ma dikwels grappies begin maak.

Op 10 Februarie 1770 op ouderdom 14 sluit hy ‘n brief met die volgende woorde af: “Ek soen Mamma se hand en vir my suster gee ek ‘n lekker sopnat soen – en ek bly steeds die ou – hoe sal ek nou sê? – dieselfde ou gek: Wolfgang in Germania, Amadeo in Italia De Mozartini.

En twee jaar daarna voeg hy alreeds versies by sy briewe. (Vir die versies sal ek elke keer die uitstekende Engelse vertaling van Robert Spaethling gebruik, wat meer as die Emily Anderson die gees van die Mozart-versies vasvang. In die dorpie Botzen was hy blykbaar verskriklik verveeld en skryf hy die volgende:

Before I come back to the Botzen place,

I’d rather smack myself in the face.

Groot poësie is dit sekerlik nie, maar heel onskuldig in vergelyking wat hy in later jare sou skryf. In baie briewe daarna het hy woorde agterstevoor begin skryf of selfs in geskrewe sinne die een woord met die ander laat rym:  En hier is dit veral by die briewe wat hy vir sy niggie Maria Thekla geskryf in 1777 geskryf het en bekend geword het as die Bäsle-briewe. (Weereens gebruik ek die Spaethling-vertaling)

Dearest cozz buzz!

I have received reprieved your highly esteemed writing biting, and I have noted doted that my uncle garfunkle, my aunt slant, and you too, are all well mell. We too, thank god are in good fettle kettle. Today I got the letter setter from my Papa Haha safely into my claws paws. I hope too you have gotten rotten my note quote that I wrote to you from Mannheim. So much the better, better the much so! But now for something more sensible …

En dan teken hy sy briewe dikwels in dié tyd as:

Gnaglow Trazom

neiv ned 12 tsugua 7771

En kort daarna verval sy briewe aan sy niggie in absolute toilethumor en rymelary:

Dreck! Dreck! O Dreck!

O süsses Wort

Dreck! Schmeck!

Auch schön

Dreck! Schmeck!

Dreck! Leck!

o charmante!

Dreck Leck!

Das freüet mich!

Dreck Schmeck!

und leck!

Schmeck dreck

und leck dreck!

En dit is nié net aan sy niggie wat hy op hierdie manier skryf nie, maar ook aan sy moeder wat blykbaar sy toilet-humor gedeel het:

Op 31 Januarie, 1778 skryf hy:

Madame Mutter!

I like to eat Butter.

We are, Thank the Lord

Healthy and never bored.

Our trip is bright and sunny,

Though we haven’t any money;

We enjoy the company we keep,

We are not sick, we do not weep.

Of course, the people I see

Have shit in their bellies, just like me.

But they will let it out with a whine,

either before or after they dine.

There’s a lot of farting during the night.

And the farts resound with thunderous might.

Yesterday, though, we heard the king of farts.

It smelled as sweet as honey tarts.

While it wasn’t in the strongest of voice.

It still came out with a powerful noise.

We have now been here for over a week

Shitting muck upon muck in a steady streak …

But now I’d better stop this Poetry of wit.

That’s not counting the hole on which we sit.

Just one more thing allow me to add:

Monday coming please don’t be sad.

For I’ll have the honour of kissing your hands

Though before I see you, I’ll shit in my pants.

adieu Mamma

Yours with deep respect and allegiance

and full of scabs and obedience

TRAZOM

Maar, in 1779, wys Mozart ook sy romantiese kant en skryf hy ‘n liefdesversie vir sy geliefde niggie Maria Thekla

Your picture sweet, O Bäsle

hovers before my eye,

but each sad tear will tell me

that you are- nowhere nigh.

I see it in the setting sun,

I see it in the rising moon,

I see it and I weep and sigh

that you are nowhere nigh.

In the flowers of the valley

which I have gathered for her,

in each of the myrtle branches

which I twist and twine for her.

I conjure up her image,

I implore her to appear;

if only by some magic

I could bring Bäsle here.

