marlene van niekerk

Marlene van Niekerk

Marlene van Niekerk

Marlene van Niekerk is die skrywer van twee digbundels Sprokkelster (1977) en Groenstaar (1983), een bundel kortverhale, Die vrou wat haar verkyker vergeet het (1992), en twee romans Triomf (1994) en Agaat (2004).Sy is tans verantwoordelik vir die begeleiding van M.A.-studente in die skeppende skryfkunde. Sy vra haar af of die enigste subversiewe daad in ‘n gebrutaliseerde samelewing nie dalk die skryf van klein gediggies is nie.

 

 

 

 

Bekronings
Universiteit van Johannesburg-prys vir die Beste Skeppende Skryfwerk in Afrikaans (2010) – Die sneeuslaper
Helgaard Steyn-prys (2008) – Agaat
Afrikaans Onbeperk-toekenning van die KKNK (2007) – Vir haar vernuwende denke.

Sunday Times Literary Award (2007) – Vir Engelse vertaling (deur Michiel Heyns) van Agaat

CL Engelbrecht-prys vir letterkunde (2007) – Agaat
Hertzogprys vir prosa (2007) – Agaat
M-Net-prys (2005) – Agaat
WA Hofmeyr-prys (2005) – Agaat
Universiteit van Johannesburg-prys (2005) – Agaat
Nomaprys vir publikasies in Afrika (1995) – Triomf
CNA-prys (1995) – Triomf
M-Net-prys (1995) – Triomf
Ingrid Jonker-prys (1978) – Sprokkelster
Eugène Marais-prys (1977) – Sprokkelster

Lys van publikasies

Poësie
1977 Sprokkelster, Human & Rousseau
1983 Groenstaar, Human & Rousseau
2013 Kaar, Human & Rousseau

Prosa
1992 Die vrou wat haar verkyker vergeet het, HAUM-Literêr
1995 Triomf, Queillerie
2004 Agaat, Tafelberg
2006 Memorandum (met skilderye van Adriaan van Zyl), Human & Rousseau
2010 Die sneeuslaper, Human & Rousseau (kortverhale)

2013 Kaar, Human & Rousseau (digbundel)

Vertalings

Die vrou wat haar verkyker vergeet het (1992)
Nederlands: De vrouw die haar verrekijker had vergeten

Luister hier na ‘n video-greep van ‘n onderhoud met Marlene van Niekerk.

 

 

Hoekom moetie worldcup wê’k

 

Hoekom moetie worldcup wê’k?

Die government wê’k ‘an nie?

Hoekom moetie worldcup wê’k?

Die hospitale wê’k ‘ie?

Okkierie skole nie?

Nevermind ’ie courts ennie polieste

Hoekom moetie worldcup soe ‘n big deal wies

Assie entire country in sy glory is?

Check ‘ie honourable members like jive hulle

Met knopstêre innie paa’lement in

of hulle iets het om te celebrate

except ‘ie armsdeal watse dykbote daily innie

innie droogdok duck ennie fighterplanes

oppie grond staan sône’ pilots

vat djou vuzuvela bru en stiek hom someplace else!

 

Hoekom moettie worldcup wê’k

met al daai lights en fanfares

En ingevoerde fly by nights

As ekkie my poems, my rap, my chilliesamoesas

kan smous vorie hekke nie?

– nie eers ‘ie Son maggit

vi’ promotion’oppie billboards post ‘ie –

hoekom moetie worldcup wê’k

as ekkie my vetkoek, my songs, my T-shirts

met fok sokker kan ve’koep annie  lanies

van anner lande níe?

 

Wê’k Eskom dan net virrie bieker

While ‘ie people sô’ne jobs

mettie kê’se oppie flatse sit?

En daais wat jobs het soes bêtterie chickens

Yt hulle oë sittekyk

fokwiet wat met ons gat hêppen hie

ons issie vôlgene braaipack vi’ Malema

Hoekom moetie worldcup wê’k?

Metrorail wê’k ‘an ‘ie?.

En Telkom wê’k soes kriefkak!

Not to mention ‘ie SABC

wattie public broadcaster

van soft serve is if you ask me

Orie services wattie deliver ‘ie

Hoekom moetie worldcup wê’k?

Why fo’gods sake moet hy wé’k

Offit hie’ a paradise is van bôlskop

Onnerie rainbow?

 

Is tyd lattie vinge’s ytie holle ytkom

Ek sê  vi’djou

lattie public works annie wê’k kan kom in onse land

for example

die vinger vannie minister vannie national skills development

die vinger vannie minister van welfare

wattie sy budget kan spend ie

die vinger vannie minister van traffic cops

‘cause al wat wê’k oppie paaie issie

morgues vol lyke elke easter

even ‘ie blow jobs

vi’ drunken drivers wê’k ‘an g’n!

