Versindaba
~ ‘n Kollektiewe weblog vir die Afrikaanse digkuns ~

1

Een van die mooiste omslagontwerpe is seer sekerlik die op Johann Lodewyk Marais se Diorama. Ek onthou toe ek destyds my eerste bundel voorgelê het vir publikasie het ek ewe kordaat genoem dat ek graag ’n Keith Alexander-skildery voorop wou hê.  Maar Nichol & kie was slim genoeg om op die kaartontwerp te besluit.

Diorama spog met ’n swoele oerwoudstoneel met ’n bruisende waterval en in die helderste kleure. Poster-agtig mooi. Sommige mense kan dit as kitsch afmaak, maar vir my is dit ’n koloniale landskapskildery wat bo ’n kaggel hoort; ’n Edeniese aanklag teen die mensdom.

Wie onthou nog uit hul studiejare daardie klein geel Duitse boekies? Was dit van Reclam Verlag? Piepklein en in sulke helder kerriegeel omslae. Voorts was daar ook die kartonbuiteblaaie van die ander Duitse tekste met sulke lyntekeninge op.

In Afrikaans dink ek was die voorbladontwerp nog altyd ’n tipe van ’n lokmiddel om die koper (en hopelik leser) aan te spoor. Met die klassieke kortverhaalreeks van Human & Rousseau word hiervan wegbeweeg en is die voorblaaie, byna nes Eybers se digbundels al die jare, gestroop van enige ontwerp.

Gaan dit om die inhoud? Die naam van die skrywer? Of moet uitgewers mense lok met voorbladontwerpe? En hoekom was ons al die jare nog so sku vir slapbandboeke? Romans in sierlike blink harde omslae met foto’s en kunstige ontwerpe. Mense koop immers met die oog.

J P Smuts se Burgerband was altyd vir my een van die boeke met die onooglikste voorblaaie. Voorop, ‘n man met ‘n geweer wat skiet na flappende oop boeke. Hoekom dan tog? Mooi voorblaaie was daar tog vele: die skelet op Die anatomie van melancholie, die ontwerpe van Agaat en Die sneeuslaper of Die hemel help ons. Te veel om op te noem. En die gewaagdste? Onthou jy nog As die nood hoog is?

Ek wil ook nog die interessante gesprek ondersoek tussen die omslae van Carol Anne Duffy se Rapture en Joan Hambidge se Vuurwiel. Die leë beddens. Die lakens. Die tematiese ooreenkomste.

Ewe interessant is die keuse van omslag vir die Engelse vertaling van ‘n roman. Watter nuwe “betekenisse” word geaktiveer? Hoe word die keuses gemaak met die oog op ‘n buitelandse mark? Triomf met sy miniatuurskildery teenoor die Bagdad Café-agtige helder voorblad van die Amerikaanse uitgawe. Nogal ‘n heel opwindende tekstuele speletjie wat mens kan speel met omslae en hoe hulle met elke herdruk verander.

 

Dan is daar ook die omslae van Julia Kristeva se vroeëre akademiese boeke. Lesers van Kristeva se werk het deur die jare gewoond geraak aan die jong meisie met die vasgebinde hare en die skerp, skraal gesig. Op latere boeke is die senior Kristeva in pakkie (seker Chanel?) en met gestyfde hare.

 

2

Ek lees in ‘n onderhoud met Spivak (Public Culture 13(1), 2001) in antwoord op die vraag oor haar eie ervaring as vertaler: Toe sy in 1967 haar toets vir haar bestuurslisensie moes aflê, het sy filosofies gewonder oor die antwoorde op haar vrae. Volgens haar het sy gefaal in ‘n lae-vlak epistemiese vertaling wat die Iowa Motorlisensiedepartement aan haar gestel het, maar kon as jong akademikus wel Derrida se Of grammatology vertaal. Spivak gebruik hierdie voorbeeld om aan te toon dat alle leeswerk eintlik ‘n vorm van vertaling is. Probeer en tref.

Mens kan jou net die filosofiese kammagesprek tussen Mr Cop en die jong Indiese intellektueel voorstel; die filosofiese gesprekke oor die nut van driepuntdraaie en die epistemologie van die blindekol.

  

Fotobeeld

Lees gedigte deur Melanie Grobler

Album 1, 2, 3

 

 

 

Kopiereg © 2011 Melanie Grobler  (Privaatversameling)

Geen foto’s hier op Fotobeeld/versindaba.co.za mag sonder verlof van die digter gereproduseer of in enige vorm of deur enige elektroniese of meganiese middel weergegee word nie, hetsy deur fotokopieëring of enige ander stelsel vir inligtingsbewaring of verspreiding nie.

 

Die lewe is bepaald nie ’n lied nie, al het jy voor in die paddakoor gesing. Nou die dag toe ek my foto-albums onder uit die boekrak haal, spring dié gedagte my so letterlik in die oog dat ek my skoon in ’n hoofpyn inskrik.

“Spring” is nie eintlik die aangewese werkwoord nie. Daar agter in die nou ontblote hoekie van die stowwerige boekrak sit ’n padda doodstil, oftewel die mummie van ’n padda, oftewel ’n uitgedroogde paddalyk, met die een handjie so in die lug. Dis of hy met sy laaste kragte ’n hulpbehoewende armpie uitgesteek het.

Natuurlik is ek gewond tot in die agterkamertjies van my gewete. Dis my skuld dat die padda so aaklig aan sy einde gekom het: vasgekeer, verhonger, verdors, verdor, die hele verskriklike lot. Ek moes sy hulpkwake gehoor het. Ek moes meer gereeld daar agter my foto-albums skoongemaak het. Ek moes my paddavriend gemis het.

Ons was vrinne, as dit nou dieselfde padda is wat laas somer so gereeld by die deur ingehop het. Soms het hy homself ingenooi by die Franse deure op die agterstoep. Hulle staan altyd oop. Ek sal nog so gemesmeriseerd na die rekenaarskerm staar, dan vang ek uit die hoek van my oog ’n hoppende iets op die plankvloer. Dis Plonsie, soos ek hom gedoop het, wat kom kuier. Hy’t nie veel erg aan my nabye teenwoordigheid gehad nie – as ek van aangesig tot aangesig ’n bietjie wou gesels, het hy ontsteld weggehop. Dalk ’n groot aanhanger van Kahlil Gibran se “let there be spaces in your togetherness”.

