Uncategorized

DIE 2018 INGRID JONKER-PRYS VIR ENGELSE POËSIE

Monday, November 20th, 2017

DIE 2018 INGRID JONKER-PRYS VIR ENGELSE POËSIE

Die Ingrid Jonker-pryskomitee nooi uitgewers of selfgepubliseerde digters uit om voorleggings te doen vir die Ingrid Jonker-prys vir Engelse poësie van 2018. Drie eksemplare van enige Engelse debuut-digbundel wat in die jare 2016 en 2017 verskyn het en volgens die reglement vir die Ingrid Jonker-prys in aanmerking kom, moet vir beoordeling gestuur word aan:

Die Ingrid Jonker-pryskomitee

Vir aandag Finuala Dowling

Sentrum vir Buitemuurse Studies

Die Universiteit van Kaapstad

Privaatsak

Rondebosch 7701

Kaapstad

Die prys word jaarliks beurtelings aan ʼn Afrikaanse of ʼn Engelse debuutdigbundel toegeken, die twee tale waarin Ingrid Jonker geskryf het. Die wenner ontvang ʼn kontantbedrag, afhanklik van die rente op ʼn belegging wat oorspronklik vir hierdie doel geskep is.

Die wenner van die vorige Engelse prys was Thabo Jijana, vir sy bundel Failing Maths and My Other Crimes (uHlanga Press).

Die sperdatum vir voorleggings is Woensdag 31 Januarie 2018. Inskrywings moet vergesel wees van ʼn brief met die kontakbesonderhede van die uitgewer en die digter, sowel as ʼn verklaring dat dit die digter se eerste gepubliseerde digbundel is met ʼn ISBN.

Vir die reglement, sien http://versindaba.co.za/2011/03/23/die-ingrid-jonker-prys/.

Navrae kan gerig word aan Finuala Dowling, konvenor van die Ingrid Jonker-prys vir Engelse Poësie: (finuala.dowling@uct.ac.za).

 

Nuwe publikasie: Die sin van die hut (Gilbert Gibson)

Thursday, November 16th, 2017

Die sin van die hut

Gilbert Gibson

Weer eens ’n verrassende, andersoortige digbundel deur dié talentvolle  en bekroonde digter van die Vrystaat.  Gibson  is reeds bekend vir die wyse waarop hy taal ondermyn, selfs benadeel, en so nuwe betekenisse  herskep/ontdek. Die bundel  bevat  baie liriese oomblikke tydens hierdie ontdekkingstog. Die hut bied net soos die taal beskerming, maar  die ‘ek’ wil ook daaruit  wegbreek en ontsnap.

Oor die skrywer: Gilbert Gibson  is in die Vrystaat  gebore en praktiseer as internis in Bloemfontein. Sy debuutbundel Boomplaats ontvang in 2006 die Protea-poësieprys. Hierop volg Kaplyn (2007),  Oogensiklopedie (2009),  vii ​(2013) en ​vry- (2015).  Vir lg. ontvang hy die Elisabeth Eybers-prys vir  poësie, die ATKV Woordveertjie vir poësie en ook ’n SALA-toekenning.

.

.

(drumpel)

Soos ’n wang oor ’n mond.
Neem jy stelling in teen die loopgrawe
van meubels wat oor die drumpel
bal en klou om later die res
van die huis met onrus te vul.
Buite blaf die honde jou
hande talm oor my hande.
Jou koel vingers die natuur van ’n leunstoel
wat uit die oorsprong
van kussings jou naels dof laat flikker.
In jou oë blink die vloer
en kalm dink ek dan kalm
geen onnodige roering roer

(Uit: Die sin van die hut, 2017)

(Human & Rousseau, 2017. Prys: R225; Bladsye : 80, Formaat : 234 mm x 152 mm, Sagteband. ISBN-13: 9780798176934 )

.

 

 

 

 

 

Nuwe publikasie: Aantekeninge teen die skemeruur (Clinton V. du Plessis)

Monday, September 18th, 2017

omslag

Aantekeninge teen die skemeruur

Clinton V. du Plessis

In hierdie bundel maak die ouerwordende digter aantekeninge teen die naderende skemeruur. Hy loop , deur sewe afdelings,  terug op die spoor van sy lewe en hierdie land, tree in gesprek met ander digters en worstel met die bagasie van taal en die onmag van woorde. (ISBN: 978-0-9946913-5-4, 210 mm x 148 mm; Sagteband, bladsye 145;  Cordis Trust Publikasies, 2017; Prys R200, posgeld ingesluit). Bestel vanaf : clintonvduplessis@gmail.com

 

Taalles 101

 

jy vergeet

die taal was in boipatong

(the place of hiding)

aan ’n stewel wat snags ’n deur

in sy moer kon skop

of koevoet

of in die loop van ’n pistool geknaldemper

op die tweede verdieping van ’n vermeende skuilhuis

in ’n buurland

met twee verdwaasde kinders

wat wees wonder

oor die stillewe

van hul ouers se bloedbedruipte lyke op die vloer

 

die taal het ’n balaklawa gedra

as die derde mag in die donker lokasies van teeninsurgensie

die sweterige hande met kapmesse in mynhostelle

het mombakkies aangesit die aangesig

askariswart gesmeer

handskoene

het die koverte vingerafdrukke van afsku verbloem

 

die taal was ’n fopmyn

 

’n briefbom fraai vermom

 

(Uit: Aantekeninge teen die skemeruur. Clinton V. du Plessis. 2017)

 

 

Twee nuwe publikasies: Vuurvas (Carel Anthonissen) & Die goddelike komedie (Cas Vos, vert.)

Wednesday, September 13th, 2017

Omslag

Vuurvas

Carel Anthonissen

Die gedigte gaan oor die onskuld en verwagtinge van ‘n kind in sy eerste landskap, die ontnugtering en vervreemding wat die volwasse bestaan meebring, en die uiteindelike aanvaarding en omarming van pyn, siekte, ouderdom en dood. Vuurvas is nie alleen ‘n verwysing na die onvernietigbare kiem van hoop, regskapenheid en welwillendheid in die mens nie, maar dien ook as ‘n voorbeeld van aandagtige en gevoelige omgang met taal en verwoording.

.

Oor die skrywer:

Carel Athonissen het reeds enkele Engelse gedigte in ‘n reeks van drie bloemlesings (oor Afrika, oorlog en liefde ) gepubliseer. In 2015 is hy gelanglys vir die Sol Plaatje UE kompetisie. Een van sy gedigte is daarna opgeneem in The Sol Plaatje, European Union Poetry Anthology, Vol V. In 2016 is twee van sy Afrikaanse gedigte ook opgeneem in Stanzas Nommer 6, Desember 2016 ( R 190.00, Sagteband • 136 p, 213 mm x 137 mm; ISBN: 978-0-928316-97-1, Naledi, 2017)

 .

.

Intiem

om intiem te wees is om te onthou:

die stiller aanblik, die gloeiende mond

’n enkele wimper, één flitsende haar

en dat ons woorde met mekaar nooit

selfbewus of leeg was nie

maar altyd vrolik sonder swaar gordyne

of einder

die nagolf van ’n snaar wat onverwags

gepluk is

(Uit: Vuurvas, 2017)

.