Met die verbygaan van die jare het die rympies en vulgariteite minder geword, maar tog het dit glad nie heeltemal verdwyn nie en in sy laaste jare in Wene het hy saam met sy vriende kanons by huiskonserte gesing met woorde wat hy spesiaal  vir dié geleenthede geskryf het:

Leck mich in Arsch,

Lasst froh uns sein!

Murren ist vergebens,

Murren, Brummen ist vergebens

Ist das wahre Kreuz des Lebens.

Das Brummen is vergebens

Drum lasst uns froh und fröhlich sein.

(Lek maar my agterent.

en laat ons vrolik wees.

Dit help nie om te kla nie.

‘n Knor en ‘n gemor deug glad nie

selfs al sou jy ‘n sware kruis moet dra

help ‘n gemor glad nie.

Laat ons daarom gelukkig en vrolik wees!)

En laastens kom Mozart se menslikheid na vore met sy versie vir sy gestorwe kanarie.

In 1787 is sy troetel-kanarie dood. En omdat hy in die Mozart-huishouding grootgeword het, kon hy glo die rondo-gedeelte van Mozart se klavierkonsert (K 453) fluit.

Volgens oorlewering het Mozart by sy voëltjie se dood ‘n treuroptog gereel en almal wat kon sing, moes sing en swart sluiers dra. En vir hierdie treurspel het hy ‘n requiem vir sy geliefde voëltjie geskryf:

Here rests a bird called Starling

A foolish little Darling.

He was still in his prime

When he ran out of time,

And my sweet little friend

Came to a bitter end,

Creating a terrible smart

Deep in my heart.

Gentle Reader! Shed a tear

For he was dear.

Sometimes a bit too jolly

And at times quite folly,

But nevermore

a bore.

I bet he is now up on high

Praising my friendship to the sky,

Which I render

Without tender;

For when he took his sudden leave,

Which brought to me such grief,

He was not thinking of the man

Who writes and rhymes as no one can.

Toe dit laas partytjietyd was by my vriend Deon se huis was dit Mahler se Kindertotenlieder wat as partytjiemusiek op die agtergrond gespeel het en ek is doodseker my vriend Bennie luister alreeds voor brekfis na elke liewe noot van Wagner se Tristan und Isolde om hom op te kikker voor hy met sy dagtaak begin.

Ek luister na Gilbert and Sullivan.

Dit het seker begin toe ek destyds my debuut as sanger gemaak het as seerower in Gilbert and Sullivan se Pirates of Penzance en my openingstoneel met ’n sjimpansee moes deel wat toe al die shine gevang het. Daarom sê ek steeds sjimpansees moet liewer aan takke in die oerwoud bly hang of soos Panyo, die tierwyfie, liewers in Bengale moet bly en so nou en dan ‘n Bengalees opvreet vir middagete in plaas van om in alle luuksheid in ’n Toyota-bakkie rondvervoer te word.

Maar luister net wat The Friend op 5 November 1962 oor daardie sjimpansee berig het:

Laasgenoemde sin verwys na Omella wat die verhoog papnat gepie het toe die gehoor entoesiasties begin handeklap het. Van my eie pragtige vertolking was daar helaas g’n enkele woord in die koerant nie.

Ek troos myself egter daaraan dat ek volgens die programfoto – en as seerower (met die hulp van eye-liner) nogal mooi gelyk het in daardie dae.

Maar nou dwaal ek mos af.

In 1982 het ek ’n wonderlike rolprent gesien van die Joseph Papp-produksie van Pirates met Kevin Kline, Angela Lansbury en Linda Ronstadt. Hierdie film vang vir my al die sjarme van Gilbert and Sullivan vas. Dit is vol pret, satiries, vermaaklik, verskriklik snaaks (alhoewel my vriend Roelof nie so dink nie) en boweal met die wonderlikste woordspel van W.S. Gilbert.

Baie mense word al vir meer as ’n honderd jaar vermaak (of word straks geïrriteer) deur die Major General se patter song:

“I am the very model of a modern Major-General,

I’ve information vegetable, animal and mineral,

I know the kings of England, and I quote the fights historical,

from Marathon to Waterloo, in order catagorical;

I’m very well acquainted too with matters mathematical,

I understand equations, both the simple and quadratical.