Meer dikwels het Plonsie deur die oop badkamerdeur binnegekom. As die deur toe was, het hy geklop: plop, plop, plop. (Ek het hom nooit gesoen nie, helaas.) In die badkamer het hy reguit na Kattebol se waterbak gehop en met ’n taamlike gesukkel ingespring. Kattebol se waterbak was nie jou gewone troeteldier-waterbak nie, want g’n kat van sypaadjie-stand drink uit so iets nie. Jy spring óf in die bad en lek die druppels van die lekkende kraan op óf jy lek in modderige waterpoele buite óf jy spring op die voëlbak en gee verskeie voëls hartaanvalle. ’n Kompromis tussen my en Kattebol was ’n groot blou emaljebeker met ’n tuit wat altyd vol water onder die wasbak in die badkamer gestaan het.

Staan ek die oggend op en die water in die beker is slymerig, weet ek Plonsie het gebad. Lê die rottangmandjie met die gebruikte snesies op sy sy, weet ek Plonsie het misgespring. Skrik ek vervaard in die nag wakker van vreemde geluide in die badkamer, sukkel Plonsie sy padda-alie af om uit die gladde beker te kom.

Ek het hom gereeld na die dammetjie net so ’n paar hoppies van die agterdeure geneem. Myns insiens was en is dit steeds ’n heel aangename dammetjie. Dit het vastrapplek vir inspring en uitklim (ek beween die vele paddas wat in damme en fonteintjies spring en nooit weer kan uitkom nie), klam, groen varings en wuiwende palms, oulike Australiese viooltjies, murmelende water en ’n kabouter uit die blaaie van Wil Huygen en Rien Poortvliet se kabouterboek. Maar wat weet ek, aardgebonde tweebeen wat net deur longe asemhaal, wat kwalifiseer as aangenaam vir ’n padda van die klas van Plonsie.

Noudat ek terugdink, onthou ek dat ek maande gelede ’n paddagekwaak in die omgewing van die kombuis gehoor het. Ek het oral rondgesoek. Agter die yskas en agter die kastrolle en menigte kombuisgoed op die oop rakke van die kombuistoonbank. Ek het die swaar ou geel-en-groen GEC-emaljestoof weggesleep, die boks met die herwinningsgoed uitgepak. Maar g’n spoor van ’n padda wat kwaak of nie kwaak nie.

My gewete gesel my: Hóékom het jy nie agter die foto-albums op die boekrak in die sitkamer gaan soek nie! Plonsie het hom hees gekwaak vir jou, tot sy laaste padda-asemtjie toe.

Maar Plonsie, rêrig, hoekom moes jy jou dáár inwurm, van alle plekke? As jy geleerdheid daar tussen die boeke gesoek het, waarom nie my bedkassie nie, waar stapels boeke in die oop lug toring? Ek sou tot die blaaie vir jou omgeblaai en gedigte voorgelees het.

Plonsie, gewese slymerige vriendjie, jy is nog aldag in my gedagtes, want jy sit hier op my lessenaar by die kat, die verkleurmannetjie, die drie geitjies, die teddies met die verbande, die reisende donkie, die glimlaggende skaap, die stout seuntjie wat albei hande verloor het, die vrolike feëtjies (hulle kan ook engele wees), die meisie met die rooi mus en die hangende teddies van die kerk se Kersbasaar. Jy is in goeie geselskap.

En noudat ek mooi kyk, dalk sê jou handjie nie “Help my!” nie, maar “Tot siens en vaarwel ek moet gaan.”

Só, saam met Plonsie die padda, wuif ek tot siens met hierdie blog.

 

Fotobeeld

Lees gedigte deur Jelleke Wierenga

Album 1, 2, 3

 

 

 

 

 

 

Terug na Album 1

 

Kopiereg © 2011 Jelleke Wierenga  (Privaatversameling)

Geen foto’s hier op Fotobeeld/versindaba.co.za mag sonder verlof van die digter gereproduseer of in enige vorm of deur enige elektroniese of meganiese middel weergegee word nie, hetsy deur fotokopieëring of enige ander stelsel vir inligtingsbewaring of verspreiding nie.

 

 

Fotobeeld

Lees gedigte deur Marlise Joubert 

Album 1, 2, 3, 4

 

 

 

 

 

 

Fotobeeld

Lees gedigte deur Marlise Joubert

Album 1, 2, 3, 4

 

 

 

 

Stilet is die amptelike lyfblad van die Afrikaanse Letterkundevereniging (ALV). Die tydskrif word geheel gewy aan die wetenskaplike studie van die Afrikaanse literatuur in die vorm van navorsingsartikels, literêre analises, kommentaar oor aktuele literêre vraagstukke en ALV-kongresreferate.
Stilet verskyn twee keer per jaar.

Eindredaksie
Redakteur: Prof. HP van Coller (Universiteit van die Vrystaat)
Subredakteur: Prof. BJ Odendaal (Universiteit van die Vrystaat)

Bestellings & Korrespondensie
Dr. MP Human
p/a Departement Afrikaans
Universiteit van Johannesburg
Aucklandparkkampus
Posbus 524
Aucklandpark
2006

E-pos: thysh@uj.ac.za

Subskripsiegeld
R50 per uitgawe (plaaslik)
R100 per jaar (twee uitgawes - plaaslik)
R150 per jaar (oorsee)

 

Nuutste uitgawes

 

Stilet nr 22(1), Maart 2010

Johann Lodewyk Marais: Geskiedenis en literatuur in N.P. van Wyk Louw se Germanicus  (p 1-14)

Marni Viviers: ruimte, identiteit en representasie in george Weideman se ’n Staning onder sterre (p 62-80)

 

 

Stilet nr 22(2), september 2010

Heilna du Plooy: Narratiwiteit in liriese verse (p 1-35)

Heilna du Plooy: Veelvlakkig vertel: Narratiewe strukture en tegnieke in kleur kom nooit alleen nie (p36-62)

Bernard Odendaal & Hennie van Coller: Die liriese intrige in Antjie krog se Lady Anne (63-88)

Marlies Taljard: “terugskeur uit die dood”: narratief en poësie in Antjie Krog se bundel kleur kom nooit alleen nie (p 89-110)

Adéle Nel: Ruimtelike konfigurasies as narratiewe tegniek in Danie Marais se In die buitenste ruimte (p144-168)