.

Die goddelike komedie

Cas Vos (vert.)

Omslag

In hierdie bundel durf die skrywer Danté Alighieri se briljante werk aan. Hy bewys homself as uitmuntende vertaler.

Danté se lang reis kan tematies verbind word met Israel se uittog verhaal. Met sy La Divina Commedia beoog Danté om die boosheid van die mens aan die kaak te stel en roep hy die mens op om saam te werk aan die skepping van ’n beter samelewing van vrede en orde onder leiding van ’n goeie keiser en pous.

Oor die vertaler: Cas Vos was dekaan van die fakulteit Teologie van UP van 2000 tot 2010. Hy het die Andrew Murray Prys ontvang asook die Pieter van Drimmelen medal­je vir sy teologiese werk by die Akademie vir Kuns en Wetenskap. Hy het verskeie artikels in plaaslike en internasionale tydskrifte gepubliseer. Sy mees onlangse werk is sy bundel In ‘n oomblik (2016).

(R 175.00, Sagteband • 136 p, 213 mm x 137 mm , ISBN: 978-0-928316-85-8. Naledi, 2007)

Voorlesings:

Aleppo: https://youtu.be/2Qh1qD8K8PE

Die Goddelike Komedie: https://youtu.be/OOACiJb0avQ

.

 

Tuin van Digters – 15 en 16 September 2017

Monday, September 4th, 2017

TUIN VAN DIGTERS – 15 EN 16 SEPTEMBER 2017

BREYTENBACHSENTRUM, WELLINGTON

Program hierby ingesluit

Haal uit die digwoorde, gryp die digbundels en koop jou kaartjie. Dit is tyd vir die 6de Tuin van Digters op 15 en 16 September 2017 by die Breytenbach Sentrum in Wellington.

Vanjaar se program is propvol hoogtepunte. Een daarvan is die Ingrid Jonker-prys vir Afrikaanse debuutdigbundels wat in 2015 en 2016 gepubliseer is en op Saterdag, 16 September, aan die wenner oorhandig word. Die Breytenbach Sentrum se 10de bestaansjaar word ook gevier.

Die tema vir 2017 is ‘UITDAGEND SKEPPEND’. Die aanhaling dui op beweging – in uitdaag en in skep. Dit is ook die Breytenbach Sentrum se tema vir 2017 en vorentoe en het sy oorsprong by Breyten Breytenbach se woorde tien jaar gelede op 26 Februarie 2007 met die opening van die Breytenbach Sentrum.

Ander programhoogtepunte sluit in die huldiging van die digter Wilma Stockenström; ’n gesprek deur PEN Afrikaans oor ‘Breyten se invloed op die generasies ná hom’; die bekendstelling van Nuwe Stemme 6; Andries Bezuidenhout wat gesels met Bibi Slippers oor haar veelbekroonde digbundel, Fotostaatmasjien; gesprekke met digters van wie onlangs nuwe bundels verskyn het, ’n ‘Oop mikrofoon’ vir voorlees van gedigte; ’n spesiale groepuitstalling deur by die 40 kunstenaars ter viering van die Sentrum se tiende jaar; Riku Lätti en die Wasgoedlyn se digtersangers van die nag; Tribal Echo wat nuwe toonsettings van gedigte van Adam Small sing; en oorgenoeg eet- en drinkgoed vir lekker kuier.

Kaartjies kos R100 vir die Vrydag, R200 vir die Saterdag en R250 vir die tweedag-pakket. Studente met bewys van ’n geldige studentekaart betaal R60 per dag. PEN Afrikaans se jaarvergadering sal ook op Saterdag 16 September by die Tuin van Digters plaasvind en opbetaalde lede sal gratis toegang kry.

Besprekings en navrae kan gedoen word by Jeanne-Mari Gerber by besprekings@breytenbachsentrum.co.za, 021 873 2786, 073 435 1022, h/v Burger- en Malherbestraat, Wellington, 7655.

NAVRAE Wellington francois@breytenbachsentrum.co.za 083 408 1902

Program

VRYDAG, 15 SEPTEMBER

TUINVREDE
16:00 tot laat | Tuin van Digters
Klanke, beelde en woorde in ’n tuin vol gedigte nooi jou uit om tot ruste te kom en voor te berei vir ’n ervaring propvol uitdagende skeppings.

KINDERPRET MET WOORDE
16:00 – 17:00 |
Arbeidsterapielokaal
Moontlik gemaak deur The Book Traders & Lanése Knipe Arbeidsterapie
Skeppende uitdagings vir kinders met speelaktiwiteite, voorlees van gedigte en selfs bou van eie gedigte.

FILMVERSE 2
16:00
– 23:00 | Konferensiesaal
Moontlik gemaak deur die ATKV
Artistieke regisseur: Diek Grobler
Vir die ATKV: Nita Cronjé
Die ATKV se tweede suksesvolle en gewilde digkuns-animasieprojek, Filmverse 2, bestaan uit twaalf gedigte wat gebruik word vir hierdie opwindende visuele bloemlesing. Uitdagende gedigte van ’n jonger geslag digters is ingesluit (waaronder dié van Nathan Trantraal, Andries Bezuidenhout en Ronelda Kamfer) asook gedigte van ouer digters (soos Elisabeth Eybers, DJ Opperman, Boerneef en TT Cloete). Die werk van Joan Hambidge, Johann de Lange, Jeanne Goosen, Marlise Joubert en Heilna du Plooy is ook deel van Filmverse 2 – ’n veeltalige projek wat Afrikaans, Engels, Zoeloe en Sesotho insluit.

KLANKSKEPPERS
17:00 – 18:00 | Akkoordtent
Talentvolle musikante en woordkunstenaars van Wellington en omgewing wys hul slag, sorg dat die week se sorge verdwyn en stel die koppe reg in vir ’n naweek propvol nuwe en uitdagende ervarings.

 ‘UITDAGEND SKEPPEND’ – OPENING VAN GROEPUITSTALLING
18:00 – 18:45 | Breytenbach Galery
Aangebied deur die Breytenbach Galery
Opening van ’n 20 X 20-groepuitstalling
Ter viering van die Breytenbach Sentrum se 10-jarige bestaan, span ’n groep van meer as 40 kunstenaars saam om die frase “uitdagend skeppend” te vergestalt en te verbeeld.

WILMA STOCKENSTRÖM GEHULDIG
19:00 – 20:00 | Akkoordtent
Huldiging: Prof Ronel Foster
Met: Laurinda Hofmeyr, Schalk Joubert
PEN Afrikaans se bestuur het eenparig besluit om Wilma Stockenström aan te wys as die digter wat vanjaar by die Tuin van Digters gehuldig word. Haar invloedryke, merkwaardige bydrae tot die Afrikaanse poësie kan kwalik oorskat word. Stockenström, ’n Hertzogprys-wenner, se oeuvre omvat agt bundels waarin daar met ʼn ondersoekende blik gekyk word na die mens en dié se plek in die heelal. Haar aangrypende verse lewer bewys van ʼn ruimheid van intellek, gees en emosie. Voordrag van haar gedigte. Ook sang deur Laurinda Hofmeyr van getoonsette gedigte van Wilma Stockenström.