About binomial theorem I’m teeming with a lot o’ news

with many cheerful facts about the square of the hypotenuse.

Dan volg daar nog vyf versies van die mees ongelooflike woordspel, en hoe die arme sanger al hierdie woorde moet kan sing en memoriseer is natuurlik ’n ander vraag. Maar met Gilbert se wonderlike oor vir woorde word dit nooit ooit tongkopers nie.

En te midde van al die vrolikheid, na die Major General se lied is daar skielik ’n ode aan die poësie:

Although we live by strife,

we’re always sorry to begin it.

For what we ask is life

without a touch of Poetry in it?

Hail Poetry, thou heaven-born maid!

Thou gildest e’en the pirate’s trade:

Hail, flowing fount of sentiment!

All hail, Divine Emollient!

En hier dit kom weer die belangrikheid wat ek self by die skryf van rympies ervaar het. Wanneer jy iets geskryf het, móét jy daardie woorde hardop vir jouself voorlees, want as jy oor jou eie woorde struikel gaan jou leser dit beslis ook doen. Daarom moet jou uiteindelike produk perfek wees. Die klem moet van die begin op die regte lettergrepe val en ’n sin moet alreeds met die eerste deurlees perfek wees.

Partykeer lees ek versies wat ek lank gelede geskryf het, en dan skielik kom ek agter daar is êrens fout en met die byvoeging of weglating van ’n enkele woord of selfs lettergreep kan daardie versie perfek wees.

Hier is die beginreëls van ’n versie wat ek in 2001 vir Die Burger geskryf het oor aktuele dinge van daardie week. Dit was presies die week toe Allan Boesak uit die tronk vrygelaat is. Ek kom nou eers agter dat met die weglating van ’n woord by die een sin, en die byvoeging van ’n ander sou dié versie perfek gelees het.

HOMEWARD BOUND

O, getroue Elna Boesak –

Vreugde gaan weer op jou toesak.

Tyd van wag is gans verby

en jy hoef nie meer te ly.

Jy’s nou terug by liewe Allan

en glad nie meer die nare hel in

oor jou manlief in ’n sel

met ’n selfoon (weet ek wel).

Nou kan hy saans in jou oortjies fluister

en na Paul Simon Cd’s luister.

Die vierde reël moes liewers gelees het: En jy hoef GLAD nie meer te ly.En die negende: Nou kan hy in jou oortjies fluister.

Nou is dié versie metrumgewys heeltemal perfek, maar weereens dwaal ek af, want dis eintlik oor W.S. Gilbert se lirieke wat ek veronderstel is om te gesels.

Gilbert and Sullivan het in die laat negentiende eeu begin saamwerk aan hulle Savoy Operas en onmiddellik ’n gier begin wat tot vandag toe in Engelse lande voortduur. Party mense dink dit is wonderlik, ander kan dit nie verdra nie, maar nes Mozart se musiek móét dit perfek uitgevoer word of anders liewer met rus gelaat word.

Sullivan wat die musiek geskryf het, was die ekstrovert wat van al die publisiteit en aandag gehou het. Gilbert was die presiese teenoorgestelde. Die meeste mense het hom as nors en ongenaakbaar ervaar. Selfs die verhouding tussen dié twee here was formeel (dié dag as hulle nog met mekaar gepraat het.) Dan was die aanspreekvorms vir mekaar: Yes, Mr. Sullivan of No, Mr. Gilbert. Ten spyte van hierdie vreemde verhouding het dié twee se talente saamgesmelt tot die vrolikste musiek en die prettigste lawwe en satiriese lirieke.

In my eie skryfsels ervaar ek self dikwels dat die skieilike vreemde kombinasie van rymwoorde dikwels ’n suksesvolle versie tot gevolg het.

In een van my verveelde oomblikke toe ek destyds opera gesing het en gedurende repetisie-tyd moes sit en wag het ek begin dink wat rym met adder en dit het die volgende versie tot gevolg gehad:

As ’n adder

jou beswadder

en sy skinder

krap en hinder,

dan moet jy net

’n snoek gaan vloek.