Hein Viljoen: Groot avonture in die (onlangse) Afrikaanse poësie

 

Stilet XXI:2 September 2009

INHOUDSOPGAWE

Hennie van Coller en Bernard Odendaal: Inleidende opmerkings

Heilna du Plooy: Die argeologie van die teken: Taal en diskoers in Niggie en Die boek van toeval en toeverlaat van Ingrid Winterbach

Hennie van Coller en Cilliers van den Berg: Trauma, verlies en die semiotiese bewussyn in Karoliena Ferreira en Niggie van Ingrid Winterbach

Andries Visagie: Horrelpoot (2006) van Eben Venter: ‘n Verkenning van die grense tussen utopie en distopie

Louise Viljoen: Die dagboek as narratiewe strategie in Marlene van Niekerk se Agaat

Franci Greyling: Avontuur: ‘n Praktykgebaseerde verkenning van intermedialiteit en materialiteit in ‘n boekprojek

Bernard Odendaal:Narratiewe elemente in Danie Marais se debuutbundel in die buitenste ruimte (2006)

H.P. Grebe: Aantekeninge by die vertaling van Bordewijk se Bint - Onder ‘n tug van staal

F.I.J. van Rensburg: Van Wyk Louw en die Nederlande                

Susan Meyer: Ver van die huis, maar naby die grond: die rol van die natuur ten opsigte van krisishantering in die vreemde in Stiltetyd (Marita van der Vyver) en Sabbatsreis (Annelie Botes)

Lys van keurders 2009                                       

Voorskrifte aan skrywers                                               

STILUS

Intekening op Stilet

 Publikasies vervolg… (2)                                                                       Terug na 1 (nuwe bundels)

 

 

Braille-briewe 

M.M. Walters

M.M. Walters het bekendheid verwerf as satiriese digter. In hierdie bundel lewer hy in die styl van die Romeinse digter Juvenalis skerp kritiek in die vorm van briewe. Benewens die briewe aan “die Groot Onbekende”, aan Lucifer en aan die ou gode, is daar ook briewe aan historiese figure soos Arnoldus Pannevis, die Heilige Augustinus en Johannes Calvyn en tipiese figure van ons tyd, soos die emigrante, die nuwe “geleerdes” en die opkomende maghebbers : Die mistastinge van die kerk en kerkleiers in die verlede, goeie bedoelings wat nie gerealiseer het nie, en magshonger in ons tyd word op genadelose wyse blootgelê. Tog moet die leser in die kritiek ook die versugtinge na ‘n beter wêreld raaksien, die wanhoop oor die verval as gevolg van politieke wanbestuur in die brief aan “Bartholomeus, die Seevaarder” en die besef van die onafwendbaarheid van verandering in die brief oor die “Ou Gode”:  

Die suidelike horing van sy land wat ver

uitsteek, omspoel word deur warm strome,

 waar berge, vangnet van klam winde,

 blink watervalle maak wat pêrel,

 stort in groen valleie diep en vrugbaar, sy land

 sou ys word, ongenaakbaar hard en dood.

Braille-briewe is Walters se negende digbundel. Walters was hoogleraar in Afrikaans aan die Universiteit van Kaapstad en woon op Simonstad en is ‘n bekende in literêre kringe en hierdie bundel behoort belangstelling uit te lok by die fynproewer en diegene wat belangstel in kritiek op die huidige Suid-Afrikaanse politieke bestel. (Protea Boekhuis,  2011, R140, ISBN: 978-1-86919-420-8; 60p)

 

 

As die woorde begin droom    

‘n Keur uit die gedigte van Wilhelm Knobel

Saamgestel deur Johann de Lange

As die woorde begin droom, is ‘n versamelbundel van die gedigte deur Wilhelm Knobel. Die bundel is saamgestel uit gedigte wat verskyn het in Knobel se bundels Bloedsteen (H&R 1966), Mure van mos (H&R 1970), en Nagelate gedigte (Perskor 1976).  Tot dusver ongepubliseerde gedigte wat uit Knobel se eie versamelings onttrek is, is ook hierby ingesluit. Die laaste deel van die bundel bestaan uit Translations/Vertalings.  Hierin verskyn 7 gedigte van Supervielle wat deur Knobel uit Frans vertaal is in Afrikaans. Talle Engelse vertalings deur die digter self, asook deur Charl JF Cilliers, Tony Ullyat en Deon Knobel is ingesluit.  

Wilhelm Knobel, is gebore op 26 Oktober 1935 en sterf op 4 Januarie 1974, op die jeugdige ouderdom van 38 jaar. Die landdros bevind as oorsaak van sy dood die massiewe dosisse middels wat toegedien is om die hiper-akute maniese aanval van Bipolêre Stoornis te beheer. Knobel het ‘n belangrike rol gespeel in die kultuurlewe van die studente-gemeenskap en dien op die redaksies van Prisma en Die Matie. Sy mees produktiewe jare as digter ervaar hy van 1964 tot 1970 in Pretoria waar hy stigterslid is van die Pretoria Digtersgroep, Meer as 140 gedigte verskyn in 40 afsonderlike letterkundige tydskrifte van die era, insluitend Kruispunt (Brugge) en Yang Cahier (Gent) uit België.

Oor Knobel se ouevre het Marius Crous in ’n referaat in 2010 onder andere die volgende genoem:  ”In haar bespreking van hierdie bundel wys Louise Viljoen op Wilhelm Knobel se posisie binne die kanon en skryf sy soos volg: “Dit is belangrik om sy posisie tussen die ander skrywers van Sestig in kaart te bring” want volgens haar is daar by Knobel, net soos by die ander Sestigers, ” ‘n worsteling met die spanning tussen tradisie en vernuwing”. Interessant noem Viljoen ook wat sy as “voorwerk” by Knobel bestempel, sy inter-tekstuele gesprekke met Breytenbach, die Katolieke mistiek wat later by Cussons sou voorkom, asook sy siektegeskiedenis wat gevolg sou word deur ‘n bundel soos Komas uit ‘n bamboesstok. Knobel se poësie lees myns insiens soos een lang vergestalting van wat Johannes van die Kruis “die donker nag van die siel” noem. Dit word ‘n inkantatiewe meditasie, ‘n byna New Age vermenging van Katolisisme, Calvinisme en ‘n Zen-geïnspireerde inkeer op die self en ‘n luister na die stilte.” (Uit: Referaat gelewer by Versindaba 2010, Stellenbosch)

“… die werk (is) vol verskriklike selfinsig, van nugtere aanskoue van ‘n koue noodlot - en terselfdertyd vol lewensliefde en openbaring. En volgehoue. Hy het as digter waarlik nie sy eie doodsgang versaak nie.” - Petra Muller, ‘n oorsig van Knobel se werk, 2005.  (Belmonte Uitgewers, 2011, Prys volg later.)