’N PLEK VAN UITDAGENDE SKEPPING
20:00
– 21:00 | Akkoordtent
Met: Daniel Hugo, Cloete Breytenbach, Laurinda Hofmeyr, Schalk Joubert
Die Breytenbach Sentrum is vanjaar tien jaar oud en het gegroei tot ’n plek waar dit veral gaan om uitdagende skepping. Die digter en vertaler Daniel Hugo praat oor die belangrikheid van so ’n sentrum en lees gedigte van Breyten Breytenbach voor. Die fotograaf Cloete Breytenbach stel ’n DVD bekend oor die sentrum se geskiedenis, projekte en bedrywighede.

KRY DIE KOPPE OOP MET SKOP!
21:00
– 22:00 | Akkoordtent
Met: Sjaka Septembir, Gertjie Besselsen en Isabelle Grobler
SKOP! – Kyk, luister en ervaar bedwelmende beeldspraak – saamgeflans met bekgeveg-digkuns, kletskomedie en fisieke teater. Die gatskoppers is: Sjaka Septembir, wat al beskryf is as die ‘hoerkind van die Afrikaanse letterkunde’ en ook as ‘literêre terroris’; Gertjie Besselsen van Mr. Cat and the Jackal-faam – ‘n  gesoute musikant wat al lank sy talente saamweef met teaterproduksies; en Isabelle Grobler, ’n internasionaal bekende installasie- en opvoerkunstenaar wat ook ’n opgeleide hanswors is.
SATERDAG, 16 SEPTEMBER

TUINVREDE
08:00 tot laat | Tuin van Digters
Klanke, beelde en woorde in ’n tuin vol gedigte nooi jou uit om tot ruste te kom en voor te berei vir ’n ervaring propvol uitdagende skeppings.

10 JAAR IN BEELD
08:00
– 23:00 | Bôrdienghuis
Vervaardig deur Cloete Breytenbach
Kom ervaar die fotograaf Cloete Breytenbach se DVD ter viering van die Breytenbach Sentrum se 10de bestaansjaar.

FILMVERSE 2
08:00
– 23:00 | Konferensiesaal
Moontlik gemaak deur die ATKV
Artistieke regisseur: Diek Grobler; Vir die ATKV: Nita Cronjé
Die ATKV se tweede digkuns-animasieprojek, Filmverse 2, bestaan uit ’n visuele bloemlesing van twaalf gedigte. Met uitdagende gedigte van ’n jonger geslag digters (waaronder Nathan Trantraal, Andries Bezuidenhout en Ronelda Kamfer) asook ouer digters (soos Elisabeth Eybers, DJ Opperman, Boerneef en TT Cloete). Filmverse 2 is ’n veeltalige projek wat Afrikaans, Engels, Zoeloe en Sesotho insluit.

VERSE, GEDIGTE EN RYMPIES VIR KINDERS
09:00 – 10:00 | The Book Traders
Voorlesings vir, en deur, kinders uit boeke met gedigte, verse en rympies vir die jongklomp – en die oueres wat wil weet waarvan die kinders hou. As jy self ‘n gedig geskryf het, is dit die regte plek om dit te kom voorlees! 

PROJEK PIEMP
09:00
– 10:00 | Akkoordtent
‘n Groep leerders van Weltevrede Sekondêr in Wellington is geruime tyd reeds onder leiding van Therese Hulme deel van die Piemp-projek – ’n inisiatief van Hulme wat reeds in 2005 in Kraaifontein begin het om digkuns onder jongmense te bevorder. Die groep het onlangs hul debuut op ’n splinternuwe CD gemaak. Opnames vir die CD het plaasgevind onder leiding van Hunter Kennedy en Pierre Greeff van Die Heuwels Fantasties, sowel as HemelBesem en ander musikante. Kom luister na wat hulle alles doen en beplan.

RACHELLE GREEFF SE SKRYFKURSUS
10:00 – 11:00 | Woordtent

Johan van Lill praat met Rachelle Greeff en van haar skryfstudente oor die aard en rol van die Breytenbach Sentrum se skryfskool. Rachelle sal na die gesprek tot 12:00 beskikbaar wees om met jong en voornemende skrywers oor die volgende skryfskool te gesels.

NUWE STEMME 6
11:00
– 12:00 | Akkoordtent
Aangebied deur NB Uitgewers
Nuwe Stemme 6
, die sesde bundel in die gewilde Nuwe Stemme-reeks wat publikasiegeleenthede skep vir jong digters, word bekendgestel. Die beoordelaars en samestellers, Charl-Pierre Naudé en Bibi Slippers, praat oor die proses wat gevolg is om vanjaar se bundel saam te stel. Van die digters wie se gedigte in die bundel opgeneem is, insluitende Angie Gallagher, Annami Mailovich, Anton Dockel, Churchill Naude, Elmarie Viljoen-Massyn, Elna van Niekerk, Elodie Troskie, Franco Collin, Ingrid Hannelie Penzhorn, Marcel Spaumer,  Remona Voges Ryan Pedro en Trudi Coetzee, lees van hulle gedigte voor.

BOEKBEKENDSTELLING – DIE BERGENGEL
12:00 – 13:00 | Breytenbach Galery

Jonathan Amid gesels met die digter, skrywer en kunstenaar Carina Stander oor haar nuwe boek, Die Bergengel. Met ’n uitstalling  van kunswerke wat sy spesiaal vir die bekendstelling van die boek geskep het.

DIANA FERRUS EN DIE MENGELMOESDIGTERS
12:00 – 12:30 | Woordtent

Ondersteun deur die ATKV en die LW Hiemstra Trust
Die digter Diana Ferrus bied al sedert 2012 jaarliks ’n poësie-skryfskool by die Breytenbach Sentrum, wat gelei het tot die stigting van die Mengelmoesdigters. Dié groep tree gereeld by literêre feeste op en bestaan uit 10 lede: Fiona Fertyn, Adriaan Williams, Ruth Robertson, Gaireyah Fredericks, Merle Danhouse, Sophia Oliphant, Jacqualine Saaiman, Nazlee Jeppie, Cecil Carrolisen en Diana Ferrus. Hulle skryf uitdagend oor die alledaagse mens in drie tale – Afrikaans, Engels en Kaaps. Hul werk vind ook weerklank in foto’s, grafiese kuns, drama, poppekas en woordkunsproduksies. Vyf van hulle het al debuutbundels, of in versamelbundels, gepubliseer. Kom kry ‘n nuwe blik op die alledaagse lewe – vasgevang in woorde met hart en siel.

‘OOP MIKROFOON’
12:30 – 13:00 | Woordtent

Die Mengelmoesdigters daag alle skeppende siele uit om hulle woorde op die verhoog te kom deel. Kom betower die gehoor met jou gedagtes en   woorde met mening. Jy kan dalk net sélf ‘n Mengelmoesdigter word…

ALTA SING FOLK-AFRIKAANS
13:00 – 14:00 | Akkoordtent

Kom luister na Alta van Zyl se Afrikaanse folkmusiek saam met haar ongelooflike talentvolle orkes. Sy sing nou weer vir grootmense nadat sy  besluit het om vir eers die kindermusiek met Lollos te los!

