Versindaba
~ ‘n Kollektiewe weblog vir die Afrikaanse digkuns ~

Karos orie dyne - Nuwe Griekwapsalms en anner gedigte

Hans du Plessis

omslag

Bybelverse en liedere word poëties getransponeer in Griekwa-Afrikaans deur die bekende taalkundige en skrywer Hans du Plessis. Ontroerend in die eenvoud en piëteit daarvan. Die lank verwagte derde bundel ná die topverkopers Innie skylte vannie Jirre en Boegoe vannie liefde.  In die tradisie van lewende mondelinge literatuur word eeue oue gebeure geklee in die gedaante van sake wat vir die hedendaagse spreker bekend is.  So wil die verlore seun nou al sy deel van die erfbok hê. En daarna vat hy die trein ver plek toe. Hy’t gesyp, vroumense gegebryk, en allie gjelt geloop ytgemors. Maar wie in nood verkeer en vrede begeer se hart kan rus, want daar op die Grootdyn is Hy wat die wag hou en die mens alles gegee het wat hy nodig het:

Jille het alles mettie ore ennie oge by my gekry,

loop doen dit, ennie God van vrede sal by jille bly.

Hans du Plessis het reeds 160 publikasies agter sy naam. Hy het in 1978 as skeppende skrywer gedebuteer met die digbundel Kleinwild. Sy akademiese publikasies sluit taalkundehandboeke en taal- en letterkunde-artikels in nasionale en internasionale tydskrifte in. Sy skeppende werk sluit ses digbundels, drie jeugromans en vier romans in. Verder publiseer hy ook vele gedigte, rubrieke en kortverhale. Ses dramas en musiekspele uit sy pen word by verskillende kunstefeeste opgevoer. [ISBN: 9780799355314, sagteband, 83 ble., Lapa Uitgewers, R130.00]

*** 

Flitse

Clinton V. du Plessis

omslag

Flitse  is die jongste digbundel van Clinton V. du Plessis. Hy noem dit “twitter-gedigte” - kort verse wat op aweregse en soms humoristiese wyse bytend kommentaar lewer oor kuns, die globale ekonomiese krisis, dooie politici, lewende digters, die dood en die liefde. Die bundel het oor ‘n tydperk van ‘n jaar uit poste op sy Facebookblad ontstaan en hy het hom in sy seleksie laat lei deur die aantal “interaktiewe keurders” wat vir die gedigte  “duim gelig” het. (ISBN: 978-0-620-53231-0, R50,00 (Posgeld ingesluit), 34 pp, Sagteband;  AMA-Coloured Slowguns,  2012

LEWENSLOOP

Op twintig

skryf ek versetverse

betrokke, breytenbachbriesend:

op veertig maak ek voetnotas

by die lewe:

soveel verlore kanse/liefdes en keuses:

op sestig soek ek in afgebrande biblioteke

besete na woorde, na grepe uit ons boeke.

DIRK

Jy, Opperman van die woord

met  jou wit stok

stap jy saans met Hom om die blok

tel jy jou woorde…kyk jy wrokkig noord?

In my vorige blog het ek berig oor ‘n kreatiewe projek met jongmense uit Promosa, Potchefstroom. Die algemene doel van die projek is om reflekterende gesprekke oor kunsskepping te fasiliteer met die doel om deelnemers by praktykgerigte navorsing te betrek en om ‘n platform te skep waar wisselwerking tussen praktyk en teorie kan plaasvind.

Die doel van die gemeenskapsontwikkelingsprojek – wat deel is van die groter projek Weerspieëling en Weerklank – is om talentvolle jong skrywers uit die gemeenskap bloot te stel aan verskillende kreatiewe aktiwiteite en sodoende hulle belangstelling te prikkel en hulle vaardighede te slyp, spesifiek met betrekking tot skryf.

Die ervaring het geleer dat sulke projekte dikwels ‘n positiewe bydrae lewer ten opsigte van sosialisering, selfrefleksie, formuleringsvaardighede, positiewe verwerking van kritiek en kritiese nadenke oor eie werk. Dikwels verhoog so ‘n projek ook deelnemers se gevoel van eiewaarde. Die afgelope weke het ons gesien hoe ‘n klein groepie deelnemers ontluik as skrywers, hoe hulle kritiese denke begin ontwikkel het, ‘n mening oor mekaar se skryfwerk én hulle eie skryfwerk begin vorm het en hoe hulle selfvertroue week na week toegeneem het.

Hieronder verskyn Leonora van Rooyen, projekorganiseerder en derdejaarstudent in Kreatiewe Skryfkuns, se opsomming van die projek tot op datum:

Toegerus met ’n kamera word die deelnemers van die Weerspieëling en weerklank-skryfprojek die Potchefstroom omgewing ingestuur op soek na treffende tipografie, topografie en tipologie.

’n Dag in die lewe van ’n fotograaf, meld die deelnemers, is soos om deur die lens van ’n bril te kyk en die wêreld deur nuwe oë te aanskou: die geleentheid om te eksperimenteer met visie, om die tipografie, topografie en tipologie wat so onsigbaar is, maar tog so sigbaar, te aanskou. Deelnemers word die taak opgelê om ’n tema te kies en daarbinne foto’s te neem.

Die blootstelling aan die variasie wat die tegnologie bied, die manipulasie van foto’s met kleurtoon  om ’n bepaalde gevoel te skep, afhangende van wat die fotograaf en skrywer wil hê, word op die proef gestel en laat die deelnemers met behoorlike opwinding. Verskeie skryfoefenings word ondernneem om kreatiwiteit te stimuleer en geboorte te skenk aan idees vir ’n teks.

Na ’n beperkte tyd vir die skep van die kreatiewe teks, word die konvensies van die onderskeie genres, naamlik prosa en poësie oorsigtelik aangebied deur die bekende digter Bernard Odendaal e skrywer Franci Greyling. Deelnemers word opgeskerp en die nodige gereedskap by die skep van ’n teks in die onderskeie genres, word bespreek.

Deelnemers word ook verras deur die optrede van die  musikant Dion Meiring uit  die bekende Afrikaanse sanggroep Glaskas. Dié sanger wat ’n toonsetting lewer van die gedig deur een van die deelnemers, het die deelnemers behoorlik op hul voete. Die musikant gee ook waardevolle wenke aan die groep met betrekking tot die skryf van lirieke.

Deelnemers is onlangs deur dr. Marlies Taljard begelei in die afronding van hul tekste, met ’n insiggewende interaktiewe sessie. Met die uitruil van idees ontstaan daar ’n nuwe karakter, vorm en uitsprake in die onderskeie tekste.

Groot dinge is aan die kom met die spanningoomblik van openbaring op hande. Wag en sien!