Die minister van women’s rights se vinge’ ôk:

yt ha’ hol yt merrit, die djirre hoo’vi’ my

soelat my sisters hulle chastity belts

teen ‘ie rapists kan opdispatch narie

scrapmetal yard, ek sê!

 

Hoekom moetie worldcup wê’k

As al daai ministersvinge’s op sabattical is

innie son wat yt  hulle mighty gatte yt skyn?

Of scheme djy soes ek lat as daai vinge’s iendag ytkom

dit net sal wies om hulle innie till in te stiek

En vinge’ vi’ vinge’ soes dipstieks ytie treasury

appear dikgeplak van ô’se  rande  tax?

Hoekom moetie worldcup wê’k?

Vi ‘wat my bra?

Assie hele fokkieng works oppie Ricoffy is?

 

En Kiegat hiesa not even ‘n standing ticket kan afford ‘ie?.

 

Poets van ons vaderland unite

 

hierie, landgenote, isse klein scarlattigrappie vir princess benjamin

en sweetness pikini altwie offisiere in macassar se poeliesietasie.

 

kom sweetness pikini wattie inpas inne bikini soe ten o’clock

by princess benjamin wyl sy canderel roer in haar rooibos

                                                                                                             

dis nou agterie klagtetoonbank assie muise ophou piep

ennie walrus ingeslaap het

wattie grass ennie crystals ennie ecstacy

die coke ennie pitte ennie acid

die lollies ennie tubes ennie enema direct

moet guard wat afgevat is vannie witpype

ennie rook-ore ennie tikgatte ennie lanies

mettie raybans innie omtes

en soes hultwie ok maar peanuts merrit verdien

hierie isse klein scarlattiwietelattie virrie princess mettie stokkie

ennie swietiepaai twiere in bevel mettie hectic schemes: check haar,

uitie stasie se kantien uit kom sy swaaigat met haar koffie

tik pikini die roaring royalty op haar linker epaullettie mettie peitsie

left right left soes hulle tieliepels klieketietieng

innie macasserse terrible twieling koppies

ennie security mettie klokkie byrie ingang gan slaap het in sy hokkie

heita blue blood vannie station, wienk nikita pikitini

my coolste kortrokqueenie wattie baas is

ek wiet iets van hierie piepmuis macassarse poeliesiestasie

wat twie mighty meisies soes ons nie kan wiet

sonner ommie pieperellekoors te slaatie : 

‘n hooimied dagga in goingsakke wat lê  en kwagga

vir fokol in ons store room, wat sê jy kom ons varrit

hierie kamtige evidence van ‘n swart gat innie universe

ons is mossie magtagge ladies van hierie vloere

en fokkie  wieke lank  wag oppe kieriekopsalaris

ek wietie van jou nie kommissaris ma’ my tjieng is oppiedoppie

en ek soeke sony enne aaiPot enne perm

ek soeke lexus soesie ene van-aai merrim

van korrektiewe dienste wattie langer wou ry nie inne krokkie

en hierie tonne woollies quality dagga lê nagge

en dagge onner onse nieste vir miljoene

mettie hele township wattie sal droom om te splittie

as onsie bale wiet op hulle voorstoepe gan droppie

hierie isse klein scarlattijumpstart virrie poelieste

wattie wiet hoelat hul met hulle highnesses

en swishy swieties innie macassars in moet makie: 

nou varrit van my, al wat mens kan maak isse musiekie

net ‘n biekie met domenico scarlatti wattie winkel uit my tong yt tickle

en my answitch soes dominoes op trickle

got, ennie princess issie starrag oppie uptake-ie en sy sê:

fok pikini nou maak jy my tieties tight en pieng

sit sy haar tieliepel innie piering en rukkie klokkie yt sy bracket

en twiekie walrus se slietelbossie

yt sy belt en da ‘  gat hulle soes thelma en louise

soes bonnie en clyde, ma met daai sjiek sashay

vannie swinging macassar chickies en hulle begin laai

daai dagga ytie evidence hold binne innie gat vannie  meraai

hierie gattie vyf trips wiesie, more likely fortie, sê miss benjamin

virrie swiet poppie mettie brainwaves van macassar se poeliesiestasie,

ons korte fokken lorrie enne paar cool copse vannie flatse

vir operation transport

dissie klein scarlattikotiljonsie dié virrie inhouse scandal van macassar

ennie understandable motives vannie verdagtes,

want guilty kan hulle byna nie wiesie mettie example

vannie selebi’s ennie miesies van cwele wat mettie mules

smsies piep ennie hele effing country wat in sy moer in is nie

hierie isse klein scarlattisongkie bietjie sad ok hier om middernag

mettie screech owl  wat skrou  ennie ruik van brand uitie hiewels

dis tyd virre modulation innie minor  key ma’ my ghrêmmer is exhausted

en pogorelich spelie bure wakker hoe lykit as ek jitsvinger  invite 

om hierie item te  promote onnerie slogan:

poets van ons vaderland unite

en hourie nasie ytie crooked ways 

vannie law enforcers yt 

 

(Ps: En dan wil hulle nog ‘n threeday million dollar paartie gooi, so lank as warrit

gevat het vi’onse djirre djesus om te resurrect! Daais mos totally insane!