TAFELGESPREK: HOE HET BREYTEN GENERASIES NÁ HOM BEΪNVLOED?
14:30 – 15:30 |WOORDTENT
Aangebied deur PEN Afrikaans
Hoe het Breyten Breytenbach die generasies ná hom beïnvloed? Danie Marais gesels op Breyten se verjaardag met ’n kenner van sy werk, Louise Viljoen, en drie gerekende digters uit verskillende generasies: Bibi Slippers, Andries Bezuidenhout en Charl-Pierre Naudé. Kom neem deel en moenie huiwer om die deelnemers se standpunte uit te daag nie!

DEBUUTBUNDELS WAT UITDAAG

15:30 – 16:30 | Akkoordtent

Aangebied deur NB Uitgewers
Charl-Pierre Naudé gesels met twee opwindende debuutdigters oor hulle besondere digbundels wat oral hoog aangeskryf word. Die twee digters,

Corné Coetzee (Nou, hier) en Jolyn Philips (Radbraak) lees ook gedigte voor.

AFRIKAANS IN EUROPA

16:30 – 17:30 | Woordtent
Die digter en vertaler Daniel Hugo praat met prof Yves T’Sjoen van Universiteit Gent en Universiteit Stellenbosch. Hy is ook bestuurslid van het Gents Centrum voor het Afrikaans en de Studie van Zuid-Afrika (UGent), waar Breyten Breytenbach ‘n eredoktorsgraad ontvang het.  Daar is onlangs ook ’n leerstoel in Afrikaans ingestel met Hein Willemse as die eerste bekleër daarvan.

TRIBAL ECHO SALUEER ADAM SMALL
17:30 – 18:30  | Akkoordtent
Met Frazer Barry (hoofsanger), Earl Witbooi (baskitaar) en Deniel Barry (tromme)
Tribal Echo salueer Adam Small: Nuwe toonsettings van Small se gedigte. Die klank van die stam wat in jou oorkanale eggo. Afrikaans het nog nooit so vars geklink nie!

FOTOSTAATMASJIEN
18:30 – 19:30 | Woordtent

Met: Willemien& en Jude HarpStar
Andries Bezuidenhout gesels met Bibi Slippers oor haar veelbekroonde digbundel, Fotostaatmasjien, waarvoor sy al verskeie pryse gewen het. Willemien& en Jude HarpStar voer toonsettings van die gedigte uit.

TOEKENNING VAN DIE INGRID JONKER-PRYS
19:30
– 20:30 |Akkoordtent
Aanbieders: Ronel de Goede (Foster) en Danie Marais
Die Ingrid Jonker-prys word jaarliks beurtelings aan ʼn Afrikaanse of ’n Engelse debuutdigbundel toegeken – die twee tale waarin Ingrid Jonker geskryf het. Simone Jonker, Ingrid se dogter, sal die prys oorhandig. Op die kortlys vir vanjaar se Ingrid Jonker-prys verskyn Hendrik J. Botha se Atropos, Bibi Slippers se Fotostaatmasjien en Hilda Smits se Die bome reusagtig soos ons was. Kom luister na voorlesings van die digters op die kortlys se gedigte sowel as na sang van getoonsette gedigte.

RIKU LÄTTI EN DIE WASGOEDLYN
20:30
tot laat | Akkoordtent
Met: Riku Lätti, Jackie Lätti, Laurinda Hofmeyr, Jolyn Philips, Bacchus Nel, Frazer Barry, Churchil Naude, Mark Ellis, Jean Marais en ander
Die Wasgoedlyn se digtersangers van die nag. En ’n paar verrassings!

 ‘UITDAGEND SKEPPEND’
Die tema van die Tuin van Digters 2017 is ‘UITDAGEND SKEPPEND’. Dit dui op voortdurende beweging – in uitdaag en in skep. Dit is ook die sentrum, wat vanjaar sy 10de verjaardag vier, se tema vir 2017 en vorentoe. Dit het sy oorsprong in die woorde van Breyten Breytenbach op 26 Februarie 2007 met die opening van die Breytenbach Sentrum:

Hier word plegtig afgespreek dat dit gaan om die sluiting van vennootskappe op absoluut deursigtige en gelyke grond – waar iedereen haar of sy bydrae sal kan lewer, uit hoofde van vaardigheid of vermoë of potensiaal. Maar veral gaan dit om uitdagende skepping, ’n ware transformasieproses. Want hierdie is nie ’n plek van opgee of afgee of weggee nie; dit gaan oor aangee. Nie om verdeel of opdeel nie, maar om deelname en deelwórd.

GROEPUITSTALLING WAT UITDAAG
uitdagend, bereidwilligheid, te kenne te gee om met iemand mee te ding
skeppend, -e, makend, vormend; -arbeid

Ter viering van die Breytenbach Sentrum se 10-jarige bestaan, span ’n groep van meer as 40 kunstenaars saam om die frase “uitdagend skeppend” te vergestalt en te verbeeld. Nie net dien dit nog altyd as inspirasie vir die galery nie, maar dit het ook die galery se strewe geword om tydens elke uitstalling lyf en asem te gee aan hierdie woorde. Manie Rust se woord – uitnemendheid (uitstekend, voortreflik; par excellance) – dien ook as inspirasie vir elke uitstalling. Die deelnemende kunstenaars sluit in Strijdom van der Merwe, Andries Bezuidenhout, Ingrid Winterbach, Sharlé Matthews, Weyers du Toit, Carina Stander, Nanette Ranger, Theresa Jo, Selwyn Pikeur, Susan Bloemhof, Theresa Collins, Marinda du Toit, JP Meyer, André du Toit, Juhlene Moller, Frans Mulder, Jacques Dohnt, Susan Smuts, Tina Nel, Bibi Slippers, Cathy Brennon, Lawrence Brennon, Hilda Kruger, Judy Woodborne, Riaan van Breda, Hardy Botha, Evette Weyers, Jennifer de Charmoy, Bastiaan van Stenis, Katie du Toit Barnard, Ronel Human, Marlise Joubert, Gerhard Human, Alexander Laurean, Eben van der Merwe, Michelle Davidson, Michelle Nigrini, Willem Pretorius en Marinda du Toit.

PEN AFRIKAANS SE JAARVERGADERING
PEN Afrikaans, wat hom onder meer beywer vir die bevordering van Afrikaanse woordkuns en die letterkunde in die algemeen, sowel as vir uitdrukkingsvryheid en taalregte, se jaarvergadering vind op 16 September om 12:30 by die Tuin van Digters plaas. PEN Afrikaans is deur sy lidmaatskap van PEN International die verteenwoordiger van sy lede en die Afrikaanse skrywersgemeenskap in ’n internasionale verband. Lede van PEN Afrikaans wie se ledegeld opbetaal is, kan die Tuin van Digters vanjaar gratis bywoon. Vir vereistes vir lidmaatskap vir PEN Afrikaans, besoek www.litnet.co.za/pen-afrikaans-aansoekvorm/.

