Uncategorized

Bibi Slippers. Gesprekke met Loftus Marais & Shirmoney Rhode

Thursday, April 20th, 2017

Loftus Marais

In die bed met Bibi (Via): videos om na te speur:

 

http://indiebedmetbibi.com/blog/2017/4/11/die-hele-storie-langer-onderhoud-met-loftus-marais

 

(more…)

Carina van der Walt. Aardse paradys of poel van verderf in “De tuin der lusten”?

Monday, April 17th, 2017

 

Die titel van hierdie blog betrek die middelste paneel van Jeroen Bosch se skildery De tuin der lusten. Dit is ’n vraag wat die Nederlandse bioloog dr. Thys Caspers stel en ’n onderskrif in sy essay Gesnawelde viezeriken in plaas van gevleugelde vrienden. Caspers konsentreer op die simboliek van herkenbare voëlsoorte in hierdie skildery. Die voëlsimbole, spreekwoorde en vooroordele oor voël het onder die mense van die middeleeue geheers. Bosch het hom onder andere deur taal laat verlei om die sonde van sy tyd al skilderend te hekel. Hy het ’n baie fyn aanvoelig vir duiwelse verleiding gehad en het voëls oorvloedig ingesluit in sy beeldtaal. Wie na De tuin der lusten kyk, moet onthou dat dit hier gaan oor die lees van afbeeldings binne die konteks van destyds. Voëls het vyfhonderd jaar terug beslis nie die onskuldige betekenis gehad wat hulle vandag het nie. Die soorte sondes wat voëls destyds verteenwoordig het, is onkuisheid, owerspel, ontug, losbandigheid, dranksug, vraagsug, brassery, kwelsug, opvlieëndheid, verdrukking, veglus en bloeddorstigheid. Al hierdie sondes kan saamgevat word tot impulsiewe eet, drink, vry en veg. Hoewel die vierings van die Jheronimus Bosch 500 jaar verby is, ontstaan daar nog steeds interessante dinge om sy werk mee te bewonder of te verwerp. Die jongste daarvan is ’n vituele toer deur De tuin der Lusten in die huis waar Bosch sy lewe lank gewoon het. Dis ’n lekker speletjie vir oud en jonk en kan as ’n app op jou selfoon gelaai word. In die huis op die mark van ’s Hertogenbosch kry jy ’n driedimensionele bril en oorfone in die hand gestop om op ’n vis se rug die drieluik in te swem.

 

 

Die aankondigingsfoto van hierdie blog is ’n uitsnede halfpad tussen onder en bo aan die linkerkant van die middelste paneel. Daarin kom die volgende voëlsoorte voor: ’n eend, hoep-hoep, visvanger, (groen Europese) houtkapper, Europese rooiborsie en Europese goudvink. Oor die algemeen het die volgende beskouing in die middeleeue gegeld: hoe langer ’n voël se snawel, kuif en stert, hoe groter die erotiese toespelings. In hierdie afbeelding kompeteer die hoep-hoep, visvanger en die netjiese geelgroen houtkapper met mekaar betreffende die lengte van hulle snawels. (Tussen hakies: die Suid-Afrikaanse houtkapper lyk in vergelyking met sy Europese neef asof hy deur ’n vliegtuig se enjin deurmekaargeskud, verfomfaai en toe uitgespin is.) Natuurlik is die hoep-hoep met sy ekstra kuif, ongeag wáár in die wêreld, die verleidelikste van almal! Daar het egter ook negatiewe betekenisse van die hoep-hoep bestaan en dit is ingesluit in De tuin der lusten. ’n Venusgek, aldus ’n man wat hoere opsoek, is in die middeleeue ’n kuifvoël genoem. Rondom die jaar vyftienhonderd was die verkleinwoord van “hop” (Nederlands vir hoep-hoep) “hopken” of prostituut. Die hoep-hoep was dus die sinnebeeld van vleeslike liefde, maar dit stop nie daarby nie. In die sewentiende eeu is die hoep-hoep beskryf as “een quaet vogel die selffs sijns nest untreynt”. Vuil en ongebreidelde lyflike wellus – dis die hoep-hoep se negatiewe betekenisse in hiérdie beroemde skildery. As jy mooi kyk, sien jy mense agter hom wegkruip.Die visvanger is weer gesien as onversadigbaar en vraatsugtig, want hy vang en vreet voortdurend klein, onskuldige vissies. Ook die nes van die visvanger kan jy op ’n afstand ruik. Op die vis se rug deur die Paradys begelei klein, swart voëltjies my. Hulle word later kraaie in die middelste paneel en dan moet ek klou, want my vis vlieg!