Maggie potholes om hulle insak innie godforsaken Bloemfontein!)

© Marlene van Niekerk. April 2010 

 

Brief aan my vaderland

(Chiusdino, September 2006)

 

Suid-Afrika, luister mooi, ja, jy daar aan die onderpunt  tussen twee seë,

skerpkant van die klipwerktuigkontinent,

godweethoe uit die oksel van die onderste Amerika geskouer:

langs my klapper ʼn hond sy ore in ʼn hok van sink in die son,

af en toe klink ʼn geweerskoot maar moenie

dat dit jou afsit nie,

want, Suid-Afrika, ek sit hier op ʼn veilige afstand

in ʼn land wat lyk soos die laars

Van Klein Duimpie, gekaart  in die Middellandse See.

 

Ek skryf vir jou want ek weet nie hoe ek dit het nie.

Vandag staan ek byvoorbeeld nie en prewel met my nek opgekrink

na ʼn beskilderde plafon of die gesteierde flanke van ʼn katedraal

of ʼn preekstoel van gestreepte marmer nie, nee,

Suid-Afrika, ek sit hier op ʼn onbekende boer se grond

waar swart hane met rooi kamme pronk tussen sipresse –

nogal fascisties uit ʼn skilderlike oogpunt, nie dat dit jou sal skeel nie.

 

Hulle jag vlakvarke in die bosse hier,

en die padborde sê geen skietery skerp draaie voor,

so daar is niks ongereelds aan die hand nie.

 

Suid-Afrika, moenie anderpad kyk nie, ek praat met jou.

 

Voor my staan die roosmaryn oortrek van vertroude blou blommetjies plus

ongewoon geel en besige bye. Daarby – ek skryf maar alles vir jou op –

twaalfuur op die kop, die gebeier uit die kapel hierbo van Onse Liewe Vrou

van die Fontein van Enorme Genade in die heuweldorp Chiusdino

(Chiusi beteken verslote en ʼn dino is ʼn klein harde ding soos ʼn dop.)

 

Suid-Afrika, wat kan ek jou nog vertel van die omgewing:

daar bloei ʼn miniature bossiklaam, ʼn minuskule pers gevlekte vingerhoed,

ʼn piepklein op ʼn stingel gestolde vlindertjie in die skaam skaduwees van die quercus,

niks vergeleke by die gousblomprag wat jou tref in Augustus

aan die weskus nie, maar dis nie die punt nie.

 

Suid-Afrika, die ou mans hier se bene is bak van die aanhoudende varkvangery,

die vroumense mor besnor in die stegies van die oggend tot die aand.

Slegs een keer per week op die markdag sien jy die spulletjie lag

en die vrugteboer kom staan in ʼn rooi hemp voor mens met ʼn tros druiwe

soos met ʼn skild,

sy ander hand akimbo soos ʼn voorgenome akrobaat.

(Die korrels is goed maar ek verseker jou

dit kom nie naby jou onnoemlike hanepoot nie.)

 

Die pampoene skil moeilik in Toskane.

 

Suid-Afrika, my eintlike issue is, ek sit alleen hier met my hoed vol polkadots

tussen die olyfbome voor my lyntjiesbriefpapier –

 

EN EK IS NIE BANG NIE!!!

 

Suid-Afrika, ek ken myself nie as onbevreesde nie,

Ja, selfs nie by die soveelste ondersoeking nie,

ek glo in die integriteit van hierdie buitelandse bye hierso,

dis nie afgunstiges wat hierdie insekte by die korf bedien nie.

 

Nou goed – ek sal antwoord wat jy vra Suid-Afrika, maar

moenie sê ek het jou nie gewaarsku nie:

 

NEE HONDERDMAAL NEE!!!

 

ʼn Man

sal nie hier uit die bosse kom

en met ʼn mes

teen my keel

my klere

van my lyf skeur soos wat met een uit elke twee gebeur

in jou gefokte woonbuurte daar benede ryk sowel as arm nie.

 

Hier is niemand hier wat dink hy of sy behoort my hoed

of my hand,

my koets,

my kut,

of my ketel,

wat op my stoof staan te besit nie.

 

En dit laat my regtig ontuis voel, ʼn vreemdeling

in die poorte wat tevergeefs die skending verwag.