WAT JY MOET WEET

Daar is twee ingange tot die Tuin van Digters: In Burgerstraat langs die hoofgebou by die hek na die tuin en by die parkeerterrein regs agter die sentrum deur die groot hek.

Alle vertonings, behalwe as dit anders aangedui word, sal in die Woordtent en die Akkoordtent agter die hoofgebou aangebied word.

Digters se bundels sal te koop wees sowel as ander nuwe en ook  tweedehandse boeke.

Verversings sal in die Bôrdienghuis Teater te koop wees.

Besoek ook die Kardoes-winkel langs die Breytenbach Galery vir kunsgeskenke.

KINDERS
Daar is weer ’n interaktiewe oppaslokaal vir kleiner kinders in die Breytenbach Sentrum. Hulle gaan op allerlei skeppende maniere besig gehou word. Dit sluit in voorlesings van gedigte en stories, flieks, skeppende speelprojekte en allerlei ander aktiwiteite.

 

SÓ HELP ONS

Tuin van Digters 2017 se span is:
Francois Lötter
Bestuurder en feesorganiseerder
083 408 1902; francois@breytenbachsentrum.co.za
Jessica Ruiters
Administrasie en noodhulp
063 525 9636; info@breytenbachsentrum.co.za
Olivia Ockhuis
Terrein, musiek, logistiek
083 306 4788; olivia.ockhuis@gmail.com
Jeanne-Mari Gerber
Kaartjies en besprekings
073 435 1022; besprekings@breytenbachsentrum.co.za
Anne-Ghrett Erasmus
Breytenbach Galery
083 415 0002; galery@breytenbachsentrum.co.za
Esther Kotze
The Book Traders boekwinkel
072 997 4813; thebooktraders@gmail.com
Marchelle van Zyl
Skakeling met programdeelnemers/kunstenaars
(076 891 3623; marchellevanzyl@yahoo.com)

WELLINGTON TOERISME
Skakel met die Wellington Toerisme-kantoor by info@wellington.co.za om jou te help met jou verblyfbesprekings en om ander inligting oor Wellington en die omgewing te kry.

VERDERE NAVRAE
Breytenbach Sentrum, Burgerstraat 14, Wellington. Kontak ons by 021 873 2786 of per e-pos by info@breytenbachsentrum.co.za.

KAARTJIEPRYSE
Tweedagpakket: R250 per persoon (Sluit alle aanbiedings in)
Toegang vir Vrydag 15 September: R100 per persoon (sluit alle aanbiedings op die program in vir 15 September)
Toegang vir Saterdag 16 September: R200 per persoon (sluit alle aanbiedings op die program in vir 16 September)
Studente-afslag: R60 per persoon per dag (met geldige studentekaart)
Opbetaalde lede van PEN Afrikaans: Gratis toegang

BESPREKINGS EN NAVRAE
Jeanne-Mari Gerber 021 873 2786 / 073 435 1022
besprekings@breytenbachsentrum.co.za
H/v Burger- en Malherbestraat, Wellington

VERBLYFBORG
Dankie aan Cummings Gastehuis. Kontak hulle gerus by 021 873 3474 of stuur ’n e-pos na mattievisser@wellington.accommodation.com en kom kuier sommer die hele naweek saam met ons.

PROGRAM ONDERHEWIG AAN VERANDERING
Volg Breytenbachsentrum op Facebook en @breytenbachsent op Twitter en hou ons splinternuwe webwerf, www.breytenbachsentrum.co.za, dop vir die nuutste inligting oor die Tuin van Digters 2017.

 

Nuwe publikasie: Nuwe Stemme 6

Monday, September 4th, 2017

 

 

Nuwe Stemme 6

Samestellers: Bibi Slippers en Charl-Pierre Naudé

Nuwe stemme gee vir die varsste, nuutste stemme in Afrikaans ‘n plek om hulself te laat hoor. Die sukses van die projek kan gesien word in die vorige deelnemers wat nou gevestigde skrywers is: Ronelda Kamfer, Gilbert Gibson, Loftus Marais, Kirby van der Merwe en Tom Dreyer en vele meer. Hierdie uitgawe word saamgestel deur Charl-Pierre Naudè en Bibi Slippers. As jy wil weet hoe lyk die skrywers van die toekoms, lees Nuwe stemme 6. (Tafelberg, 2017. Prys : *R240, Bladsye : 176, Formaat : 198 mm x 130 mm, Sagteband, ISBN-13 : 9780624082644, Epub-ISBN : N/A)

Samestellers:

‘Hier is gedigte in die bundel wat nuut is op dieselfde manier as nuwe skoene. Die eerste dag is dit dalk ongemaklik en skaaf dit so bietjie, maar jou voete sal vinnig aanpas en die skoene intrap – en voor jy weet is dit jou nuwe gunstelingpaar.’ (BS) Bibi Slippers is ‘n digter en joernalis wat werk in die TV-bedryf. Haar debuutbundel Fotostaatmasjien is onder andere met die Eugène Maraisprys vir poësie bekroon.

‘Ek het gesoek na gedigte wat ‘n wesenlike kern van gevoel ofwaarneming of mymering gehad het: ‘n moment van gravitasie, selfs net ‘n vae vonk in die agterte iewers; en die digter dan meer bewus hiervan probeer maak. Van daar af vat hulle self die pad.Ek dink die digters wat hier bymekaar is, word binne bundelverb and elk herkenbaar aan ‘n “merk”. Digterlike uitinge maak “etekenispatrone”. Dink aan ‘n vingerafdruk, dit word ‘n identifikasie van die outeur daarvan.’ (CPN) Charl-Pierre Naudé is ’n bekroonde digter en ook bekend as prosaskrywer, boek- en filmresensent en rubriekskrywer.

 

dis 2017 en almal dra chokers

(Elodi Troskie)

 

daar is meisies in my klas wat nog

nooit iemand gesoen het nie en daar is

meisies wat al kinders het en ek ken ouens

met sleeve tattoos en ander ouens wat te bang is

om gaatjies in hul ore te skiet en voor my sit

’n kringleier van die kerk en agter my

sit iemand wat haarself naweke ’n paaldanser

noem (omdat sy wil of omdat

sy moet – dit betaal darem haar huur)

en sy lyk altyd so gelukkig want dis 2017 en

almal dra chokers

alles is okay solank jy dit kan regkry om kuns te maak

uit ’n droe maandagoggend dis 2017

en as iemand oor ’n honderd jaar ’n foto

van ons moet sien sal hulle geen

idee he waarmee ons besig is nie

en ek wonder of hulle my instagram-foto

van ’n filterkoffie so romanties sal vind soos ek

oor ’n verbleikte foto uit die 1950’s voel

en of hulle net sal weet dat als okay is

want dis maandag en ek dra

my nuwe choker en sit langs

die ou met die spul tattoos en my oor brand want

ek het nog ’n gaatjie laat inskiet

*

Elodi Troskie is 19 jaar oud, maar het die siel van ’n 70-jarige

catlady. Sy is ’n student op Stellenbosch en hoop om binnekort

genoeg Frans te ken om haar lewenslange droom as redaktrise

van Vogue in Frankryk te kan bewaarheid. Verdere toekomsplanne

sluit in om in ’n dakwoonstel erens in die een of ander stad in te

trek en dit te versier volgens haar duisende Pinterest-boards. Sy

dink sy het al heeltemal te veel tyd gemors om gedigte te lees en

te skryf, maar die lewe sou so stil wees daarsonder.

