joan hambidge
 Joan Hambidge Joan Hambidge is professor in Afrikaans en Kreatiewe Skryfwerk aan die Universiteit van Kaapstad. Haar jongste digbundel is Vuurwiel (2009). Sy is ’n gereelde boekresensent en skryf rubrieke oor letterkunde en films. Sy bied ’n MA-kursus in Kreatiewe Skryfwerk aan by die Universiteit van Kaapstad.Joan behaal twee doktorsgrade. In 2000 “Gender-konstruksies in die Afrikaanse letterkunde – ‘n Ondersoek in kultuurstudies, literêre teorie en kreatiewe skryfwerk” aan die UK en ‘n eerste aan Rhodes Universiteit “Die metaroman - ‘n dekonstruksie-ondersoek” in 1984. Sy het ook satiriese romans (Swart koring, Die swart sluier, Sewe Sonjas en wat hulle gedoen het) en ernstige romans: Die Judaskus, Palindroom en Kladboek gepubliseer. Die Buigsaamheid van verdriet (2006) bevat ’n keur uit haar poësie. Verder is sy bekend vir haar teoretiese essays. Vir haar digkuns is sy bekroon met die Eugène Marais- en Litera-pryse. Sy is tans besig met ‘n studie oor die digkuns van Johann de Lange.
Luister na die video-greep hier van ‘n voorlesing van haar verse tydens Versindaba 2007 in Stellenbosch.
Die volgende tekste het sedert 1995 verskyn:
Interne verhuising. Perskor, Johannesburg. 1995. Postmodernisme. J.P. van der Walt, Pretoria. 1995. Swart koring. Human & Rousseau, Kaapstad.1996. Ewebeeld. Kagiso/Perskor, Johannesburg. 1997. Die Judaskus. Kagiso/Perskor, Johannesburg. 1998. Die swart sluier. Tafelberg, Kaapstad. 1998. Lykdigte. Tafelberg, Kaapstad. 2000. Sewe Sonjas en wat hulle gedoen het. Contentlot, Kaapstad. 2001. Ruggespraak. Protea Boekhuis, Pretoria. 2002. Die Buigsaamheid van verdriet, Protea Boekhuis, Pretoria. 2004. En skielik is dit aand. Protea Boekhuis, Pretoria. 2005. Dad. Genugtig uitgewers, Kaapstad.2006. Palindroom / Koesnaatjies vir die proe. Genugtig uitgewers, Kaapstad.2008. Kladboek. Protea, Pretoria. 2008. Vuurwiel. Human & Rousseau, Kaapstad.2009. |
San Francisco
‘n pomo-fantasie
Go West!
Oor die Golden Gate vir 2,7 km presies
(Together) We will go our way
verby Alcatraz, die Transamerica-gebou
(Together) We will leave someday
in die vorm van ‘n piramide
(Together) Your hand in my hands
ry ons op die kabelkar
(Together) We will make our plans
terwyl ons droom van ‘n lewe saam
(Together) We will fly so high
in ‘n stad met vryhede en gay-regte
(Together) We will start life new
waar ons geluk sal vind….
(Together) This is what we’ll do
L’envoi
Die lirieke van die Village People
het ons aangepas én geskaai:
en kortstondig – glo my vry –
die San Andreas-fout vermy.
© Joan Hambidge. Maart 2010
Dublin
Baile Åtha Cliath
Obedientia Civium Urbis Felicitas
Dubh Linn
oftewel swart poel
neem my terug na my jeug
in ‘n plattelandse biblioteek tydens
‘n wintervakansie waar ek, tussen
Skylla en Karybdis, elke verwysing
naspeur in Ulysses. Al agtien episodes
met nougesette aandag via Stuart Gilbert
op ‘n literêre speurtog. Leopold Bloom en Molly
se sekstoneel en Stephen Dedalus as Telemachus.
Die lewe ‘n nagmerrie waarvan ek probeer ontwaak.
No. 7 Eccles-straat ruik na gebraaide varkniertjies.
Waar is Paddy Dignam se graf in Glasnevin?
In Burton se restaurant wag ‘n verbeelde glas wyn.
Ek is die sikloop, al wandelend, struikelend,
weer ek Lydia Douce en Mina Kennedy af.
“Says I”, “says I”, “says I”. In Ithaca
voorspel ‘n waarsêer ‘n lewe-op-vlug.
Poësie spruit uit die banale, ‘n blote opstel
van lysies: van uitstel kom aftel…
‘n Latter-day Odusseus, nie Penelope nie?