 

Waar was ek.

 

Swart onderbroeke hang omraam deur malvas

aan wasgoeddrade by die vensters uit.

Die carbinieri dra wit helms en skouertassies vol Panini.

Carbonara is spek prosciutto is ham en soos reeds vermeld is kalbasvrugte

hier hardgebak. Daar was skynbaar rooi angeliere op die wapen van Nero.

Marinetti was ʼn digter wat teen die eet van vermicelli was

omdat dit die soldate se pense te swaar sou maak voor die oorlog.

En Il Duce het hom met sy standpunt gelukgewens.

Amaretto is likeur, lambrusco het sprankel en amici andiamo alle giardino

Beteken: geselle myn kom ons wandel na die tuin.

 

Suid-Afrika, ek moet afsluit, hierdie brief word nou te lank.

Kyk, moenie my misverstaan nie, ek wil terugkom, anders as Burroughs wat in Egipte

gebly het toe hy die moer in was vir Amerika.

 

En, Suid-Afrika, wees verder bly ek is nie Allan Ginsberg

wat die lopende skandes van sy vaderland een vir een geïnventariseer het nie.

Gelukkig vir jou is ek nie vandag ʼn gerookte Jood nie.

En jou geskiedenis van onderdrukking, Suid-Afrika, verbied

in elk geval die verontwaardiging van die bevoorregtes

 

Ja, Suid-Afrika, ek lees jou gedagtes,

nie eers een en twintig duisend moordenaarsharte per jaar is genoeg vir ʼn diagnose

van landsgesondheid nie, want almal het stemreg.

 

Suid-Afrika, okay –  ek sien jou punt: jy sê jy kan nie help nie

want jy’s ʼn oopgeskeurdepoesland,

vandat die uitskotkommandeur van Batavia die amandelheining

opgerig het en Houdt den Bul en Keert de Koe,

gierige buiteposte met skietgate aan die Kaap gebou het, en slawe

wat pampoene gesteel het op pale deur die hol vir die rawe

gelos het, en slavinne in die Poolse bok laat bind het totdat hulle oor hulle eie knieë

hulle arms  gebreek het soos fynhout.

 

Suid-Afrika, nou word my paragrawe langer en minder vermaaklik.

Geen land wat op dié wyse sogenaamd beskaafd geraak het

deur gesante van God kan die genade verduur van ʼn progressiewe grondwet

wat drie eeue later die hemel met geopende deure aan almal beloof nie.

En Suid-Afrika, jy smaal tereg as die nuwe kommandant se voete gewas word

deur ʼn eks-minister wat hom met giftige onderbroeke

van kant probeer maak het pas twee dekades gelede.

Die liede het oorfoonbomme op varkkoppe uitgetoets, bid jou aan.

Suid-Afrika, ek weet so goed soos jy dat dit die uiteinde was

van die meesterplan van ʼn swartskoen Hollander

en sy spekkige opvolgers  wat die land veertig jaar lank

hand aan hand met Anglo

wou uitsorteer soos ʼn sixties kombuis

en die enemmelbord en -beker van die meid apart

saam met die slypsteen en die vleisbyl onder die zink gebêre het.

 

Here, Suid-Afrika jy gaan nie regkom nie.

Geen digter kan uitdink wat alles met jou gebeur het nie.

As ek die statistieke moet opnoem wat ek in die koerante lees,

gaan dit die moontlik universele

waarde van hierdie brief

en sy nie onbeduidende verestetiserings plus

die fraai dubbelsinnigheid en patos van die inset

erg in die wiele ry.

 

Maar Suid-Afrika, bogger die digkuns, I’m on a roll hier tussen die los skote

en die funny bye en die katolieke klokke,

en daardie regstandige siklaampie is verniet besig

om hom in my te probeer inkarneer soos ‘n teer gekroonde voelorgaan.

 

Suid-Afrika, ek gaan nie nou begin huil nie.

 

My polities korrekte vriende

(ek het die Italiaanse pampoen gisteraand vir hulle verwerk in ʼn lasagne)

stel, met die eetgerei van vlekkelose staal stewig in die greep

dat wandade van mag, en wandade uit onmag, kontinente van mekaar verwyder is.

 

Suid-Afrika, hierdie vriende van my saai geloof hoop en liefde in my hart

soos dit goeie vriende betaam, maar ek redeneer so: die slawe

op pale is geen rede of verskoning vir ʼn kinderverkragting

deur ʼn minderbevoorregte agtergestelde nie.

 

SELFS AL PLAK HY

VERHONGERD  ONDER SWART PLASTIEK

LANGS DIE AANLOOPBAAN VAN DIE S A L!!!