**

’n nag ontwrig

(Marcel Spaumer)

 

gisteraand sewe gelyktydige

aanvalle noord van my oos van my jy

het my eerste gesoen

 

vyftien minute se doodskote

 

omdat ek jou die minste verwag het

die knal: jou hand in myne

jou oe jaag my lyf se inwoners na skuilplek-soek.

 

’n noodtoestand deur die kop gewek hier teen my

bors ’n handgranaat hartklop

in die donker my ribbes tralie

oop toe oop.

 

la ville de l’amour is jy nie.

lyfskoot kopskoot doodskoot

oral bloeiselreen skrapnel

 

die Eiffel staan.

 

*

Marcel Spaumer is gebore in Sandton, maar trek die land vol

saam met ’n nomadiese moeder en sy tweelingbroer. Nou noem

hy Kaapstad sy huis, waar hy tans werk as ’n storie-ontwikkelaar

en tekskoordineerder vir die kykNET- en kykNET & Kie-sepie

Suidooster. Hy het onlangs sy meestersgraad in Afrikaans en

Nederlands aan die Noordwes-Universiteit voltooi.

**

Nuwe publikasie: oop sirkel (De Waal Venter)

Thursday, August 31st, 2017

Omslag

Oop sirkel

De Waal Venter

Oop sirkel deur De Waal Venter bevat opwindende gedigte met ongewone benaderings wat op mekaar inspeel in nie minder as agt afdelings nie. Dit sluit ook ‘n groepie prosagedigte in. Die titel “Oop sirkel” is gemotiveer deur verskeie aspekte van die gedigte in die bundel. ’n Hele paar gedigte het te doen met geboorte, groei en kindertyd. Dit is die begin van ’n lewensiklus waarvan verskillende stadia in ander gedigte beskryf word. En hierdie siklus of “kring” is “oop” in die sin dat die leser op enige punt daarvan toegang kan kry. ’n Sirkel het geen punt wat as “voor” of “agter” beskryf kan word nie. Enige punt op ’n sirkel het presies dieselfde status as enige ander punt.

In die gedig “Ontwyking van die voorskrifte van mens se ouers” word daar gepraat van hoe die ontstaan van die spreker in die gedig “beplan” word. Die gedig dui dus op ’n tyd nog voor die spreker gebore is.

“Oor die volgende ses dae

is daar heelwat modelle oorweeg,

almal vroom, sterk, slim en deugdelik;

op die sewende dag het hulle nie beplan nie –

dit was sabbat.”

Biografiese inligting:

De Waal Venter het benewens poësie, ook jeugboeke, kinderboeke, radiodramas, ’n film-draaiboek, kortverhale, verhoogstukke en TV-reekse geskryf, asook musiek-lirieke. Vorige publikasies: Kiem; Pols en Klawer (saam met DPM Botes en Menno Stenvert). Hy vertaal gereeld gedigte van o.a. die Nobelpryswenner Tomas Tranströmer uit Sweeds en van Pablo Neruda uit Spaans. Hy vind vertaling verrykend en bevrugtend vir sy eie werk. Hy is ook ‘n essayis wat maandeliks literêre essays op Versindaba plaas. Venter het ‘n wye belangstelling wat letterkunde, natuurkunde, sport, politiek, taalwetenskap en biologiese en ander vertakkinge van die wetenskap en tegnologie insluit. Venter het verskeie beroepe in sy lang loopbaan beoefen: joernalis, reklameskrywer, radio-aanbieder en stadsraadslid. Hy skryf tans voltyds en woon aan die Wes-Rand.  [Naledi, 2017. R 175.00 Sagteband • 112 p, ISBN: 978-0-928316-73-5]

.

Nini Bennett. Die keisers van die yswoestyn.

Sunday, August 20th, 2017

 

1.

Magellanic Penguin

Neither clown nor child nor black

nor white but verticle

and a questioning innocence

dressed in night and snow:

The mother smiles at the sailor,

the fisherman at the astronaunt,

but the child child does not smile

when he looks at the bird child,

and from the disorderly ocean

the immaculate passenger

emerges in snowy mourning.

I was without doubt the child bird

there in the cold archipelagoes

when it looked at me with its eyes,

with its ancient ocean eyes:

it had neither arms nor wings

but hard little oars

on its sides:

it was as old as the salt;

the age of moving water,

and it looked at me from its age:

since then I know I do not exist;

I am a worm in the sand.

The reasons for my respect

remained in the sand:

the religious bird

did not need to fly,

did not need to sing,

and through its form was visible

its wild soul bled salt:

as if a vein from the bitter sea

had been broken.

Penguin, static traveler,

deliberate priest of the cold,

I salute your vertical salt

and envy your plumed pride.

(Pablo Neruda)

*

Neruda was waarskynlik goed bekend met die Magellaanse pikkewyn, ’n Suid-Amerikaanse pikkewynspesie wat voorkom aan die kuslyn van Argentinië, Chile en die Falkland-eilande.

‘Ernstige’ poësie oor pikkewyne is skaars; aan die ander kant bestaan daar ’n magdom kleuterrympies oor dié magiese seevoël wat nie kan vlieg nie. In ’n sekere sin kan ’n mens dit verstaan: op die oog af vertoon pikkewyne speels en koddig en is die diere omgeef met ’n aura van onskuld en fantasie; naïwiteit selfs. Tog is pikkewyne is ook bekend as simboliese draers van oorlewing, herlewing en vernuwing; ewolusie; liminaliteit; beskerming; sosiologiese struktuur en behoud; lojaliteit en onkonvensionaliteit.

Liefhebbers van poësie en ekoliteratuur sal beslis inspirasie put uit die televisiereekse Planet Earth 1 (2006), Frozen Planet (2011) en Planet Earth 2 (2016), ’n kragtoer waarin die aarde se vername ekosisteme in ultra hoë definisie verfilm is. Laasgenoemde minireekse spog met ’n IMDb-gradering van 9.3 / 10.  Alhoewel die produksies enkele brandpunte binne die ekologiese wêreldagenda aanspreek, is dit dokumentêre reekse wat nie die liriese inboet ter wille van ’n saakliker wetenskaplike beskouing nie – dit is films waarvan die inhoud lank ná die kyk daarvan steeds op die silwerdoek van die verbeelding bly uitspeel.

2.

Die keisers van die yswoestyn

Dan begin die uitmars van die keisers, ’n mankolieke parade terug na die plek van ons geboorte. So leef ons al vir duisende generasies: die plek van ontmoeting is ook óns broeigrond, ’n honderd myl land-inwaarts, weg van die predatore wat in die seewaters skuil. In die suiderland lewe ons, ’n kennis sonder wete, ’n instink sonder begrip. Dit is hier waar poolreisigers omkom en sterfkennis opdoen.

