Vertalings

Magmoed Darwiesj. Vertaling in Afrikaans

Sunday, August 18th, 2019

Magmoed Darwiesj. In Afrikaans vertaal deur Bester Meyer

. 

Die Hoep-Hoep – Magmoed Darwiesj (Ek sien wat ek wil sien, 1993)

 

Ons het nog nie by die land van ons veraf ster aangekom nie.

Die gedig trek ons deur die oog van ‘n naald

om so ‘n kabaai van ‘n nuwe horison te weef.

Ons is gevangenes-

selfs al groei ons koring oor die drade

en al neem swaeltjies vlug vanuit ons stukkende kettings.

Ons is gevangenes van wat ons lief het,

dit wat ons begeer

en dit wat ons is.

 

Maar in ons is daar ‘n hoep-hoep

wat sy briewe dikteer aan die olyfboom van ballingskap.

En ons briewe is na ons toe teruggestuur

vir ons om te herskryf,

dit wat die reën skryf van primitiewe blomme op die steen van die verte.

‘n Eggo breek in ons, en gaan dood,

om geboorte te gee aan die reis se voleinding.

 

Ons was nie basilie wat in die lente terugkeer na ons klein vensters toe nie.

Ons was nie blare vir die wind om ons na ons kuste toe te dwarrel nie.

Hier en daar merk ‘n duidelike lyn die roete van ons swerftogte.

Vir hoeveel jare moet ons ons dooies opoffer

aan die vergetelheid gespieël in die klankryke dubbelsinnigheid?

Vir hoeveel jare moet ons gewondes berge van sout optel,

sodat ons die gebooie mag vind?

Ons briewe is na ons toe teruggestuur, en hier en daar,

merk ‘n duidelike lyn die skaduwee.

Hoeveel oseane sal ons in die woestyn moet deurkruis?

Hoeveel grafstene sal ons agter ons moet laat?

Hoeveel profete sal ons om die lewe moet bring teen hoogmiddag?

Hoeveel nasies sal ons moet verteenwoordig voor ons ‘n volk sal kan wees?

Die weg- ons weg:- is ‘n tapisserie van woorde.

Daarmee heel ons die soom van die kabaai wat uitgestrek lê tussen ons alleenheid en die nomadiese land wat slaap in ons saffraan skemer.

Laat ons dan oopgaan soos ‘n hand,

ons tyd geoffer aan die gode.

 

Ek is ‘n hoep-hoep het die gids aan die meester van alle dinge gesê,

Op soek na ‘n verlore hemel.

 

Ons’t gesê: Wat van die wildernis oorgebly het, is slegs wat die wildernis van ons kan vind:

die oorblyfsels vel oor doring, ‘n kryger se lied vir sy vaderland en ‘n mond vol leegte.

Ons ruïne lê voor ons, en agter ons, absurditeit se dop.

Ek is die hoep-hoep het die gids gesê en weggevlieg met die strale en die stof.

 

Toe het die wyses probeer sin maak van die reis en die legende:

Waar kom ons vandaan?

Ons oorblyfsels lê voor ons, en agter ons, die wilger.

Ons name is afgelei van ons name en ons steek ons vergeetagtigheid van ons kinders af weg.

Bergbokke spring uit bergbokke tot bo-op tempels,

en voëls lê hulle eiers op vreemde standbeelde.

Ons het nie gevra waarom die mens nie uit bome gebore word

om so herbore te word in die lente nie.

Die orakels het voorspel:

Harte sal op ‘n skaal geweeg word in antieke Egipte.

Die obelisk sal steun verleen aan die gebroke horison

en verhoed dat dit op die tye ineenstort-

Die buitenste duisternis sal opnuut getuie wees van ons swerftog.

Die orakels het voorspel:

Konings sal ons regters wees. Ons vyande sal ons getuies wees.

En ons siel sal beskerm word deur skaapwagters.

Ons reis is ‘n brug oor twee riviere.

Ons is nie gebore om deur die lewe uitgewis te word nie,

of vir die lewe om die lewe self uit te wis nie…

 

Ek is die hoep-hoep het die gids gesê

Ek sal my weg na die lente vind wanneer die plante verwelk.

Ons’t gesê: Ons is nie voëls nie.

Hy’t gesê: Julle sal Hom nie bereik nie. Alles is Syne.

Alles is in Hom, en alles is Sy manifestasies.

Soek Hom as julle Hom binne Hom wil vind. Hy is binne Hom.

Ons’t gesê: Ons is nie voëls wat kan vlieg nie.

Hy’t gesê: My vlerke is die tyd.

Liefde is die vuur van liefde, so brand:

om julleself te bevry van die liggaam van plek.

Ons’t gevra: Het jy van Skeba af teruggekeer,

om ons na ‘n nuwe Skeba toe te neem?

Ons briewe is na toe teruggestuur

maar jy is nie teruggestuur nie…

jy het nie teruggekom nie.

In Griekeland het jy Aristophanes nie verstaan nie.

In die stad het jy nie die stad gevind nie.

Jy het nie die delikate huis, om ons te omhul met die kalmte van sy, gevind nie.

Jy het nie die betekenis verstaan nie en

die geheimenis van die digkuns het jou obsessie en bekoring geword:

“Vlieg, dogters van eenderse vere, vlieg!

Julle voëls van die vlakte en vallei, vlieg!

Vlieg vinnig na my vlerke toe, na my stem toe!”

Daar is ‘n brandende begeerte in ons om te vlieg

tot (ver)by die oopheid van ons hunkering!

 

O hoep-hoep van woorde, mense is voëls wat nie kan vlieg nie.

Gee lewe aan ‘n broeisel betekenis,

sodat die voëls ons kan aangryp van die woorde af.

O kind van spanning,

wanneer die skoenlapper haar vlerke oopmaak en gewaarwording haar oorweldig,

stook ons klinkende klei, sodat die beeld van hierdie dinge sal vlam vat deur lig.

Sweef, sodat die afstand tussen ons verlede en ons naaste hede, oop sal wees.

Hoe verder ons weg beweeg, hoe nader kom ons aan ons realiteit en die grense van ballingskap.

Ons enigste begeerte is om dít oor te steek. Ons is die dualiteit: aarde-hemel; hemel-aarde.

‘n Grens binne ‘n grens omring ons. Wat lê agter die grens?

Hy het vir Adam al die name geleer,

sodat die groot verborgenheid ons reis na die misterieuse kon bekendmaak.

Mense is voëls wat nie kan vlieg nie.

 

Ek is die hoep-hoep, het die gids gesê.

Noag se vloed is onder ons, so ook Babilon, stukkende kadawers, geraamtes, tempels,

en die klank van mense se geroep om hulp op die gesig van die waters.

En ‘n einde soos ‘n begin, soos ‘n begin van ‘n einde.

Ons’t gesê: Sweef, sodat die moordenaar sy slagoffers sal vergeet.

Sweef bo ons. Sweef, sodat die Skepper sy skepsel kan vergeet,

so ook die dinge en die name van dinge

in die gemeenskaplike skeppingsmite wat ons met mekaar deel.

-Het jy al hierdie dinge vooraf geweet, hoep-hoep?

-Ek het geweet dat ‘n vulkaan sou vorm gee aan ‘n nuwe beeld van die heelal.

-Alhoewel jy die boodskapper is van hierdie aarde, het jy niks gesê nie?

-Ek het probeer. -Ons het geweet daar is genoeg skimme in die hoep-hoep

vir die minnaar om na sy beminde te soek in die begraafplaas.

Hy het ‘n moeder gehad en ‘n suide wind om op te ry.

Sy mitiese intuïsie was met water gekroon.

Op sy roete was daar ‘n koning, ‘n vrou, en ‘n weermag wat wag hou

oor die begeerte van ons twee liggame teen die lasteraar.

Ons het genoeg woestyn in ons om die leisels van ons lugspieëling

en die wolke aan die hoep-hoep te oorhandig.

Ons is delikaat genoeg om die droom van ons droom aan hom te skenk.

Neem ons, hoep-hoep. Ons tonge is verward.

Hoe prys ons die Een as Sy lofprysing in Hom is?

Sy lofprysing is in Hom. Alles is in Hom: vir alles.

Ons het ons menslikheid in hierdie woestyn aanvaar en in liefde opgelos.

Waar is ons palmboom, sodat ons ons harte kan vind in sy dadelpitte?

God is skoner as die roete na God toe.