Ek ryloop deur die strate van Dublin
op die roete van Joyce en mý bewussynstroom
neem my terug na dáárdie ruimte:
jong optekenaar van woorde ónwetend hoe
‘n gedig ‘n Ou Mutual-dagboek oopmaak
vol verlore, vergete skribbels.
© Joan Hambidge. Feb. 2010
Londen
You find no man, at all intellectual, who is willing to leave London. No, Sir, when a man is tired of London, he is tired of life; for there is in London all that life can afford.
- Samuel Johnson
Lowonidonjon,
oftewel rivier te wyd om beheer
te word. In 1666 verswelg ‘n vuur
jou hart. Jy oorleef, word herbou,
beleef plae, oorloë, invalle, sterftes.
Dog gryp jy my nooit aan nie. Ek vertoef
net hier, beskou jou bakens soos die Teems, Westminster,
Buckingham Paleis, te veel om op te noem.
Jy is en was net ‘n deurgang na ander stede,
en route na Dublin, Glasgow, Wenen. A meal ticket.
Vergewe my! Dit gaan in die eerste (en laaste) instansie
om my, nie jou nie. Ek staan nie in Mexiko
en verlang na Granada nie; ek besing nie Petticoat Lane
in ‘n kil stad met ‘n Tube wat vér en wyd strek nie.
(En onder draai die duiwels, nes Jack the Ripper, rond.)
Ek haat jou Cockney-klanke, jou dubbeldekker-busse,
jou afstandelikheid, jou meewarigheid, jou hovaardigheid.
An Englishman in New York se voet!
Maar wag. Daar is wel iets wat jou bó
ander verhef (behalwe vir vreemde klanke en kleure):
Madame Tussauds.
Nabootsing, kloning, ewebeelde.
Hier staan ek, ‘n besoeker aan die huis van afgelope passie,
verbygegane liefde; “Die verhale van Hofman” speel,
maar daar is geen lewe meer.
Hier neem jy my terug na die bloubaardkamer,
na al die wasbeelde van my verlore, verdrietige verbintenisse.
Gelukkig word my kop – nes die Madame s’n - nie afgekap.
Jou afstandelikheid so gedenk!
Kervansaray
‘n Klein vuurhoutjieboksie
kervansaray international holiday courts
verpak met herinneringe en indrukke.
In soveel stede ‘n memento versamel:
verslaande seep uit Havana, ‘n opvou-tandeborsel
uit Acapulco se Zen-hotel, ‘n tandepasta-buisie uit Kyoto.
Ek speel Alice in Wonderland: word groter en kleiner
voor al die reisdeure in my geheue.
Eens het ek in my trane verdrink: ‘n beierende klok
van afskeid, verwerping, die einde van ‘n verhouding
het die reis aangevuur. Die gemmerkat se glimlag draal.
Op ‘n laatsomermiddag ry ek Edinburgh binne,
staan verwonderd voor ‘n pienk skynsel van ‘n stad
se sonsondergang in ligte laaie.
Nou is dit die binne-reis en wete: al my indrukke
is verbeeld in só ‘n klein vuurhoutjieboksie.
© Joan Hambidge. Feb. 2010
Anne Sexton
Soveel foto’s van jou:
weerlose vrou sittend,
die een toon ópgelig;
op ‘n ander afdruk rook
jy ‘n sigaret, dwarrel-wolke
verbloem jou mooi gesig,
terwyl jy voorlees: ‘n gedig
uit The awful rowing toward God.
Jy kon glo ander na-aap,
iets anders speel, vertolk as jyself:
die digter met die klap van ‘n vinger,
uitlokkend, uitdagend, dáár.
In verse sonder aanhalingstekens
soos ‘n manlike kritikus jou sou verwyt:
“Notice how he has numbered the blue veins
in my breast. Moreover there are ten freckles.”
Jy sou dig oor die lykbesorger wagtend op jou,
die duiwel, ‘n vet Lasarus in ‘n rooi pak. Mr. Mine.
Jy was altyd in twee verskeur. Nadoods
word jou verse en terapie-sessies allemansgoed.
“O riding the elevator in the sky”, verby, verby
warrelende, dralende gas met ‘n sleutel in jou hand.
“that opens something –
some useful door –
somewhere –
up there”.
© Joan Hambidge. Augustus 2009
Susan Boyle
Lelik waggelend
heupswaai sy voor
‘n kakelende gehoor:
uit ‘n plek éénstemmig,
verbeelding vér gestrek.
Sy droomsing ‘n Skotse
Elaine Paige,
gewis geen swanesang
voor sissende eende.
Juig al wat teef!
Die misrabeles streef
min of meer na
applous drievoudig.