 

En nog minder is dit ʼn regverdiging vir die huidige ligting bloedstollend ostentate

vierwielaangedrewe vetnekpolitici met hulle aangetroude families

om die land gebruiklikerwyse in sy maai stuur

deur bedrog en onverskilligheid en die stemvolk met mooipraatjies gestaag deur die ore

te bly  naai nie (ek sal nie nou name noem nie.)

 

Suid-Afrika, die punt is, jy freak my uit, ek het nie raad nie.

Quite frankly, ek voel fokol vir Italië.

Malvas in potte depress my.

Elke derde dorpenaar is op die rand van dwerg- of idiotedom

deur eeue se inteelt, geen spoor

van die enigmatiese Etruskiese glimlag meer hier nie.

 

Suid-Afrika, ek het nie ʼn ander lied nie,

dis oor jou wat ek wil sing, ek wil die clichés van jou kweeste,

jou stupid mites van renaissance-se en ontwakings

inruil vir ander albasters,

traanhelder ghoens

in jou hart se verwaarloosde skoolgrond:

weerloosheid, dankbaarheid, sorgsaamheid, vrede,

ʼn soewereiniteit gesetel in die vinding en maak van skone dinge, handige dinge.

 

Nie dat daartoe hierdie brief ʼn aanset is nie,

hierdie epistel is klipgruis in ʼn droë fontein.

(Ek het geweet daar gaan moeilikheid van kom,

om van misbruik van die poësie nie te praat nie,

ʼn ander land se veldblomme is genoeg om ʼn gevoelige vrou seriously op te fok.)

 

Suid-Afrika, skryf gerus terug. My voornaam is byvoorbeeld Joy en my van

Van Aarde soos daardie ou tante, ekskuus vir die wals,

wat met ʼn vleisbyl

doodgekap is in haar enorme kombuis in Gordonsbaai.

 

Let op die passief, Suid-Afrika, ek wil niemand verkeerdelik

verantwoordelik hou hier nie, it’s over to you,

kyk wat hou jy in jou hand.

 

Naskrif : Suid-Afrika, neem my nie kwalik, hoe ek ook my kop stamp

in hierdie klein Latynse land,

ek kan om die dood nie vir jou ʼn lekker brief skryf nie.

Môre sal ek weer probeer.

Gee my nog ʼn kans.

 

 

© Marlene van Niekerk. Julie 2009.

 

 

 

Nuwejaarsbrief aan die ringvinger van Nadine Gordimer

(Op 26 Oktober 2006 is Nadine Gordimer in haar huis in Johannesburg deur inbrekers oorval en in die kluis toegesluit saam met haar huishulp. Sy het kontant en juweliersware aan hulle oorhandig maar is lig beseer toe sy geweier het om haar trouring af te staan Sy was getroud met die kunshandelaar Reinhold Cassirer wat in  2001 oorlede is.)

 

Beste vinger, ek hoop die swelsel het gesak

ná die ruwe afruk van jou gelukbringer.

 

Seer geëerde vinger, laat ek weer begin, my vingers

voel aangetas hier op die toetse

as ek vir jou begin te skryf – soos die spreekwoord sê:

An injury to one is an injury to all.

Verskoon my as ek nie dadelik die gepaste woorde vind nie.

 

Liewe fielafooi,

(miskien help dit as ek jou intiem-spreekwoordelik adresseer):

Kyk, hierdie brief is soos dolosse gooi,

mens voel daar is dinge op die spel.

 

Wat ek my verbeel is dat jy te lig voel sonder sinker,

dat die hele balans van die linkerhand versteur is,

en dat jy telkens uit die band spring,

en gekalmeer moet word deur die regter.

 

(Die woorde “hand”, “vinger” “wring” en “ring”

verdien deur wat met jou gebeur het ʼn nuwe leksikon:

1. Die skrywer wring haar hande ten einde die belaglike refleks te maskeer van vinger wys

vir haar geweldenaars.

2. Histories geringdes mag in ons land geen handewringende onreg voel as hulle vingers

getrek word nie.  Want wat is die verlies van ʼn klein private simbool  teen die verlies

aan  menswaardigheid van die gemiddelde dief?

3. Buite die lowerryke slaapstede van beringdes knars en piep dit in die stof van die gewring

van desperate hande – ons land sal eers bevry wees as almal ʼn goue ring dra.

 

Tot sover die nuwe Verklarende Woordeboek van Suid-Afrika.

(Ek is heeltemal bewus daarvan, geagte vinger, dat sulke sinisme

jou reëlreg teen die kneukels stryk,

vat dit maar van wie dit kom, hulle het my fiets afgevat in Julie, my afgestamp, in my neusgat

ʼn plastiekpistool, en my knie is nou… anyhow, laat ek nie hier begin kla nie,

hierdie brief die gaan oor jou.)

