WS Merwin

Op die Los Angeles Times se webblad is daar ‘n wonderlike artikel te lees oor W.S. Merwin, die VSA se nuut-aangestelde poet laureate. Die 82-jarige Merwin se amptelike verpligtinge neem volgende maand ‘n aanvang en uiteraard is daar heelwat belangstelling in en nuuskierigheid oor presies hoe hy sy taak as laureate gaan benader.

Volgens Dean Kuipers, skrywer van die artikel, bestaan daar min twyfel dat Merwin hom ten volle met “groen”-projekte en bewaring van ekosisteme gaan bemoei nie. In dié verband haal hy Merwin aan wat die volgende te vertelle gehad het: “I said something about the conservancy to [Librarian of Congress] professor [James] Billington and he said, ‘Well, I hope you won’t make this political.’ I said, ‘James, every position is political. But I’m certainly not going to use the position to blow my own horn.’”

Billington, wat in sy hoedanigheid as Librarian of Congress verantwoordelik is vir die aanstelling van die poet laureate het immers hoeka sy keuse ten gunste van Merwin soos volg gemotiveer: “W.S. Merwin is making some of his most universal work right now. His environmental concerns are very powerful, but they grow out of an even deeper sensibility about human beings and their relation to life and the rest of nature itself.”

Gaan lees gerus die volledige artikel. Inderdaad is dit iets wat ‘n mens laat uitsien na Die Era van W.S. Merwin; inmiddels ‘n digter wie se werk al twee keer met ‘n Pulitzer-prys bekroon is.

Soos gebruiklik plaas ek as toegif ‘n toepaslike gedig van hom onder aan vanoggend se Nuuswekker.

***

Sedert gister het daar drie bydraes verskyn om aan te kondig: ‘n digstring deur Ilse van Staden oor haar gedig “Fluistering”, plus nuwe bydraes deur Eben Venter (oor Anne Carson se The beauty of the husband) en Jo Prins (oor Butch Lochner, die rugbylegende wat onlangs oorlede is).

En daarmee is dit reeds weer naweek. Laat hom punte tel …

Mooi bly.

LE

Unknown Bird

Out of the dry days
through the dusty leaves
far across the valley
those few notes never
heard here before

one fluted phrase
floating over its
wandering secret
all at once wells up
somewhere else

and is gone before it
goes on fallen into
its own echo leaving
a hollow through the air
that is dry as before

where is it from
hardly anyone
seems to have noticed it
so far but who now
would have been listening

it is not native here
that may be the one
thing we are sure of
it came from somewhere
else perhaps alone

so keeps on calling for
no one who is here
hoping to be heard
by another of its own
unlikely origin

trying once more the same few
notes that began the song
of an oriole last heard
years ago in another
existence there

it goes again tell
no one it is here
foreign as we are
who are filling the days
with a sound of our own

© W.S. Merwin

Enkele vrae oor die rugstring van ’n gedig

Wanneer het jy dié gedig geskryf, Ilse? Hoe het dit ontstaan?

Die gedig is geskryf in 2007, n.a.v.  kritiek dat die begrip “fluisterklip” onrealisties en geforseerd is.

Kon jy dié bepaalde gedig vinnig tot in sy finale vorm afrond, of het dit deur verskeie weergawes na sy finale vorm ontwikkel?

Die gedig het deur verskeie weergawes ontwikkel, hoewel die begin en einde min of meer dieselfde gebly het.

Hoeveel van dié vers is aan jou “gegee” en hoeveel daarvan was die resultaat van wroeg en sweet?

Soos gewoonlik gebeur, is die meeste van die vers aan my “gegee”. Die afronding is maar altyd wroeg en sweet.

In welke mate het die vers sy finale vorm bereik? Het jy byvoorbeeld die een of ander ordeningsbeginsel toegepas?

Weet nie of ek die vraag mooi verstaan nie. Wat is “ordeningsbeginsel”? Onderdelingsbeginsel? Ordeningsbeginsel? In ieder geval.) Ek bedink nie juis die vorm wanneer ek skryf nie. Meestal timmer die keurders en/of uitgewer dit in plek indien nodig.