 

 

Duskant die donker/Before it darkens 

Cas Vos,  vertalings in Engels deur Leon de Kock

Cas Vos het hom met sy vorige bundels reeds gevestig as digter van liefdespoësie. In Duskant die donker/Before it darkens, sy sesde bundel, is dit nie net die tema van die liefde nie, maar hy betrek ook kunstenaars, kunswerke, die antieke geskiedenis, die mitologie, die erotiek, en musiek. Teenoor die magte van stilte en dood, stel hy dié van klank, van taal, musiek. Dit is ‘n keur uit Cas se gedigte, met heelwat nuwe verse. Die uniekheid van die bundel lê daarin dat Cas se gedigte deur Leon de Kock in Engels vertaal, of in sekere gevalle “omdig”.  

Cas Vos se gedigte word gevoed uit die antieke wêreld, die religieuse sowel as die mitologiese, maar reik terselfdertyd ook uit na die moderne. tóg soek die digter nuwe verbande, knoop gesprekke aan met ander tye, ander tekste, ander kunsvorme. Die gedig is palimpses waar ander tekste, ander tye, immer deurskemer, waar niks afgeslote en finaal is nie.

In die inleiding tot hierdie bundel skryf Johann de Lange onder meer: “Vos skryf ‘n afgeronde, klassieke soort vers met tradisionele bindingsmiddele soos rym en ritme. Hy is ‘n belese digter en deel van die plesier van sy poësie is die ontplooiing en ontdekking van die diggeweefde intertekstuele tekstuur van sy verse. Hy betrek kunstenaars, kunswerke, die antieke geskiedenis, die mitologie, die erotiek, en musiek. Teenoor die magte van stilte en dood, stel hy dié van klank, van taal, en van musiek.”  (Protea Boekhuis, 2011, ISBN: 978-1-86919-412-3, p. 128, R150.00, 2011)

 

 

Wanpraktyk

Andries Samuel

Die gedigte in Andries Samuel se debuutbundel bevat dikwels verwysings na argitektuur: die ontwerp van geboue en die konkrete bouwerk wat daarop volg. Dit bepaal die struktuur en eerste vlak van die gedigte, maar word ook herlei tot die mens en die self as die “bouwerk” en die gedig as die vorm (argitektuur) waarbinne die “mens/self” gestalte kry. Die weerloosheid van menswees, die blootstelling aan ruwe emosionele werklikhede en die mens se poging om hom teen hierdie aanslae te verweer, word ondersoek.

Andries Samuel het grootgeword in die Vrystaat waar hy verskeie pryse vir kreatiewe skryfwerk as hoërskoolleerling aan Grey Kollege gewen het. Hy verwerf ‘n BA Argitektuur-graad en ‘n B.Arch nagraads aan die Universiteit van Kaapstad. Tussen grade werk hy in Tel Aviv en New York. Sy werk het verskyn op Litnet en in New Contrast. Benewens sy beroep as argitek werk hy ook deeltyds as skrywer en vertaler. (Human & Rousseau, ISBN: 9780798152822, R 145.00, 80pp. 2011)

 

 

Die beginsel van stof 

Breyten Breytenbach

Breyten Breytenbach se nuwe bundel is in ‘n sekere sin ‘n terugskouing op die lewe en die digkuns van die digter en het sterk outobiografiese elemente. Die tema van verganklikheid en oud-word loop sentraal, en daarmee saam die wisseling van plek en landskap. Die deernis en empatie met die mens en sy vreemde lewensverlope is aangrypend. Nog selde by hierdie digter het die landskap so ‘n primêre en so ‘n verhelderende rol gespeel as in hierdie bundel.

Eerlike en ongesmukte poësie, kompleks én eenvoudig. By uitnemendheid ‘n “wóórd”-bundel, een wat die taal self bemagtig. Hierdie nuwe bundel is werklik een van Breytenbach se sterkste bundels nog - ryk, aangrypend, wonderbaarlik, ‘n testament vir Afrikaans.

Breyten Breytenbach woon al dekades lank in Parys, Frankryk en is ook ‘n bekende skilder. Sy poësie en prosa het in verskeie tale verskyn, maar sy werk is veral bekend in Suid-Afrika, Frankryk, Nederland, Engeland, Amerika. Hy het twee keer die Hertzogprys vir poësie ontvang - in 1999 en 2008.  Die windvanger  is bekroon met die Hertzogprys, WA Hofmeyr-prys, Universiteit Johannesburg-prys en Protea Poësieprys. En die Franse uitgawe van sy jongste digbundel, Oorblyfsel / Voice Over is bekroon met die Max Jacob prys (2009).  (Human & Rousseau, ISBN: 9780798152211, R 170.00, 184pp. 2011)

 

 

Onversadig   

T.T. Cloete

 

Onversadig verken opnuut verskeie hooftemas van Cloete se oeuvre, onder meer ‘n verwondering oor die natuur, en ‘n soeke na sintese tussen wetenskap, religieuse impulse en die grense van taal. Hy verwoord op tegnies vernuftige wyse die onvermoë van die mens om die misterie van die skepping en sy eie bestaan te deurgrond. Hy slaag daarin om iets van die wonder vas te vang, sonder om die enigma te reduseer tot ‘n eenduidige slotsom of “betekenis”. En dit doen hy in gestroopte, helder taal.

