Versindaba
~ die Afrikaanse digkuns in een kraal ~

Iets meer oor die nuutste digbundels

Indeks van Afrikaanse Poësiepublikasies: 2000 - 2009 ‘n Volledige lys met publikasies, resensies, artikels, onderhoude en ook toepaslike opsommende tabelle. Kyk ook na Versindaba bloemlesings resensies

Twintig Verse in Vertaling

Koos Oosthuysen

. - Antjie Krog.

Hierdie bundel het vir my die gestalte van ‘n mirakel.  Dit is taalbemagtiging op sy mooiste, diepste en innigste.  Daarby laat dit Koos Oosthuysen se liefde vir en sjarmante beheer oor sy twee moedertale, Afrikaans en Xhosa, tot sy reg kom

Twintig gedigte, gesange en verse in die oorspronklike taal uiteengesit langs òf ‘n Afrikaanse òf ‘n Xhosa-vertaling.  Vanaf Xhosa-weergawes van Pablo Neruda, Tom Lanoye, Anna Enquist, Finuala Dowling, Antjie Krog en Ingrid Jonker se gedigte tot Afrikaanse weergawes van Bulelani Zantsi, W Shasha en Teba Shumba se werk en ‘n aantal gesange in beide rigtings vertaal, bevat hierdie versameling beide verskeidenheid en diepte. In die voorwoord skryf Oosthuizen „Laat ek dan nou die spinnerakke wegvee vir wat in hierdie bundeltjie volg. Ek was my lewe lank met vertaling in en uit Xhosa doenig, soos o.a. met die gesangeboek Hosana en die 1996 Xhosa-Bybel. Antjie Krog, met haar warm hart vir die woordrykdom van ons veeltalige land, wou ook Xhosa-gedigte vertaal. So het sy my hulp gevra sodat beeldryke taal behoue bly in die vertaling, soos bv. dat ‘ukuqongqotha nethambo’ nie bloot weergegee word as ‘om die saak deeglik te beskou’ nie, maar dat die metafoor ‘om (die murg) deeglik uit die been te klop’, nie verlore raak nie.”

Die outeur en uitgewer, Koos Oosthuysen, het grootgeword te Isilimela in die Transkei waar sy ouers ‘n sendingstasie begin het.  As kind in die Transkeise platteland was sy twee moedertale Xhosa, vir alledaagse gebruik, ook in sy eerste skooljare, en Afrikaans tuis. Sy lewenslange betrokkenheid by hierdie drie tale as tolk en vertaler het hom ‘n besondere gevoel vir hul rykdom gegee. Na die voltooiing van sy teologiese opleiding by die Universiteite van Stellenbosch en Yale in die V.S.A. was hy leraar in ‘n Xhosasprekende Gereformeerde gemeente in die Weskaap.  In 1973 het hy na King William’s Town verhuis waar hy die koördineerder was van die Bybelgenootskap van Suid-Afrika se projek vir die funksioneel ekwivalente 1996 Xhosa-Bybel.  Hy het sedertdien afgetree, maar is nog aktief betrokke by die gemeenskap en met vertaalwerk.

Antjie Krog het ruimskoots van sy insig gebruik gemaak by haar Afrikaanse vertalings van Xhosa-gedigte en hy het saam met haar onder andere deelgeneem aan ‘n geroemde voordrag van gedigte by die Spier-poësiefees in 2006.  Met Antjie se aansporing is ‘n aantal van sy vertalings tussen Xhosa, Afrikaans/Nederlands en Engels nou uitgegee as Twintig Verse in Vertaling. [Selfpublikasie,  prys: R150, ISBN-13: 978-0-620-42808-8,  2008 - 2010. Twintig Verse in Vertaling kan bestel word by 021-785-3083 / 083-309-1650 of per e-pos by koos.oos@mweb.co.za Dit is ook beskikbaar by Protea Boekwinkel op Stellenbosch.