Daar is geen terugkeer vir dié wat na nêrens reis nie.

Hulle raak verlore in verlies.

Hulle weet dat die regte pad, na die begin van die onmoontlike roete lei.

 

O hoep-hoep van geheime,

stry vir ons liefde om waardevol te wees vir ons geliefdes.

Dis ‘n ewigdurende reis soekende na ‘n eienskap wat niks soos Hy is nie,

wat verder strek as dit wat Hom beskryf en selfs verder strek as Sy beskrywing van Homself.

Al wat van ons oorbly, is ons reis na Hom.

Ons pleit by Hom dat ons die heengaan sal kan verduur.

Ons bloed is die wyn van Sy mense by die skemeraandfees.

Hoep-hoep, daar is geen jy, behalwe jy nie.

So as jy sou wou, neem ons na jou toe: lei ons na die onbegrypbare land.

Neem ons, voor ons wegdraai in die diepe niet.

Lei ons eendag terug na die bome waar ons in geheim gebore was,

sodat hulle takke ons skadu’s kan wegsteek.

Lei ons na die ryk van ons kinderjare toe, na die duiwe toe,

wat die vir eerste keer vlieg, om ons nederig te hou.

Duiwe wat hulle kuikens verbied het om te vlieg, en wat nooit gevlieg nie.

Hoe het ons het dít begeer: Miskien sal ons eendag kan vlieg…

Mense is voëls wat nie kan vlieg nie.

 

Onkunde maak die aarde groter. Kleiner, wanneer ons ons onkunde besef,

maar ons is almal afstammelinge van hierdie klei.

En vurige Satan poog, net soos ons, om die intieme geheimenisse te ontsluier,

sodat hy ons kan brand, ons verstand aan die brand kan steek.

Tog is die verstand is niks behalwe rook nie- laat dit verlore gaan!

Laat die hart die gids wees wat ons lei, O hoep-hoep van geheime,

wees ons gids om te verdwyn in Sy verdwyning.

Sweef saam met ons, en land, om ons so vaarwel te laat roep

aan ons moeder wat vir eeue op ons perde wag.

Laat haar doodgaan terwyl sy die lig aangryp, of laat haar lewe vir Nishapur,

‘n weduwee wat ons nagte bekoor. Sy “begeer slegs God van God”

…neem ons!

 

Ware liefde, is om lief te hê, dit wat nie besit kan word nie, het die hoep-hoep gesê:

Met die eggo van fluite stuur die minnaar die merrie van sy ballingskap na sy beminde toe,

om die pad te verkort, en sê: Ek is haar “sy” en sy die “ek” wat ontrafel van wanhoop na hoop

en wat dan weer in wanhoop verander. My paaie na haar deure toe, is eindeloos.

My “ek” het weggevlieg, so die enigste “ek” is dié “ek”.

Die eindelose paaie van die nasies lei nie na dieselfde ou fonteine toe nie.

Ons’t gesê: Die hemel se boodskap sal volbring word, wanneer ons hierdie eilandsee oorsteek

en die gevangenes van die grafstene bevry.

So kroon dan hierdie niet, sodat ons menslike natuur die migrasie kan voltooi.

Waarna is hierdie fluite in die woude opsoek?

Ons is die vreemdelinge, en ons, die mense van die verlate tempel, is agtergelaat op ons wit perde,

terwyl biesies spruit uit ons lywe en komete ons hoofde oorkruis.

Tog bly ons soekend na ons finale stasie.

Daar is geen plek op aarde waar ons nog nie ons tent van ballingskap opgeslaan het nie.

 

Is ons die huid van hierdie aarde? Waarna is die woorde (binne ons) op soek?

Is dit dieselfde woorde wat ons in die onderwêreld voor die hof van insigte daag?

Dieselfde woorde wat die tempels gebou het om die wilde dier

van hulle isolasie te tem met ikone en kornette?

Ons ruïne lê voor ons, en agter ons. Hier, maar ook daar.

Die orakels het voorspel:

Die stad in antieke Sjina het sy voorvaders aanbid.

Die orakels het voorspel:

Die voorvaders neem ‘n troon met hulle saam na hulle heilige graf

en hulle neem jong meisies as hulle vrouens, en krygsgevangenes as hulle wagte.

Die orakels het voorspel:

In antieke Indië was goddelikheid en menslikheid ‘n tweeling.

Die orakels het voorspel, wat alle wesens voorspel het:

Julle is ook wat Hy is.

Maar ons het nie ons vyeboom geklim, sodat die suidelike invallers ons daaraan kon ophang nie.

Is ons die huid van die aarde? Ons het voorheen aan rotse geknaag om spasie te maak vir jasmyn.

Ons het voorheen skuiling teen wagte en oorloë by God gesoek.

Ons het voorheen geglo in dit wat ons uit die woorde geleer het.

Toe het die digkuns neergedaal vanuit die vrug van ons nagte

om so ons wagters se kuddes na die weivelde te lei.

Dagbreek was blou, sag en douerig, en as ons gedroom het, was ons drome beskeie:

-die grootte van ons huise. Ons het heuning op die broodbome gesien en dit versamel.

Ons het sesam-saad op die terrasse opgestapel en gesif.

Ons sou (in die droom) sien wat ons teen dagbreek in die gesig sou staar.

Dróóm was die geliefde se serp. Tog het ons nie ons vyeboom geklim,

sodat die suidelike invallers ons daaraan kon ophang nie.

 

Ek is ‘n hoep-hoep, het die gids geantwoord, en weggevlieg met ons woorde.

 

Ons het die vloed aanskou: tog het ons nie ons aardse klere uitgetrek nie.

Ons het die vloed aanskou: maar ons het nie die oorlog teen die self begin nie.

Ons het die vloed aanskou: tog het ons nie die gars van ons goue vlaktes geoes nie.

Ons het die vloed aanskou: maar ons het nie ons stene gepoleer met die ram se horing nie.

Ons het die vloed aanskou: tog het ons nie ons begeerte vir appels versaak nie.

Ons hartseer moeder sal geboorte gee aan ander broeders van ons vlees:

maar nie aan kastaiingboom-stamme of yster nie;

om ballingskap vir die lied te bou;

om onder palmtakke of op die rûe van ons perde te bly, sou hulle dit verkies;

en hulle sal Abel as koning salf op ‘n troon van stof.

Ons reis na die vergetelheid is oneindiglik verleng.

Die sluier voor ons, verdoesel elke ander sluier.

Miskien sal die tussen-roete, ons na die pad van die wolke toe lei.

 

O hoep-hoep van geheimenisse,

miskien is ons niks anders as geeste, op soek na bouvalle nie.

Hy’t gesê: Julle moet afsien van julle liggame om my te volg.

Julle moet hierdie aardse-lugspieëling prys gee om my te volg.

Om my te volg, moet julle jul name prysgee en nie vir ‘n antwoord vra nie.

Die antwoord is in die pad.

Die pad is niks anders as om in die mis te verdwyn nie.

Ons’t gesê: Het Al-‘Attar jou betower en jou behep gemaak met die digkuns?

Hy’t gesê: Hy’t met my gepraat en verdwyn in die buik van die vallei van die liefde.

Ons’t gevra: Het Al-Ma’arri neergekyk op die vallei van kennis?

Hy’t gesê: Sy roete was futiel.

En Ibn Sina, het ons gevra, het hy die vraag beantwoord?

Het hy jou gesien?

Hy’t gesê: Ek sien met die hart, nie met die filosofie nie.

Is jy dan ‘n Sufi? het ons gevra.

Hy’t geantwoord: Ek is ‘n hoep-hoep.

Ek wil niks hê nie.

Ek wil sleg dít hê om nie te wil hê nie.

En hy het verdwyn in die koninkryk van sy verlange.

 

O liefde, jy het ons gemartel.

Jy het ons vergeefs van reis tot reis gedwing.

Jy het ons van ons familie vervreem, van ons water en lug, en ons verknoei.

Jy het die sonsondergang van die sonsondergang ontneem.

Jy het ons eerste woorde gesteel en die perskeboom van ons dae gebuit.

Jy het ons van ons dae berowe. O liefde, jy het ons gemartel en ons lewens geplunder.

Jy het ons van alles vervreem en jouself met herfsblare versluier.

Jy het ons lewens geplunder, o liefde.

Jy het niks agtergelaat om ons na jou toe terug te lei, of om die skaduwee daarvan te soen, nie.