Het jy die vers gedurende sy vormingsproses aan iemand gewys en of mee bespreek? Is daar iemand (of instansie) wat jy as klankbord gebruik terwyl jy aan ’n vers werk?

Nee. Ongelukkig het ek nie meer ’n klankbord nie. Ek dig maar in die duister.

Hoe lank na die vers voltooi is, het jy dit laat publiseer? Waar het die betrokke vers die eerste keer verskyn?

Dit is in 2008 gepubliseer in Fluisterklip.

Kan jy ietsie sê oor die kwessie van “feit” en “fiksie” in dié vers?

Vir my is dit alles “feit”, of dit nou realiteit is of metafoor. Daar is geen fiksie in dié vers nie.

Kan jy kortliks sê waaroor die vers, volgens jou, handel?

Dit gaan oor die sluimerende poësie in die wêreld om ons, dié dinge wat mens mis as jy raserig verbyjaag. Al struikel jy daaroor, gaan jy dit steeds nie raaksien of raakhoor nie. Om dit te “ontvang”, verg vir my baie ure se stilsit, stilbly en fyn luister.

Was daar dalk iets (boek/musiek/film/skildery) wat ’n bepaalde invloed op die totstandkoming van dié betrokke vers gehad het?

Die oorspronklike begrip van ’n fluisterklip kom van ’n sg. “whispering stone” wat my ma in die veld opgetel het en wat ons met gepaste seremonie in die fondasie van my huis ingebou het in 2004.

Het jy ’n bepaalde leser, of gehoor, in gedagte wanneer jy aan ’n vers werk?

Nee, ek skryf maar neer wat na my kant kom. Wie lees, moet lees.

In welke mate verskil hierdie vers van jou ander gedigte?

Dis ’n terugantwoord, wat ek nog net in een ander gedig probeer het, nl. “Belydenis” in dieselfde bundel. Dit is ook selde dat ek ’n gedig begin met ’n vooraf konsep oor wat ek wil sê, gewoonlik beur ek maar die donker in totdat iets vorm aanneem.

Is daar iets in dié vers wat jy as tipies “Suid-Afrikaans” sal beskou?

Nee.

Kon jy dié vers tot ’n bevredigende punt afhandel, of het jy dit maar ten einde laas “versaak”?

Die middelste strofe is steeds vir my nie bevredigend nie.

Was jy tevrede met die lesers se reaksie na die skryf (of publikasie) daarvan?

Ek weet selde wat lesers se reaksie is op my werk.

’n Laaste vraag, ter wille van die interessantheid: Kan jy nog die eerste vers wat jy ooit geskryf het, onthou? Indien wel, vertel ons ietsie daarvan.

My eerste gediggie het ek in Mei 1979 geskryf, toe ek in graad een was. Dit gaan oor ’n eend wat ’n vis vang. Ek het dit gebruik as subopskrif (?) in die gedig “Variasie op ’n tema” in Watervlerk.

Ilse van Staden Ilse van Staden is in 1972 in Pretoria gebore, maar het grootgeword in die Waterberge in die Limpopoprovinsie. Sy matrikuleer aan die Hoërskool Pro Arte (Pretoria) en studeer veeartsenykunde aan die Universiteit van Pretoria. Van 1997 tot 2005 praktiseer sy voltyds as veearts. Sedertdien is sy deeltyds veearts en deeltyds skrywer. Haar debuutbundel Watervlerk (2003) ontvang die Eugène Marais- en Ingrid Jonke-pryse. Sy is tans besig met ’n B.A.-graad in Kreatiewe Skryfkuns aan die Universiteit van Suid-Afrika. Haar tweede digbundel, Fluisterklip, het in 2008 by Lapa verskyn.

Beauty of the husband

Ek het vir die eerste maal werk van die Kanadees Anne Carson gelees. The beauty of the husband - a fictional essay in 29 tangos is haar sesde werk, ‘n verbluffend-slim, aanmekaar geweefde klomp woorde, iets tussen poesië en prosa. Nege-en-twintig tekste soos 29 tango’s voorafgegaan deur vers-aanhalings of notaboek-aantekeninge van John Keats om jou op ‘n spoor te bring.