Al skrywende oor hierdie drieluik die afgelope jaar, ontdek ek dat die benoeming van die middelste paneel problematies is. Hoe meer kennis, hoe groter die verwarring! Die Paradys aan die linkerkant is maklik – alles is relatief onskuldig in hierdie kraakvars tuin van Eden. Dit geld ook vir die Hel aan die regterkant, want daar is alles relatief skuldig in die duistere en immer brandende verdoemenis. Maar die mengsel van goed en kwaad in die middelste paneel ontwyk die krag van benoeming, want wat hét ons hier?

 

 

Dit is propvol geskilder met naakte jongmense in die fleur van hulle lewe – geen bejaardes of kinders is te sien nie. Hulle is almal familie, want die vrouens lyk soos Eva en die mans soos Adam in die Paradys. Bosch was nou nie juis ’n begenadigde skilder van menslike trekke nie! Hulle eet vrugte soos rooibessies, swartbessies, kersies, aarbeie, frambose, moerbeie en brame en word soms gevoer deur ’n eend, ’n goudvink of ’n kraai. Hulle drink met oorgawe, soen mekaar, streel mekaar, vroetel aan mekaar en kruip twee-twee weg in ’n mossel of sit saam in ’n reuse bel van ’n distel (hoe lieflik kan onkruid nie wees nie!) of binne-in die vrugvlees van ’n perske.  In die foto hierbo steek daar ’n bos blomme uit die anus van ’n hurkende man. Dit is duidelik ’n verwysing na anale seks. Regs bo in dieselfde afbeelding dryf weer ’n toe mossel. Miskien is dit ’n belofte van afgeskermde seks na aanleiding van ‘n ánder afbeelding waaruit pêrelsballetjies tussen die vryers ontsnap? Bokant die koppe van die twee in die foto hieronder steek ’n reier kopuit. Sy lang snawel vertel alles wat vir die oog onsigbaar is. Die man gryp gulsig na ’n reuse braam waaraan ’n groep mense in die water staan en hap. Agter dié groep verdrink ’n man in sy eie kalbas en dans ’n paartjie vas.

 

 

Afrikaanse digters bly gefassineerd deur Bosch se De tuin der luste, ondanks die feit dat die voël- en vrugtesoorte, die blom-, plant- en vissoorte daarin nogal on-Suid-Afrikaans is. Marlene van Niekerk se gedig TUIN VAN AARDSE VREUGDES uit die bundel Sprokkelster doen iets heetemal anders as DJ Opperman se JEROEN BOSCH. Dit is moontlik om Opperman se gedig as ’n sedeles te lees en dit pas ook in die tyd van die ontstaansgeskiedenis van Afrikaans en die Afrikaner. Hy het Bosch se funksie oorgeneem as waarskuwer teen morele verval en sedeprediker in die laat middeleeue. ’s Hertogenbosch was toe saam met Antwerpen, Brussel en Gent die middelpunt van welvaart. Dit het duisende mense na hierdie stede toe gelok met die gepaardaande morele verval van verstedeliking. Daarenteen preek W.E.G. Louw nié in sy gedig Drieluik: die tuin van aardse luste oor De tuin der lusten nie. Dit is die slotgedig in sy bundel uit 1976 – Vensters op die vrees. Hy benoem en beskryf eerder die vreemd-eksotiese in Bosch se skildery.

Van Niekerk trek al die heerlike vergrype in die middelste paneel as ’n aardse paradys na die Suid-Afrikaanse landskap toe. De tuin der lusten word aanvoelbaar Afrikaans met woorde soos “kapokbos, wag-’n-bietjie, jantjieberend, bokgousblom, bokbaaivuur en tjienkerientjee”. Bosch se eend met al sy simboliek van die ‘einde’, soos wanneer iemand aan die einde van sy verstand gekom het van teveel drank of te dronk van die liefde is en daardeur ook nog dom en onnosel optree, kry ’n nuwe baadjie in ’n relatief onskuldige “wildegans” wat “roep” en “hoog trap / met rooi bene / in die riete!”  Van Niekerk se Wes-Kaapse “klokkiesheide” van die Ericafamilie is styf en stokkerige kranse om die vryers se koppe. Dit is iets heeltemal anders as die klokwinde wat Bosch met hulle slap takke skilder. Dieselfde geld waarskynlik ook vir die eenvoudige “bokbaai”-vygie wat omgedig is tot “bokbaaivuur” as simbool van brandende hartstog. Die welluidende Afrikaanse “tjienkeringtjee” is eintlik giftig en veroorsaak maagwerkings en selfs blindheid onder skape volgens prof. Neil Fourie op die webwerf Landbou.com van Media 24. Daarom is dit ’n pragtige Bosch-agtige plant met ’n dubbelle gelaagdheid van bekoring en gevaar.