Miljoene jare gelede het ’n onervare skepper die vastelande geskuif en opgebreek; die land het gekraak in reuse fragmente van tektone en ys. Van die plate en ysskotse het weggeskeur en breuke in die aardkors gelaat, aswolke van rook en ys smeulend bo vulkaankeëls en -kraters. Die aarde gee geboorte aan haarself, sy spuug water en vuur en ysberge breek weg van die bevrore see. Die yswoestyn is bitter en ongenaakbaar en die koue brand alles dood: slegs die meesters van oorlewing – smele, kristalwiere en pêrelkruid – kan op die ysskilde oorleef. Die fumerole vlam, ’n egeïese blou asof die sneeuskaduwees hulself aan die brand steek. Gletsers kruip stadig oor die ysdekke see toe en die sneeu val sonder ophou, flikker in strooilig oor die landskap terwyl die wind fluit teen die rotse, die rotse se nerwe skaaf tot alles verdwyn in ’n eindelose wit, gestroop van diepte, vorm, vlak of kleur. In die somermaande spog die rotse met die weelde van antieke mos.

As die wind nie waai nie, verbeel ek my dat ons ondergletserse mere en lawavloei kan hoor borrel. Soms is dit stil, en luister ons bloot na die rotse se skerwende stilte. Die berge is geseën met fossielvuur, olie, steenkool en aardgasvelde. Daarom vind ek dit ironies as die mense na die suiderland as ‘godverlate’ verwys – hier brand die gees van ’n godheid soos ’n helder wit vlam en is oorlewing bruut: die onmoontlikheid van lewe word herbevestig met elke generasie keisers word gebore word ten spyte van die geweld van die wind en weer. Want die tydloosheid van die glasiale tyd leef in ons: hiér is ons hartland.

Meimaand kondig die mees dramatiese seisoenswisseling op die planeet aan, die koudste en donkerste winter op aarde as die son sy gesig wegkeer.

Ons antieke verhouding van teerheid, skeiding en hereniging het begin toe jy my raakgesien het tussen die duisende ander. Jy het regoor my kom staan en jou kop gewieg in ’n onhoorbare serenade. By tye het jy soos ’n standbeeld geposeer, snawel in die lug met jou ooglede half toe, maar ek kon die lig ondeund in jou oë sien skreef. Koudliewend is ons, en maatgetrou: een liefde vir altyd. Tot die dood van ’n kuiken ons weë noodlottig skei.

Die mane het gekom en gegaan en vroeg in Junie het ek die eier op my voete uitgebroei. O, die wonder, die trots, want as die keisers van die yswoestyn het ons net een kans op lewe: één eier. Die mees angswekkende oomblik in die suiderland is die omruil van die eier tussen die moeder en die vader. Die liefde kan in ’n oogwink sterf as dit wegrol op die ys, oopkraak en swart verkleur soos die klip van die dood.

Ek moes teruggaan see toe om vis te vang vir die kleinding, maar alles het sonder voorvalle verloop; die eier nou veilig in jou broeisak geberg. Die vaders, die broederskap van keisers, bly agter.

Ek en my susters val in gelid val en begin aanstryk. Die pad is lank. Die kameraderie op die broeigrond, die vaders wat die eiers verder moet uitbroei, is een organisme van behoud, hitte en lewe. Juliemaand tref die ergste koue die suiderland as die temperature daal tot onder tagtig grade vriespunt en die wind snyp teen ’n honderd myl ’n uur. Maar jy is ’n alfa: die swakker voëls vertou op jou. Biddend soos pelgrims en rug-aan-rug met net die lyfdun leefhitte van dié rondom jou vorm julle ’n ondeurdringbare offensief teen die koue. Wagtend, of is dit die leegheid van verwagting..? Sommige van my susters gaan nie terugkeer nie; omkom van honger of uitputting langs die pad of perdalks die prooi van ’n predatoor word – dit is die lotgevalle wat enige een van ons kan tref. As ’n moeder sterf, is dit ’n dubbele sterwe, want die kuikens kan nie oorleef sonder die eerste volwaardige maaltyd – silwervis of planktonkrefies – wat die moeders hulle kropgekluif gaan voer nie.

In die suiderland is die wet van die lewe suiwer, dit is lewe of sterwe, niks onnatuurlik of kunsmatig tussen-in nie. Daar word nie teen swakker voëls gediskrimineer nie; hulle sterf met ’n nederige oorgawe aan die skepping, gaan lê en wag tot die dieper slaap hulle oorval en die gees verdwyn in die oneindigheid van materie. Dit is die mens wat in opstand kom teen die dood, dit vrees met sy arrogante aannames van ewigleef. Na alle waarskynlikheid vermoed diere meer van die dood as mense. Mense wat so graag die aarde se relieke versamel en bereid is om ver te reis of duur te betaal daarvoor: Himalaja-sout uit Pakistan, die heilige haliet of steensout, die pienk kristal wat die onsigbare kan reinig; seewater uit die suiderland, voëlvere, skulpe, grond…die relieke van die aarde is die draers van genesing en lewe maar die aarde eien haarself geen relieke toe nie. Materie sterf nie, en of dit kreng of kompos is, die kouevuur bly een van entropie. Materie verander bloot van gedaante, en lewe is die omdigting van ánder lewe.

Die dae word weke, en al waarvan ek bewus is, is die monotone gewieg van my susters voor my. As ek moeg raak van loop, seil ek op my maag verder. Soos die ys begin smelt, gaan my kragte ook vinniger taan, al klop die hartjie in die eier sterker by die dag. Maar ek beur voort met die wete dat jy op my koms wag; dat jy jaloers oor ons eier waak. In my geestesoog kan sien hoe jy na die wind hap om yswater te drink. Jy kan vir vier maande, of op die uiterste honderd-vyf-en-twintig dae sonder kos oorleef.

Ek kyk na die hipnotiese gang van my susters en begin te doom. In my oergeheue onthou ek: dit raak nou somer in die Noorderland.

Maar die somer is kort, net ’n fuga van die trekvoëls. Die woud haal asem; kruisbekke en neutkrakers maak nes en beitel sade uit die dennebolle, en kort voor lank is die bome gevul met gevleueldes van verskillende kleure en groottes. Voëls sing die woud se longe oop.  Herte en linkse verskyn tussen die stamme, en eekhorings ontwaak in hulle slaapgate, toegedraai in hulle liggaamshitte: die lang winter is verby. Moese trap met hulle steltagtige bene die ys los en wolpoothase wip dankbaar nader om aan die struikgewasse te knabbel.

In die yswoestyn in die verre noorde kruip ysbere, kariboes en lemmings uit hulle skuilings vanuit die warm, geheime binnelewe van die onderste laag sneeu, die pukak. Elke gemeenskap het sy tricksters en outsiders, en die poolvos verander slu van jas: die spierwit pels raak nou donkerbruin. In die agtergrond is die immer sluimerende gevaar, die gryswolwe, en die muskusbeeste met die droewige bruin oë trek ’n kring om hulle kalwers wat onlangs onder die sneeu gebore is.