Los een koringaar van jou liefde in die koringlande van ons siele oor.

Moet nie die kosmiese glastronk van ons smeekbede vernietig nie.

Moet nie kommer wys nie. Moet nie skree en huil nie.

Kalmeer, sodat ons die kosmiese bruilof van die elemente kan aanskou, alles offerande aan jou.

Kom nader, sodat ons ten minste dít kan verstaan:

Is ons waardig om slawe te wees van jou verborge ekstase?

Moet nie dit wat van ons gebroke hemel oorbly verboemel nie.

O liefde, jy het ons gemartel en ons uiteengedryf, om ons na ons onbekende bestemming te lei.

Nie hierdie onbekende of hierdie riviermond is ons s’n nie.

Die lewe wat ons lei van hunkering na hunkering,

styg voor ons uit soos die wind-geslingerde blare van ‘n ou sipres

O liefde, jy ons gemartel en ons van onsself vervreem.

Jy het selfs ons name van ons afgestroop!

 

Toe het dronk hoep-hoep weer verskyn en gesê:

Om te vlieg, moet julle vlieg.

Ons’ t gesê: Ons is niks anders as verliefdes nie.

Ons is moeg vir liefde se witheid,

en het ‘n sterk verlange na ‘n moeder, ‘n droë land en ‘n vader.

Is ons die mense wat ons was, die mense wat ons sal word?

Hy het gesê: Word een op alle paaie.

Word asem, om die Een te kan bereik wat anderkant begrip is.

Elke hart is ‘n kosmos van geheime.

Om te kan vlieg, moet julle vlieg.

Ons is niks anders as verliefdes nie, het ons gesê,

en ons het keer op keer op gesterf, en ons was uitgelate.

 

Verlange is ‘n plek van ballingskap.

Ons liefde is ‘n plek van ballingskap.

Ons wyn is ‘n plek van ballingskap,

en ‘n plek van ballingskap is die geskiedenis van hierdie hart.

Hoeveel keer het ons vir die aroma van die plek gesê

om stil te wees, sodat ons kan rus en kan slaap?

Hoeveel keer het ons vir die bome van die plek gesê

ontmasker die invallers, sodat ons ‘n plek mag vind?

Die geen-plek is die plek wat afstand bring tussen sy siel en sy geskiedenis.

‘n Plek van ballingskap is die siel:

wat afstand bring tussen ons en ons land, en ons na ons geliefdes toe lei.

 

‘n Plek van ballingskap is die siel:

wat afstand bring tussen ons en ons siel, en ons na die vreemdeling toe lei.

Is daar ‘n swaard wat nog nie in ons vlees skede gevind het nie?

Om afstand te doen van die droom, het ons broederlike vyande

die perde van ons vyande opgesaal, sodat hulle uit ons drome kon verdwyn.

Die verlede is ‘n plek van ballingskap:

ons het die pruime van ons geluk van die onvrugbare somer af gepluk.

Denke is ‘n plek van ballingskap:

ons het ons toekoms net buite ons ruite gesien.

Om dit te kon bereik, moes ons deur die mure van ons hede breek,

maar dít het die verlede geword in die skild van ‘n antieke soldaat.

Digkuns is ‘n plek van ballingskap:

ons droom, en as ons wakker word, vergeet ons waar ons was.

Verdien ons ‘n wildsbok, o hoep-hoep van geheimenisse?

…neem ons na ons eindelose môre toe!

Haak ons tyd oor die horison van hierdie uitgestrektheid, en sweef saam ons.

 

Die natuur is niks anders as gees nie.

En van hier af lyk die aarde soos ‘n boesem wat aangewakker word deur daardie edel koms.

Perde van wind is ons strydwaens, o voëls…

O voëls… om kan te vlieg, moet julle vlieg.

Die natuur is niks anders as gees nie.

Betower deur die geel hand- julle son. Fladder naby aan die son,

sodat julle kan smelt en om kan draai, om julle brandende verlange vir die land te volg- julle land. Die tonnel word verlig deur ondenkbare vrae oor hierdie bestaan

en die kortstondige muur van tyd.

Die natuur is niks anders as gees nie.

En die liggaam se laaste dans is gees.

Om te kan vlieg moet julle hoër as die vlug vlieg…hoër as julle hemel,

hoër as die altyddurende liefde,

die heiligheid en goddelikheid en sinlikheid.

Bevry julleself van alle vrae oor die begin en oor die bestemming.

Die heelal is kleiner as ‘n skoenlapper se vlerk in die grenslose uitspansel van die hart.

Ons het in die koringkorrel ontmoet,

en toe afskeid geneem in die brood en op die paaie van die lewe.

Wie is ons in hierdie loflied om dak te maak vir gietende woestynreën?

Wie is ons in hierdie loflied om die lewendes van hulle grafte te bevry?

O voëls, flap die vlerke van julle verruklikheid en vlieg weg op winde van sy.

Vlieg in ‘n ekstase gelyk aan ons s’n.

Die universele eggo roep julle. Vlieg:

om die glansrykheid van julle visie te bereik.

 

Ons sal op onsself neerdaal,

en terugkeer na ‘n besoek aan die tye.

wat nie genoeg is vir ons vreugde of vir die ritus van ons opstanding nie.

Wie is ons in hierdie loflied, dat ons sy antitese in tyd moet ontmoet as ‘n deur in die muur?

En wat is die nut van ons denke dan anders as om die ontwil van die mensdom?

Aangesien ons nou gemaak is van vuur en van lig…

 

Ek is die hoep-hoep, het die gids geantwoord.

Ons is ‘n swerm voëls, het ons gesê,

Woorde het genoeg gehad van ons en ons is moeg vir ons verlies aan, en ons dors vir, woorde.

Vir hoeveel langer moet ons vlieg?

Die dronk hoep-hoep het gesê: Julle bestemming is die horison van hierdie uitspansel.

Ons’t gevra: Wat is anderkant die uitspansel?

Hy het gesê: ‘n Uitspansel agter ‘n uitspansel agter ‘n uitspansel.

Maar ons is moeg, het ons gesê.

En hy: Daar is nie ‘n denneboom hier naby om op te rus nie.

Julle sal vergeefs probeer land. So om te sweef, moet julle net sweef.

Ons’t gesê: Wat van môre, kan ons nie môre weer probeer vlieg nie…

Die aarde sal steeds daar wees, ‘n vol bors wat gemelk word deur die wolke,

en goud wat in hemelsblou lig rondom ons huise wapper.

Dit was alles daar en ons het dit nie eens besef nie?

Wanneer ons terugkeer sal ons die aarde sien met die oë van ons hoep-hoep.

Die één wat ons oë in besit geneem het. Vrede vir die aarde! Vrede vir haar.

Sy het die heelal as bed, gevorm uit visioene en wolke.

Sy lê en slaap in die arms van water. Sy slaap- ‘n beeld van haar en ons.

Sy het ‘n klein maan wat haar skaduwee soos ‘n dienskneg kam

en deur ons harte flikker in vrees vir ballingskap en die lot van mites.

Donkerte steek homself met lig aan die brand,

sodat hy oor homself kan wag hou in die ryk van wonderwerke.

Is dit hier dat woorde gebaar word, vir klei om mens te word?

Ons het die aarde geken, om haar, en ons kinderdae se visvang rondom haar naeltjie, te vergeet.

Is dinge duidelik vanuit hierdie verte?

Hoe dikwels was die dae soos perde vir ons om te jaag op woordstringe?

Die riviere was fluite en ons het dit nie eens besef nie.

Hoeveel van ons engele is gevange gehou in ons marmer sonder ons medewete.

Hoe dikwels het Egipte en Sirië die pad duister geraak.

Dié land is ‘n ander land, en ons hoep-hoep is daar gevange gehou.

Dié land het ‘n siel vir die wind om dít weg te waai.

Al die boodskappe is nie deur Noag agtergelaat nie.

Toe Christus in Galilea geloop het, het ons wonde gejubel van blydskap.

Maar híér is die duiwe, die woorde van ons dooies. Hier,

is die ruïne van Babilon die geboortemerk op die vlees van ons nalatenskap.

Die vrug van hierdie vlees dryf op die heelal se waterige sfeer

en dit vloei weg in ‘n ewigheid vasgevang in ons lofprysing.

Dan keer dit terug na die self, ‘n moeder wat ons omhul,

met haar naakte onoorwinlike barmhartigheid.