 

TUIN VAN AARDSE VREUGDES

 

in hierdie tuin van aardse vreugdes

lê ek en jy soos soet kapokbos

in mekaar se hande wag-‘n-bietjie

jantjieberend luister hoe roep

die wildegans saggies

iewers

ek en jy met klokkiesheide

om ons koppe

sy skud sowaar blink vissies

uit die water daar

ek en jy my bokgousblom om-adams-wil

laat die bokbaaivuur tog wind af hou

die wildegans se oog raak stil

ag beesbulletjie stadig-nou ek hoor

viole in my ore tjienkerientjee

wat maak die wildegans

in hierdie tuin van aardse vreugdes o-

genade-kyk sy trap hoog

met rooi bene

deur die riete!

 

Afrikaans is anders as Nederlands deurdrenk van liefdesnaampies. Dit is duidelik in Van Niekerk se “bokgousblom”en “beesbulletjie”. Met hierdie troetelname suggereer Van Niekerk viriele manlikheid. Die “ek” se aandag in die liefdesspel word heeltyd afgetrek deur die wildegans.  Die geliefde en die natuur kompeteer as’t ware met mekaar vir aandag en die geliefde kom tweede.

 

 

Ook Antjie Krog se gedig BOKKIE uit een van haar eerste bundels, Dogter van Jefta, het ’n troetelnaam as titel. “Bokkie” word dikwels in liefdevolle verbintenisse gebruik teenoor beide mans én vrouens. Daar bestaan egter ook die naam “Bokka” uitsluitlik vir mans. In die middelpaneel se uitsnede hierbo snuffel ’n bokkie aan ’n man. Nuuskierig? Besorg?

BOKKIE is waarskynlik nie geskryf na aanleiding van Bosch se middelste paneel in die De tuin der lusten nie. Alhoewel!

 

BOKKIE

 

My bokkie ek en jy

lê onder in die vlei

tussen die wilderiet en vry.

Jou lyfie nes ’n bruin viool

gestrek om eers harpius te kry.

Daar’s bloureën in jou oë

aandblom in jou hare

en uit jou naeltjie peul ware

wit jasmyn.

Ek sny jou mond en drink jou sap

en huil as die bloureën uit jou oë tap.

Ek kneus die blomme in jou hare

breek jou fyngestemde snare

en skreeu hardop as ek jou stukkend kap.

 

’n Opvallende ooreenkoms  tussen bogenoemde twee gedigte is “lê ek en jy” (reël 2, Van Niekerk) en “ek en jy / lê” (reëls 1 -2, Krog), maar die meeste mense staan en dans maar ’n bietjie rond in Bosch se “Onkuisheidsdrieluik” – so genoem deur die Nederlander D. Bax in sy ontleding uit 1956.

Beide die gedigte TUIN VAN AARDSE VREUGDES en BOKKIE bevat tipiese Suid-Afrikaanse landskappe, maar tog verskil hulle hemelsbreed. By Van Niekerk word die leser met geharde plantsoorte van die Karoo en die Weskus in die gedig gekonfronteer. By Krog vertel die “wilderiet, bloureën, aandblom en jasmyn” tog ’n ander storie. Bosch kon netsowel die sagte “wilderiet” en die slap takke van die “bloureën” in sy middelste paneel gebruik het as hy hierdie plantsoorte geken het. Die skaam “aandblom” is net so welriekend soos Van Niekerk se “tienkeringtjee”, maar vriendeliker – nie so gevaarlik nie. Die wit van Krog se “aandblom” en “jasmyn” is amper sereen saam met die “bloureën” en beslis minder speels as in Van Niekerk se gedig. Die liefdespel in BOKKIE is gevaarlik!

Anders as by Van Niekerk betrek Krog ’n kultuurelement in haar gedig – die viool. Sy gebruik veral die hoë, fyn klanke vir ’n verwoestende klimaks, waarin die geliefde “stukkend (ge-)kap” word nadat die “ek” gesny, gedrink, gehuil, gekneus, gebreek en geskreeu het. Alle aandag word opgeslurp in hierdie petite mort. Snaarinstrumente kom ook voor in Bosch se skildery, naamlik in die derde of die Hel-paneel.