Gedigte lei tot ‘n wêreld sonder slot : Ingeboek - Karen Kuhn (2012), Kaapstad: Griffel

Resensent: Heilna du Plooy
Noordwes-Universiteit
Potchefstroom

Omslag

Ingeboek is Karen Kuhn se debuutbundel. Op die buiteblad van die bundel verskyn daar op die voorkant ‘n vorm wat gedeeltelik ingevul is. Die skrywer se naam staan in gewone handskrif geskryf en by ID Nommer staan daar INGEBOEK, die titel van die bundel asof dit met ‘n stempel afgedruk is. Die ander kategorieë in die vraelys of vorm dui onder meer op mediese sake deurdat “Mediese fonds”, en “Medikasie” gevra word, maar daar is ook algemene kategorieë soos “Kwalifikasies”, “Paspoortnommer”, “Gewig ” en “Bagasie”. By die kategorie van “Beroep” is “Beroep” doodgetrek en daar staan:

Ek skryf
want dit is waar
ek gewoon
stil kan bly wees

Dit blyk dus dat die die skrywer sigself sien as iemand wat ingeboek is in die skryfbedryf. Daar word ook reeds hier op die buiteblad ‘n verband gelê tussen skryf en ‘n siektetoestand, maar hierdie toestand is die beroep waarin die skrywer “stil kan bly wees” wat onmiddellik die siektetoestand kwalifiseer. Die digter is “ingeboek” in ‘n kliniek, sy het haarself “gesertifiseer” maar daar is wel ‘n weg uit die siektetoestand.

Die oorgelewerdheid aan die taal, woorde en die bedryf van skryf is ‘n gedagte wat versterk word deur die motto uit die werk van C.G. Jung naamlik “Words are animals, alive with a will of their own”.

Die bundel word gestruktureer deur ‘n reeks vierreëllige verse wat telkens sonder titel op ‘n linkerkantste bladsy afgedruk staan en die gedigte wat direk daarna volg, saambind tot by die volgende soortgelyke kort vers. Hierdie verse het almal dieselfde struktuur en in elkeen kom die reël “Kom boek hier in” voor, maar dit is telkens gerig aan iemand met ‘n bepaalde soort gekweldheid. Die eerste vers lui:

Met jou, wat onrustig jaag
om net tydelik te ontsnap, is ek.
Kom boek hier in
hier is geen kettings nie. (p. 4)

Daarna volg ‘n uitnodiging aan onder meer diegene wat “wat nie op die voorblad van ‘n glanstydskrif pryk nie” (p. 12), “wie se verwagting altyd op ‘n miskraam van illusie uitloop” (p. 28), ‘wat skaamkry voor God” (p. 38) tot by die slotvers : “Kom boek/ Self in/ sonder slot…” (p. 53). Hierdie verse wat as belangrike merkers aangebied word, beeld ‘n tweeledigheid uit deurdat gekweldheid sowel as die bevryding (al is dit net tydelik) wat in woorde opgesluit lê, aan die orde gestel word.

In die gedigte self kom dieselfde twee pole voor. In die eerste gedig word die digter beskryf as iemand wat in die senuweekliniek DENMAR opgeneem is, maar wat ook daaruit ontsnap. Deur die metafoorgebruik wat weeerskante toe werk, word die siektebelewenis in ‘n meer of minder realistiese sin en die metaforiese suggestie dat skryf soos ‘n geestelike aantasting is met mekaar in verband gebring: skryf en siekwees is tegelykertyd waaroor dit gaan. Maar hierdie metaforiek hou ook in die twee pole van siekwees en gesondword, gevangenskap (in ‘n kliniek of siektetoestand sowel as in die woordwêreld) en ontsnapping (uit die hospitaal en uit die werklikheid in die taal in). Soos die buiteblad se inskripsie suggereer, is dit wanneer die digter alleen is wat sy stil en bly is met die woorde, maar daar is wel in al die gedigte in hierdie eerste afdeling verwysings na psigiese ongesteldheid en terapie. Daar is “die terapiesessie”, die kliniek waaruit daar op “parool” gegaan word, verwysings na ongesonde honger en dors, na verslawing en ontvlugting. Die laaste gedig sluit af met die reëls: “Totdat … ek aan myself/ die bitter pil van woorde:/ Face it voorskryf”. Die onderliggende verhaal van die verse gaan dus oor siekwees, behandeling, ontvlugting en uiteindelike opneem van eie verantwoordelikheid, maar die proses is onlosmaaklik verbonde aan die skryfhandeling. Skryf, woorde en gedigte is deel van die diagnose en die terapie, en die prosesse word sowel fisies as skryfmatig voltrek.

In ‘n afdeling waarvan die inleidende vers verwys na die een “wat al die een oproep gekry/ het om dood aan te kondig” is daar verskeie gedigte oor ‘n ouma, aan wie die bundel trouens ook opgedra is. In hierdie vers staan “hier praat die dooies ons lewend” waarin in die omgekeerde verhouding die lewendes se lewe in terme van woorde van die dooies betekenis kry. In hierdie gedigte is daar herhaaldelike verwysings na godsdiens, wat enersyds met die herinnering en erfenis van die ouma verband hou, maar ook vir die digter self betekenisvol is en word. Trouens regdeur die bundel kom daar subtiele verwysings na God voor en wel op ‘n natuurlik geïntegreerde wyse asof dit deel van die natuurlike verwysingsraamwerk van die digter is (veral in die groep gedigte vanaf p. 38).

Die bundel gaan oor ontnugtering, oor die kind wat haar ma se aftakeling gadeslaan, die jong vrou wat haar ouma aan die dood afstaan en wat in die liefde ontnugter word. Al hierdie dinge is vir die digter soos beperkinge en grense wat opgehef kan word in woorde en gedigte. Sy oordeel nie, want sy was self daar: “Met jou, wat skaamkry voor God/ oor al jou boosheid, is ek.” In die wêreld van die woorde en gedigte is daar “geen kettings” nie, “geen skaal” nie, “geen “doeane” en geen “hofsaal” nie. Dit is die wêreld van taal en letterkunde wat aan die digter ontvlugting en troos bied. In ‘n vers wat intertekstueel die werk van ander Afrikaanse skrywers soos Van Wyk Louw, Cussons en W.E.G. Louw oproep staan:

Lees is die plektrum
waarmee ek verse
se alleenspraak pluk.

…

Kniel net stil in ekstase
voor die asems
van my taal.

Dit is asof deur die bundel ‘n verhaal vertel word, naamlik dat die taal en die gedig kan óóp maak, dat dit lei tot ‘n wêreld wat sonder slot is. Dit behels ook, soos uit verskeie gedigte blyk, dat die digter kan lees en verryk word uit alle tale en plekke. Daar kom dus herstel en in die genesingsproses speel die poësie, die eie werk en die werk van ander, ‘n belangrike rol.

Die gedigte is eenvoudig en direk geskryf en wen daardeur aan oortuiging en aantreklikheid. In geheel beskou, is die verse egter taamlik enkellynig terwyl die metaforiek ook nogal voorspelbaar is. Dit is duidelik dat die bundel gedra word deur ‘n eie interne ontwikkeling wat hoofsaaklik tematies van aard is: selfondersoek, soek na nuwe weë van dink en lewe in die soeke na genesing en transformasie.  Maar die direktheid en helderheid van segging, die onopgesmuktheid en pretensieloosheid is wel ‘n groot bate waarop die digter verder kan voortbou en ontwikkel.