Sy verberg dit wat ons ons longe, en die vuur van haar rose, aangedoen het.

Sy verberg die oorlog van ons nalatenskap.

En dit wat die sens gedoen het aan die delikate plante aan die kuste van die heilige berg.

Ons moeder is ons moeder: moeder van die Atheners; moeder van die Perse;

moeder van Plato, Zoroaster; Plotinus en Suhrawardi.

Sy is die kosmiese moeder.

Elke kind is ‘n gesagvoerder in die skoot van sy moeder.

Sy is die begin en die einde.

Sy is wat sy is.

Sy is die geboorte of die onaantasbare dood, as sy so wil.

O moeder, jy het ons versorg en verslind om ons kinders te kon voed.

Wanneer word ons gespeen?

O spinnekop van liefde, die dood is ‘n moordenaar.

Ons is lief vir jou! Wees ons tog genadig.

Moet ons nie weer doodmaak en geboorte skenk aan slange naby die Tigris nie.

Steek ons in jou gordel en ry gaselle deur die nag.

Ons vestig onsself in die wind.

Lok ons na jou toe soos die ongelukkige patrys gelok word na die net, en omhels ons.

Was jy daar voor ons migrasie en het jy dit nie geweet nie?

Die liefde transformeer ons.

Ons word ‘n opening vir die gedig, haar vensters om opgesê, en voltooi te word, deur duiwe.

Ons word ‘n betekenis wat die sap terugbesorg

aan die onsigbare bome op die oewers van ons siele.

Vlieg dan, o voëls, in die binnepleine van hierdie hart, vlieg!

 

Wat is die nut van ons denke dan anders as om die ontwil van mensdom?

…want ons is van klei en van lig.

Het jy die kroon bokant jou kop herken, hoep-hoep?

Hy sê: Dit is my moeder se graf.

My hoof word met feeste gekroon soos ek die geheime en nuus in vlug dra.

Ons sê: Hy is ‘n hoep-hoep. Hy is die gids en wat in hom is, is ook in ons.

Die tye hang ‘n klok vir hom oor die valleie.

Maar in drome word tyd verbrokkel en ruimte word ingeperk.

Wat sien jy, hoep-hoep? Wat sien jy in daardie afgeleë vorm van die skaduwee?

-Ek sien die skaduwee van Sy beeld bo ons uitstrek.

-So kom ons sweef om Hom te sien. Hy is die enigste Hy:

“O hart, my moeder, my suster en vrou, loop oor met lewe om Hom te kan sien.”

Maar op die ou end, sê ons, is ons hoep-hoep tog slegs ‘n hoep-hoep…

Water: ‘n troon wat opreis deur die droogte en wat eikebome laat hoog groei;

Water: die kleur van die bos wat gelig word deur die bries tot op die rooidagperd;

Water: die eggo van skeppings-grasie soos dit bewaar word in die tuine van onthou;

Water: die reuk van ‘n beminde op marmer, wat ons dors maak, en dronk;

Water: die angel van die oomblik wanneer ons in twee geskeur word,

en openbaar word as: Mens en voël.                  

En ons hoep-hoep…

…het perde van water wat opreis deur die droogte en soos die septer opgaan.

…het ‘n tyd wat hy eens gedra het, en ‘n tong wat hy eens gehad het.

…het ‘n vaderland wat hy eens gedra het as boodskappe na ‘n veraf hemel.

Hy het elke goddelike boodskap, wat die skepping na die roete van God lei, aangehang.

Hy het onder elke liefde gely, en deurgebreek van een liefde na ‘n ander.

Hy is ‘n lewenslange reisiger.

Wie is jý in hierdie loflied? Ek is die gids.

Hy is ‘n lewenslange reisiger.

Wie is jý in hierdie loflied? Ek is die reis.

Ek is die heengaan.

“O hart- my moeder en suster,”

giet jouself uit in hierdie lewe vir die onmoontlike om jou te sien,

vir jou om dít te kan sien.

En neem my, die twee van julle, na die finale spieël toe, het hy gesê en weggevlieg.

 

Is ons wat ons is?

Bome groei in ons spore en ‘n beeldskone maan verhelder ons reise.

En ons het ‘n lewe dáár, in ander se lewens.

Tog word ons gedwing om te lewe in die verweesde Samarkand.

Nie een van ons voorvaders sal as koning gekroon word nie.

Die dae wat ons oor het, is wat die fluit aan ons bemaak het…

die van hulle wat die naaste is, is die verste.

Ons gebruik nie meer reën as wat die rankplante dit gebruik nie.

Ons is nou wat ons voorheen was.

Ons word gedwing om terug te keer na die mite wat nie gasvry is, en waar ons geen plek het, nie.

Ons kon nie die ooie naby ons huis melk, of die dae met ons loflied vul, nie.

Ons tempels is dáár, maar hier, het ons ‘n god wat geprys word deur sy martelaar.

Ons het blomme van nag-muskus wat aan die ongenooide tyd vashou.

Ons het ‘n lewe dáár, in ander se lewens.

Ons het koring en olyfolie.

Ons het nie ons tent uit die wilgers gemaak nie.

Ons het nie gode uit swael gemaak om deur invallers aanbid te word nie.

Ons het alles gereed gevind: ons gebreekte name in flessies van klei…

Ons vroue se trane, ou moerbei-vlekke, op hulle klere…

ons ou jaggewere…‘n vergete feestelikheid wat ons nie kon herwin nie.

Die wildernis wemel met oorblyfsels van menslike afwesigheid…

…asof ons eens hier was.

Daar is genoeg gereedskap, hier, om ‘n tent bo die winde op te slaan.

Geen tatoeëermerk is in die skeure van die berg

wat deur groen begrens word, deur die vloed agtergelaat nie.

Tog het daar duisende verskillende mense verbygekom tussen lied en spies.

Ons het besef dat ons teruggekeer het van ‘n ongewenste afwesigheid af.

En ons het ‘n lewe wat ons immers nog nie ‘n kans gegee het nie.

En die sout wat ewenas nie sal verewig wat ons is nie.

Ons het die spore wat niemand nog voor ons geneem het nie, gevolg…

…so vlieg…vlieg dan, o voëls, in binnepleine van hierdie hart, vlieg!

Vlug saam met ons hoep-hoep, en vlieg…

…en vlieg, net om te (kan) vlieg!
.

.

Uit: Unfortunately, It was Paradise, vertaal uit Arabies deur Munir Akash en Carolyn Forché (2003, University of California Press) en verwysing na If I were Another (2009, New York: Farrar Straus & Giroux) soos vertaal deur Fady Joudah. Vertaal in Afrikaans: Bester Meyer.

[Bester Meyer studeer in die Regte by RAU. Tydens sy studies begin hy liedjies skryf en gedigte toonset. Na sy studies neem ‘n kortspeler Ontmoet jou onder ‘n Harvest Moon op saam met Albert Frost. Hy word voorgestel aan Magmoed Darwiesj deur Breyten Breytenbach se Oorblysel/Voice over. Hy werk tans in Johannesburg en vertaal Darwiesj se gedigte in sy vrye tyd.]

C.P. Kavafis. Vertaling in Afrikaans

Thursday, August 8th, 2019

C.P. Kavafis, vert. in Afrikaans deur DW Gouws.

 

Om die moeite te gedoen het

– C.P. Kavafis (1863-1933)

 

Ek’s amper ‘n rondloper en platsak.

Hierdie fatale stad, Antiochië,

het al my geld verslind:

hierdie fatale stad met sy spandabelrige lewe.

 

Maar ek’s jonk en perdfris.

‘n Wonderbaarlike meester van Grieks,

en ken Aristoteles en Plato van ‘n kant af,

asook enige redenaar, digter, of ander skrywer wat jy maar kan noem.

Oor militêre sake is ek nie oningelig nie,

en ek het vriende onder die senior staande offisiere.

Ek dra gewis ook kennis van administratiewe aangeleenthede.

Ek was verlede jaar ses maande lank in Alexandrië;

iets weet ek (en dit is nuttig) van wat daar aangaan:

die korrupsie, en die drek, en die res daarvan.

 

Dus glo ek ek is heeltemal

bevoeg om hierdie land te dien,

my geliefde vaderland, Sirië.

 

In watter amp hulle my ook al plaas sal ek trag

om nuttig vir die land te wees. Dít is my bedoeling.