 

Kyk, laat ons nie doekies omdraai nie:

Jy is nou ʼn vinger met trauma.

Jy is nou ʼn vinger wat getroos moet word.

Jy is nou ʼn vinger wat soos die van ʼn kind van voor af geleer moet word

wat jou plek is, jou waarde in die bestand van ʼn hand.

 

Ek weet jy sal regkom, die bewerigheid is tydelik,

die onhandigheid wat jy veroorsaak in die dubbele greep.

Jy sal eersdaags weer jou plek kan volstaan by die handdruk,

by die vaarwelwuif, by die vasvat van die deksel,

by die streel van ʼn kat.

Jy sal veral mooi saamspeel tydens die wederkerende nagmerries

van vuismaak in verweer, by die oophand keer vir die hou,

by die beskerm van die kop.

In klein wraakdrome sal jy beklee wees met ʼn goue knuckle-duster.

 

Maar jy moet aanvaar dat nie alle dinge sal wees soos hulle was nie.

 

Die resonans van jou hand

sal gedemp wees sonder daardie duursame belofte

waarvan die maat ses voet onder die grond begrawe is,

(Ons bid daardie graf word nie geskend deur goudsoekers nie.)

 

Nou is jy voorlopig met jou land getroud deur ʼn skaduwee wit soos ringwurm.

Niks wat ʼn paar dae in die son,

of die natuurlike verweer van die boonste laag huid

weer kan regmaak nie.

Maar jy moet by alles wat jy help hanteer onthou,

jy is ʼn vinger wat nie meer straal van sy stand nie.

Jy moet dit eenvoudig aanvaar en leer saamleef daarmee.

Dis nou nie of jy ʼn hele vingerpunt of -lit kwyt is nie,

jy is bloot minus ʼn pand

wat nou waarskynlik (dit kon veel erger gewees het),

deur iemand as ʼn besondere trofee

tentoongestel word:

Kyk, my broers, dit het behoort aan

ʼn Nobelpryswenner!

 

Wie weet,

miskien sal dit deur magiese infusie

ʼn klein opflikkering van die poësie

in iemand se palm ontketen.

 

Daarvan gepraat:

Dalk moet ek hierdie simpel brief opskeur

en liewer ʼn sprokie vir jou skryf:

Eendag was daar ʼn vrou wat die ring van ʼn skrywer

kado gekry het van haar minnaar

wat dit in ʼn inbraak gesteel het.

Waar het jy dit gekry? het die vrou gevra,

en omdat hy haar wou beïndruk

het hy haar die waarheid vertel.

En sy was jaloers ontroer

en het haar minnaar beveel:

Gaan steel vir my daardie skrywer se boeke ook,

dat ek hulle kan lees. Die omblaai van haar bladsye

lyk my stukke beter as ʼn spieël

om my nuutgetooide vinger te bewonder.

 

Nou ja, beste vinger, ek hoop ek kon jou ʼn bietjie opcheer.

Onthou daar was deur die eeue vele soos jy.

Alle oorloë het so ver ek weet gewemel van die seer vingers.

In sommige gevalle is die eienaars in troppe vergas

en die ringe (soms nog vas aan die vingers) in hope bymekaar gemaak

vir die vaderlandse smelterye,

saam met, nota bene, die goudgestopte tande.

Sover is dit darem nog nie by ons nie.

Die agthonderd miljoen rand

wat sedert die jaar tweeduisend gesteel is

in gewapende oorvalle

kon sekerlik ʼn paar ringe koop.

Ek vertrou dat die mark binnekort versadig sal wees.

Sien joune as ʼn bydrae tot die oplossing van die probleem.

 

Tot slot:

Wees bly jy is nog steeds “terhande”.

En beste wense vir die Nuwejaar.

Ek hoop van harte

daar sal nie onnodig aandag

op jou gevestig word

deur ʼn blink vervanging nie.

Ontmoedig dit deur jou styf te hou soos ʼn laaistok

so lank as wat jy kan.

 

 

© Marlene van Niekerk. Julie 2009.

 

 

Seun wat visvang

 

Bruglangs oor die drif by Dwarsrivier,

die skaduwee loodreg op sy rug van die visstok op sy skouer,

stap ‘n vaalhaarseun met sy knapsak na die klipplaat

by die maalgat om te hengel.

 

Anderkant oor die sandbank, langhaal deur die biesies en die haasgras,

op regterhand die watergang, links die ribberige stapelkrans,

elmboë wyd vir ewewig, ‘n knipmes bloedrooi aan sy riemlus,

kniekoppe strak in sy kortbroek roer hy al af in die bergnaat,

eendvoet deur die modder, koponderstebo, mens moet dink dit is rietkwas

wat windvat, jy moet dinge stil hou vir die vis.