Ek sit nog steeds op my vlieënde vis soos die ridder met sy swaard waaraan ’n bloedrooi kersie vir verleiding hang. Bosch se ridder vlieg bo-aan die linkerkant van die middelste paneel sy rivaal op ’n griffioen tegemoet.

 

 

Ek sit nog steeds op my vis as die Hel se luike vir my oopgaan. Ek het in hierdie visuele toer onderdeur die water van die hemelse Paradys geswem na die lug toe in die aardse paradys. Daar het ek rustig gevlieg om alles mooi van bo af te bekyk. Gaan ek nou hartkloppings van benoudheid in die Hel kry? Gaan my keel van angs toetrek? NEE. Dit gebeur nie. Alhoewel ek rakelings onder daardie mes deur is en moes koes dat ek nie ’n bossie hare verloor nie!

Digstring. Vaar-wel (Cas Vos)

Monday, February 27th, 2017

 

Digstring. Vaar-wel (Cas Vos)

Enkele vrae oor die rugstring van ’n gedig

 

Vaar-wel          

 

Elke dag het ’n smeersel trane

van die klaagliedere in Sirië.

Grommende siellose bomwerpers

skud die aarde tot aan haar fondamente.

Die wind se hande is vuil gevat

van rookdampe.

Tempels is ashope,

herinneringe aan vervloë dae.

 

Godverlatenes hang hulle liere

aan treurende wilgers op.

Babas word teen klippe verbrysel.

 

Al uitweg uit die doodsdal

is die grys see waar Poseidon

die septer genadeloos swaai.

Derderangse bote word oorstroom,

vlugtelinge hang aan yl draadjies.

Melkdors babas soek tevergeefs –

angs het moederborste laat opdroog.

 

Bote wieg en waggel

uitsigloos teen die gety.

Briesende golwe slaan

die mank bote lendelam.

Poseidon hits die bruisende golwe

tot groter woede en hoogtes aan.

Vlugtelinge klou soos mossels

aan mekaar in die vaar-wel-vaart,

die see sluk oud en jonk in.

 

Dié wat die rampvaart oorleef,

spoel op ’n ander kus uit,

honger met sout in hulle monde

klem hulle aan mekaar se klam lywe.

Dalk is daar uitkoms vir smekelinge

om in vreemde grond wortel te skiet.

 

[Uit: In ’n oomblik, Naledi, 2016.)

 


 

  1. Wanneer het jy dié gedig geskryf. Hoe het dit ontstaan?

Herfs 2016. Toe die wind die blare begin pluk het. Die ontstaan van die gedig het egter ’n langer aanloop. Woordvrou het vroeg skemer aan my venster getik. Ek het oopgemaak en haar sluipvoet gevolg. Sy het my tot die versomvang van die wêreld waarin ons leef, gelei. En dit is veel groter as net die Suidpunt van Afrika. Soos lig of miere deur barste kruip, dring die lig van ‘n gedig deur die mure van die klein wêreld.

In my vorige bundel, Voor-bode, het ek oor die grenslose ellende van ons wêreld gedigte geskryf. Mespunt (oor die ellende in die Oekraïne) en ISIS. En nou hierdie gedig wat In ’n oomblik verskyn het. Die gedig, Vaar-wel, handel oor die inwoners van Aleppo in Sirië, wie se lewens elke dag en nag bedreig word.

Elke dag het ’n smeersel trane

van die klaagliedere in Sirië.

Grommende siellose bomwerpers

skud die aarde tot aan haar fondamente.

Die wind se hande is vuil gevat

van rookdampe.

Tempels is ashope,

herinneringe aan vervloë dae.

Die merkwaardige is dat Sirië hulle poorte vir talle gode oopgegooi het. Gode het Aleppo oorstroom. Hadad, die kanaalinspekteur van hemel en aarde was die hoofgod, die krygsgod en bewaker van die Eufraat, een wat reën op weilande en riviere giet. Maar hy het in die bloedstroom uur na ander landstreke uitgewyk. Die god het mense in Aleppo, Sirië,  verlaat.

Daar was ook die vroulike godinne. Ishtar, Astarte, Anat en Atargatis, die heerseres oor die wilde diere, die instand-houdster van die vrug-baar-heid tot in ewigheid. Verder was daar Sjamasj, die god van geregtigheid, Nabu, die beskermer van herders en skrywers. Die Aramese Maangod, Sin, het die vyand uit gewoonte met oogsiektes en kwale geteister. Die Maangod was ook gode se lamp wat met nagdou die boorde gelaaf het. Later het die Griekse gode na Aleppo, opgetrek. Zeus, Apollo, Artemis, Athena, Hera, Poseidon en Dionysus, die god van wyn en ekstase.  Voor al die gode het die mense in Aleppo gekniebuig. Hoe meer gode, hoe meer vreugde, was hulle Credo.