Dan krap

die hinder

minder.

En hier was dit net die gevolg van sekere woorde wat met mekaar rym. Kyk net na die volgende rymkombinasies op die woord not, waar die middeljarige Ruth aan die begin van Pirates of Penzance haar lot bekla, en waar dié woorde in die verloop van die verhaal tog sin maak:

Frederick: You told me you were fair as gold!

Ruth: And, master am I not so?

Frederick: And now I see you’re plain and old!

Ruth: I’m sure I’m not a jot so.

Frederick: Upon my innocence you play.

Ruth: I’m not the one to plot so.

Frederick: Your face is lined, your hair is grey.

Ruth: It’s gradually got so.

Doodeenvoudige rymwoorde en op die ou end, snaaks én effektief.

Ek kyk ook na die volgende reëls wanneer die seerowers die jong meisies aanskou en besluit dit is nou tyd vir ontvoer en trou:

Here’s a first-rate opportunity

to get married with impunity,

and indulge in the felicity

of unbounded domesticity.

You shall quickly be parsonified

conjugally matrimonified,

by a doctor of divinity

who resides in this vicinity.

Wat kan lekkerder wees as hierdie vrolike en slim woorde?

Gilbert, wat deur sommiges beskou is as ’n norse, liefdelose man het uiteindelik tog gewys wat se tipe persoon hy werklik was:

Op 29 Mei 1911 het Gilbert swemlesse gegee aan twee jong dames by die meer van sy woning Grim’s Dyke. Een van die meisies het in die moeilikheid beland en toe Gilbert haar probeer red, het hy self verdrink.

Vandag lê hy begrawe by the Church of St John the Evangelist, by die dorpie Stanford. En daarenteen lê, Sullivan, die ekstroverte komponis, met wie hy niks in gemeen gehad het nie, maar saam met wie hy onvergeetlike werke geskep het, begrawe in St. Paul’s Katedraal in Londen.

Luister gerus op Youtube na George Rose se wonderlike vertolking van die Major-General se lied:        

 http://www.youtube.com/watch?v=iSloW2coCDQ&feature=related

“If music be the food of love, play on.” Soos almal behoort te weet, was dit woorde van die wyse William Shakespeare wat al 400 jaar gelede met ‘n gansveer neergepen is, voor die tyd van computers, en e-posse (behalwe dat een of twee van sy toneelstukke vir vandag se ore wel na eposse klink.) Dink maar aan Hamlet. Jy sit jou agterwêreld deur in die teater voordat die hele verhoog uiteindelik en byna drie uur later met lyke besaai lê. Maar sommer hier in die eerste paragraaf dwaal ek alreeds af, want dis eintlik oor musiek wat ek my sê wil sê en nie oor Heer Shakespeare nie. Maar ‘n beginparagraaf moet mos altyd die punch hê om jou te laat regopsit en hier in die vroeg een-en-twintigste eeu tot die einde te laat deurdruk, want vir sages van drie uur of boeke van 800 bladsye (behalwe as dit ’n skryfsel van Karel Schoeman is) het ons deesdae maar min tyd of lus.

Musiek? Vir my ore, wat in die veertigerjare na Lion’s Hits of the Week geluister het en die ore van tieners wat deesdae elke naweek gaan rave en mekaar so tussen die musiek deur betas, is daar alreeds ‘n kloof so groot soos die Grand Canyon (waarskynlik die grootste donga op aarde) As ek nou se dae praat oor How much is that Doggie in the window of dalkies van I went to your wedding waar, volgens die liedjie, byna die hele kerk gedurende die troudiens in trane was, dink vandag se jongmense ek is òf vreeslik naïef òf erger nog: stapelgek. En miskien is hulle reg. Maar hulle sal nooit verstaan nie, want tussen Die Antwoord en Die trein na Pretoria lê daar ten minste 40 jaar waar jongmense van vandag oud en sinies voor hulle tyd geword het en ons oues van dae naïef gebly het.

En kan ons hulle kwalik neem? Die dae van my jeug was werklik so ongekompliseerd as kon kom. Die ergste wat vir my in die in die jare vyftig kon gebeur, was dat James Dean en Marilyn Monroe veels te vroeg dood is.