Maar nou weer, as hulle my hinder met hul stelsels –

ons ken hulle, die wat so oulik is: is dit nou nodig om daaroor te praat? –

as hulle my pla is dit nie my skuld nie.

 

Ek sal my eers tot Zabinas rig,

en indien daardie idioot my nie waardeer nie,

sal ek na sy teëstander gaan, Gripos.

En as daardie imbesiel my nie aanstel nie,

gaan ek terstond na Hirkanos toe.

 

In ieder geval, een van die drie sal my wil hê.

 

En my gewete is gesus

oor my onverskilligheid rakende die keuse:

hulle drie skaad Sirië in dieselfde mate.

 

Dog, ‘n verrinneweerde man, dis nie my skuld nie.

Ek probeer net, arme bliksem, om kop bo water te hou.

Die almagtige gode moes eintlik die moeite gedoen het

om ‘n vierde ene te skep, ‘n eerlike man.

Graag sou ek saam met hom wou gaan.

 

( Vert. deur DW Gouws uit die Engels, van Edmund Keeley en Philip Sherrard se 1966-vertaling van Kavafis se Grieks)

 

To Have Taken the Trouble

 

I’m almost a vagabond and penniless.

This fatal city, Antioch,

has devoured all my money:

this fatal city with its extravagant life.

 

But I’m young and in excellent health.

A prodigious master of Greek,

I know Aristotle and Plato through and through,

as well as whatever orator, poet, or other author you may mention.

Of military affairs I am not ignorant,

and I have friends among the senior regular officers.

I have a certain knowledge also of administrative matters.

I spent six months in Alexandria last year;

something I know (and this is useful) about what goes on there:

the corruption, and the dirt, and the rest of it.

 

So I believe I am completely

qualified to serve this country,

my beloved fatherland, Syria.

 

In whatever job they put me I shall endeavour

to be useful to the country. That is my purpose.

But again, if they hinder me with their systems –

we know them, these smart ones: need we speak of it now? –

if they hinder me it’s not my fault.

 

I will address myself to Zabinas first,

And if that idiot doesn’t appreciate me,

I shall go to his rival, Grypos.

And if that imbecile doesn’t appoint me,

I shall go at once to Hyrcanus.

 

In any case one of the three will want me.

 

And my conscience is quiet

about my indifference to the choice:

the three of them damage Syria to the same extent.

 

But, a ruined man, it’s not my fault.

I’m only trying, poor devil, to make ends meet.

The almighty gods ought to have taken the trouble

to create a fourth, an honest man.

Gladly I’d have gone along with him.

 

Resensie: Vandag is boordensvol (Gedigte van Pablo Neruda, vertaling)

Tuesday, July 23rd, 2019

“Wild en heerlik was jy tussen genot en slaap”

Resensie: Vandag is boordensvol: Pablo Neruda in Afrikaansvertaal deur De Waal Venter (Naledi, 2019)

Resensent: Marlies Taljard

Pablo Neruda is een van die mees vertaalde digters van die twintigste eeu. Verskeie digters het al vertalings van dié Chileense digter in Afrikaans die lig laat sien, waaronder dié van Uys Krige waarskynlik die bekendste is. So ‘n paar jaar gelede het De Waal Venter en Johann Lodewyk Marais enkele Afrikaanse vertalings van Neruda op Versindaba gepubliseer en die kommentare was besonder positief. Dat daar ‘n behoefte aan so ‘n bundel bestaan, is duidelik. Breyten Breytenbach het destyds aangebied om saam te werk aan ‘n projek om ‘n bundel Neruda-gedigte in Afrikaans te maak. Johann de Lange het ‘n knap vertaling van die Ode aan die Kat in sy kommentaar geplaas. Ook ander digters het onlangs op Versindaba en in gebundelde werk Neruda-vertalings gepubliseer. Pas verskyn die bundel Vandag is boordensvol: Pablo Neruda in Afrikaans van De Waal Venter by Naledi-uitgewers. Ek het dadelik gewonder wat dan van die ander vrywilligers geword het … Ewentwel, die ander digters kan natuurlik steeds vertaal, want ‘n digter soos Neruda is nooit “klaar” vertaal of “uitgeput” nie. Ook is die tersaaklike publikasie slegs ‘n klein proeseltjie aan die enorme Neruda-oeuvre. Om ‘n omvattende vertaling van Neruda se werk te onderneem, is myns insiens bykans onmoontlik, aangesien hy ‘n besonder vrugbare digter was wie se versamelde werk meer as 3 500 bladsye beslaan en waarvan die verkope, in dosyne vertalings, etlike miljoene beloop. Die literêre verdienste van sy werk is egter wisselend. Ten spyte daarvan bly dit ‘n uitdaging om ‘n seleksie van die digter se werk te maak vir ‘n vertaling soos dié wat Venter onderneem het.

Hoewel die bundel ‘n Inleiding bevat wat deur Charl-Pierre Naudé geskryf is, is dit jammer dat die vertaler self geen formele rekenskap gee van sy onderneming nie. ‘n Mens verwag immers by so ‘n groot projek dat die digter/vertaler ‘n soort teoretiese verantwoording van, byvoorbeeld, die keuse van gedigte wat vertaal is, sal verskaf. In ‘n onderhoud onlangs op Versindaba sê hy wel dat hy hoofsaaklik op Neruda se liefdesgedigte gekonsentreer het, aangesien hy die gedigte met ‘n politieke agenda waaruit die digter se kommunistiese sentimente blyk, as swakker gedigte beskou. ‘n Mens moet egter onthou dat literêre vertaling tans beskou word as ‘n wetenskap met ‘n teoretiese onderbou aan die hand waarvan die vertaler sy gekose vertaalstrategie kan beredeneer en motiveer. Kyk byvoorbeeld wat Amanda Lourens in dié verband op LitNet sê: https://www.litnet.co.za/litnet-akademies-vertaling-as-oortekening-amanda-lourens/ Vir die leser wat die bundel vanuit ‘n literêre oogpunt benader, is die gebrek aan teoretiese verantwoording ‘n tekortkoming, veral omdat relatief min Suid-Afrikaners Spaans verstaan en dus nie self die brontekste kan lees om sodoende die vertaalstrategie te kan naspeur nie. Die teorie wat in die reeds genoemde onderhoud met die digter op Versindaba verskyn, sowel as enkele opmerkings deur Naudé in die Inleiding, werp wel gedeeltelik lig op die onderneming, maar dit laat die ingeligte leser steeds met talle vrae.

Wat my egter as veel vreemder getref het, is die aard en plek van die vertaler se Toeligting by die tweede Canto uit die Canto General, “Hoogtes van Macchu Picchu” (pp 118-152) wat uit 12 afsonderlike gedigte bestaan, maar eintlik ‘n afgeslote geheel vorm. Na elke afsonderlike gedig word inligting deur die vertaler oor o.a. die inhoud, die doel, die bou of die beeldspraak van dié spesifieke gedig verskaf in dieselfde lettertipe as waarin die gedigte verskyn. Met die eerste oogopslag kan die leser dus nie die gedigte van die vertaler se toeligting onderskei nie. Niks word egter gerep oor die vertaalstrategie of -problematiek wat die vertaling onderlê nie … ‘n Mens sou immers verwag dat verklarende aantekeninge in ‘n Inleiding of as Toeligting aan die einde van die bundel (of selfs aan die einde van die Canto) sou verskyn – indien die uitgewer dit werklik nodig geag het, want baie van dié inligting is myns insiens oorbodig, terwyl die meerduidige en diepsinnige aard van die Canto smeek om ‘n verantwoording van die wyse waarop die vertaler die “ruimte” van die teks verken het om by ‘n finale produk uit te kom. Hierdie ondeurdagte strategie verbreek die eenheid van die meerdelige teks en werk verwarring in die hand. Selfs ‘n baie groen teksredakteur moes beslis van beter geweet het!