Carson gebruik ‘n verskuiwende perspektief. Die New York Times Book Review noem haar ‘n pasticheur. Soms is dit die vrou, soms die man aan die woord oor die wispelturigheid van drange, oor gebrokenheid van hart, oor kwesbaarheid en die haat wat slegs deur intense passie gebaar kan word. Jy ontwikkel meegevoel vir die vrou en die man. 

Daar is nog iets wat aanhoudend by Carson skuif en vir my as prosaskrywer is dit inspirerend. Carson maak die mees elegante laterale sponge in haar tekste. Sy praat oor die lyf van die vrou en dan plotseling oor die Slag van Borodino. Of oor die gevoelens van die vrou as sy haar man oor die telefoon hoor praat met ‘daardie ander vrou’ en dan skielik oor die binnegoed van ‘n wasmasjien.

Vandat ek die eerste maal die breingimnas Edward de Bono se Lateral Thinking gelees het, is ek versot op laterale denke as ‘n tegniek om toe te pas op jou teks. Jy beweeg nie liniêr van hoender na eier na dooier nie, maar lateraal van koning na koolkop na gondola.

Mettertyd het ek besef dat De Bono nie die eerste persoon was wat my aan laterale denke bekendgestel het nie. Sondagoggende as ons kerk toe ry, het my ma dit reeds gedoen. My pa kon byvoorbeeld praat oor ‘n bergskilpad wat hy nou die dag in die rooigrasveld teëgekom het en dan’t my ma sommer weggetrek met: ek weet darem nie hoe sy dit oor haar hart kon kry … niemand in die kar het (aanvanklik) geweet wie die ’sy’ is nie.

Laterale spronge én Carson veronderstel die intelligensie van die leser; neem aan die leser kan byhou. Voortdurende blootstelling aan films het ons dit aangeleer. Jy hoef nie te wys hoe parkeer die man sy kar op die gruis, hoe hy aanstap voordeur toe en dan sy vrou in die kombuis aantref. Die regisseur wys slegs die karwiel op die gruis en spring dan na die man se blik op sy vrou se rug voor die stoof, haar rug wat op hom gedraai bly alhoewel sy weet haar man is terug van die werk af. 

Loyal to nothing


my husband. So why did I love him from early girlhood to late middle age


and the divorce decree came in the mail?


Beauty. No great secret. Not ashamed to say I loved him for his beauty.

As I would again


if he came near. Beauty convinces. You know beauty makes sex possible.


Beauty makes sex sex.


You if anyone grasp this — hush, let’s pass.

- uit Carson, Anne: The beauty of the husband - a fictional essay in 29 tangos. Random House, 2002

Anne Carson

*

Anne Frank se boom

Ek het lank gewik en weeg of ek ‘n Nuuswekker hieroor moet pleeg aangesien dit nou nie rêrig met poësie te make het nie. Maar, nou ja. Danksy Lina Spies se voortreflike vertaling van Anne Frank se dagboek is sy en die kultus rondom haar darem nou ook ietsie meer as ‘n terloopse teenwoordigheid in ons letterkunde.

En natuurlik sal heelwat van ons lesers dalk eendag op besoek wees in Amsterdam en soos die grootste gros van ons, sal ook hulle besoek wil bring aan die Anne Frank-gedenkhuis te Prinsengracht 263. Dalk sal hulle selfs wil kyk na die kastaiingboom in die agterplaas waaroor die jonge Anne so gereeld geskryf het en waaraan sy soveel vreugde gehad het … Helaas, nou is hulle vir ewig te laat, want dié boom is enkele weke gelede glo tydens ‘n stormwind omgewaai. (Terloops, volgens ‘n berig op De Telegraaf se webblad was daar egter enkele ure ná die boom tot niet is, reeds stukke van die boom op Markplaats.nl te koop aangebied.)