Die Romeine het met hulle strooptogte ook hulle gode saamgepiekel: In Sirië bestaan daar sedert die Romeinse heerskappy die inheemse verering van Atargatis en Jupiter Heliopolitanus. Die keiserkultus het veral ’n politieke grein.

Priesters het die band met die keiser gesmee en aan hom alles wat sy hart begeer, gegee. Terwyl moedertjie Aleppo huil en verbrokkel, skitter al die gode se trone in hulle af-wesigheid; hulle is op buitelandse reise. Ishtar het een maal ’n armsalige geliefde, Ischullanu, die dadelversorger, wat met spys en drank na die inwoners omgesien het, in ’n vlaag van onbeskaamde wegwysing, in ’n padda omtoor en nou berym hy uit ’n poel modderbesmeerde refreine vir Aleppo en haar kinders.

Al die gode wat op aanbidding aanspraak maak, het Aleppo in die steek gelaat. Hoe het die waansinniges hulle verkneukel in tye van opperste plundering? Gesinne vlug na klippe en stof in die kelder. Weerloses is lamgeslaan van steekpyn. Hospitale waar weerloses kreun, is sagte teikens.

Daar is geen inspuitings of medisyne om pyn te doof nie. Rondom jou sien jy die sterfvrees in slagoffers se oë, hulle voel die laaste asemsugte snik en pyn klop.

In hierdie donker uur is daar een uitweg: vlug en vlug nogmaals met al jou karige besittings.

Al uitweg uit die doodsdal

is die grys see waar Poseidon

die septer genadeloos swaai.

 

  1. Kon jy dié bepaalde gedig vinnig tot in sy finale vorm afrond, of het dit deur verskeie weergawes na sy finale vorm ontwikkel?

My muse was my genadig. Ek het die boot vir die reis gereedgemaak, kind en kraai, man en muis aan boord gekry. En toe is dit na die grys waters toe. Ek het die doodsbenoude vlugtelinge in my geestesoog gesien.

  1. Hoeveel van dié vers is aan jou “gegee” en hoeveel daarvan was die resultaat van wroeg en sweet?

Die historiese gang was voor die handliggend. In my donker drome het ek die angsvalliges gesien spartel en skreeu. Alles was so visueel en tasbaar. Ek moes net die woorde vir die gedig optel, orden en rangskik. Nie die gedig nie, maar die gevaar van die reis en die ellende van die mense het my laat wroeg.

Bote wieg en waggel

uitsigloos teen die gety.

Briesende golwe slaan

die mank bote lendelam.

Poseidon hits die bruisende golwe

tot groter woede en hoogtes aan.

.

  1. In welke mate het die vers sy finale vorm bereik? Het jy byvoorbeeld die een of ander ordeningsbeginsel toegepas?

In so ’n noodvlug word alle ordeningsbeginsels oor boord gegooi. Al orde wat van belang is, is die vlug na ‘n onbestemde uit-koms. Die gevaar, bedreiging, emosionele aftakeling en wanhoop moet verdig word.

  1. Het jy die vers gedurende sy vormingsproses aan iemand gewys en of mee bespreek?

Is daar iemand (of instansie) wat jy as klankbord gebruik terwyl jy aan ’n vers werk?

Ek en my muse hou ons geheime dig en weg van ander se oë. Ek het twee

of drie woordgenote wat ‘n ogie oor my gedigte gooi dat my digboot nie op die rotse loop nie. Dikwels is dit net die eggo van ’n woord of reël wat my weer laat dink.

  1. Hoe lank na die vers voltooi is, het jy dit laat publiseer? Waar het die betrokke vers

die eerste keer verskyn?

Die gedig het ongeveer ses maande na voltooiing in die bundel verskyn.

  1. Kan jy ietsie sê oor die kwessie van “feit” en “fiksie” in dié vers?

Dit is gegrond op historiese gebeure. Die vlugtelingramp in Aleppo, Sirië, gryp ’n mens aan.

  1. Kan jy kortliks sê waaroor die vers, volgens jou, handel?

Siriese wanhopiges vlug uit wanhoop na hoop, uit chaos na orde, uit verwoesting na ’n moontlike nuwe lewe.

Dié wat die rampvaart oorleef,

spoel op ’n ander kus uit,

honger met sout in hulle monde

klem hulle aan mekaar se klam lywe.

Dalk is daar uitkoms vir smekelinge

om in vreemde grond wortel te skiet.