 

In die ruigte bo die klipplaat buk hy deur ‘n tonnel van twaalfuurlig en takkies,

daal hy af op pote van musjaatkat, so saggies dat die rivier dit in sy ruis

nie kan hoor nie, land aan in die oopte op die hoognoen, sy blaaie matwit

waarop niks kan weerkaats nie, in sy strot ongebreek ‘n kreet

van bestemming, want hier hou jy aanmelding binne, nie eers die sand

moet jou daarwees kan raai nie.

 

Sy gedagte vat koers maar hy hou hom kuis,

en graai met slim hande in sy sak na die blink katrol wat hy vasklik

aan die stok en dit ‘n paar draaie gee om die lyn deur die ogies

te ryg, die sinker in sy hande te weeg en te knoop, en die hoek

in te haak, en die wit brood te breek, dit stadig te kou,

soos sy pa die nagmaal, dat dit stram word soos deeg.

 

Dit alles verrig hy aangesig stroomop, teen sy kuite

‘n kilte wat uit die maalgat stuif,

maar hy kyk nie,

die oog mag hom nie sien nie,

uit die regmaak moet hy sweepslag omgedraai kom

om die bron te verras, sy borsplate wit bo die water soos ‘n arend.

Uit die swarthaak roep ‘n janfiskaal, en ‘n halfslag krink hy sy bolyf vir die ingooi,

sy kop skuins om te luister na die afloop

van die lyn, die plons die uitkring van rimpels tot aan die palmiet,

die hele gat in beroering, totdat alles weer stil word.

 

Hy maak sy oë toe, vinger op die bind, soos dié van ‘n verkeerde engel

op die snaar van ‘n harp, om te voel na ‘n pluk, hy brand

tussen klippe sonder skadu wat ringsom hurk, spoeg loop hom lou in die mond,

mensbleek staan hy agter sy bengel bo die brons domein van die dam.

 

Het hy nie tussen hulle ingespring van die rotslys af en met die opkom duisend vinne

langs sy ribbes voel stryk nie?

musiek van watervalle en skuim in sy keelgat en wilde wier om sy bene?

En kon hy nie met die deurbreek uitroep en plathand na die snuite slaan en uitvier

met lang hale, ‘n prosessie in sy sog van nuuskierige kieue,

‘n swier van soetwaterlywe agter hom aan nie?

Hierdie geelvis is syne en hulle weet dit.

 

Hoor hulle sy soet krakeel daar oor die rand?

“‘n Armband van skubbe wat fyntjies in mekaar kanteel

is in my regterpols gebrand, op my borsbeen sit ‘n goudbaars wit gebeitel

kyk, ek dra ‘n myter pasmaat om my slape

met die gaap geopen na die trans,

‘n hoed van glas waarin vir my ‘n oerou kurper reël vir reël

gedagtes uit die hemel steel.”

 

En dan ‘n byt, ‘n steiering, ‘n tong wat uit die mond geruk,

aangeswengel word, druipend na die kant, en gekatrol

‘n godgeskitter glibberig, ‘n kort geswabber

waarvan die weerklank soos die skeur van snees tussen die kranse klink,

‘n ondermaatse wat die hengelaar oophand om die kiewe

pak en langs die sper verby die geul inkyk

tot waar dit rooi om die weerhaak uit die kaakbeen wel.

Buit wat hy uit die tuig losbreek,

want koudbloediges voel nie pyn nie, volgens die wysheid van sy pa geërf,

soos kaffers wat nie harte het en ramona wie de hel

het jou vertel die jood se voël is sonder vel,

ons heil is bo verwagting reeds kant en klaar vir ons verwerf

en hierdie vis sy ma se poes hoort penskant teruggesmak

want vang is alles en besit en kort geniet, die res

is ons van harte deur die here kwytgeskeld.

 

En so vang die kind die middag lank vis op vis op vis

wat hy terugsmyt in die gat, die konings, die vasalle,

die knievallers, handlangers, rooivlerke, bloubekke en silwer karnalle.

Dronk van lus, moeg van heers, sat van geluk, die hengel onverskillig

langs die knapsak met verveelde brood,

beur hy ‘n klipkolom uit die klipplaat en bom dit in,

vee wat opskiet van sy bors af met ‘n vloek

onder hom die poel ‘n pupil vol verskrikking,

met gras wat soos wimpers aan die oewer toesak

vir ‘n nagwaak by verwondes.

 

Bruglangs oor die drif by Dwarsrivier, sy visstok swart oor sy skouer stap,

bietjie taai in die lies, die vaalhaarseuntjie met sy knapsak terug van die maalgat

na die kamp vol karavane en fietse

waar die biere oopgeknak word en die lamsnek langsaam wentel aan die spit.

Honger is hy nie, sy mond is dig, met sy tongpunt stryk hy triest

‘n rouplek in sy linkerkies, terwyl sy vader hande vat en hardop vir die braaivleis bid.

