Posts Tagged ‘alfred schaffer’
Sunday, June 6th, 2010
 The Low Countries
Hierdie essay word geplaas met die vriendelike vergunning van The Low Countries wat met hul nuutste uitgawe (2010/18) ‘n spesifieke fokus op Suid-Afrika bevat. Hul kontakbesonderhede volg hieronder:
The Low Countries. Arts and Society in Flanders and the Netherlands (2010, nr.18)
is a yearbook which aims to inform the English-speaking world about
the culture of Flanders and the Netherlands.
PUBLISHER
Flemish-Netherlands Association ‘Ons Erfdeel vzw’
Murissonstraat 260, B-8930 Rekkem, Belgium
Tel. +32 56 41 12 01 - Fax +32 56 41 47 07
www.onserfdeel.be and www.onserfdeel.nl
thelowcountriesblog.onserfdeel.be
tlc@onserfdeel.be
Price South Africa: € 45
inclusive of shipping costs (+ € 22.39 for payments by cheque).
|
SHADOWS ON THE WALL
snapshots from a beloved country
South Africa is a country you continue to miss, even when you are there. I remember Henk van Woerden saying how he was always torn in two - when he was in Cape Town he missed the Netherlands, when he was in the Netherlands he wanted to get back to that country at the southern tip of Africa as fast as possible.
Where better to look for a country’s soul than in its art, and especially its music and literature? When I am homesick I often reach for poetry, especially Afrikaans poetry, not just because Afrikaans is closely related to Dutch but also because it has so much beautiful poetry, work that could only have been written in South Africa. From prose writers like Etienne Leroux and Koos Prinsloo to contemporary writers like Marlene van Niekerk and Eben Venter, something filters through in a lot of Afrikaans literature that is left unspoken in history books, or in emails from friends - the extremely personal and complex relationship with an equally complex history, in concentrated and therefore sublime form. A militant vulnerability. And the urge to define your place in that magnificent political, cultural, social and immense landscape.
There is an extra dimension in a lot of Afrikaans poetry - raw emotion, feelings of guilt, and that exasperating authority against which you are powerless, the expression of the hell within the paradise. My love for it began with D.J. Opperman, a poet who showed that combining art and commitment goes without saying, as it does in so many parts of the world. Not forced, or preachy, but explicit, embedded. Moving examples are ‘Jorik’s Diary’ (‘Joernaal van Jorik’) and ‘Flowers and Disarray’ (‘Blom en baaierd’).
Ingrid Jonker’s poem ‘The child shot dead by soldiers at Nyanga’ (‘Die kind wat dood geskiet is deur soldate by Nyanga’) is famous. At the time it was unheard-of for a white woman to get involved in politics and write a poem about a black child. A towering figure like the writer Breyten Breytenbach shows involvement too. No crystal-clear poetry but associative rebelliousness, even during the years he spent in prison, from 1975 to 1983. ‘Obscure’ and ‘cryptic’ work, but courageous and powerful for all that. ‘The black town’ (‘die swart stad’) from Cold Fire (Kouevuur, 1969), for example, begins with ‘resist bitterness, black child, whatever you do,/ that and you mustn’t dream either’. Years later in the anthology ‘I’ (yk, 1983), the imprisoned Breytenbach addresses his people, the Afrikaners, in the threatening and prophetic ‘they will come’:
your walled enclosures will be breached,
your streets be full of shuffling feet,
your posh neighbourhoods ring with the trumpets of children’s voices,
your apartment buildings sway on their foundations
and you’ll not see the changes coming;
you’ll choke on your chicken legs and, spluttering protests,
spill whisky down your shirt
as your structure of security and authority, all you’ve taken for granted,
will suddenly prove to be only illusions;
Breytenbach seriously calls into question the notion of art and words as the last legitimation of the ego, there is no fear of the outside world, no “ivory tower” in his work. Even in his earliest poems, certainly in A Season in Paradise (‘n Seisoen in die Paradys, 1976) or the collection To paint a sinking ship blue (Skryt: Om ‘n sinkende skip blou te verf, 1972), he reacts unambiguously to government policy and South African society. His involvement with underground resistance movements meant a step straight into adventure and danger, from which traditional poets usually distance themselves.
The bold posture Antjie Krog adopts in her work is well known. Intensely passionate involvement - not for nothing is a recent book entitled Begging to be Black, while Colour Never Comes Alone (Kleur kom nooit alleen nie, 2000) is a heart-wrenching snapshot and x-ray of South Africa. Two series, ‘diaries from the beginning of the twentieth century’ and ‘diaries from the last part of the twentieth century’, consist of fragments of recorded stories, testimonies, like the heartbreaking unnamed poem no.9, a fragment that’s taken almost word for word from Country of my Skull, Krog’s commentary on the Truth and Reconciliation Commission:
My son sits on the steps by the front door
cradling his father’s head in his hands
both of them covered in blood
over and over again he screams:
“Daddy talk to me!”