Maar die reis na die toekoms is ’n risiko, ’n dodelike risiko. Die reis self is gelaai met doodsgevare.

Derderangse bote word oorstroom,

vlugtelinge hang aan yl draadjies.

Melkdors babas soek tevergeefs –

angs het moederborste laat opdroog.

Vlugtelinge klou soos mossels

aan mekaar in die vaar-wel-vaart,

die see sluk jonk en oud in.

  1. Was daar dalk iets (boek/musiek/film/skildery) wat ’n bepaalde invloed op die tot standkoming van dié betrokke vers gelei het?

Net die stroom berigte en gerugte oor die ellende in Aleppo, Sirië.

  1. Het jy ’n bepaalde leser, of gehoor, in gedagte wanneer jy aan ’n vers werk?

Ek fokus net op die woordflitse wat georden moet word en ’n eie lewe moet lei. Wie oë het om te sien, mag maar lees.

  1. In welke mate verskil hierdie vers van jou ander gedigte?

In Voor-bode het ek begin om die groter nood en ellende van ons groot wêreld te verken. Hier word die tog voortgesit.

  1. Is daar iets in dié vers wat jy as tipies “Suid-Afrikaans” sal beskou?

Die wêreld is groter as net Suid-Afrika. Ons behoort ook meer as net kennis te neem van die groot nood in ons wêreld. Dit behoort ons ook te raak.

  1. Kon jy dié vers tot ’n bevredigende punt afhandel, of het jy dit maar ten einde laas “versaak”?

Ek is dankbaar vir die muse se besoek en bystand.

  1. Was jy tevrede met die lesers se reaksie na die skryf (of publikasie) daarvan?

Ek is dankbaar vir die onverdiende guns. Met die bekendstelling van die bundel wat pragtig deur Naledi uitgegee is, het Dawid Minnaar groot applous ontlok. Ek het net die laaste wegsterfklanke na my toe afgeskerm.

 

Carina van der Walt. Twee refleksies op Stellenbosch

Sunday, February 19th, 2017

 

Stellenbosch

 

word wakker Stellenbosch

gooi jou kussings in die asdrom

hang jou matras uit die venster

verbrand jou lakens

gaap nooit weer nie

slaap nooit meer nie

loop kaalvoet sonder onderklere

in vrugbare watervore

speel tussen die akkerblare

koppie krap koppie krap

geel & blougroen papegaai

aai aai daai witborskraai

wat toe tóg om moes draai

hoender hoephoep & koekoek

ha-ha hadida ha-ha hadida

tiptol rooioog tiptol swartoog

piet-my-vrou o piet-my-vrou

suiker jou bekkie my suikerbekkie

bokmakierie diederikkie

sing rroe koerre rroe koerre

my ou sagtebors tortelduifie

kom wees wakker by my & speel

tussen al my lieflik baldadigste blare

 

gepubliseer in HOLLANDS MAANDBLAD, no.1 – 2017
opgeneem in die poësieprogram GEUR VAN DE HEMEL 2016 – ’17, finansieel ondersteun deur onder andere die VSB-fonds

installasie uit 2010

 

ballonne

                (vir Strijdom van der Merwe)

 

in die Eersterivier dryf

ballonne soos spraakborrels op water

 

in elke ballon is toegeknoopte asem

op alle ballonne staan woorde geskryf

 

so dobber

diepe verdriet gemerk as liefde

liefde gemerk as verrre verlange

verre verlange gemerk as hartstog

hartstog gemerk as my laaste assemteug

teen die stroom af

 

op die walle staan die mense & wonder

& korrel hoe ver hulle ballonne sal kom

 

teen ’n lang akasiadoring prik die liefde

bars & bly net diepe verdriet oor

teen ’n skerp kliprant stamp verre verlange

bars & bly net die liefde oor

onder teen ’n doringdraad styg hartstog

op     bars & bly net verre verlange oor

 

alleen één laaste asemteug

kabbel ongedeerd tot in seewasem

 

gepubliseer in HOLLANDS MAANDBLAD, no.1 – 2017
geskryf na aanleiding van die navorsing van Strijdom van der Merwe, Landkuns, finansieel ondersteun deur onder andere die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns.

Nuwe publikasie: Fotostaatmasjien (Bibi Slippers)

Monday, November 14th, 2016

Fotostaatmasjien      

Bibi Slippers

Omslag

Omslag

Bibi Slippers se debuutbundel vier die mens en kultuur as fotostaatmasjien en die gedig as foutiewe fotostaat. Die digter neem die rol van monnik in die middeleeuse skriptorium aan, maar dié oorskrywer is gelyktydig ook ’n boorling van ’n digitale wêreld waar perfekte kopieë met die druk van ’n knoppie geskep kan word, en emoji’s, youTUBE-videos en Instagram-foto’s werklikheid word.