 

Vlerke vir my houteend 

Kobus Lombard

 

Die Namibiese digter Kobus Lombard sluit met sy derde bundel aan by temas in sy vorige twee bundels. Hy skryf in eenvoudige taal en helder beelde oor die skeppingsproses waar die digter soms op loop geneem word deur woorde, maar soms soos ‘n hengelaar daarin slaag om die groot vis in te katrol. Dit is egter veral sy verse oor die godsdiensbelewing van gewone mense wat by baie lesers aanklank behoort te vind.  God verskyn dikwels in die onverwagse, as ‘n bedelaar in ‘n supermark (”Kyk, Ek klop”), maar ook in die fyn besonderhede van die natuur (”Watergat”) of in die gewone, soos Gobabis se stofstrate  (”Ek sien ‘n nuwe hemel”).

 

 

Ook die Namibiese agtergrond van talle verse behoort vir Suid-Afrikaanse lesers aantreklik te wees. In die gedig “Taal” sê hy woorde moet

… ruik

na kameelhout se vuur

dit moet vrank wees/

soos rosyntjiebosblaar,

‘n duin se maanhaar

lemskerp na kan trek

 

[Protea Boekhuis, R130.00, ISBN: 978-1-86919-354-6]

 

 

Notas uit die empire

Hans Pienaar

 

‘n Paar generasies gelede was daar nog ‘n aantal empires, wat nogtans nie die hele aarde beheers het nie. Vir ‘n ruk lank daarna was daar twee, en toe net een. Vandag is daar geen, net “empire” wat dwarsoor die heelal strek, en in die virtuele ruimtes tussenin en daaromheen. Sy hoofkwartiere en hoofstede is oral te vinde, en nêrens. Almal staan in diens daarvan, en almal kom in opstand daarteen.

Hans Pienaar se tweede digbundel vertel van hierdie empire, wie die nuwe keiser is en hoe ons omgaan daarmee. Dit put uit besoeke as joernalis aan lande so uiteenlopend soos Irak, Noorweë, Mali, China, die Sentraal-Afrikaanse Republiek en Italië. Uniek in die bundel is twee reekse “fotogedigte”, Pienaar se naam vir “kunsfoto’s” waarby gedigte geskryf word waarvan die lesing geïntegreer is met die lesing en herlesing van die foto’s. Die reekse verwys albei na George Orwell se 1984. Van die fotogedigte is geneem uit vier uitstallings op Oudtshoorn, Stellenbosch en Johannesburg. Pienaar se eerste bundel, Die taal van voëls, is goed ontvang deur kritici en was op die kortlys van die Ingrid Jonkerprys vir 2002. Hy is ook bekend as dramaturg, en het pryse en nominasies gewen vir Drie dosyn rose en Ching Chong Che. In 1992 was hy die ontvanger van die Rapportprys vir Nie-Fiksie vir Die derde oorlog teen Mapoch. Alto-Media beoog om later Pienaar se romans, Chaos en Kiem en nuwe kortverhale, Te veel sorge om te verkoop, uit te gee.

Hans Pienaar werk tans by Business Day as joernalis en is skrywer van die blog “Africa”. (Uitgewer: Alto-Media, Prys: R140. Bestel by: Posbus 291507, Melville, Johannesburg of altomedia@mweb.co.za) 

 

 

Die skyn van tuiskoms - ‘n Keur  

Lina Spies

Lina Spies se debuutbundel, Digby Vergenoeg (1971), is destyds bekroon met sowel die Ingrid Jonker- as die Eugène Marais-pryse. Hierdie keur is ‘n erkenning en bevestiging van ‘n belangrike en beleë digterskap wat oor byna 40 jaar strek. Lina Spies skryf ‘n gedig wat onmiddellik as haar eie geëien kan word. Sy skryf ‘n persoonlike liriek met sterk biografiese inslag waarin onder meer familiefigure en jeugherinneringe sterk figureer. Die agttal bundels bevat benewens verse oor die liefde, reis, godsdiens, en ‘n verknogtheid aan die aarde en aardse, ook verse oor kuns en figure (dikwels kunstenaars) met wie sy ‘n sterk verwantskap voel en in wie se nood sy haar eie kan verreken. Sy skryf ook (naas Ingrid Jonker) van die mooiste liefdesverse in Afrikaans: van die stralende ontdekking van nuwe liefde tot die ontgogeling en ontnugtering van afskeid. Die keuse van gedigte uit haar agt digbundels is gemaak deur die digter Johann de Lange. [Human & Rousseau, 2010; ISBN: 9780798151443, R 160.00, 144pp]

 

 

 

 