Daar is ook intieme verse oor vertwyfeling en die onlangse verlies van ‘n lewensmaat. In sy jongste bundel bou T.T. Cloete sy merkwaardige digterskap op treffende wyse uit. (Tafelberg, ISBN: 9780624049036, R 155.00, 152pp, 2011)

 

 

 

 

Visums by verstek 

Joan Hambidge

 

Hierdie keur uit die digter se reisverse lewer bewys van haar verstommend ruim verwysingswêreld en plaas die fokus op die mens as reisiger, uit eie wil én teen wil en dank. Die bundel doen verslag oor reisindrukke, maar die bestemming is telkens die ruimte vir emosionele en rasionele verwerking van menslike ervaring (reiswaarneming, dus, wat dikwels teruglei na die sélf). In dié sin sluit die bundel aan by die werklike groot reisbundels binne die literatuur, veral internasionaal. Visums by verstek is ‘n sterk bundel waarin die spreker se weerloosheid op ‘n eerlike, ontroerende manier blootgelê word. Dis ook toeganklike gedigte wat terselfdertyd vir die vernuftige leser komplekse verwysings en intertekste bied om na te speur:

 

 

 

 

Die siel is ‘n paleis vol geheime:

met elke reis demistifiseer

ons ‘n vroeër ongesiende plek.

Die siel is ‘n paleis vol geheime,

legendes en mites - heerlike

juwele vir ontdek.

 

Joan Hambidge is een van die bekendste literêre figure in Suid-Afrika. As kritikus en resensent skroom sy nie om in die letterkundige bokskryt te klim om haar oortuiginge te verdedig nie. Sy het al ‘n twintigstuks digbundels op haar kerfstok en verskeie romans. Sy is professor in Afrikaanse Letterkunde en Kreatiewe Skryfwerk aan die Universiteit van Kaapstad.   (Human & Rousseau, R150.00, 96 pp., ISBN 978-0-7981-5481-9, 2011)

 

 

2010 Publikasies

 

Tempermes

Die wisselwerking tussen teks en beeld is iets wat Louis van Vuuren nog altyd gefassineer het. Tydens ‘n uitstalling van die digter se kunswerke in 2010 wat die gedigte in sy debuutbundel Tempermes  komplimenteer, was dit nie net met woord en beeld bekendgestel nie, maar ook met klank. Sekere van die skilderye is visuele voorstellings van sy gedigte en ander is nostalgiese uitbeeldings van helde uit sy kindertyd.

Volgens Dr Riana Scheepers is Louis Jansen van Vuuren is ‘n digter wat dit regkry om sy lesers te beheks, om soos ‘n wilde, jong wolf die hekke van digterlike konvensies oop te huil, en dit boonop in oeroue digvorme soos die sestina, die aubade en die hooglied. “Met ‘n stortvloed van sintuiglike waarnemings teken dié skilder-digter in vers ná vers flambojante, gespierde en elegante figure: mitologiese karakters, kunstenaars, ‘n kind, ‘n engel, ‘n vrou in sis en robyn, die beminde, almal geplaas in landskappe van emosie. Die verse is weelderig en barok, maar in wese bevat elke gedig ‘n Pierrot-moment - wanneer die baldadige, tuimelende beelde en die driftige gebare van die harlekyn stol tot ‘n stil en skerp pyn.”  (Queillerie, ISBN 9780795800214, 2010)

 

Onder die appelboom

Rutger Kopland

Vertaal deur  Daniel Hugo

Onder die appelboom is ‘n vertaalde keur uit die poësie van die Nederlandse digter Rutger Kopland. Daniel Hugo, die vertaler, het hom in sy keuse eerstens laat lei deur die vertaalbaarheid van die verse, maar ook probeer om die Afrikaanse leser ‘n oorsig te bied van hierdie veelbekroonde digter se werk. Die oënskynlike eenvoud van Kopland se werk, die gevoelige manier waarop hy die alledaagse verwoord en Hugo se puik vertaling behoort hierdie bundel baie gewild onder Afrikaanse lesers te maak. ‘n Enkele strofe uit die titelgedig gee ‘n aanduiding van Kopland se sobere, maar beeldende verse:

 

 

 

 

toe word dit langsamerhand te mooi

om waar te wees, die dinge

van die dag verdwyn voor die geur

van hooi, daar lê weer speelgoed

in die gras en verweg in die huis

lag die kinders in die bad

tot waar ek sit, tot

onder die appelboom  

 

Rutger Kopland is die skrywersnaam van die Nederlandse digter en gewese hoogleraar in psigiatrie,  Rutger H. van den  Hoofdakker. Hy is reeds vyf keer vir sy poësie bekroon en het ‘n eredoktorsgraad van die Universiteit voor Humanistiek ontvang. / Daniel Hugo was ‘n spesialisomroeper by Radiosondergrense en is steeds verantwoordelik vir die literêre program “Leeskring”. In April 2008 is hy aangestel asdirekteur van die Huis der Nederlanden in Pinelands en sedert April 2010 is hy deel van Protea Boekhuis se uitgewerspan. Daar het reeds 13 poësiebundels uit Hugo se pen verskyn.. As vertaler het hy reeds die werke van Tom Lanoye, Herman de Coninck, Harry Mulisch, Herman van Veen, Karel Glastra van Loon en David van Reybrouck uit Nederlands in Afrikaans vertaal. Hierdie keur bevat toeganklike poësie wat die algemeen-menslike verwoord. [R140.00;  ISBN: 978-1-86919-404-8, 90p., Protea Boekhuis, 2010]

 

 

Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte

Fanie Olivier

Die vierde, uitgebreide uitgawe van Die Mooiste Afrikaanse Liefdesgedigte is nou chronologies georden, sodat lesers kan sien hoe die Afrikaanse liefdesgedig oor die afgelope eeu ontwikkel het. Daar is ‘n nuttige outeursregister bygevoeg, sodat lesers steeds die werk van ‘n spesifieke digter kan opsoek. Die nuwe uitgawe bevat 328 gedigte deur 100 digters en het ‘n pragtige nuwe omslag.
“Met so ‘n bloemlesing liefdesgedigte kan ‘n uitgewer net so min ‘n fout maak as ‘n bakker wat besluit om ‘n brood te verkoop” het Abraham de Vries by die verskyning van die eerste uitgawe gesê. En, “‘n Pragtige geskenk - vir minnaars en ander mense” was Cecile Cilliers se woorde by die tweede uitgawe in 1992. [R195.00, ISBN: 9780798151825, Sagteband, 256pp; Human & Rousseau, 2010]

 

 

 

 

Toe dit nog vroeg was 

Mari Grobler

Hoe het hulle geleef, en wat het hulle gevoel - daardie oermense wat langs ons Suidkus geleef het, wie se nasate ons die San en die Khoi noem? Wie kan saampraat met hulle, die “eerste mense” van wie ons net oorblyfsels van groot mites, tergende rotsprente en enigmatiese artefakte het? Eintlik is dit net die digkuns wat dit kan waag om in hulle stiltes in te beweeg.