Het blijft me verbazen welk een wonderlijk verschijnsel inspiratie toch is. Ik zat vanochtend op de tram en zag in het voorbijgaan een aantal stratenmakers in de weer. Duidelijk werk. ’s Ochtends beginnen die een opengewerkt stuk straat te beleggen met stenen. Naar ik aanneem een aantal waarvan tevoren berekend is dat een man die op een werkdag kan verwerken. Even verderop passeerde ik het Olympisch Stadion hier in Antwerpen, waar de voetballers van Beerschot AC aan het trainen waren. Ze deden er dingen met de bal die ze in de wedstrijd lang niet altijd uit de benen krijgen geschud, maar ze vóetbalden. En in kantoren en winkels alom hielden mensen zich bezig met afgesproken activiteiten waarvoor ze maandelijks een som gelds op hun bankrekening gestort krijgen. Hard labeur, maar dúidelijk labeur.

Daar zit je, nog wat nasnotterend van de krokusverkoudheid, als dichter zo’n beetje naar te kijken. Het opschrijfboekje is weliswaar immer paraat, maar al te vaak gebeurt het dat je dat doorbladert en bemerkt dat er toch wel een érg groot gat zit tussen de vorige notitie die je daarin maakte en de datum die je kriebelt met het idee dat daaronder nu toch echt weer iets onvergetelijks moet worden toevertrouwd aan het papier. En dat je dan in de gaten hebt dat je dat eigenlijk kunt doorstrepen voordat het er staat. Hoe zat het ook weer met die cyclus die je in gedachten kreeg toen je las dat in de Egyptische Vallei der Koningen de tombe van Nehmes Bastet (een van de weinigen die geen lid was van de koninklijke familie maar toch royaal ter aarde werd besteld) was teruggevonden? Waarom staat daar nog geen letter van op papier? Je weet het niet. Nooit zul je weten hoe ‘het’ werkt, maar je vertrouwt er na al die jaren op dat ‘het’ blijft komen.

En dan blader je ’s avonds, met een lekkere kouwe borrel naast je, door een oud familiealbum en ineens lopen de bladzijden vol. Of het iets bruikbaars wordt weet je nog niet maar ineens ben je vertrokken, en weer in 1957. En in de Artilleriestraat in Bergen op Zoom, dat grensstadje nabij Vlaanderen waar je het levenslicht zag. De aanleiding: een foto waarop links dat huis staat waar je je oudste dromen droomde. Waar je des winters op het glas van de aangeslagen ruiten in de dakkapel met je vinger de eerste tekens trok, nog voordat je kon schrijven. Het huis van je oma en opa. Nummer 3. Het is er niet meer. Het moest gesloopt omdat er ineens mensen in automobielen wilden rijden. Achter het linkerraam bevond zich de huiskamer. Met achterin links de ouderwetsche bedstee waarin mijn oma en opa zich ’s nachts opsloten. Achter de deur de gang (aan het einde waarvan rechts een steile trap naar de zolder leidde) die het benedenhuis overzichtelijk in tweeën deelde. Het raam rechts was van de woonkeuken. Met kolenkachel, met immer afbladderend behang (het was er vochtig), met Onze Lieve Vrouw aan de muur en gedroogde hespen en te malen Zwitserse kaas in de kast.

De muren daarnaast schermden het binnenplaatsje af. Ineens zie je de buitenplee weer voor je, het schuurtje waarin konijnen vet werden gemest, ruik je de geur van het hooi waarin ze ritselden, zie je hun snuffelende neusjes en mijn oma die er tegen de poort een doodslaat en laat besterven. Nu weet je best dat dergelijke praktijken destijds gewoon waren, maar vanaf het ogenblik dat je haar daar door het keukenraampje per ongeluk mee doende zag was ze voor jou plots een andere oma. Nu herinner je je ook dat ze binnengevlogen bijen (het kunnen ook wespen geweest zijn, maar dat doet er niet toe) ving in glazen potjes, die op de vensterbank omdraaide en er - hoezeer je ook betoogde dat ze die gevleugelden moest bevrijden - geen traan om liet dat ze daarin langzaam stikten….

Plots ruik je ook weer de blonde herder Max, waartegen je gewoon in slaap mocht vallen. Die lag dan voor de poort, met jou tussen zijn poten. Een braaf beest, dat wel zijn tanden ontblootte als een passant nog maar de neiging had je over de bol te willen aaien (vertelde men later toch). Daar lagen jullie dan samen, lekker in het zonnetje. Breed als een strand is de stoep, noteer je. En die malle straat moet je dan wel een rivier hebben geleken, met aan de verre overkant die Blokstallen. En daar gaat dan, denk ik toch, een gedicht van komen….

Die tarentale en hadidas kwetter my wakker op Frances-hulle se plaas buite Klapmuts. Tazneem en Bradley het gisteraand voor twaalf hulle goed gepak en gery nadat ’n groep wit skoolmeisies grappies oor hotnotte en meide om die vuur gemaak het. Ons het almal saam gesit toe die woord hotnot oor die vlamme skiet terwyl ek en Bradley besig is om te praat oor sy navorsing oor die Nama kultuur. Hy vertel my hoe hy stories opteken wat dreig om deur die wind weggewaai te word. Daar is die woord weer, onmiskenbaar hierdie keer: hotnot. Die kinders kekkel van die lag – die eienaar van die woord kan nie ouer as veertien wees nie.

Bradley word stil, sy dreads hang oor sy oë. Tazneem probeer om dit te ignoreer en vertel dat sy volgende jaar hajj wil aanpak as deel van haar hernude verbintenis tot Islam.  Die skoolmeisies kom niks agter nie, hou aan gesels oor die meide wat saam hulle in die skool is. Nou word Tazneem ook stil. Sy en Bradley sit nog so ’n ruk, ons kyk  vir die vuur, dan staan hulle op en pak hulle goed in. Ek en Frances probeer hulle oortuig om te bly, vra om verskoning vir die vreemdelinge om die vuur. Maar ons weet almal dat die aand nou verby is.

Vroeër die aand het ons die lig teen die walle van die plaasdam laat dans soos ons heen en weer geswem het.

Kinds of water drown us. Kinds of water do not.  […] A pool of thoughts tilts this way and that in me. Sokrates, after bathing, came back to his cell unhurriedly and drank the hemlock. The others wept. Swans swam in around him. And he began to talk about the coming journey, to an unknown place far from their tears, which he did not understand. People really understand very little of one another.

© Anne Carson , Plainwater, 1995.

Later stuur ek en Frances saam die familie Chinese lanterns die lug in, ons vriende kwyt. Ek bly dink aan die meisies en hulle toe harte terwyl die lanterns klein soos sterre in die nag word. Hulle sal seker nooit weet of omgee wat Nama of hajj is nie, fluister Frances. Ons gaan die nuwe jaar uitsigloos binne.