Ek het nog in die tyd van die draadloos grootgeword, in die dae toe net die rykes gramofoonplate kon bekostig, en die ander maar ewe gedweë voor die draadloos moes sit en luister na musiek. En elke oggend na 7-uur was dit net musiek, musiek, musiek. Want in daardie dae was daar nie moord en doodslag soos vandag nie. Ek vergeet maar liewer van die Tweede Wêreldoorlog en sy nagevolge, want dit was êrens in Europa en vir my was dit eerder die dae van jo-jo’s en die hoelahoep.

En van die bestaan van klassieke musiek het ek nie eens geweet nie behalwe natuurlik op ‘n Saterdagaand as ek vasgenael gesit het voor die draadloos en geluister het na U eie Keuse. En dit was telkemale of Die Nonnekoor uit Casanova, of Tchaikovky se Italiaanse Caprice, en week na week na week was dit Dvorak se Humoresque totdat ek gevoel het ek gaan skree, maar vir Dvorak het ek darem intussen vergewe toe ek vir die heel eerste keer sy Nuwe Wêreld-simfonie gehoor het.

En toe – ‘n paar jaar gelede ontdek ek mos dat U eie Keuse na al die jare weer terug is. En skoon nostalgies hoor ek dat dit steeds nog na al die jare dieselfde kenwysie het. MAAR toe – en ek kon my ore nie glo nie, hoor ek: “En op versoek van Mevrou So-en-so van Kakamas speel ons ‘n opname van Dvorak se Humoresque.” En ek wou sommer oombliklik afskakel, maar het gefassineerd geluister. Ek wou nog steeds soos 50 jaar tevore skree as ek hierdie stuk luister, maar een ding het ek seker geweet: daar moet tog sekerlik mense in hierdie landjie van ons wees wat van hierdie simpele stuk musiek hou, maar nie ekke nie…

Dan is daar daardie wysies wat in in ’n mens se kop bly vassteek en waarvan jy met geen wil op aarde ontslae kan raak nie. Een insident onthou ek goed, en dié het my ampertjies tot raserny gedryf. Dit was in 1959 – sowaar 51 jaar gelede! Ek was steeds op universiteit en ek was besig om Staatsleer te swot vir die volgende dag se eksamen. En terwyl ek swoeg en sweet om my kop vol te prop met ‘n hele jaar se werk, kom daar skielik hierdie wysie in my kop. As dit nou ‘n mooi stuk werk was, sou ek dit seker nog kon verdra, maar soos die noodlot dit wou hê, was dit Adelaide’s Lament uit die musical Guys and Dolls. Ek het die rolprent ‘n ruk tevore gesien waarin Adelaide, die hoogs neurotiese karakter oor haar verkoue sing, en wat vererger word omdat sy nie ‘n man kan kry nie. En die ergste is, sy sing dit met ‘n hoë blikstemmetjie met ‘n Bronx-aksent. En daar kom steek dié wysie in my kop vas, met al die vrou se steminfleksies en ek kon nie met die grootste wil op aarde daarvan ontslae raak nie: The female remaining single, just in the legal sense, has a neurotic tendency to …..” Ek wou skree maar Adelaide was binne-in my kop en sy wou nie ophou sing nie. En die volgende dag was dit eksamentyd! Uiteindelik het ek desperaat vir my ma gesê ek gaan net vir tien minute dut, en daarna sou ek voortleer en hopelik vir Adelaide vergeet Maar toe ek 10 minute later wakkergeskud word, was Adelaide nog steeds in my kop met haar The female remaining single, just in the legal sense…

Luister maar self …

  http://www.youtube.com/watch?v=aGF8SDAj2YA

Ek het toe maar gaan slaap en geweet ek gaan dop, en toe die eksamenuitslae kom, sien ek ek het ‘n onverklaarbare onderskeiding vir Staatsleer. Dankie Adelaide, jy kan maar enige tyd weer in my kop kom rondkuier.