Apostroof      

Fanie Olivier

Fanie Olivier se treffende nuwe digbundel handel byna uitsluitlik oor die siekte en sterfte van sy geliefde vrou, Rike, en is aan haar opgedra. Dit is aangrypende, gestroopte en deerniswekkende verse deur ‘n digter wie se stem veels te lank stil was.

by ‘n weerbegin

toe, destyds, was mens dapperdwaas en dom,
het liefde orals in kosmosplate uitgeblom.
nou trap jy dubbeltjie versigtig, aalwyn
krap en die bitter van pyn laat jou stom.

gedagte

‘n teks bring altyd iets in berekening.
die lewe, eweneens in sy verrekening
van soveel sonne, soveel mane, soveel,
rym dit op dat, spel uit in sy betekening.

[Human & Rousseau, 2010,  ISBN: 9780798151689, R 130.00, 64pp]

 

 

 

Nuwe stemme 4 

Danie Marais, Ronel de Goede (samesteller)

Die Nuwe stemme-reeks is ‘n opwindende projek waarmee Tafelberg-Uitgewers publikasiegeleenthede skep vir jong digters wat nog nie genoeg gedigte het vir ‘n eie, selfstandige debuut nie. Nuwe stemme 1 het in 1997 verskyn. Elf debuutdigters se werk is daarin opgeneem.

In 2001 is Nuwe stemme 2 gepubliseer met poësie van sestien nuwe, jong digters. Nuwe stemme 3 was in 2005 ‘n groot sukses met werk van twintig nuwelinge (waarin o.m. Danie Marais en Loftus Marais albei gedebuteer het). Vanjaar is daar bekende, opwindende name op die deelnemerlys, waaronder Hunter Kennedy (Fokofpolisiekar) en Annie Klopper. [Tafelberg, 2010, ISBN: 9780624048732,  R 150.00]

 

 

 

 

 

wat die water onthou   

Louis Esterhuizen

In hierdie agste bundel van Esterhuizen word verskillende vorms van water en die verband wat water met die mens het, verken: die see, riviere, mis, wolke, ys, wasem. Water is nie alleen die voorwaarde vir die bestaan van lewe nie, dit is die oerbron waaruit lewe ontwikkel het. Soos vloeiende water loop ‘n verskeidenheid temas deureen in die bundel en word water juis ‘n beeld van die veranderlikheid en onvastheid van dinge, gevoelens en idees.

‘n Aantal reekse help die leser egter om afbakenings te kry: “die heiligheid van water” het sterk religieuse ondertone; in “die geduld van water” word ondersoek hoe waterverfskilderye iets van die vloeiing van kleure en beelde kan vaslê; in “Tema met veertien variasies” word vaste grond en vloeibaarheid gekontrasteer en in “Posisies op ‘n bord” word die mens se terughunkering na die water waaruit hy gekom het, vergelyk met ‘n skaakspel wat onverbiddelik voltrek word. Dié bundel vra konsentrasie, maar talle pragtige reëls in die bundel maak die lees die moeite werd:

 

Soms val ‘n druppel op die grond tussen julle.

Asof dit ‘n afskeid wou wees. Om die dag te aanvaar.

Sonder waarborg of die toegewyde ywer

van grond

onder jou voete.

 

 [Protea Boekhuis, 2010, ISBN: 978-1-86919-353-9, Prys R130]

 

 

Drieluik

Marion de Vos, Floris Brown & Hilde Vaatstra

 

Drieluik is ‘n interessante nuwe digbundel wat bestaan uit gedigte in Nederlands, Afrikaans en Engels, geskryf deur Marion de Vos en Floris Brown.  Dié digbundel bevat verder pragtige foto’s, deur Hilde Vaatstra, wat verseker dat elke gedig ook die visuele sal prikkel.  Marion de Vos en Floris Brown fokus daarop om ‘n wye verskeidenheid temas aan te spreek, elk op sy unieke manier. [R120, FAB Produksiehuis, ISBN - 0958471630]

 

 

 

 

Narcissus

 

Ik keek in het water

en zag de zon in mijn haar.

Ik wilde blijven kijken,

zag geen gevaar.

Prompt werd ik beslopen,

gezogen in een dal.

Ijdelheid en hoogmoed

komen voor de val.

Beter had ik de mensen omarmd.

Mijn ijdel hart

met liefde verwarmd.