*

Ons staan op en gaan drink Ricoffee op die stoep, sigaret in die hand. Die plaas lê geilgroen in die nuwejaarson. Frances se pa vra my om te help met ’n siek otjie. Hy het penisillien nodig. Die vark het homself gisteraand bemis en lê op sy sy, bied geen weerstand teen die naald wat tussen die gladde, kleurlose haartjies sy lyfie binnedring nie. Hy staan so effe op as ons klaar is, wend ’n halfhartige poging aan om weg te kom mits daar nog naalde in die oom se sak is. Hy’t dae laas geëet – die vel hang los soos ’n kombers oor sy kruis.

Later kom laai Tebu en Khanyi ons met sy Mazda-bakkie op. Ek en Frances sit agterin, gebruik ’n knopkierie om die canopy oop te hou sodat ons vars lug kan kry. Ons tel Tebu se neef in Kayamandi op en skiet deur Strand toe om saam Khanyi se Sotho-familie te gaan kuier. Duisende gesinne span uit op die strand en al langs die Eersterivier, reg in die suburbs in waar tannies met krulle en ooms met boereboepe die kaperjolle aangluur. Hulle sê niks nie, kyk net afkeurend toe. Daar’s ‘n kortsluiting in hulle koppe as hulle vir my en Frances sien. Ek wil my vervies vir hulle oë, maar los dit eerder.

Ons stap af see toe om lafenis in die water te soek. Ek en Frances is die enigste witmense op die strand. ’n Jong lat skree vir my in Xhosa tussen die branders deur: “Julle mlungus moenie my besteel nie!” Ek lag en duik agteroor die golwe in. Die meeue sweef met kraalogies oor die skare. My longe trek vol osoon en my vingers verstok van die koue.

oorvertel 2
Februarie 2010

hier het ’n vrou gebly Mal Maria sy’t geloop met ’n lang tou om die
nek met haar huissluitels aan een nag toe dood sy met die sluitels
om die nek die wind het haar nek gebreek

julle Kaapse mense sê mos die son sien alles
hierso sien die mense alles

ek huil nie oor Apartheid-kak nie ek huil oor julle klo’goed net hoor
van Distrik 6 ek kon nog die St Helena in my oumoeder se hare ruik
maar bruin mense is net klopse papbekke en gomgatte om bruin
te wees is glad nie so verkakte storie soos daai slamse voorgee nie
en dan is dit nog die anner storie van boesman wees die problem is
wanner jy jou mense se storie ken en daar’s nie slams of boesman
in nie maar jy moet maar ja en amen want al wat jy het is die
oorvertel

die see spook by jou al trek jy tot teenaan die woestyn

die see is ’n teef met rooi skoene aan 

© Ronelda Kamfer. grond/Santekraam, 2011.

Terug by die uitspanplek op ’n leë erf langs die rivier, seën Khanyi se tannie ons oorvloediglik met kos: pap en gesmelte kaas, tjops, wors, chakalaka. Een van haar neefs leer my ’n paar pantsula-passies aan, waarna Ta Vusi en sy broer (die twee vorste in die familie) my uitnooi om langs hulle te kom sit. Hy stel homself uitvoerig voor: Hy werk by Portnet aan die Weskus en vertel van grensdrade wat makliker gespan word as wat hulle geknip word. Hy en sy vrou wil ’n erfie aan die Weskus koop waar hulle vir die see kan kyk as hul lywe begin ingee.  

Hulle kleinseun, Kunle, huil as ek met hom begin speel – hy’s glo vreeslik bang vir ’n lae gegggggggrom, vra sy ouma om verskoning, maar Khanyi grap dat hy maar net skrik omdat hy nog nooit ’n albino gesien het nie. Sy spot altyd dat sy my in olie gaan doop en onder haar bed gaan wegsteek as die lang messe hul skadu’s teen die hoë mure van estates begin gooi.

Ta Vusi skiet ’n bottel sjampanje oop om die nuwe jaar en sy vrou se komende studiereis na Londen te vier. Tebu laat die meisies lag en gooi elke nou en dan ’n paar moves op die dansvloer. Jack Parow bulder onverwags uit die kombi se luidsprekers en almal begin saamsing. 

*

Vroegaand skiet ons konvooi deur Gugulethu toe. Ons ry verby ’n omgekeerde taxi. Tebu verstaan nie hoekom hulle so jaag nie en klik sy tong oor die weggooibaarheid van lewens. Sy nefie chip in dat hy baie veiliger in Kayamandi voel – hulle skiet glo te veel hier. Ons braai tot vroegoggend in Khanyi se agterplaas. Orals om ons blêr klankstelsels die lugruim in. Frances se pa laat weet dat die siek otjie dit toe nie gemaak het nie en dat ons moet kom help om die ou grensdrade te knip. Die varkies se kampie is te klein. Hulle het meer spasie nodig, anders gaan hulle aanhou siekraak. 

They lied to us

They lied to us.
They told us: we shall die, wiped out in wars.
Ever since I can remember, they said: Our blood will be shed.
We ate and drank and didn’t die tomorrow,
We squandered all we had saved, flowers for example, grass…

And in this spring I sometimes think,
What did you mean when you told me, “I’ll give you
Only one night.” Did you think
That all the days of our lives are nights, night,
Or did you say it out of the great dread.

They lied to us. I told my students everything
My teachers taught me. In great haste I told them,
So I would be free a bit for myself in the end.
They lied to us:
The unshed blood
Screams louder
Than the shed. 

© Yehuda Amichai. Uit Poems of Akhziv. Vertaal deur Benjamin en Barbara Harshav

“Phil du Plessis (foto) was altyd trots dat hy as Wurm-digter gereken word. Saam hiermee was dit sy vreugde om, soos hy dit dikwels gestel het, ‘te lees en gedigte te skryf, om viool te speel en skilderye te geniet’. Dit is wat hy die grootste deel van sy lewe gedoen het - tot met sy dood [...] Phil het homself as ‘n ‘minor poet’ beskryf. Hy was altyd besig met woorde. Die digbundels wat uit sy pen verskyn het, het Perskor en Tafelberg as uitgewers gehad, maar meer dikwels het hy dit self gepubliseer en dan kunstenaars daarby betrek om werklik versamelaarsuitgawes die lig te laat sien.”

Lees Amanda Botha se omvattende huldeblyk aan die ontslape digter Phil du Plessis op LitNet.

 Ek het in ’n vorige inskrywing probeer besin oor my onverwagte reaksie op Tant Miem Fischer se kampdagboek.  Dit is eers na die oplaai van die inskrywing dat ek besef het dat ek ook iets sou kon sê oor die gedig wat agter in die teks opgeneem is, en waaraan ek aanvanklik nie veel aandag gegee het nie. 