Maar dan is daar weer dié wysies wat my altyd met nostalgie vervul. So was dit met Ketelbey se In a Persian market. Dit was vir my mooiste stuk musiek op aarde (alhoewel dit deesdae vir my ore ietwat kitcherig klink). Elke keer as ek by my oom en sy gesin in hulle huis langs die treinspoor gaan kuier, moes Sophie en Chrissie vir my plate speel. En natuurlik In a Persian Market. Aan die einde van die musiek is daar ‘n lang pouse en ‘n yslike klimaks van ‘n akkoord wat my laat wip het van die skrik.. Maar gelukkig het ek geweet dit kom, want die plaat het ‘n kraak gehad en daar was drie klikke voordat ek met kloppende hart ‘n gilletjie gee.. 

En die anderdag koop ek toe so skelmpies ‘n CD van Ketelbey se musiek en steek dit half gerieflik agter die ander CD’s weg, net sodat my intellektuele vriende nie moet dink ek het slegte smaak nie.

Maar – elke keer as ek alleen is, sit ek die CD op en wag ek vir daardie yslike akkoord. Maar CD’s het nie gerieflike krappe op nie, en ek moet met die grootste spanning sit , want ek weet nie presies wanneer dit kom nie.

En na ek uiteindelik klaar van die skok herstel het, sug ek behaaglik so op my eentjie. Ai, daardie ou dae was darem lekker…

Versies soos George A. Strong se

SONG OF MILKANWATHA

He killed the noble Mudjokivis –

Of the skin he made him mittens.

Made them with the fur side inside.

Made them with the skin side outside.

He, to get the warm side inside,

Put the inside skin side outside.

Put the warm side fur side inside.

That’s why he put the fur side inside.

Why he put the skin side outside;

Wy he turned them inside outside.

Ogden Nash se THE COW

The cow is of the bovine ilk:

One end is moo, the other milk.

Of die volgende twee anonieme versies:

As I was going up the stair

I met a man who wasn’t there.

He wasn’t there again today.

How I wish he’d go away!

ODE TO A GOLDFISH IN A BOWL

O

wet

pet

en natuurlik Lewis Caroll met sy Jabberwocky en ’n versie soos:

Twinkle, twinkle little bat.

How I wonder what you’re at.

Up above the world you fly

like a tea-tray in the sky.

En ek is seker dat selfs die wyse koning Salomo liewers Breyten Breytenbach as A.G. Visser sou wou lees, want luister wat sê hy in Spreuke 7:

Dit is beter om na ’n huis toe te gaan waar daar gerou word as na ’n huis waar daar feesgevier word. Droefheid is beter as lag; agter ’n somber gesig skuil ’n helder gees.

Versie-makers daarenteen het my nog altyd baie na aan die hart gelê: Die skryfsels van Annie M.G. Schmidt, Ogden Nash, Edward Lear, Hilaire Belloc, Jack Prelutsky en iets soos Wilhelm Busch se Max und Moritz.

Wat is dit dan omtrent nonsens wat so baie geleerdes dronkslaan?

Spike Milligan het êrens geskryf: The extraordinary part of nonsense is that only a small persentage of people gain pleasure from it. I notice that nonsense is always acceptable to the young. I have tried it successfully with children of all races and 99% have always laughed. But then I have sat with grownups (intellectuals) who are totally baffled by nonsense.

So-ook sê Bryan Holme: On the face of it, writing of nonsense would seem very easy, yet, first rate nonsense is as difficult to write as fine poetry.

Die heel eerste versie wat ek ooit geskryf het was in 1978 en dié was seker alreeds ’n aanduiding van wat oppad was en sedertdien skryf ek maar steeds soos ek gebek is:

Wat is die verskil

tussen kate en muise?

Muise het sterte

en katte het luise.

Ja, muise het sterte

en so ook ’n kat,

maar geen muis,

het ’n luis

of ’n kat op sý blad.

’n Muis het ’n luis

en ’n stert

nes ’n perd

en perde het luise,

maar ly nooit aan muise.

En katte het luise

en lang gladde sterte

en soms kyk hul dromerig

dóér in die verte

na muise

en luise

en perde

soos huise

en dis hoe jy weet

wat is katte

en muise.