Die Noorderland is vol wonders. Arktiese lupien beur deur die ys en staan regop in helderblou blomme. Sterker as die doderyk is lupien, soos die liefde – ná tienduisend jaar se slaap onder die sneeu kan dié meerjarige kruid steeds ontkiem.

Ek skrik wakker uit my sluimering toe my voet teen ’n klip vashaak en ek amper my balans verloor. Ook net betyds, want ’n stormwind ontplof in die sneeu. As dit nou somer was, het die voëls gedisoriënteer grond toe geduik – en die mense, wat soms buite hulle navorsingsbasisse rondloop, sou soos slaapwandelaars in die witsig bly dwaal het, soekend na hulle koepelvormige tuistes waarvan die sneeu so maklik afgly.

Groot is my en my susters se verligting toe ons ná vele dae ’n kraak – ‘n lewenslyn in die ys – gewaar. Kortpad see toe.

Koorsagtig duik ons af in die skeur; ons vinne propeller ons lywe vorentoe en ons sweef deur ons tuiswaters. Diep onder in die marienewêreld lyk dit soos ’n séance; skyn ’n groen demplig en verander by tye in skakerings van blou, afhangend van die refraksies: turkoois, kobaltblou of lapis lazuli.

Ons vlieg stroombelyn met ’n moeitelose vlerkopswaai en vlerkafswaai, ons asem borrelend soos sterstof na bo.

Maar die seeluiperds weet ook van ons koms en ons het nie tyd om te verspeel nie: ons moet soveel moontlik eet want ons kuikens gaan binnekort uitbroei en ongeduldig wag met swaaiende koppe skril van die honger.

Ek slaag daarin om van my dodelike vyande te ontkom, maar van my susters is nie so gelukkig nie. Die kraak in die ys raak rooi van die bloed.

Dan daag einde Julie en ons moet terughaas kolonie toe. Met ’n ingebore kompas en toe oë val ons weer in gelid, ons mae vol seekos. Ek voel versterk, maar die kommer bly aan my knaag: ek wonder of die eier veilig is. Éintlik is ek te bang om myself af te vra of jy en ons kind nog leef. Die sneeu, nou sagte perkamentlig, sif eindeloos oor ons neer. En weer droom ek van die somer in die Noorderland.

Die yswildernis ontwaak, ’n boomlose haaivlakte wat plek maak vir moerasse en boslande met dwergbome vol oumansbaard, heide, en bessiedraende struike. Hoër op suid begin die passasies van die bome tot die bergland oorgaan in ’n woudgordel, soos katedrale van sneeu. Wilgers, seders, else, berkebome, lorke, sparre en silwerbome baai in ’n towerspel van smeltwater en lig. Fototrope is gode. Die vinnig smeltende ys wissel van kwiksilwer – die snaardun koue wat aan takke bly hang – tot die helder ysigheid van edelgesteentes, of die rilling van aaneengerygde sterlig.

Ek beur voort. En die dae sleur verby. Ek en my susters raak moeg en staan by tye eers stil om te rus; dan luister ons na die geveerde stilte, of kyk na die bevrore landskap met die groen ys vol alge, of die blou skynsel van oeroue ys. Teen dié tyd het jy reeds die helfte van jou liggaamsmassa verloor; leef jy op die genade van vetreserwes en hang jou swart en wit verekleed los om jou buik. Gelukkig is die kolonie is net enkele dagreise ver. Met hernude krag du ek voort: die kuiken kan nie veel langer sonder kos oorleef nie.

Die ys begin te smelt, die land kraak in ‘n reuse découpage en die yswoestyn raak broos en ontvanklik vir lewe.

Ek hoor die broederskap se gesnater van vreugde ’n myl ver – en jóu getrompetter – wat ek tussen ’n duisend ander sal herken.

Die spilpunt van my bestaan is ons kuiken wat nog geen geen spore getrap het nie, maar die gevoelsritme van loop leer ken het deur bo-op jou voete te staan; al het sy reeds ’n duisend treë gedans, het sy dit nog nooit op die ys gewaag nie. Ook het sy nog nooit die lewe buite die broeisak ervaar nie; sy is te jonk en dit is te koud daarvoor.

Sy herken my instinktief en druk haar kort, spits bek teen myne sodat ek haar kan voer. Die ruil van die kuiken tussen die vader en moeder vereis – soos in die geval van ‘n eier – konsentrasie, vaart en tegniek, en soms verloor onervare ouers hulle kleingoed. Nalatigheid is net ’n oogwink weg. Die oudste weemoed op aarde is die dood van ’n kind. In die ry voor my het ’n suster net sekondes té lank getalm om die kuiken oor te skuif na haar broeisak…

Nuuskierig en skuinskop skuifel ons nader. Die wees moedertjie kyk verslae hoe die ysnaalde neersif oor haar kuiken. Sy stamp met haar snawel aan die bevrore donslyf, maar dit is reeds dood. Eers het die ys sy eiers geëis: nou is die kuikens wat die ergste Julie-koue kon oorleef, aan die beurt.

Die droefheid skarnier uit haar bors: sy ween tot ook dít later wegsterf in sagte skaafgeluide en sy bly opkyk in die lug met nougeskreefde oë.

Maar die verlies maak van haar ’n gedugte vyand – en ’n grypdief. Oombliklik swaai sy om; klap met haar vinne na my en stamp my weg. Ek verloor amper my ewewig en flap verwoed terug, maar sy mik vir my oë met haar bajonet-bek.

My kamerade is gewoond aan hierdie gedrag; duld dit nie en my susters snel my te hulp met ’n gesketter en peitsende vinne om die kinderdief van my af te weer en ek druk my buik net betyds oor my kuiken. My vlugspiere pyn, maar my kind leef, al skree sy van die vrees.

Die aanvaller strompel weg, doof en blind van verdriet, doof en blind soos die sneeu om ons. Ek voel innig jammer vir haar, maar kan haar nie help nie – dit is te gevaarlik, want die drang na moederskap is allesverterend. Troos is immers net die ander gesig van treur, en empatie die verlengstuk van jou eie verdriet – die projeksies, verweer of nákennis van ou pyn.

Met my mollige lyf pantser ek die kleintjie teen die koue. Sy loer groot-oog uit die broeisak, en as die wind opsteek, trek sy kleinkoppie bo-op my voete met die skurfgeloopte swemvliese.

Die dae breek nou ligter. Dit is amper lente: jóú beurt om see toe te gaan om te gaan visvang vir ons kuiken.

Ek kyk hoe jy wegstap. Jy is jonk en fier en daar is krag in jou stap; jy veer jou liggaamsgewig van links na regs. En as jy terugkom, keer ons saam terug see toe, dan maak die somer ons kuiken verder groot. Want hier is ons terra incognita, ons enigste paradys met die bevrore ondergrond waar die Jeti se voetspore wyd en diep lê. Dalk was ons maar altyd hier, die keisers van die yswoestyn soos tydsreisigers van die ewigheid.

Verwysings

https://www.poemhunter.com/poem/magellanic-penguin/

http://www.whats-your-sign.com/symbolic-penguin-facts.html