Die gedig lui soos volg:

Vertrouwen

 

Wel hem die op God vertrouwd

En in donk’re dagen

In de onzek’re verte schouwt

Zonder angst of klagen

 

Is hier moeite en veel verdriet

In dit korte leven

Och! de Heer toch doet ons niet

Naar wy reeds misdreven

 

Gy dan ook die lyd en treurd

Wil toch meer bedenken

Ieder zegen was verbeurd

Dien ons God wou schenken

 

Nam Hy weder wat hy gaf

Nochtans Hem geprezen

Die by zegen en by straf

Wil dat wu Hem vreezen

 

Is het dan voor uw gezicht

Soms een angstig duister

Uit het duister schept Hy licht

Met vernieuwden luister

 

Achther wolken schuilt een poos

‘t Licht van Gods ontferming

Wie Hem zoekt vindt toch altoos

By den Heer bescherming

 

Hy weet wie daar op Hem wacht

Hoop op zyn genade,

En zoo donker is geen nacht

Of Hy slaat hen gade

 

Wel hem die op God vertrouwd

En in donk’re dagen

In de onzek’re verte schouwdt

Zonder angst of klagen. 

Volgens die nota (Fischer 1964:140) is hierdie gedig uit ’n krygsgevangenekamp ontvang en is dit in die oorspronklike Fischer-dagboek opgeneem.  Die outeur is egter onbekend.  Interessant dan, dat die outeur van die gedig waarskynlik manlik was, gesien die oorsprong daarvan in ’n krygsgevangenekamp.

Hierdie gedig is weliswaar eenvoudig, maar is klaarblyklik tog met toewyding gekomponeer om die rymskema streng te handhaaf en ook om ’n betoog op te bou. Die eerste deel van die gedig (wat volg op die eerste strofe wat in die slot herhaal word en wat reeds die tema van berusting voorspel) verteenwoordig ’n soort klag of rou, maar dan ’n getemperde uiting van lyding, meer konstatering daarvan, anders as die bitter en verwytende trant van die Fischer-dagboek.  Byna in die tradisie van die elegie, vind ons dan ’n berusting of consolatio in die tweede deel van die gedig, waar die leser meegedeel word dat God steeds betrokke is by die menslike wêreld, en as’t ware opnuut lig uit die duister skep, maar nou met “vernieuwden luister”. (Die digter se poging tot vakmanskap blyk dan uit byvoorbeeld die rympaar “duister” en “luister”.)  Die sikliese slot met die spreuk “Wel hem die op God vetrouwd” vestig die tema van volkome vertroue in ’n God met ’n soms onbegryplike raadsplan, wat gee en neem, maar weer troos bied aan diegene wat sonder vrees of klag op Hom wag.

Die spreker se klaarblyklike volkome oorgawe aan ’n groter raadsplan is opvallend, veral gesien teen die agtergrond van die fel vroulike reaksie in die Fischer-teks, en haar eksplisiete bevraagtekening van ’n God wat gebede beantwoord en uitkoms bied – vergelyk haar woorde op p.120:  “Kan dit wees dat die God wat ons vaders uit soveel ellende gehelp het, nou nie meer barmhartig wil wees nie?  Wat van al die gebede, die smekinge wat al die maande opgestuur is, al die bloed en trane, al die ellende in hoop en vertroue op ’n séker verlossing?  Niks, niks van dit alles.”

Ek het dus besluit om weer van die ouer gekanoniseerde (en manlike) gedigte uit die eerste helfte van die twintigste eeu te lees, om te probeer agterkom of hierdie soort berusting in ’n goddelike plan miskien ’n algemene tema is, in teenstelling met die ontnugtering van byvoorbeeld Fischer.  Totius het eerste in my gedagtes opgekom, aangesien hy immers bekend is as die “religieuse digter” van die Eerste Geslag. 

Wat volg, is geensins ’n wetenskaplike studie van Totius en die religieuse in sy poësie nie, maar eerder my eie indrukke hieroor na aanleiding van sekere bekende en minder bekende Totius-gedigte uit twee van sy bundels. 

Dit is betekenisvol dat die openingsgedig van Totius se eerste bundel (By die monument, 1908) reeds die gedagte van ’n Goddelike raadsplan aktiveer.  In hierdie gedig word die Boerekinders, in hulle vrees vir die aankomende vyandige magte, deur hulle moeder verseker dat ’n groter plan hulle lotgevalle bestuur.  Die moeder beroep haar hier dus op ’n skynbaar logiese argument: Haar kinders het niks te vrees nie, omdat die vyand se aksies deur ’n groter mag bestuur word.  Hierdie wete moet dan ook hulle troos wees:   

Moeder:

My kinders kom binne

 en wees nie meer bang;

 Die Vader daarbowe

 bestuur hulle gang.

 Ten spyte van hierdie gerusstelling, ondermyn die gedig hierdie boodskap deur die ironiese slotreëls, wat veral gerealiseer word deur die leser se na-kennis van die gebeure:

 Kindertjies:

Maar, moeder, hier is hul!

O, Hoor die gedrang!

 

Moeder:

Wees stil maar, hul sal mos

Geen kindertjies vang!

 Ook skemer ontnugtering deur wanneer die realiteit in die kampe waargeneem word, soos blyk uit die dialoog van kind en moeder in “In die kamp” uit dieselfde bundel:

 Kind:

Ek kan nie meer wag nie van honger, my moeder;

Maar waarom tog so? Het die Heer ons verstoot?

 

Moeder:

Nee, liefste, verstoot sal die Vader ons nimmer,

maar hier in die tent is g’n krummeltjie brood.

 Die moeder beroep haar steeds op abstrakte vlak op Goddelike versorging, maar op praktiese vlak is die selfondermynende aard van haar antwoord onmiskenbaar, en ’n consolatio dus uitgesluit.   Dit laat die leser natuurlik met vrae oor die digter se “bedoeling” met hierdie gedigte, in soverre dít veronderstel kan word.

 Waar Totius veral die pyn van die Anglo-Boereoorlog in By die monument hanteer, is persoonlike pyn die tema van ’n latere bundel.  In die welbekende Passieblomme (1934) ervaar die leser hoedat die spreker sy eie pyn probeer verwoord en deurgrond na die dood van sy kinders in 1920. Die bundel is naamlik verdeel in drie afdelings: “Onheil”, “Onrus” en “Berusting”, wat moontlik vir die digter ’n “logiese” ontwikkeling vanaf trauma deur die fase van intense rou tot by berusting aandui.

 In bekende gedigte soos “Ek wou my ganse digkuns waag” (uit “Onrus”) en “o Die pyn-gedagte” (“Onheil”) wend die spreker hom tot God, maar opvallend genoeg eindig beide hierdie gedigte slegs met die mededeling van sy pyn aan God, sonder ’n egte consolatio.  Klaarblyklik is sy enigste troos dat God weet wat hy deurmaak, soos hy ook skryf in die slotreëls van “Ek wou my ganse digkuns waag”:

 Nee, ’k sal nie waag om ’t uit te sê.

Nee, ’k gaan tot God wat weet, en lê

Vas op my hart my regterhand

En snik: “o God, dit brand?”