Nietemin, De Contrabas berig soos volg oor dié besonderse aangeleentheid: De Anne Frankboom was jarenlang de stoffelijke vorm, waarin de Anne Frank-industrie zich kon manifesteren zonder de verdenking van commercialiteit op zich te laden. Hij was totempaal, sjibbolet en klaagmuur tegelijk. De boom stond in een eerbiedwaardige, maar gedateerde traditie van boomheiligdommen. Met het meisje Anne Frank, dat is verraden door een Nederlandse politieagent en vermoord in een Duits concentratiekamp, had en heeft het allemaal niets te maken, dat gedrentel rond een kastanje (die nog figureerde in een bloemlezing gemaakt door Nanne Nauta, overigens). Anne Frank schreef haar dagboek, deels als verslag en deels als een werk van verbeelding, kunst. Zij kon toen zij haar regels schreef niet vermoeden (gelukkig maar) dat ze het onderwerp zou worden van bedevaart en mythologie. Als ze uitkeek op de kastanjeboom, zag ze de boom die in haar gedachten was verbonden met vrijheid, met dromen waarvan het uitkomen haar niet is gegund. Ze zag iets, dat wij nooit, zelfs al lezen we haar dagboek vijftig keer en gaan we een maand in haar achterhuis wonen, met de luiken dicht en de lichten uit - iets dat wij nooit kunnen zien.”

En vir die digter? Wel, indien jy ‘n vers oor dié besonderse boom gepleeg het (soos ek), sal jy uiteraard jou vers na die verlede tyd moet herskryf. Met die nodige blosings en verleentheid plaas ek vir jou leesplesier my poging heelonder.

Sug. Is daar dan niks op deeske aarde wat stand kan hou nie?!

***

Sedert gister was dit maar aan die stillerige kant op die webblad. Desmond Painter het darem ‘n nuwe stuk geplaas oor twee besonderse boekwinkels in Londen. Jo Prins vermaak ons weer met ‘n spitsvondige waarneming op sy blogblad.

Inderdaad ‘n goeie geleentheid om in te haal op jou agterstallige leeswerk.

Geniet dit.

LE

in die agtertuin

nu is het voor alles te laat

Martinus Nijhoff (Uit: Het uur U)

binne die westerkerk se haarbreedte

te prinsengracht twee honderd drie-en-sestig

het eens ‘n kastaiingboom krom

in die agtertuin

van ‘n doodnormale huis

gestaan  -

vanagter toegetrekte gordyne kon jy sien

hoe tydsaam dié boom sy pas makeer

tussen seisoene deur, maar helaas, geen kind

het dit na buite durf waag

om in sy koeltes

te speel

terwyl honderde mense daagliks op aandag

staan en wag om in geduldige linies

een vir een besoek te bring aan ‘n huis

waar niemand meer

tuis is nie

(c) Louis Esterhuizen 

Dié brose, sterk vrou wat my geweldig aan my ma herinner het en dié beneukte, gawe man – oom Butch.

Om een of ander rede het my ouers – wat toe reeds ’n paar jaar oorlede is – en die Lochners iets gedeel.

Vir my pa en oom Butch was die gemene deler maklik: rugby.

Maar wat my ma en tannnie MJ betref het ek dikwels gewonder.

Tot op die dag wanneer mens jou eie kinders het en ’n ongelooflike kwesbaarheid ervaar – tot op dié dag het ek nie geweet waar en hoe tannie MJ inpas nie.

Sy was “maar net” ’n ma wat ’n ogie oor my gehou het – ’n aardse engel wat moes instaan.

Sy was dit vir my in ’n tyd toe ek dit baie nodig gehad het.

En nou met oom Butch se dood is ek jammer ek kon nie daar wees nie.

Die stilte was te lank…

Dis nou vreemd om weer daaroor te dink.