Fotostaatmasjien dokumenteer die skeppingsproses in afdrukke, en maak só oorspronklike fotostate.

 

Biografie:

Bibi Slippers is ‘n digter en joernalis wat werk in die TV-bedryf. Sy het BA-grade in Skeppende Kunste en Tale van die Universiteit van Pretoria, en ‘n MA in Kreatiewe Skryfkunde van die Universiteit van Stellenbosch. Sy woon in Johannesburg en gaan swem gereeld in die Kaap. (Tafelberg Uitgewers, 2016. Prys : R200, Bladsye : 108: 210 mm x 148 mm, Sagteband, ISBN-13 : 9780624080732)

.

Ons

Na Anne Carson

 

 

Ons is die illusie dat sommige dinge saamhoort,

jou trui, my toestand. Ek is ’n kenner van onse,

die honde hoor my. Om te verduidelik wat ek doen

is egter ietwat ingewikkeld. ’n Kenner is iemand

wat weet, maar wat weet ons nou eintlik? Die wis

en die onwis is in konstante wisselwerking, die wete

aanhoudend aan die beweeg soos ’n vervoerband

of trapmeul onder ons voete. Ek is die versteller

van die snelheid en gradiënt, ons stap opdraande

op een plek tot die weet ons aftap. Jy mag dalk dink

dat ek self die siklus aan die gang sit, maar dit

is ’n misverstand. Ek posisioneer myself eenvoudig

op die gegewe plek en wag vir aksie. Die wonderwerk,

en dit ís ’n wonderlike werklikheid, is dat alles altyd vanself

begin. Voordat daar eindes was, was daar baie beginne,

maar ’n mens kon nooit seker wees wat iets sou afskop nie.

Slaptjips? Dronkenskap? ’n Belangstelling in boeke?

Soms is dit beter om die aanvangs te omseil.

 

’n Kenner is iemand wat weet, maar nie noodwendig

wanneer om op te hou nie.

 

Dis die manier waarop dinge tussen onse verstrengel

raak wat alles moeilik maak. Kan jy jouself warm hou

met my toestand? Moet ek jou trui met my sielkundige

bespreek? Ons is gemengde metafore, opgeklitste idiome

en vrae wat antwoorde uitkanselleer: Wat weeg meer

as twee? Wat is die meervoud van my?

 

In die ons soos ek dit sien is die trui en die toestand

soms saam in die tuimeldroër en ander kere begin jy

iets bruikbaar brei wanneer ek uitrafel.

Maar wil jy deur hierdie versamelnaam kyk? Is jy reg

om kersies, pere en pyn saam met die appels

in jou oog te hê?

 

Daar is net soveel onsin as onse en dis soms moeilik

om ’n onderskeid te tref. Daar is gewone en ongewone

onse, onse wat gewond is, waterkarre vol onse, onse

wat weer en weer in die onthou opstaan. Daar is onse wat

niks uitrig nie en onse wat aanhou al is dit nutteloos.

Daar is onse wat met soveel geweld ont-ons dat die aardkors

daarvan sidder. Maar daar is geen onnodige onse nie,

net oorbodige kenners. So skoert.

 

(Uit: Fotostaatmasjien. Bibi Slippers)

Nuwe Publikasie: Sulamiet (Lina Spies)

Tuesday, November 8th, 2016

Sulamiet                

Lina Spies

Sulamiet

Sulamiet

Sulamiet is Lina Spies se tiende bundel. Lina Spies se oeuvre van 9 bundels laat duidelik blyk dat tussen al dié bundels se publikasies ten minste twee en meesal drie tot vyf jaar verloop het. Sulamiet is ’n bundel oor medemenslikheid, liefde, die wisseling van seisoene, die skoonheid van die natuur en die kunste in ’n land en ’n wêreld van geweld. Die titel Sulamiet verwys na die vroulike spreker in die Bybelboek Hooglied waarin die verlore tuin van Eden na die sondeval deur die liefde herskep word. Die verse in die bundel handel oor die liefde in vele vorme, die belewenis van die religieuse en die skoonheid van die natuur en die kunste waaraan altyd ’n tekort verbonde bly weens menslike ontoereikenheid.