(R 130.00, ISBN: 9780624049425, Formaat: Sagteband, 96pp, Tafelberg Uitgewers, 2010)

 

 

 

 

 

 

Uit die wit lig van my land gesny

T.T. Cloete

 

Uit die wit lig van my land gesny  bevat ʼn versameling reeds gepubliseerde gedigte, asook nege tot nog toe ongepubliseerde gedigte aan Anna, die vrou van TT Cloete, wat in 2007 oorlede is.  “Sy was die digter in my sonder dat sy self ooit ʼn enkele vers geskryf het.” Die gedigte is voorsien van ʼn begeleidende inleiding geskryf deur TT Cloete en word in chronologiese volgorde geplaas soos dit in die opeenvolgende digbundels verskyn het.  (R180, Pooka, 2010)

 

   Ek herken jou voetstap in ʼn besige straat

   in ons dorp van baie ver. Die beste het gebly.

Ek hoor jou stem sonder dat jy praat.

 

Kyk ek sonder jou, is daar skille

oor my diep oogkasse, ek

kyk sonder pupille.

Ek soek jou omtrek om my getrek,

ek soek jou in die appel van my oog.

 

Kyk ek na die melkweg, in die gras,

in die water, na die boog

van die aarde, altyd iewers is jy ingepas.

 

(Uit die gedig Anna, in Uit die wit lig van my land gesny, TT Cloete; p 71, 2010.)

 

Toevallige tekens

Martjie Bosman

 

Fotobeeld

Lees gedigte deur Carina Stander

Album 1, 2, 3, 4

 

 

Na Album 4

 

Kopiereg © 2010 Carina Stander  (Privaatversameling)

Geen foto’s hier op Fotobeeld/versindaba.co.za mag sonder verlof van die digter gereproduseer of in enige vorm of deur enige elektroniese of meganiese middel weergegee word nie, hetsy deur fotokopieëring of enige ander stelsel vir inligtingsbewaring of verspreiding nie.

 

 

Fotobeeld

Lees gedigte deur Carina Stander

Album 1, 2, 3, 4

 

 

 

 

 Terug na Album 1

 

 

 

Kopiereg © 2010 Carina Stander  (Privaatversameling)

Geen foto’s hier op Fotobeeld/versindaba.co.za mag sonder verlof van die digter gereproduseer of in enige vorm of deur enige elektroniese of meganiese middel weergegee word nie, hetsy deur fotokopieëring of enige ander stelsel vir inligtingsbewaring of verspreiding nie.

 

In Exclusive Books loop ek vandag Harold Bloom se Till I end my song: A gathering of last poems raak. Hierin versamel en bespreek die grote Bloom (wat op 11 Julie 2010, 80 jaar oud geword het) die laaste gedigte van `n aantal digters; d.w.s. die laaste gedig wat hulle geskryf het of na bewering geskryf het – en seer sekerlik gepubliseer het. `n Interessante uitgangspunt, net soos in die geval van al Bloom se boeke, waarvan die jongste is The anatomy of influence –literature as a way of life (2011), asook `n literêre waardering van die King James Bible waarvan die publikasie 400 jaar gelede vanjaar herdenk word – en selfs die onderwerp was van die Britse koningin se Kersboodskap in 2010; voordat sy by die belangrikheid van sportdeelname uitgekom het!

Bloom verduidelik in die meegaande essay dat “last poems” ook kan verwys na die “imaginative conclusion to a poetic career”. Bloom kies sy gedigte om estetiese redes en wit mans is besonder goed verteenwoordig. Hiermee gee Bloom weer eens die middelvinger vir die feministe en diegene wat hom van elitisme beskuldig. Dis ook seker die rede hoekom Bloom vir Sylvia Plath weggelaat het. In `n onderhoud met Evelyn Spirer (1989)merk hy oor Plath op dat sy vir hom `n “absurdly bad and hysterical verse writer” is en dat hy beslis nie deel in haar bewieroking nie.

Die antologie sluit gedigte in deur die bekendste Engelse digters en volg op Bloom se The best poems of the English language. From Chaucer Through Robert Frost. Terloops, Bloom se titel is darem baie meer beskeie en afgebaken as Camille Paglia se Break, blow, burn: Camille Paglia reads 43 of the world’s best poems. In haar studie, wat ewe verkwiklik is, konsentreer sy egter net op Engelse gedigte. Nogal jammer, want ek sou graag dié Volskiaanse Camilla op tekste uit ander tale wou loslaat – iets wat sy wel doen in Sexual personae.

 

Die titel ontleen Bloom aan Edmund Spenser se Prothalamion en wel die refreinreël:

            Sweete Themmes runne softly, till I end my Song.

 

Laat my toe wonder: wat was Opperman, Van Wyk Louw of Eybers se laaste gedigte? Sou mens byvoorbeeld die skribbelinge van `n digter op die bedkassie tussen die medikamente en die radio voor die sterfbed as “sy laaste” bestempel? Die laaste paar reëls op die sigaretdosie? Net soos sterwenswoorde mens altyd fassineer. Inteendeel. 

Op die rak net bo Bloom staan Poems on the underground, wat ek al voorheen, danksy my Anglofiliese neef, onder oog gehad. Hier is van die sublieme tot die waansinnige. Gevestigde digters saam met nuwelinge en die onderwerpe is legio. Lande in die Statebond word ook betrek en Soyinka is byvoorbeeld daar om Afrika te verteenwoordig. Meestal kort gedigte vir die vinnig lees.

Die idee van gedigte op die moltrein blyk baie suksesvol te wees, want soos die webblad van Transport for London beweer,

The ninth edition of the book, “Poems on the Underground”, has sold more than a quarter of a million copies since it was published in 1999. 2001 is the 15th anniversary of “Poems on the Underground”, and sees the publication of a tenth edition of the book. It features more than 300 works displayed on the Tube since 1986. (www.tfl.gov.uk)

 

Ek wonder wat die Londenaars van die volgende gedig uit die 15de eeu gedink het:

I have a gentil cock
croweth me day
he doth me risen early
my matins for to stay

I have a gentil cock
comen he is of great
his comb is of red coral
his tail is of jet

I have a gentil cock
comen he is of kind
his comb is of red sorrel
his tail is of inde

his legs be of azure
so gentil and so small
his spurs are of silver white
into the wortewale

his eyes are of crystal
locked all in amber
and every night he pertcheth him
in my lady`s chamber

Jirre-Sjiwa, wanneer `n mens soiets lees, dan wil jy sommer voor die eerste beste lokomotief inspring. Want wat lees ons pendelaars? Mes my mes my met jou groot swart p**l het ek eens op `n trein van Pinelands na Kaapstad uitgekrap gesien teen die trok se kant. Wat staan teen ons stasiemure?