Daan Stoffelsen & kollegas

Net soos De Contrabas einde verlede maand 5 jaar op die internet gevier het, het nóg ‘n belangrike webtuiste hul vyfjarige bestaan in dieselfde tyd gevier. Dit is naamlik Recensieweb wat onder die redakteurskap van Daan Stoffelsen bestaan en tot op datum reeds ‘n 1,000 resensies oor nuwe publikasies geplaas het en boonop kan spog met ‘n maandelikse besoekerstal van ongeveer 30,000. Gewis laat hulle reg geskied aan hul motto van “Nieuwe literatuur, Nieuwe gidsen“.

In sy oorsig van dié 5 jaar maak Stoffelsen egter ‘n paar vreemde opmerkings ten opsigte van ‘n bepaalde gevoeligheid jeens kritiek op húl kritiek: “In de loop der jaren heeft Recensieweb zijn critici gehad, en een van de terugkerende kritiekpunten is het weinig vernieuwende karakter van de vorm van onze besprekingen. Ons is zelfs verweten te doen alsof we avant-garde zijn (met ‘nieuwe literatuur, nieuwe gidsen’) en niettemin niet allemaal piepjong te zijn. Daarvoor is zowel een positieve als een negatieve reden aan te wijzen. De positieve is dat we denken goed te zijn in deze traditionele besprekingen, met een kop en een staart, aandacht voor boek én taal en met een sluitende argumentatie, en dat we denken dat literaire kritiek in de basis zo hoort te zijn: geïnformeerde, informerende, argumenterende en beargumenteerde recensies.”

Mmmm, miskien moet iemand aan hom vertel van Danie Craven se antwoord toe die vraag aan hom gestel is hoe hy kritiek jeens hom hanteer. Sy antwoord het daarop neergekom dat daar in Afrikaans die spreekwoord bestaan dat hoë bome die meeste wind kry; maar, het hy bygevoeg, dit is ook so dat die meeste honde juis dié bome uitkies om hul been teen te lig. So, wanneer jy kritiek ontvang, moet jy maar besluit of dit die wind is wat deur jou takke waai en of dit gewoon ‘n hond is wat sy been lig …

Nietemin, vroeër vanjaar het Recensieweb ‘n paneelbespreking oor die kwessie van literêre kritiek  en die rol wat die internet het om te speel, gereël. (Die foto hierbo is hoeka tydens dié geleentheid geneem.) Al die bydraes en besprekingspunte kan steeds hier op hul webblad gelees word. So, gaan kyk gerus indien hierdie onderwerp iets van belang is vir jou.

Terloops, die enigste punt van kritiek wat ek jeens Daan Stoffelsen en sy inisiatief het, is dat die digkuns darem maar ‘n bra terloopse teenwoordigheid op dié andersens indrukwekkende blad is. ‘n Meer opwindende ontwikkeling is dat De Contrabas pas bekend gemaak het dat hulle van Oktober af ‘n allianse met Poëzierapport vestig wat beteken  dat soveel as twee poësie-resensies per week op hul webblad gaan verskyn. Inderdaad iets om na uit te sien …

***

Aangesien Desmond Pianter die afgelope tyd op reis is in Engeland het hy sy bydraes  weens die tydsverskil later as wat die gebruik is, geplaas. Die gevolg is dat ek sy twee plasings weens ‘n bepaalde slaperigheid aan my kant gemis het. Graag vestig ek dus jou aandag op sy inskrywings oor ‘n ontroerende skildery en sekere ervarings wat hy tot nou toe in Londen gehad het … Dan is daar ook ‘n plasing deur Andries Bezuidenhout oor ‘n musikale geleentheid in die Musaion in Pretoria en ook ‘n brief in die Brieweboks deur Joan Hambidge oor die Ingrid Jonker-prys wat nie vanjaar toegeken gaan word nie.

 En daarmee eers weer groet.

Mooi bly.