As sodanig speel dié titel nie net in op die eerste afdeling se liefdesverse nie, maar op die onderliggende tema van die bundel in sy geheel: die herstel van Eden tot die volmaakte tuin wat dit was voor die sondeval. Die groot aantal verse oor verlies van geliefdes deur die dood, emigrasie en vervreemding het sy teenpool in die siklus van seisoene en die wisseling van dag en nag waardeur die mens hom kan versoen met sy eindigheid en sy vreugde aan die lewe kan behou. Musiek is vir die digter by uitnemendheid ’n transendente ervaring wat haar verbind met die goddelike, terwyl Jesus as Joodse rabbi sy grensoorskryding nog waar maak deur buitestanders soos enkelma’s en alleenlopers te bevry tot volwaardige menswees.

Biografiese inligting:

Lina Spies is ’n digter en ’n letterkundige. Aan die Universiteit van Stellenbosch het D. J. Opperman haar mentor geword. Sy studeer ook aan die Vrije Universiteit (Amsterdam) in die Nederlandse Taal- en Letterkunde en promoveer in 1982 aan die Universiteit van Pretoria met ’n proefskrif oor D. J. Opperman. By die US, was sy professor vanaf 1987 tot 1999. (Naledi, 2016. R 175.00; Sagteband • 192 p • 213 mm x 137 mm; ISBN: 978-0-928316-47-6)

.

Nuwe Publikasie: Multivers (Hennie Smith)

Tuesday, November 8th, 2016

Multivers                     

Hennie Smith

Omslag

Omslag

Uit stof, ster, planete word daar poësie gemaak. Die digter verken die geskape univers met fyn aanvoeling en vernuf. Hennie Smith se aanleg vir wiskunde en wetenskap het hom tot ’n doktorsgraad in fisika geneem en ’n suksesvolle na­vorsingsloopbaan in Suid-Afrika en Frankryk. Die fisika en kosmologie word vir hom ’n teleskoop om van die einders van die kosmos in te kyk op die binneruimte van menslike emosie. Die intense gedigte oor die roering en spanning tussen die manlike en vroulike het ook ’n kosmiese inslag wanneer hy soos Goethe in sy Faust ervaar dat die ewig vroulike hom motiveer en die volheid van die syn laat beleef. ’n Aantal verse reik uit na die grense van religie en filosofie. Hier is ’n bundel wat die grense van dig-denke roer en ver­breed. (Naledi, 2016. Prys R 175.00 , Sagteband • 116 p • 213 mm x 137 mm; ISBN: 978-0-928316-64-3)

Biografie:

Hennie Smith is ’n boorling van Bethal op die Hoëveld. Hy behaal ’n DSc in fisika aan die Universiteit van Pretoria en vul dit later aan met studies in ekonomie, filosofie en staatsleer aan UNISA. Sy navorsingsloopbaan van twintig jaar by die WNNR is onderbreek deur periodes van navorsing by die Centre Nationale de la Recherche Scientifique in Orsay, Parys, en later by die Centre d’Étude Nucléaire in Grenoble in die Franse Alpe.

Nuwe publikasie: Nomme 20 Delphi Straat (Shirmoney Rhode)

Tuesday, November 8th, 2016

Shirmoney Rhode

Nomme 20 Delphi Straat

omslag

omslag

Nomme 20 Delphi Straat (of Delphi Straat 20) is ʼn versameling van beide Kaaps- en Standaard Afrikaanse gedigte wat aanvanklik as performance poetry vorm aangeneem het. Dié gedigte reflekteer die ervaringe en gedagtes van die digter uit haar tienerjare en as eerste generasie student. Dit speel af in Elsiesrivier en die titel is verwysend na die huis en straat waarin sy grootgeword het, maar sinspeel ook op die tema van bendegeweld. Die gedigte is ook die stories van die mense van Elsiesrivier.

Biografiese inligting

Shirmoney Rhode is in 1991 gebore en het grootgeword op die Kaapse Vlakte in Elsiesrivier. Sy verwerf die kwalifikasies BA (Afrikaans en Linguistiek), BA (Honneurs) in Afrikaans en ʼn nagraadse onderwyssertifikaat in Afrikaans aan die Universiteit van Wes-Kaapland. Haar gedigte het al in 7de Reënboog verskyn en as performance poet het sy al voordrag op verskillende platforms soos Open Book Festival, Inzync Poetry, Grounding Session, Badilisha Poetry, Poetica, Artsemble en meer gedoen. In haar werk vertel sy graag die stories van die mense uit haar gemeenskap.  Sy is ‘n onderwyser  in Afrikaans by ʼn Kaapstadse hoërskool.  (Mojaji, 2016, ISBN: 978-1-928215-19-6,  Prys: R150.)