 In ander gedigte in Passieblomme is daar tekens dat die spreker wat geloofsvrae begin stel, maar hom probeer oortuig om sy twyfel daar te laat en te berus in die geloof dat God goed is. Die consolatio – wat wel hier teenwoordig is –  behels dus ’n bepaalde waarheid wat hy hom probeer wysmaak, maar sonder dat daar enige aantoonbare logiese gronde is.  In die gedig “Ek graaf met my gedagtes” (in “Berusting”) lees ons:

 Ek graaf met my gedagtes

in die geheimenis,

en soek of daar geen antwoord

op al my raaisels is.

 

Ek graaf nes in ‘n sandhoop

met my: Waarom? en Hoe?

By elke nuwe poging

dan val die plek weer toe.

 

Ek graaf; maar elke môre

begin my werk van voor;

ek graaf; maar as ek weg is,

skuif snags die sand daaroor.

 

  Dus - hou maar op met grawe,

 berusting is so soet;

 net een ding te gelowe,

 en dit is: God is goed!

Die argument waarop die spreker hom beroep om sy soektog te staak, klink nie baie oortuigend nie.  Hy wys naamlik op soekendes in die geskiedenis, maar impliseer dat hulle soektogte weinig of geen resultate gehad het nie.  Daarom kies hy in ’n skynbare cop out ten opsigte van sy eie argument die “soet” berusting van “God is goed”; oftewel, God is goed, so moenie verder vra nie. 

 In die bekender gedig “Die Godsbesluit” (in “Onrus”) word daar weer eens van ’n beeld gebruik gemaak om die subjek se soeke na antwoorde voor te stel: die “wag­­-‘n-bietjiebos” word hier treffend aangewend om die spreker se verstrengeldheid in sy eie prosesse van vraagstelling en soeke uit te beeld.  Dit gee reeds ’n aanduiding van ’n toenemend meer komplekse siening van die mens in sy verhouding tot die religieuse, al is dit in die afdeling “Onrus” opgeneem wat moontlik aandui dat die digter hierdie gedig as behorende tot die middelstadium in die rouproses beskou het (en dus nie bedoel is om “antwoorde” te verskaf nie). Vir die moderne leser kom hierdie gedig egter veel meer gesofistikeerd voor, en oorreed dit ook veel meer effektief as “Ek graaf met my gedagtes”.  Hier skyn die spreker nie te berus in ’n finale “Godsbesluit” nie, maar “gryp … in die dorings vas”, met ander woorde, worstel met die ingewikkelde struktuur van wat hy as die Goddelike raadsplan beskou en bereik nie ’n punt van vertroosting via die gedig nie.  Ook erken hy sy aksies van “dieper kyk en dink / as wat ’n sondaar pas”.    

 Die vraagstellende houding en soekende ingesteldheid van die subjek is ook die boustof vir die gedig “Hul moes na die hemel” (in “Berusting”):

Ek het baie gesoek,

gevra na ’n teken;

ek het baie gepeins,

geraai en gereken;

 

maar niks wat vir my

die raaisel ontvou nie …

Hul moes na die hemel,

en niks kon hul hou nie. 

 In hierdie gedig verklaar die spreker dus sy soekende ingesteldheid, tesame met sy geloofswens dat die “raaisel” van die tragedie vir hom uitgelê sal word.  Hy erken egter dat hy geen sulke antwoorde kon vind nie, maar maak dan die ietwat ongeloofwaardige sprong na aanvaardende geloof in ’n vooropgesette plan.  Dieselfde aanvaarding van die geloofsgegewe, in die aangesig van die afwesigheid van empiriese bewyse, word gesien  in die gedig “Geloof”, ook in die afdeling “Berusting”.   Hier sien hy geloof as die rigtinggewende instrument wat die gelowige na sy bestemming sal neem:

 Ons leef hier sonder oogbewys;

en as ons “hofsaak” hier moet dien,

dan is daar geen getuienis;

want niemand van wie lewend is,

kan sê: “Ek het gesien.”

 

[...]

 

Tóg leef ons voort, gewis en vas,

al het ons ook geen oogbewys;

tog seil ons voort op ons kompas:

die kusland sál ons oog verras

as’t uit die golwe oplaas verrys.

Dit is egter in die gedig “Geen stem en geen antwoord” (uit “Onrus”; ook opgeneem in Komrij se Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte) wat die spreker se ontnugtering wel deurskemer. 

 Elke aand wanneer dit stil is,

as geen stem meer die aarde ontstyg,

wag ek buite: of daar geen wil is,

of geen wese omlaag wil neig

wat op vleuels van stilte en duister

my van hul iets toe wil fluister.

 

’n Sien die verste ster wat flonker

deur die nag van stilte en donker;

maar ’n stem wat fluister, dié

hoor ek deur die donker nie.

 

 ’k Gaan weer langs hul liefste plekkie;

‘k gaan die tuinpad oor en oor;

’k wag weer by die tuin se hekkie

of ’k haar voetstap nie sal hoor …

 

Hoeveel aardse stemme vlieg nou

draad- en klankloos deur die nag!

blye en droewe boodskap wieg nou,

langs die etergolwe, sag.

 

En – van húl is niks bekend nie!

En – ek wag so stil en lang!

Is daar dan geen instrument nie

Wat die onhoorb’re klank kan vang? …

 

*

 

Maar geen stem of ritseling

wat deur stilte en donker dring.

 Dit is stellig die treurende vader hier aan die woord, op soek na metafisiese spore van sy gestorwe kinders.  Daar word moontlik ook verwys na die stemme van diegene wat besig is om te bid, maar sonder dat daar ’n instrument is wat hierdie gebede kan opvang of beantwoord.  Net so bly die spreker alleen en wagtend, gekonfronteer met die stilte van die natuurlike ruimte om hom, sonder enige spoor van metafisiese boodskappe – hetsy van geliefdes of ’n Goddelike stem .  Die gedig sluit dus af met ’n gevoel van oneindige leegheid, met die afwesigheid van berusting of antwoorde.  As sodanig is dit ’n verbasend moderne blik wat aandui dat Totius waarskynlik ’n besondere insig gekry het in die komplekse aard van die mens se metafisiese soeke, voordat hy by wyse van soms resepmatige spronge en gebrekkige argumente by die punt van “berusting” aangekom het. 

 Wat my punt is?  Miskien ’n kontensieuse een, maar wat daarop neerkom dat ’n consolatio of “berusting” in sekere gevalle gevaarlik na aan ’n om-die-bos-lei kom; oftewel, ’n gevaarlike retoriese sprong kan behels.  Die sielkunde sal waarskynlik kan help met insigte oor die aard en funksie van berusting: of dit dalk ’n punt is wat nagestreef word, ongeag die “feite” voor jou, juis omdat dit ’n punt van ekwilibrium weer moontlik maak, ’n gaping waardeur jy kan glip ten einde voortbestaan moontlik te maak. 

 En hiermee is ek nou midde-in ’n wag-’n-bietjiebos: Tant Miem se fel ironiese uitsprake en nie-berusting het my ontstel, maar ook vind ek onberedeneerde berusting in ’n groter plan verdag.  Die vraag is dus: Hoe nou gemaak?  As die (be)rus(ting) elders is, waar vind ons die roete daarheen?