Wat is op die wande van die Gautrein aangebring? Die retoriek van die versnellende spoor? [Tersyde: waarom adverteer Indian Railways op SABC? Gaan ons die Indiërs inkry om die SAS weer aan die rol te kry?]

Ek het `n droom … die voorstedelike tweeling met die dikraambrille, eenderse truie en rompe pluk uit hul eenderse handsakke Soutrivierstasiegedigte en begin lees. Of Gedigte op die stasies en treine van die SAS. Of nog beter – haal die geblikte Groot Verseboek uit en begin aan die omsittendes voor te lees: “Tram-ode”.

In `n ontwikkelende land met ongeletterdheid is dit beslis `n pypdroom, maar ter wille van die leesvaardiges kan iemand oor die windverskeurde biljette teen die stasiemure grepe uit “Groot ode” of Peter Snyders se vers oor die gesteelde tv plak. Of oor die seksuitnodigings en die telefoonnommers agter die toiletdeure “Bitterbessie dagbreek”.

 

 

 

 

Uiteindelik het ek ook die pelgrimstog na die Uilhuis op Nieu-Bethesda onderneem. En soos ’n ware pelgrimsreisiger op reis gebly … weg, al hoe verder weg van my rekenaar. Ek het afgestaar in die Vallei van Verlatenheid met swaeltjies bo my kop, ’n enkele sekonde geskei van my Vallei van Vergetelheid. Om sonder vlerke of ‘n Lamborghini Diablo te vlieg, is nie moeilik nie. RIV, Rob Taylor.

Helen Martins se huis en beeldetuin was ’n reis die vreemde in.

 

 

 

Moontlik, peins ek by myself, was sy nie juis vreemder as die meeste ander mense nie, maar sy het haar onderskei deur haar vreemdheid skeppend uit te druk … waar talle ander alkohol, ativan, televisie, die internet, sigarette en kos gebruik om die roeringe van die vreemde in die doofpot te stop. 

 

 

 

 

Die meeste besoekers voel die Uilhuis aan as beklemmend, “weird”, depressief, ontstellend. Ek het die broeiende pyn in die huis aangevoel (dalk my eie projeksie), maar ook ’n oplugting omdat die pyn kreatief beweeg en voortstu na lig en kleur en beweging – die swiepende sterte van meerminne, oop vlerke van uile, bewegende pote van kamele, ’n hele optog op pad na die groot ster in die ooste.

 

 

 

 

Waarom Miss Helen bytsoda gebruik het as stadige, pynlike transport na die groot Lig, daaroor wonder ek nog altyd. Was vandag se vinnige, gerieflike vervoer nie beskikbaar nie – ’n oordosis slaappille, uitlaatgas in ’n motorhuis, ’n gasoond, ’n vuurwapen? Of was die pyn so groot – fisieke pyn weens artritis en oë gesny deur glasstof; knaende emosionele pyn van ou dinge – so erg dat net ’n groter pyn haar uit kon lei?

 

 

Die Gautengers wat in hul weelderige wit viertrekvoertuie in ’n stofwolk voor die Uilhuis stop, vinnig die “weird” plek besoek, ’n klip- of blikuil koop en weer in ’n stofwolk vertrek, mis die hele ervaring – naamlik die dorp. Sommige Gautengers is darem meer avontuurlik ingestel – hulle jaag met hul BM’s deur die dorp, neem foto’s deur die voorruit en vergas hul vriende op verhale van hierdie lieflike, rustige dorpie wat net beleef móét word.

Die massiewe, manjifieke groen bome tref ’n mens die eerste as jy die dorp binne ry, dan die w-y-e stofstrate, die windpompe en damme in elke tweede tuin, die borrelende leiwatervore, die oop groen velde in die dorp waar waarskynlik ekstatiese skape, koeie en perde wei. Die sypaadjies is skoon – ’n rariteit in die nuwe Suid-Afrika – en saans sien jy hoe sterre eintlik behoort te skitter omdat daar geen straatligte is nie. Ongelukkig is daar heelwat inwoners wat moontlik uit empatie met die res van Suid-Afrika hul buiteligte heelnag laat brand. As ek die burgemeester was, word hulle streng beboet.

 

Die verval wat so sigbaar en mistroostig die meeste dorpe en dorpies in Suid-Afrika oorgeneem het, is hier heeltemal afwesig. ’n Mens besef: Dis net ’n handjievol besielde mense, dié wat nie moed opgee nie, wat die verskil maak. Hulle staar nie verlam die donker ellendes van die toekoms binne nie – hulle doen wat die hand hier en nou vind om goed te doen.

 

 

 

Met die verkenning van die dorp – en dit kan in niks minder as vier dae gedoen word nie om die blou lig, vet wolke, Karookoppies, vrede, fonteinwater, plaaslike bier, sterre en betowerde bome te assimileer – wurm ek my deur ’n draad langs ’n halfgeboude klipgeboutjie. ’n Mens doen sulke goed in vreemde dorpe. Ek klim ’n halfgeboude damwal op (ook de rigueur in vreemde dorpe) en bestaar die halfklaar sprokiesgebou oorkant die straat. Die bouer/eienaar in sy blou werkerspak is besig om sement op die sypaadjie te meng. Maar nou staan hy hande in die sye en bestaar my. Ek kan sommer so van ’n afstand aanvoel hy is nie op die punt om vriendelik te wuif nie en steek toe maar my kamera agter my lyf weg. Iets in sy houding laat my vermoed dat hy ’n dubbelloop-haelgeweer agter die naaste boom kan uitpluk en vulsel vir sy klipmure van my kan maak.