‘n Derde punt van kritiek, benewens ander inkonsekwenthede wat ek nie eens hier wil noem nie, en wat ek eweneens vierkantig voor die deur van die uitgewer/teksredakteur lê, is die ontbrekende bronnelys. Hoewel titels van brontekste en datums van uitgawe wel soms in die Inhoudsopgawe en aan die begin van afdelings verskyn, is dit gebruiklik om in ‘n werk soos hierdie ‘n volledige bronnelys te verskaf waarby alle geraadpleegde werke ingesluit is – ook byvoorbeeld geraadpleegde vertalings – waarin sowel die uitgewer as die plek van uitgawe verskyn. Nie net om ‘n klag van plagiaat te vermy nie, maar ook as riglyn vir die navorser. Het die vertaler byvoorbeeld verskillende weergawes van gedigte (in hersiene uitgawes) en verskillende vertalings in berekening gebring by sy vertaling? ‘n Mens sou dit wou weet … Dit is ook nie duidelik uit watter bundels gedigte wat in die afdelings “Liefdesgedigte” en “Sonnette” verskyn, kom nie. Alhoewel die liefdesgedigte gedateer is (die sonnette egter nie), moet die navorser bibliografiese gegewens van die brontekste blykbaar self naslaan. Hoewel die skrywer/vertaler bewus behoort te wees van die bogenoemde tegniese aspekte van tekskonstruksie, is dit die werk van die teksredakteur om toe te sien dat ‘n skrywer se werk op professionele wyse gepubliseer word en dat  (tegniese) gebreke nie reeds soos wolwe uit die bos spring nog voordat ‘n mens by die werk self uitkom nie.

Dit gesê, is dit inderdaad nou tyd om aan die werk self aandag te skenk en wil ek onmiddellik my waardering uitspreek vir die omvang en die kwaliteit van De Waal Venter se vertaling van ongeveer 100 Neruda-gedigte. Soos die vertaler in ‘n onderhoud sê, het hy hoofsaaklik (maar nie uitsluitlik nie) op Neruda se beroemde liefdesgedigte gekonsentreer. Ek kan myself met hierdie keuse en beperking vereenselwig, aangesien die liefdesgedigte (en gedigte soos die Elementele Odes) die digter beroemd gemaak het en waarskynlik die beste bekend is aan Suid-Afrikaanse lesers. Hoewel dit blykbaar algemeen aanvaar word dat Neruda se politieke gedigte nie op dieselfde literêre standaard as die res van sy werk staan nie, kan dit nie as ‘n veralgemening beskou word nie, en behoort ook ‘n seleksie van hierdie gedigte uiteindelik in Afrikaans te verskyn. Die digter se politieke insigte en sy ondersteuning van Kommunisme is immers belangrike temas in sy werk en in die werk van ander digters met wie hy gedurende sy lewe bevriend was, soos Federico García Lorca.

Neftali Ricardo Reyes Basoalto is op 12 Julie 1904 in Parral, Chille, gebore en staan as digter bekend as Pablo Neruda, ‘n skuilnaam wat hy sedert die begin van sy digterskap gebruik het sodat sy pa nie moes uitvind dat hy ‘n digter is nie. Hy het dié naam in 1946 amptelik laat registreer. In 1971 word die Nobelprys vir Letterkunde aan Pablo Neruda toegeken. Hy word algemeen geag as die grootste Latyns-Amerikaanse digter van die twintigste eeu. Op 23 September 1973 sterf hy aan kanker.

Uit sy talryke werke lyk dit asof Neruda lewenslank op die wipplank van emosies gery het – soms is hy die ongeëwenaarde romantikus, en soms is sy werk donker en selfs duister met ondertone van die dood en vernietiging, soos dit onder andere blyk uit sy bekende bundels Twintig Liefdesgedigte en ‘n Lied van Wanhoop (1924) en sy beroemde 100 Sonnette (1960). ‘n Kenmerk van Neruda se liefdesgedigte is dat die mees sublieme ervarings baie dikwels met “’n druppel gal” gepaard gaan en dat ekstase dikwels in jukstaposisie met sinistere beelde gebruik word. ‘n Mens hoef nie ver te soek na voorbeelde nie:

Lyf van my vrou, ek sal voortbestaan deur jou guns.

My dors, my oneindige verlange, my besluiteloosheid!

Donker rivierbeddings waar die oneindige dors vloei,

en vermoeienis volg, en oneindige smart.

(Slotstrofe van “Lyf van my vrou”, p 3)

Beelde van ekstase en vervoering in jukstaposisie met donkerte, geheime en die skadukant van die siel vorm ook die skering en inslag van die bekende “Sonnet XVII” (sekerlik Neruda se bekendste gedig) waarvan ek Venter se vertaling hier in sy geheel aanhaal:

Sonnet XVII

Ek het jou nie lief asof jy ’n soutroos is nie, topaas

of die angelierpyl wat die vuur versprei:

ek het jou lief soos sekere donker dinge bemin word,

in die geheim, tussen skadu en die siel.

.

Ek het jou lief soos die plant wat nie blom nie

en in sy binneste versteek, die lig van daardie blomme behou,

en te danke aan jou liefde leef daar in my

die donker, volle aroma wat opstyg uit die grond.

.

Ek het jou lief, ek weet nie hoe, of wanneer, of waar nie,

ek het jou gewoonweg lief sonder probleme of trots:

so het ek jou lief omdat ek op geen ander manier bemin nie,

.

behalwe op hierdie manier waarop ek en jy nie is nie,

só naby dat jou hand op my bors myne is,

só naby dat jou oë toegaan op my droom.

.

Uit hierdie vertaling blyk Venter se vermoë om die liriese inslag van die Neruda-vers in vloeiende Afrikaanse ryme en metrum vas te lê sodat dit inderdaad na ‘n Afrikaanse gedig klink. Vertalings soos hierdie verryk die Afrikaanse poëtiese kanon deurdat ‘n nuwe, vreemde dimensie wat eie is aan die Romaanse digkuns daaraan toegevoeg word. Charl-Pierre Naudé stel dit soos volg in sy Inleiding tot die bundel Vandag is boordensvol: “In Venter se vertalings vind die Afrikaanse leser ‘n nuwe, begeesterde vertaling wat die ondertone en botone aktiveer van ‘n wêreldsimfonie …” Uit die vertaling wat hierbo aangehaal is, blyk egter ook enkele tipiese dilemmas waarmee die vertaler te kampe het. Die vierde- en derdelaaste reëls van die gedig lui: “so het ek jou lief omdat ek op geen ander manier bemin nie, / behalwe op hierdie manier waarop ek en jy nie is nie”. ‘n Onbekende digter vertaal dié reëls soos volg in Engels: “I love you in this way because I don’t know any other way of loving / but this, in which there is no I or you” en hy eindig die sonnet met ‘n sestet en nie met ‘n tersine soos in die bronteks nie. Dié keuse het natuurlik interessante betekenisimplikasies vir die gedig. Ook in Stephen Tapscott se vertaling (wat ek hieronder aanhaal) kom Venter se effe verwarrende frase “waarop ek en jy nie is nie” duideliker uit die verf, maar die wins van Venter se “só naby dat jou oë toegaan op my droom” in die slotreël word eweneens duidelik wanneer dit met Tapscott se weergawe vergelyk word:

Sonnet XVII

I do not love you as if you were salt-rose, or topaz,

or the arrow of carnations the fire shoots off.

I love you as certain dark things are to be loved,

in secret, between the shadow and the soul.

.

I love you as the plant that never blooms

but carries in itself the light of hidden flowers;

thanks to your love a certain solid fragrance,

risen from the earth, lives darkly in my body.

.

I love you without knowing how, or when, or from where.

I love you straightforwardly, without complexities or pride;

so I love you because I know no other way

.

than this: where I does not exist, nor you,

so close that your hand on my chest is my hand,

so close that your eyes close as I fall asleep.

.