Bronne

Fischer, M. 1964.  Tant Miem Fischer se kampdagboek.  Kaapstad: Tafelberg.

Hartmann, E. Totius se lewensbeskouing soos weerspieël in sy gedigte.
(Vervolg en slot.) 1931. Die Nuwe Brandwag: Tydskrif vir kuns en lettere. Jaargang 1931. Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren [Internet].  Beskikbaar  http://www.dbnl.org/tekst/_nuw001193101_01/_nuw001193101_01_0048.php. [2011, 13 November].

Venter, H. (red.) 1977. Totius versamelde werke 10: gedigte en prosa.  Kaapstad: Tafelberg.

Hans du Plessis (foto) se nuwe roman, “Die pad na Skuilhoek” het pas verskyn. Ek het die roman ‘n minimalistiese kunswerk gevind wat, veral as gevolg van die gestroopte aard van die vertelling en die streng dissipline wat die digter homself oplê om slégs die essensiële te vertel, sterk ooreenkoms met die digkuns vertoon. Hoewel die fokus deesdae sterk op die narratiewe elemente van die digkuns val, vertoon narratiewe tekste natuurlik eweneens tot ‘n meerdere of mindere mate trekke van ‘n poëtiese werkwyse. Dat Du Plessis van poëtiese strategieë gebruik maak in sy romankuns, behoort nie te verras nie – hy is immers ook die digter van vyf digbundels, waaronder “In die skylte vannie Jirre” beslis die bekendste is.

Hans du Plessis is op 15 Januarie 1945 in Pretoria gebore. Hy matrikuleer aan die Afrikaanse Hoër Seunskool, waarna hy aan die Universiteit van Pretoria gaan studeer. Aanvanklik gee hy onderwys, maar studeer deeltyds. In 1975 verwerf hy `n doktorsgraad in Afrikaanse Taalkunde aan UNISA, en daarna volg hy `n postdoktorale kursus in die linguistiek aan die Universiteit van Harvard. In dié tyd woon hy ook skryfskole in Iowa en Oklahoma by.

Na ses jaar as hoërskoolonderwyser, word Hans by Unisa as lektor aangestel en daarna senior lektor by die RAU. In 1981 word hy professor in Afrikaanse Taalkunde aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys en in 1990 Direkteur van die ATKV-skryfskool van die NWU se Potchefstroomkampus – die eerste volwaardige skryfskool aan `n Suid-Afrikaanse universiteit. Vanjaar was Hans se laaste jaar by die NWU, en daarom wy ek hierdie blog as ‘n afskeidsgeskenk aan hom.

Hans du Plessis het reeds 160 publikasies agter sy naam. In 1978 debuteer hy as skeppende skrywer met die digbundel Kleinwild. Sy akademiese publikasies sluit taalkundehandboeke en taal- en letterkunde-artikels in nasionale en internasionale tydskrifte in. Sy skeppende werk sluit vyf digbundels, drie jeugromans en vier romans in. Daarbenewens publiseer hy ook talle gedigte, rubrieke en kortverhale. Ses dramas en musiekspele uit sy pen is reeds by verskillende kunstefeeste opgevoer. Sy dertiende boek, Die pad na Skuilhoek, `n historiese roman, het pas verskyn by Lapa Uitgewers. Hy verwerf onder andere die C.R, Swart-prys vir tienertoneel, die ATKV-kinderboekprys, `n erepenning van die SA Akademie en die CBSA-prys vir godsdienstige werk vir die digbundel, Innie skylte vannie Jirre, waarvan daar nou reeds meer as 65 000 eksemplare verkoop is.

Ek het ‘n rukkie gelede met Hans gaan gesels en hom ‘n paar vrae gevra, hoofsaaklik oor sy digterlike oeuvre.

Marlies: Hans, jy het nou al verskeie digbundels gepubliseer, maar is ook bekend vir romans soos “Dis ‘n stukkende wêreld dié, my ou”, “Verlore Paradyse” en nou pas weer “Die Pad na Skuilhoek”. Beskou jy jouself primêr as digter of as skrywer van fiksie?

Hans: Dit is een van daardie vrae wat makliker is om te vra as om te antwoord, want ek het nog nie so daaroor gedink nie. Ek weet self nie regtig nie. Ek dink mens is nooit iets nie, jy is altyd iets aan die word. Vir my is die twee ook nie van mekaar te skei nie, omdat albei met die kuns van die woord te make het. Ek gaan sit nie en dink en besluit dan wat ek gaan skryf nie. Dit kom maar sommer vanself, of soms is daar iets soos `n opdrag. Ek dink ek is `n prosaskrywer wat nooit vergeet dat alles maar eintlik poësie is nie.

Marlies: Hoe beïnvloed jou digtalent jou fiksie? Of sou jy sê jou storietalent beïnvloed eerder jou gedigte?

Hans: Die twee beïnvloed mekaar.

Marlies: Jou bundel “In die skylte vannie Jirre” (Die Griekwapsalms) was besonder gewild onder alle lesers. Wat het jou gemotiveer om dié gedigte te skryf en hoe voel jy self oor dié spesifieke gedigte? Watter gedig beskou jy as jou heel beste?

Hans: Die Griekwapsalms het my van die begin af self verbaas, want dit het vir my aanvanklik nie anders as my ander gedigte gevoel nie. Vir my was dit maar net nog gedigte. Later het ek eers anders daaroor begin dink. Die Griekwapsalms het ontstaan terwyl ons met taalnavorsing oor hierdie variëteit besig was. Ons was met veldwerk in die omgewing van Douglas toe dit net by my opkom dat die Bybelse metafore vir hierdie segsmense ander sin moes maak. Hoe sou Dawid dit geskryf het as hy `n Griekwa sou wees? Dis al, dis die geskiedenis daarvan. Wat uiteindelik daarvan geword het, was grootliks genade. Die mens het, lyk dit vir my, nie altyd volle beheer oor talent nie. Daar is immers Iemand groter wat dit beheer. Beste gedig? Daaroor kan die digter nooit self oordeel nie. Gunsteling? Psalm 121:

Ek slat my twee oge op,

my kyk vang die verste kop.

Wavanaf sal my hulp nou kom?

My hulp is vannie Jirre, van Hom,

Hy’t nou die jimmel en Prieska gekom maak.

Sonner lat jou voete klipperse raak,

is hy skoene agterrie skaap,

Hy dink nooit nie eers oor slaap.

Sontyd is Hy hoed op jou kop,

innie nag hou Hy gevaarlikheid dop.

Hy’s mos nou da om jou op te pas,

jou siel hou Hy tissen jou ribbes vas.

Gan jy nou in of gan jy nou yt,

Hy’s oor jou, vi ewig en vi altyd.

Marlies: Noudat jy hopelik meer tyd op hande gaan hê, beplan jy nog ‘n digbundel? Of dalk ‘n nuwe roman? Lig asseblief die sluier so ‘n bietjie oor jou toekomsplanne.