Sensitief soos ek altyd vir ander se delikate gevoelens is, klim ek ongrasieus van die damwal af, wurm weer deur die heining en stap aan die oorkant van die sypaadjie verby sy plek. Op my moontlik idiotiese vraag of hy alles self doen, mompel die paleisbouer iets wat op “fokof” kan neerkom. Ten minste hou sy jong Labrador van my bene en besnuif dit, maar sy baas roep hom kwaai terug. Geen mededoë met ’n nuuskierige siel nie – en ek kom nie eens van Gauteng nie, ry ’n ou Mazda en dra klere uit ’n hospieswinkel. Wie weet, dalk is hy gawer as ek eendag met ’n paar vol bottels drinkgoed vir die mure kom kuier.

 

 

 

Die begraafplaas, groot, goed versorg en met nog baie plek, is ‘n heerlike plek om ure lank in te dwaal en te peins oor hoe gou alles verby is. Heel per ongeluk kom ons op ‘n beskeie graffie vir Helen Martins af: ‘n uil met groot groen oë waak oor ‘n hopie grond met klippe, skulpe en pienk kunsblommetjies. Die teks op die lyf van die uil is net hier en daar leesbaar.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Terug na Album 1

Kopiereg © 2010 Louis Esterhuizen (Privaatversameling)

Geen foto’s hier op Fotobeeld/versindaba.co.za mag sonder verlof van die digter gereproduseer of in enige vorm of deur enige elektroniese of meganiese middel weergegee word nie, hetsy deur fotokopieëring of enige ander stelsel vir inligtingsbewaring of verspreiding nie.

 

 

Op grondvlak groei Afrikaans. Daar is passie vir die taal. So waarom dan bekommerd wees? Vergun my ‘n argument waarom.

‘n Taal is soos ‘n ekologie, ‘n bio-sosiale veld waarin betekenisse van ‘n oorkoepelende samehang afhanklik is. Hierdie feit word onderskryf deur elke denkbare taalfilosoof of taalkundige tot op hede. Voortbestaan van die taal word nie bepaal deur indiwiduele deelname nie maar deur die gehalte van kollektiewe deelname. En dís wat geskend word deur die huidige taalbestuur in die land.

Dis die middelpuntvliedende samehang, oftewel integriteit, van ‘n taalveld wat ‘n taal se bruikbaarheid as betekenisdraer bepaal.

Die argument gaan ook nie oor Afrikaans se voortbestaan as lieflike demotiese kommunikasiemiddel nie (dis intak) maar oor die gelyktydige voortbestaan as ontwikkelde, moderne taal. Demotiese taalvariante is van aard geperforeer, vaag en hoofsaaklik emotief in betekenis. Dis die sjarme daarvan. Dit kan egter nie instaan vir die rolle van ontwikkelde taal nie en ‘n opbloei in kletsrymgroepe wat Afrikaans gebruik beteken nie die taal as ontwikkelde medium word in stand gehou nie.

As die integriteit van ‘n taalveld weens óf politieke óf ander faktore verval sal sprekers hulself naderhand onttrek nes diere ‘n streek verlaat as die ekologie verval. Weens verskeie faktore verbrokkel die integriteit van Afrikaans as taalveld ondanks die passie van tallose indiwidue op grondvlak.

Ek staan nou die dag by ‘n partytjie en dink: Ek hoor sewe tale om my, gelyk! Dit was nie in die ou dae so nie. Dit is wonderlik. Maar hierdie geskenk uit die nuwe Suid-Afrika was ‘n rewolusionêre omverwerping wat die “natuurlike” integriteit van die plaaslike tale (helaas nie die eerste nie) en dit verg behoorlike ingrypingsbestuur. In stede het ons Gods water wat oor Gods akker loop. 

In terme van my analogie: Weens die feit van menslike ingryping in die natuur, iets wat ons lewens eindeloos verryk het, moet natuurbewaring helaas self ‘n ketting van voortdurende ingrypings wees. Menslike ingryping is die rede vir die verval, maar dit is terselfdertyd die enigste manier van bewaring.

Soortgelyk met tale. Meeste van die ingrypende faktore wat Afrikaans bedreig kan inderwaarheid verrykend wees as verdere ingrypingsbestuur op taalvlak daarmee gekombineer word. Hoe lyk die prentjie van Afrikaans se taalintegriteit in werklikheid?

• Taalkohesie op streeks- en buurtvlak het sedert die einde van apartheid in vele plekke drasties in duie gestort, soms op geforseerde wyse.
• Die gewone taalkombinering van mense wat oor taalgrense heen trou en kinders kry het met die verstrooiing van Afrikaanse mense in die buiteland (weens politieke redes meestal) oorgegaan in taalvervanging - ten koste van Afrikaans.
• Die oorgelewerde, organiese taalkohesie van die werkplek of maatskappy is verboten weens rassekwota’s.
• Dieselfde verlies aan samehangende taalveld kenmerk sport- en ontspanningsklubs, kerke, skole sowel as die sosiale dampkring, wat almal histories taalbindende terreine was.
• Die media se rol in Afrikaanse taalkohesie, veral op ontwikkelde taalvlak, het drasties verval. Dis amper uitsluitlik demotiese taalvariante wat bevorder word.

In die lig van bogenoemde, is dit werklik soveel gevra dat een Afrikaanse universiteit klasse in onversnyde en onverknoeide Afrikaans doseer? Ons praat hier van die mees ontwikkelde inheemse taal wat Afrika tot dusver opgelewer het en ‘n taal wat groter is as byvoorbeeld Noors of Deens of moderne Hebreeus.  

Op haas elke lewensterrein moet Afrikaanse sprekers  na Engels of straatafrikaans oorslaan “ter wille” van ‘n medeburger.

Wat op aarde goeie ingrypings vir taalbestuur sal behels weet ons nog nie duidelik nie, maar dis ‘n begin om oorkoepelend na die stand van sake te kyk soos hierbo.

Wat nié goeie taalbestuur is nie weet ons wel uit feitelike bewyslewering wêreldwyd. Dis nié die T-opsie van brabbeltaal/Engels wat Stellenbosch Universiteit nou inslaan nie. Dit versnipper die taalveld doelbewus en sistematies. Die allerlaaste, nederige aandrang op Afrikaanse taalkohesie word so van die tafel gevee.

Dis ‘n saak wat die toekoms van die betekenissisteme van die hele kontinent ten nouste raak.   

 

 

(Nota: Hierdie is die oorspronklike weergawe van ‘n essay wat vroeër in Beeld verskyn het. - CPN )