 

Uit: Die Sederbergsuite.© Marlene van Niekerk. Julie 2009

 

 

Oggend van ‘n waterfiskaal

 

Allagot! geglip uit die knukkels,

van hierdie kant se koskans- en hansmaker

wip die waterfiskaal die oggendkier in

kaneeeeeel van verbasing op sy bors,

onder sy kruidnagelkloutjies die rinkink-rulle

spiksplinterspuwende dwarsriviersand

tinktuuuuur van manelkwik geveer op sy flanke

strak in die frak die keil platgekam

akkelief hy oor die akkers tot die waterkant, kyk! –

triljarrrrrrrrrrde klein en groot fiskale innie spiekspiegel

hokaai kohorte kansvatters aankuiers

wat hy konter met pronkstand akimbo,

knipstert na die kindlig in die oewerkrui

en wegstaan, kykso, eeeeene ollewagen onderbaadjie

hy is die een en innigste godontglipper

hier in die prilwilde hoogmakerson

!tewiek in sy keel sit sy roepnaam !tewiek

soos ‘n klok in die bergkut ketoooools

van die mondsagte môre.

 

Uit: Die Sederbergsuite.© Marlene van Niekerk. Julie 2009

 

 

Die bondgenoot.

 

Klein klaproos opgeskote in my tuin onmoontlik vermiljoen

op ‘n harige stingel, enkelgekartel, filigryn bewimperde pikswart oog,

ek het jou gepluk om jou te bestudeer onder my lamplig aan my tafel,

jou lied, jou standpunt, jou verlange.

Waarom is jy my voorbeeldig? Hoe moet ek oor jou sing?

Wat ek kan sê is hoe jy nie is nie:

Nie plegstatig soos die roos nie, niks van aanstellerige strelitzia nie,

geen ranonkelopulensie, niks behalwe die oorgawe aan rooi nie, niks behalwe die hart

wat hom aan die wind vergooi nie, ‘n uur van glorie onder die lig wat jou bloei,

‘n briljante vassal van die vergetelheid, met verskole in jou kop

jou miljoene vermiljoene kinders ingedamp in fyn swart sand,

jou kroos wat sal verstrooi deur die gaatjies in jou kroon as jy dood is.

Sekerlik is jy die een waarvan Salomo praat as hy sê die mens is ‘n blom

wat verdor in die gras, geen ander troos as om daarby te meld

dat die woord van die heer tot in ewigheid klink soos fyn swart sand.

 

Jy kwyn soos ek hier skrywe, klein papawer, in die donker van my hand.

 

 

©  Marlene van Niekerk. Mei 2009.

 

 

delicious monster

 

hy glinster uit die dieptes op,

hierdie briesende monster, op teen die stam van die ou sering,

die ganse somer beskut in haar skadu,

gestut op haar voet,

haar mik nou dooierus

vir sy onbetaamlike blare,

sy gistende broeiende blom.

 

vandag in die drywende reën

spalk sy ‘n sambreel oor vyf monsterknoppe,

skreefkant na die noorde van waar die hoë winde gier,

bleekgroen totems in hulself gekeer soos skulpture van hans arp.

 

voel sy dit aankom?

hoor sy die geluid?

sien sy waarvoor sy haar hier ingelaat het?

dié rinkelende fyngenerfde porseleinkas van die herfs?

weet sy van die stram leviatan worstelend in haar bors?

proe sy reeds op haar dwarrelende tonge

die oorstelpenis van die barbaarse vrug?

 

straks sal die knoppe ontwind,

wit konkawe ghongs onder die wit wintermaan,

met liggroen stampers wat hulle midde-in die hart slaan.

 

ek sal sing solank vir my sering, ‘n lied van die ander oewer

waarvan die soet bedwelming reeds om haar skorte hang

terwyl ek haar afgevalle trossies bymekaar hark

haar ou hout uitbreek waar ek kan.

 

 

Uit: Versindaba 2008, Marlise Joubert [samesteller], Protea Boekhuis, 2008

 

 

 

Die bome

 

Die bome wil in blad uitskiet,

‘n Geheim nog net weerhou;

Die prille bot ontspan, ontvou,

Die groen daarvan ‘n soort verdriet.

 

Is dit dat ons een leeftyd dien

En hul herbore word? Hul moet ook sterf.

Hul voorjaarstruuk van nuut uitsien

Staan ringsom in die grein gekerf.

 

Tog, onbedaarlik bries en bruis

Die blaarkastele elke jaar.

Verby’s verby, wil hul verklaar,

Begin van voor, herrys, herrys.

 

 

©  Vertaling van The Trees [Philip Larkin] deur M van Niekerk

Bookmark and Share