Hans: Meer tyd is ook nie noodwendig ‘n goeie ding nie, want ons mors te maklik met oorvloed. Ek is besig met `n nuwe bundel Griekwapsalms. As dit goed gaan, kan dit volgende jaar by Lapa verskyn, bietjie meer as tien jaar na Innie skylte ….

Tydens die 7de jaarlikse Versindaba wat op die kampus van die Universiteit van Stellenbosch gehou word, is die Proteaprys vir Poësie vir die beste Afrikaanse digbundel van 2010 op Saterdagaand 24 September 2011 by die Lanzarac Hotel, vir die sewende keer oorhandig. Die wenner is vanjaar Louis Esterhuizen vir sy bundel wat die water onthou.

Baie geluk, Louis!

 COMMENDATIO (opgestel deur prof. Henning Pieterse):

Water, as oerbron, as heilige en geduldige element, is die sentrale beeld in hierdie bundel. Tematies word hierdie simbool en metafoor - met betrekking tot binding, ontkieming, begin, einde, lewe en dood, kuns, geheue en liefde - regdeur in fyn afgewerkte, liriese verse ontgin, onder meer by wyse van talle see- en rivierbeelde en metafiksionele “akwarelle”. Kaplinski se woorde “No self. Water again water” en reëls uit Van Ostaijen se “Melopee” word vernuftig verwerk in gedig na gedig. Telkens word verskeie fasette van water ingespan in verse oor jeugherinneringe en dan, veral, die liefde. wat die water onthou is ‘n hoogtepunt in Louis Esterhuizen se oeuvre en ‘n waardige wenner van die Proteaprys vir Poësie.

DIE PROTEAPRYS VIR POËSIE

• Die prys word elke jaar toegeken vir die beste Afrikaanse digbundel wat by enige uitgewer gedurende die vorige jaar verskyn het.
• Alle gepubliseerde digbundels gedurende die vorige jaar tot en met Januarie van die jaar waarin die prys toegeken word, verskyn het, kom outomaties in aanmerking.
• ‘n Bundel word dus eenmalig oorweeg vir die prys.
• Bloemlesings, versamelde werke, vertaalde werke en herdrukke kom nie in aanmerking nie.
• Dieselfde digter mag die prys meer as een keer (vir verskillende bundels) ontvang.
• Die beoordelaarspaneel bestaan uit drie lede wat deur Protea Boekhuis aangewys word. Vanjaar was dit Charl-Pierre Naudé, Marlies Taljard en Henning Pieterse.
• Die prys bedra R10 000 en ‘n geraamde protea.

Die volgende bundels was vanjaar onder die aanspraakmakers op die prys: Johan Lodewyk Marais met Diorama en Melt Myburgh met oewerbestaan. Myburgh het tydens die Versindaba wel die Ingrid Jonker-prys vir sy debuutbundel ontvang.

Die Proteaprys is voorheen aan Charl-Pierre Naudé (2005), Gilbert Gibson (2006), Antjie Krog (2007), Loftus Marais (2009) en Breyten Breytenbach (2008 en 2010) toegeken.

Lees die onderhoud wat Andries Visagie met Louis Esterhuizen gevoer het

oor sy digbundel wat die water onthou.

Volg ook die digstring van een van die gedigte uit die bundel.

wat die water onthou

Kô lat ons sing 

‘n Keur uit die gedigte van Adam Small

“‘n Eerste benadering tot Willem Boshoff se kuns is om sy werk as ‘n leser van ‘n boek te benader. Beeld en woord is hier interafhanklik - dit gaan vir hom oor die begripsinhoude van woorde wat beelde skep en beelde wat tot woorde aanleiding gee. Die inhoud is gelade en ambivalent. Jou begrip van woorde, jou vermoë om dit wat jy lees, in beelde te sien - en omgekeerd - is die uitdaging vir die kyker/leser van sy enigmatiese werk.”

Lees die res van Amanda Botha se fassinerende artikel op LitNet.

Joan Hambidge, bekend as resensent en letterkundige van die Universiteit van Kaapstad, sal binnekort vir gereelde besprekings tot die RSG-program Leeskring toetree. Sy sal van volgende maand af twee keer per maand die program aanbied. Hambidge is al jare lank ‘n gerekende resensent in vele publikasies, ook oor die radio.”

Leeskring is Dinsdae om 20:30 tot 21:00 op RSG 100-104 FM.

Willem de Vries se berig hieroor kan volledig gelees word op Die Burger se Boekeblok.

AG Visser

In BY van Saterdag, 11 Junie, het Danie Marais ‘n rubriek gelewer met as titel: “Om te vry buite jou lingua franca“. Dié betrokke stuk handel oor AG Visser se gedig “Amakeia“  en meer spesifiek Sindiwe Magona se kommentaar daarop: “(Sedert) ek in 2009 Sindiwe Magona se huldeblyk aan A.G. Visser se ‘Amakeia‘ in Rapport Boeke gelees het, wonder ek met wie praat die digters van ‘n taal wat niemand meer hoef te leer nie, en is die woord “post-koloniaal” vir my ‘n groter werklikheid.”

Die volledige berig kan op Beeld se webtuiste gevind word.

Vir jou leesgerief volg die betrokke gedig volledig hieronder.

Amakeia

In die skadu van die berge,
bos-beskut aan alle kant,
staan alleen die hartbeeshuisie
op die grens van Kafferland.

Saggies neurie Amakeia
op die wal van Kei-rivier,
tot hy slaap, die tere wiggie
van die blanke pionier:

“Stil maar, stil maar, stil Babani;
kyk hoe blink die awendster.
Niemand sal vir kindjie slaan nie -
stil maar, al is Mammie ver.”

Amakeia had belowe
toe haar nonna sterwend was,
om die hulpelose kindjie
tot hy groot was, op te pas.

Liefd’ryk sorg sy vir die wit kind,
tot vir hom die lewenslig
straal uit aia Amakeia’s
vrind’lik-troue swart gesig.

Onheilspellend sien sy tekens,
oorlog kom daar in die land:
Snel die inval, huis en hawe
uitgemoor en afgebrand.

Selfvergetend, doodveragtend,
met die wit kind op haar rug,
na die Amatola-berge
het sy ylings heen gevlug.

“Stil maar, stil maar, pikanienie;
oor die bergtop rys die maan.
Niemand sal vir ons hier sien nie;
môre sal ons huis toe gaan.”

Ag, dat oë van verspieders
ook haar skuilplaas moes ontdek!
“Spaar hom, hy’s so klein nog,” smeek sy
met die hande uitgestrek.

Woedend tier die wilde bende:
“Sterf of gee die wit kind hier!”
“Oor my lewelose liggaam …”
antwoord Amakeia fier.

“My belofte aan my nonna -
beste wat daar ooit nog was -
waar hy gaan, moet Amakeia
saamgaan om hom op te pas.”

“Is jul lewend nie te skei nie,
bly dan in die dood vereen -
kort proses met haar, Maxosas,
laat die blink asgaaie reën!”

*
In die Amatola-klowe
sing nog net die winterwind
deur die riete in die maanskyn:
“Tula - Tula - stil, my kind!”

- A.G. Visser