LE

London Review Bookshop in Londen

‘n Ander besonderse klein en onafhanklike boekwinkel in Londen is Bookmarks: The Socialist Bookshop. As ek die getye reg lees op hierdie webblad, is daar heelwat mense wat hierdie winkeltjie ‘n koue skouer sal gee! Maar dit is regtig ‘n besonderse plek – deels boekwinkel, deels gemeenskapsentrum. Hulle het werklik ‘n uitsonderlike goeie versameling boeke oor die sosialisme en oor die politiek vanuit ‘n sosialistiese perspektief. Ook goeie boeke oor en uit Afrika. Benewens boeke is Bookmarks ook die plek waar pamflette versprei word (bv. ‘n onlangse een oor die gevaarlike mites wat die konserwatiewe media oor immigrante aan die lewe hou) en waar inligting oor protesaksies en ander vorme van burgerlike deelname oorgedra word. Ek het hierdie week se uitgawe van Socialist Worker gekoop. Die hoofopskrif: RACIST THUGS OFF OUR STREETS. Dit handel oor ‘n protesoptog in Bradford hierdie naweek, teen die rassistiese English Defence League. Interessant is ook ‘n redelike lang artikel oor die stakings in Suid-Afrika. ‘n Heel ander perspektief as die van SABC nuus…

Bookmarks in Londen

Ek wil graag vir Joan Hambidge gelukwens met haar uitstekende gedig oor Fiona Coyne. Wat ‘n intellek en medemenslike meelewing verg dit nie om so ‘n tragedie so treffend poëties te verwoord nie. Ek het ook al Hambidge se ander gedigte op die Versindaba gelees en vind al die werk daar ‘n stralende bevestiging dat sy ontwikkel het in een van die beste Afrikaanse digters, indien nie die heel beste nie. Haar werk het vir my ‘n nog groter poëtiese intensiteit en intellektuele onderbou as die gedigte van Van Wyk Louw en Elisabeth Eybers. Dit is ‘n skande dat Joan Hambidge nog nie met die Hertzogprys bekroon is nie. Hopelik is dit volgende jaar sulke tyd.

Ons moet ons nasionale skatte koester en al die lof en eer gee wat hulle toekom. Nie net as skrywer nie, maar ook as akademikus is Hambidge fenomenaal en het sy nie haar gelyke in hierdie land nie, in Afrikaans én Engels. ‘n Land wat geseën is met so ‘n enorme talent kan net geseënd voel.

Die uwe

Madeleine Gelderblom

Dit is met verbystering dat ek kennis geneem het dat die Ingrid Jonker-prys, vanjaar vir ‘n Engelse debutant, nie toegeken gaan word nie. Daar is só min pryse vir digters en dan word hierdie een nou versmaai. In feite beteken dit dat ‘n digter nou met meer digters sal kompeteer oor ‘n langer tyd. Dit is onregverdig teenoor debutante. Daar is glo in Maart besluit om die reëls te hersien. Dis nou amper ses maande later. Kon die sameroepers nie die probleme opgelos het nie?

Ek gaan volledig met Daniel Hugo akkoord:

“Die reëls is glashelder en eenvoudig – daar is beslis geen nodigheid vir ­‘presieser reëls’ nie.”

Ons verneem ook dat konsultasie met die komitee nie noodsaaklik was nie? Wat beteken dit? Dat die hele tradisie van die Ingrid Jonker-prys, wat uit ‘n komitee bestaan, bloot negeer word?

Ek was by geleentheid ‘n beoordelaar vir die Engelse prys. Jy lees die bundels, maak ‘n aanbeveling en konsulteer met die ander beoordelaar(s). Jy kan dit per e-pos doen of iemand skakel. Boonop moet iemand vir Rustum Kozain inlig dat hierdie prestigeryke prys nie ‘n  groot geldprys is nie, maar ‘n simboliese toekenning met ‘n bronsmedalje.‘n Prys waar digters ander digters bekroon. Iemand soos ‘n Tania van Schalkwyk se puik Hyphen. Engelse debutante soos Arthur Attwell (Killing Time), Sarah Johnson (Personae), Kim McClenaghan (Revisitings) en Fiona Herbst (Time and Again), verder terug in die tyd, behoort ook protes aan te teken namens ander debutante. Daar is nog tyd tot die Versindaba om ‘n toekenning te maak. Opskud, manne!

Dit is helaas ‘n mini-skandaal.

Joan Hambidge