Ek haal met opset hierbo ‘n bekende Engelse vertaling van die Neruda-gedig aan, omdat dit die vergelyking met die Afrikaanse weergawe (om voor die hand liggende redes) vergemaklik. Onthou egter dat beide die gedigte vertalings is en dat daar dus in beide gedigte sekere vertaalkompromieë getref is. Een van die belangrikste vrae wat die vertaler sigself moet afvra, is hoeveel speling gelaat kan word by ‘n getroue weergawe van ‘n teks. Naudé gebruik die volgende metafoor om die sukses van Venter se vertaalwerk te beskryf: “Venter het skynbaar sy toulopery gedoen en die canyons van Suid-Amerika wat hy oorsteek eggo heerlik en op die punt af in robuuste, getemperde Afrikaans [my kursivering – MT].” Vir moderne lesers was dit wel nodig om die blomryke, hoogs emosionele taal van die Spaanse Nerudateks effens te temper – nog ‘n vertaalstrategie waarvan ek graag uit die vertaler se eie pen meer besonderhede sou wou bekom. Hoewel Naudé se uitspraak op ‘n groot persentasie gedigte in die tersaaklike bundel van toepassing is, het ek tog ook soms die idee gekry dat daar té woord-vir-woord vertaal word en dat gedigte effens lam klink in vergelyking met ander vertalings en die brontekste. Een rede mag wel wees dat die Afrikaanse liefdeswoordeskat (dalk) te yl is en “ek bemin jou” en “ek het jou lief” nie die ryke Spaanse liefdeswoordeskat na behore kan uitdruk nie. Aan die ander kant is dit egter ook frases wat deur Neruda self oorgebruik word. In “Sonnet XXIV” (p. 55) wonder ek byvoorbeeld ook of die woord “snelle” nog ‘n goeie vertaalkeuse is, terwyl daar genoeg moderne Afrikaanse sinonieme bestaan. Ek wonder, in dieselfde gedig, ook presies wat bedoel word met die strofe “Niks hier is sonder lig, hoeveelhede, groeperinge nie, / en ruimtes word geopen met behulp van die wind / tot dit die seeskuim se laaste geheim openbaar.” Hierdie is ‘n voorbeeld van té direkte vertaling met gevolglike lomp sinskonstruksie wat die bundel te dikwels ontsier.

Benewens liefdesgedigte het Venter ook ander bekende Neruda-gedigte in sy versameling opgeneem. Ek bespreek ten slotte enkele gedigte uit Neruda se bekende Canto General (1950) waarin hy poog om die intrinsieke waarde van gewone dinge poëties te vergestalt. Die Canto General bevat sommige van Neruda se beste gedigte in ‘n styl wat sterk aan dié van Walt Whitman herinner – eenvoudig en gestroop van oormatige emosie. ‘n Anonieme blogger skryf: “Neruda’s greatest literary success was his ability to approach the grandiose and the minute, the tragic and the joyous, with equal patience and reverence.” Myns insiens is Venter se vertaling van gedigte uit die Canto General van sy mees suksesvolle vertalings, getrou aan die styl van Neruda, respekvol teenoor die “algemene dinge”, die “klein dingetjies” van die lewe, net soos teenoor die majestueuse, grootse en indrukwekkende. ‘n Besondere uitdaging was ongetwyfeld dié van die “Twaalf gedigte in die canto ‘Hoogtes van Macchu Picchu’”, waaroor Venter self in sy Toeligting skryf: “[Neruda se] verse is ’n fees van klanke en suggereer meer as wat dit dinge uitsê. Sy woorde het talle eggo’s en is gelaai met geheimsinnige inhoud. Hulle spoel dubbelsinnig teen mekaar aan, klouter oor mekaar en weerspieël mekaar. Die gedigte is nie altyd vatbaar vir rasionele ontleding nie. Dit is oop vir verskeie interpretasies en gee die leser die geleentheid om medeskepper te wees.” Die eerste gedeelte van die Sesde Gedig illustreer die rykdom van beeldspraak en nooi die leser uit om self betekenis aan die gelaaide woorde te gee. Venter vertaal só:

En toe het ek op die leer van die aarde geklim

deur die vreesaanjaende ruigte van verlore oerwoude

op na jou, Macchu Picchu.

Hoë stad van kliptrappe,

uiteindelik ʼn woning waar die aardse

nie weggekruip het in sy nagklere nie.

In jou, soos twee parallelle lyne

die wieg van die weerligstraal en die mens

saamgeskommel in ʼn doringagtige wind.

.

Moeder van klip, skuim van die kondors.

.

Hoë rif van die mens se dagbreek.

.

Graaf verlore in die oersand.

.

Dít was die woning, dít is die plek:

hier styg die vet mieliepitte op

en val weer terug soos rooi hael.

.

Venter vertaal hier baie woordgetrou. Dit is egter interessant dat hy afwyk van die oorspronklike strofeverdeling waar die eerste strofe na die derde reël afbreek. In ‘n vertaling van dieselfde gedig vertaal Anthony Kerrigen die Spaanse “Madre de pieda, espuma de los cóndores” met “Mother of stone and sperm of condors”, terwyl Venter getrou bly aan die vertaling van die Spaanse woord “espuma” met “skuim” … Traduttore, traditore … (vertaler, verraaier …)

Neruda is waarskynlik net so bekend vir sy Odes as vir sy liefdesonnette. In sy vertaling van 13 bekende Odes uit die Canto General kry Venter dit reg om die gedrongenheid van die oorspronklike gedigte in Afrikaans oor te dra sonder om die onderliggende spanning te verslap wat teweeg gebring word deur die kort versreëls met hul talryke enjambemente. Indrukwekkend is Venter se klankrykheid (mens wil byna van klankekstase praat!) wat ook by Neruda een van die kenmerkende eienskappe van die Elementele Odes is. Ek haal graag die eerste gedeelte van die “Ode aan Wyn” ter illustrasie aan:

Wyn met die dag se kleur,

wyn met die nag se kleur,

wyn met purper voete

of bloed van topaas.

Wyn,

sterrekind

van die aarde,

wyn, glad

soos ʼn swaard van goud,

sag

soos wilde fluweel,

spiraalgeskulpte wyn,

deurdrenk met liefde

soos die see;

nooit kon net een glas jou hou nie,

een lied, een man,

jy is koraal, mensliewend,

en op die minste moet jy gedeel word.

.

Hier is Neruda op sy treffendste, eenvoudigste aan die woord en Venter se vertaling van dié ode is ‘n kunswerk in eie reg wat, soos die res van die vertalings, behoort te spreek tot Afrikaanse poësielesers oor die algemeen en wat beslis met verloop van tyd poëtiese eiegoed behoort te word. Ek kan Vandag is boordensvol, De Waal Venter se vertaling van Nerudagedigte, met vrymoedigheid aanbeveel vir almal wat reeds Neruda-bewonderaars is óf wat dié buitgengewoon begaafde digter graag in Afrikaanse gedaante wil leer ken. Hierdie bundel is ‘n lank reeds noodsaaklike toevoeging tot die vertaalde digskat in Afrikaans.

Harold Monro. Vertaling in Afrikaans

Thursday, June 13th, 2019

Harold Monro. Vertaal in Afrikaans deur Helize van Vuuren

.

Bitter heenkome

(ter herinnering aan Barend Toerien)

I

Sy bewoon die portierskamer: als nikotien-deurtrek.

Kliënte het hul foto’s daar gelaat vir vergaan.

Sy bekyk deur groen hortjies dié wat smag

na bewusteloosheid …

Sy lek haar geverfde dun blourooi-lippe,

Sy krap ‘n voortand met ‘n vingernael,

Sy steek kop-uit om nuwe kliënte te groet, of

hul (vir watter marteling) wagtend te laat by die deur.

II

Hitte het die swaar aarde omarm,

elke klank benadruk,

hy, waar sy lewe hom nog hou aan die grond,

in beswyming, kermend om hergeboorte,

leun teen die deur,

Van buitenshuis kom die dofste gefladder;

‘n lakei; en dun gegiggel van agter dié hortjie.

III

Sy verlore oë leun om die nommer te vind en te lees.

Volg sy kneukel-klop, en huiwerige vloek.

Hy kry homself nie wakker; mag nie sluimer;

wyl op die lang wit muur oorkant die straat

die dun buitelyne van ‘n dralende lykswa dryf.

IV

Nou open die deur wyd.

Hy: “Is daar plek daarbinne?”

Sy: “Is jy anderkant die pyngrens?”

Hy:  “Mag my lyf vergeefs lê

in die drome wat ek nie kan hou!”

Sy: “Laat hom die slaapbeker drink…”

V

Dun arms en spookhande; dowwe hemelsblou oë;

lang hangende wimpers, ooglede soos volmane,

klouend aan enige rant van swewende lug:

Watter hoop is daar nog? Watter vrees? – slegs wakkerskrik met sig op

verbrokkelende vlees, en koue ewigheid.

O wel nog ‘n gesig, half-lewend, bring

‘n Ver getuur na hom en neurie:

Sy: “Jy’s wit. Jy is alleen.

kan jy nie my sfeer benader nie?”

Hy: “Ek verander in klip…”

Sy” “Wens ek kon! Wens ek kon!”

Dan vul die wit verpleërs die beker.