Mijn versteend beeld

in het water,

een rimpel in het levensmeer,

waarschuwt mij:

Er is geen later

je tijd is op en keert nooit weer.

 

Marion de Vos is gebore in Nederland (1946) en is getroud met die diplomaat Robert de Vos.  Hulle albei het gewerk in die Noorde van Yemen, Tanzania, Mali en Spanje.  Hulle is tans woonagtig in Suid-Afrika, waar Robert die Ambassadeur van Nederland is.

Floris Abraham Brown is gebore in Worcester in 1948.  Hy het alreeds 19 digbundels gepubliseer, waarvan hy meeste self gepubliseer het.  Hy toer tans deur Nederland met poësie voorlesings en hy sing ook van sy eie komposisies.

 

oogensiklopedie

gilbert gibson

Gilbert Gibson se jongste en derde bundel is ‘n uiters ambisieuse projek, en een wat enorme vondste lewer. Dit is ‘n komplekse verwikkeling van Bybelse taal en beeld, literêre verwysings en die fisiologie van die oog. Die bundel as geheel kan gesien word as ‘n ensiklopedie van die skryfkuns, en dan wel die skryfkuns as die kuns van sig en waarneming. Inhoudelik so wel as deur die komplekse sintaksis en woordgebruik is dit tot ‘n groot mate ‘n ondersoek na die neurologie van die poësie, oftewel hoe die poëtiese impulse van die oog deur die neurale netwerk van taal vertak om as ‘n gedig op die blanke vlak van die bladsy geprojekteer te word. Verbluffend en eindeloos intrigerend, soos dit ware poësie betaam.

Gibson se eerste verse is as skoolkind in Standpunte en Tydskrif vir Letterkunde gepubliseer. In 2005 ontvang Gilbert met Boomplaats die Proteaprys vir die beste digbundel wat in daardie jaar verskyn het. Boomplaats was ook op die kortlys vir die Ingrid Jonker-prys. [Prys R130, 978-0-624-04831-2, Tafelberg, 2009]

 

 

Versindaba 2009

Marlise Joubert (samesteller)

Versindaba 2009 bloemlesing

Die bundel Versindaba 2009 verskyn by die geleentheid van Versindaba 2009 (27-28 November 2009) in Stellenbosch en bestaan uit ‘n keuse van gedigte van die digters wat aan hierdie geleentheid deelneem. Versindaba, wat vanjaar vir die vyfde keer aangebied word, is ‘n feestelike geleentheid en die bloemlesing wat daarmee saam verskyn, bied graag iets van die plesier van die Afrikaanse poësie. Onder die bekende en geliefde Afrikaanse digters wat vanjaar in die bundel opgeneem is, is Breyten Breytenbach, Antjie Krog, Johann de Lange en die Namibiër Piet van Rooyen. Ander bydraers is digters van wie daar onlangs ‘n bundel verskyn het, of van wie binnekort ‘n bundel gaan verskyn, soos Gilbert Gibson, Daniel Hugo, Carina Stander en Cas Vos. Soos tevore, stel Versindaba 2009 ook ‘n paar debutante se digkuns bekend, naamlik Lucie Möller, Johannes Prins, Jasper van Zyl en Jelleke Wierenga. Versindaba 2009 bied ‘n waardevolle oorsig van wat tans in die Afrikaanse digkuns gebeur. “Reeds met die eerste Versindaba-bundel het ek geskryf dat Protea Boekhuis dit publiseer “sodat die wonderlike groot prestasies van Afrikaanse digters nie sal vervaag nie. {..} ‘n Mens word in die besonder getref deur die diversiteit van Afrikaanse poësie. Dit wil ook voorkom of die verskeidenheid daar (beide in temas en tegnieke) oor die afgelope vyf jaar selfs toegeneem het. Die diversiteit van die Afrikaanse poësie is noodsaaklik vir die voortbestaan daarvan.” So skryf Nicol Stassen, besturende direkteur van Protea Boekhuis, in sy voorwoord en wat die vyfde bloemlesing, soos die voriges, van Versindaba geborg het. Daar is ook ‘n Inleiding geskryf deur die organiseerders van die versfees. [Prys R120.00 (BTW ingesluit), ISBN: 978-1-86919-291-4, Protea Boekhuis, 2009]