We’re all
when said and sung
on the same page.
© Joan Hambidge. Mei 2009
Die Anatomie-les van dr Tulp (1632)
Ou ydeltuit Tulp
tesourier, burgemeester
versoek ‘n groepsportret.
‘n Bloedjonge Rembrandt van Rijn
skamel ses-en-twintig
boorling uit Leiden
student van Lastman
– navolger van Caravaggio
se chiaroscuro –
opgemerk deur Huygens
oorgedra aan Uylenburgh
en aanbeveel …
En só
van mond na
oor tot oog
en hand
aanvaar die jongeling
‘n groepsportret:
‘n teken van sosiale sukses.
A, die Amsterdammers
wou met praal en prag
graag die lewe in ‘n spieël
sien …
Maar agter die spel met lig
en donker: skadu en son,
sou ons u moes toelig
dat net twee van die toeskouers
geneeshere was; die res staan skouer
aan skouer met dr Tulp se openbaarmakende
anatomie-les
met ‘n doktersgilde wat slegs één
disseksie per jaar sou toestaan
(in die winter, bewaring ontwille)
van ‘n opgehangde, verskopte skurk,
ene Aris Kindt,
rower
se lyf gedief
vir hierdie simmetriese
skildery perfek
(wie kyk na wie?
wie kyk na wat?)
lewe/dood,
lig/donker,
sukses/mislukking.
Die eintlike punt
– meen ek –
is dat ons kyk
na ‘n ánder anatomie-les
van dr Sebastian Egbertsz
deur Thomas de Keyser
waar ‘n geraamte
stilswyend hang.
So wie is die grootste dief?
Die gewapende rower
of die skilder?
Of dalk die digter?
© Joan Hambidge. Mei 2009
Om Sylvia Plath te dissekteer
Na ‘n gedig van Billy Collins (“Taking off Emily Dickinson’s clothes”)
In die argeologiese museum
van my veelbewoë herinnering
onthou ek hoe ek as jong kind
jou “Morning song” hardop lees.
Sien hoe jy oormoeg luister
na jou kind se eerste klanke:
toe reeds het iets ingetree.
In my klein wit kopie van Ariel
staan in vet letters geskryf:
skryf sy oor Nicholas of Frieda?
Of oor die geboorte dalk
van ‘n gedig wat onherroepelik
‘n lewe buite die digter ópeis?
Ek was kwalik sestien toe –
dalk jonger: my potloodskrif glimmer
sag op, hard af, sag op, hard af.
Hoé hardhorend was almal nie om
jou: in elke brief na jou moeder
‘n verslag van eensaamheid,
en dit wat jy opsluit wou vermy:
‘n tweede weggaan, afwys, wegstuur…
Maar jy was afgerig vir dié soort
ding: jy het stilweg jou los-
gemaak van hom, jou kinders,
vir oulaas ‘n brief huis toe gepos.
Die posman, helaas het soos ‘n kritikus
dit geweeg en te swaar bevind:
terstond return to sender opgeplak,
maar daar was geen terugkeeradres:
net die reuk van gas by ‘n skeurtjie.
© Joan Hambidge. Mei 2009.
In die skadu van Machu Picchu
vind die temalied van Il Postino my:
die storie van ’n eenvoudige posman,
wen haar hart met Pablo se verse,
verby die vloei van die Urubamba,
in knetterende klanke van verlange.
In die skadu van Machu Picchu.
In die skadu van Machu Picchu
glip ’n skaars vlinder verby my hand.
Die ruïnes van ’n verlore Inka-stad
herwin in ’n argeologie van woorde:
die digter, ’n latter day-Bingham.
In die skadu van Machu Picchu.
In die skadu van Machu Picchu
volg ek getrou Pablo Neruda se reis
na die herwonne Inka-stad,
’n wêreldwonder van graniet en klip.
In die skadu van Machu Picchu.
In die skadu van Machu Picchu
daal stilte soos stof oor die ruïnes.
’n Fluit eggo, draal van berg tot berg
waar die Grootste Digter ’n vers skryf:
soekend, speurend ’n stil boodskap ontsyfer.
In die skadu van Machu Picchu.
In die skadu van Machu Picchu
soggens maagde tot ’n songod geoffer.
Wat is ons offergawe hier, in ’n ruimte
waar God en natuur volledig één word?
Hoe lank voordat ons U boodskap reg begryp?
In die skadu van Machu Picchu,
Ja, in die skadu van Machu Picchu.
Uit: Versindaba 2008, Marlise Joubert [samesteller], Protea Boekhuis, 2008