VI

Soggens deur die wêreld heen

aanskou hoe minderes die koffie bring;

aanskou herders op heuwels,

here en dames aan die toilet,

boere, handelaars, besige stede.

Maar kyk hoe hy, ongelukkige, nou stommel

deur vreemde kamers heen, onoplettend struikel.

Kan hy die oorskaduwende nag ontglip?

Is daar nie êrens vleugies lig?

VII

Hoe ontsnap hul na hul dié kamers betrek het?

Party kan gevind word, sê hul, vas aan die slaap

in verbrokkelende grafte.

Party in wit beddens, met gesigte rondom vergaar. Party

wandel die wêreld oor, en vind nooit ‘n tuiste.

 

           – Harold Monro (1879-1931) Uit: Strange Meetings 2003;

(© Vert. Helize van Vuuren 12 Junie 2019) [Ek is deur Barend Toerien na dié digter en sy vers verwys, asook op die verband daarvan met Van Wyk Louw se “Gesprek van die dooie siele”]

________________________________________________

Bitter Sanctuary

I

She lives in the porter’s room; the plush is nicotined.

Clients have left their photos there to perish.

She watches through green shutters those who press

To reach unconsciousness.

She licks her varnished thin magenta lips,

She picks her foretooth with a finger nail,

She pokes her head out to greet new clients, or

To leave them (to what torture) waiting at the door.

II

Heat has locked the heavy earth,

Given strength to every sound,

He, where his life still holds him to the ground,

In anæsthesia, groaning for re-birth,

Leans at the door.

From out the house there comes the dullest flutter;

A lackey; and thin giggling from behind that shutter.

III

His lost eyes lean to find and read the number.

Follows his knuckled rap, and hesitating curse.

He cannot wake himself; he may not slumber;

While on the long white wall across the road

Drives the thin outline of a dwindling hearse.

IV

Now the door opens wide.

He: .”Is there room inside?.”

She: .”Are you past the bounds of pain?.”

He: .”May my body lie in vain

Among the dreams I cannot keep!.”

She: .”Let him drink the cup of sleep..”

V

Thin arms and ghostly hands; faint sky-blue eyes;

Long drooping lashes, lids like full-blown moons,

Clinging to any brink of floating skies:

What hope is there? What fear?.-Unless to wake and see

Lingering flesh, or cold eternity.

O yet some face, half living, brings

Far gaze to him and croons:

She: .”You’re white. You are alone.

Can you not approach my sphere?.”

He: .”I’m changing into stone..”

She: .”Would I were! Would I were!.”

Then the white attendants fill the cup.

VI

In the morning through the world,

Watch the flunkeys bring the coffee;

Watch the shepherds on the downs,

Lords and ladies at their toilet,

Farmers, merchants, frothing towns.

But look how he, unfortunate, now fumbles

Through unknown chambers, unheedful stumbles.

Can he evade the overshadowing night?

Are there not somewhere chinks of braided light?

VII

How do they leave who once are in those rooms?

Some may be found, they say, deeply asleep

In ruined tombs.

Some in white beds, with faces round them. Some

Wander the world, and never find a home.

 

– Harold Monro (1879-1931) Uit: Strange Meetings 2003 [oorspronklike titel: “The Alcoholics.”]

 

 

André Bréton. Vertaling in Afrikaans

Sunday, June 2nd, 2019

André Bréton. Vertaal in Afrikaans deur Juanita Louw.

 

Onderweg na San Romano

André Bréton

 

Poësie word gemaak in ʼn bed soos liefde

die verkreukelde lakens is die bakermat

poësie word gemaak in die woud

 

dit het ruimte nodig

nie hierdie een nie maar die ander omskryf

deur die wou se oog

dou op vleiriet

die herinnering aan ʼn bottel Traminer

gewasem op ʼn silwer skinkbord

ʼn hoë toermalynsuil oor die see

en die pad van geestesavonture

steil hellend

maar stop jy is dit gou dig begroei

 

dis nie iets om van die dakke te verkondig nie

en dink twee keer voor jy die deur oop los

of vir ooggetuies roep

 

banke vis die neste van mese

spoorstawe by die ingang van ʼn groot stasie

die weerkaatsing van beide oewers

groewe op vars brood

skuimborrels in ʼn stroom

die dae op die almanak

hertshooi

 

die liefdesdaad en die skryfdaad

is onversoenbaar

met die hardoplees van koerante

 

die baan van die sonstraal

die blou skynsel wat die bylhale van

die houtkapper snoer

die string van die hartvormige, mandjievormige

vlieër

die ritmiese slag van bewersterte

die ywer van weerlig

die gooi van suikeramandels van die bordes

van ou trappe

sneeustortings

 

die saal van illusies

nee menere dis nie die agste Kamer

of die dynsigheid van kasernes op Sondagaande nie

 

dansfigure deurskynend beskrywe

oor poele

teen ʼn muur met dolke gegooi die buitelyne

van ʼn vrou se lyf

helder krinkels rook

die krulle in jou hare

die spiraal in ʼn sponskoekrol

kronkels van die koraalslang

die geilte van klimop teen bouvalle

daar is oorgenoeg tyd daarvoor

 

die poëtiese fiksering soos die fiksasie van die vlees

terwyl dit duur

veroorloof geen vergesigte van die wêreld se ellende

 

 

(Sur la Route de San Romano deur André Bréton, vert. deur Juanita Louw / 2019)

 

Tsead Bruinja – Vertaling in Afrikaans

Monday, May 20th, 2019

Tsead Bruinja – Vertaal deur Charl-Pierre Naude

 

“liefste, niemand weet …”

(“leave nimmen wit ….”)

 

deur Tsead Bruinja

(oorspronklik geskryf in Fries. Vertaal uit Nederlands.)

 

 

liefste, niemand weet hoe in vroëer lewens ons

mekaar op straat verby geloop of die bus verpas

het met een van ons in jy my suster of moeder

in was en niks van kon kom oor die groot verskil

 

in jare of ’n geloof wat ons skei die afstand

tussen ons so rotsdig soos ’n kontinent

ek miskien die elemente aan’t troef was om vuur

uit te vind terwyl jy en jou minnaar

 

aan die oorkant van die oseaan kersies aangesteek het

hou ek jou alweer te styf vas ek voel amper ek druk

jou inmekaar maar ek’s so bly en bedroef gelyktydig

 

dat daar nooit meer tussen ons sal wees as hierdie heelal

waarin ons nimmer bymekaar kan uitkom nie omdat

dit te klein is vir die verdriet van twee wat een word

 

liefste laat die tyd ons uitmekaar skeur eendag wanneer ons beurtelings sterf

nou sal ons terugslaan met brûe van woorde

 

 

[Uit “leave nimmen wit hoe’t wy yn eandere libbens” in uit die Friesiese digbundel de wizers yn it read, uitgegee in 2000 deur Utjouwerij Bornmeer.]

 

NP van Wyk Louw. Vertaling in Engels

Monday, May 20th, 2019

Grafika deur Niccy Miles

Two and eighty years

 

After so many years I dare bring homage

to your proud heart, to your pride:

dare say that you (you) my beloved,

three or ten small Sistine choirs in me sing

 

Before, earlier: your hatred against my pride,

when your own I-mushroom in you grew

more about Thomas than chastity I knew

before this holy homage here did grow.

 

_________

 

St Peter

 

A jackal digs into the snow

he speckles red against the white

and starts up, listens, stiff ears upright

to digging somewhere-in-the-yard.

 

My fatherland, my dry bleak fatherland

something longs that olives in you grow:

that all turn Latinised, small

and tiny chalk-white churches there may stand.

 

The jackal digs into the snow,

a little sober white he kicks

behind his buttocks out.

And Deaf-Pete keeps on digging.

 

– N.P. van Wyk Louw uit Tristia, 1962 (vert. Helize van Vuuren, April 2019)

 

Erez Bitton. Om woestyn te sê (Vert.)

Wednesday, May 15th, 2019

Om woestyn te sê

 

Jou stil hand

het  ‘n woestyn-oase

geteken vir my

groen op groen.

Soos verbonde skepe

– hand raak aan hand –

deur jou oë

kon ek sien

die grootsheid van die Woord gegraveer in klip

en die wonder

van die brandende bos.

 

(Erez Bitton (1941-) uit Blindfolded landscapes. Blinde Hebreeuse digter, op reis deur Judaïese woestyn met Yehuda Amichai; vert. Helize van Vuuren, Januarie 2019)