He’s 21 years old today
and I still wake up in the night
hearing him scream: wipe the blood
wipe the blood from my father’s face
The first time I read this poem I had tears in my eyes, something that seldom if ever happens to me when I read poetry.
One of the most recent highly committed poets is Charl-Pierre Naudé who, in ‘Two Thieves’ (‘Twee diewe’) from In the Secret of the Day (In die geheim van die dag, 2004) brilliantly charts the naked fear of ‘the Other’. A poem about paranoia and suspicion:
Everything that’s mine, I lost that day.
Robbed, stripped of everything, a complete surprise.
By two strangers, a young woman and a little girl.
The neighbourhood has been alerted to this new tactic.
They use innocents and attack you from behind.
I heard the quiet knock at my front door.
Like a visit from the other side of the great divide.
Testing, of course, whether anyone’s at home.
I listened for the burglars, a bread knife in my hand.
Till that crystal sacrament, that laughter, disappeared.
Fluttering, like two doves escaped from a side-pocket.
But I kept my guard up. That’s what I don’t understand.
I took the warning seriously. I knew they would come back.
But none of this helped against their deceit.
I opened the door, the knife behind my back.
They’d nearly given up, the woman said.
Her daughter wanted a leaf from my tree, because it’s silver.
I looked beyond them for the danger
lurking behind them, the reason for their trap.
Poor as church mice they were, but richly decked with smiles.
Ask God for a leaf, it’s his tree, I said gruffly.
Another man wanted to shoot us, the child said proudly,
blessedly unaware that then she’d have been dead.
I watched them walk away, wrapped in their sounds.
Mother and daughter. With their leaf, their miracle.
Nobody attacked me. Nothing more happened.
Those two thieves stripped me of everything.
In the last couple of years a lot of new blood has coursed through Afrikaans poetry. The accomplished, somewhat ‘older’ poet Gilbert Gibson (1963), with his collections Tree Place (Boomplaats, 2005) and Kaplyn (2007). And the relatively young and already much lauded poets, Danie Marais (1971), Ronelda S Kamfer (1981) and Loftus Marais (1982). The last three grew up mainly in post-Apartheid South Africa, but have been confronted with the after-effects of the period - violence, suspicion, unemployment, lack of direction and the distant rumble of the old nationalistic order. In their poetry, too, I find a blueprint for ‘a’ South Africa, not just for a poetics. Making statements is perhaps naive, but writing still means taking the measure of the everyday experience of reality, so you could describe their poetry as narrative, with a clear autobiographical streak.
In Danie Marais’s poetry the everyday social reality of South Africa is just as much a part of his personal story as Table Mountain or Johnny Cash. Everything fits in these poems, especially in his second collection, Even if the Moon’s a Misunderstanding (Al is die maan ‘n misverstand, 2009): pop culture, literature and family. In ‘History Lesson’, for example, which is a narrative poem about a teacher (presumably the poet himself) visiting the African Window Museum in Pretoria with his class, a poem that nicely demonstrates the role played by history and origin in a country with a colonial past, a country with a diversity of skin colours, cultures and languages. A poem that reflects the new South Africa’s search for an identity, with verses like:
There’s a dignified black woman
with big health-service specs and a mop
who explains in stern Afrikaans
when you ask her in English
where the toilet is.
At the end the guide asks the children which is the oldest artwork. A little black boy answers, pointing to a bust of Isa Steynberg, daughter of the sculptor Coert Steynberg: ‘The white lady who came with the boat.’ And suddenly the poem is about inheritance rights - who is South African and who isn’t. The whites who were born there, do they belong there, too? ‘”It’s the oldest sculpture here,/ but it is not quite that old,” the words come hesitantly,/ then he thinks for a moment/ and suddenly vehemently - and not only on Isa Steynberg’s behalf - says// “But this… this white lady did not, did not, come with a boat.”‘
Another similar example is ‘Uncle Thys and the children of Mamelodi’, in which the poet tells of Uncle Thys, a man symbolic of many white Afrikaners under the new ANC government - he’s lost his job and lost his future, because the black population must finally get a chance, even if, with all the dismissals, the baby often gets thrown out with the bathwater. ‘”Yes, says Uncle Thys,/ this country is difficult now. “‘ Marais’ poem ‘There’s an old woman lying in the rain’ seems like a sequel to Naudé’s ‘Two Thieves’. This poem, too, is about fear of the unknown (coloured and poverty-stricken) fellow human being:
I go in and ring my friend Clive.
He says: “You just mustn’t,
like a bad whitey,
go phoning the police.
If they bother to come,
They’ll only rough her up
and dump her somewhere.
Then she’ll have trouble tomorrow
finding her way back.
She’ll be alright.”
“But say she freezes?”
“There’s plenty of alcohol in antifreeze -
hobos don’t freeze in the summer.
Give her a stiff drink.”
The poem ends with a typical description of the current situation in white South African suburbia:
While my wife lies in the bath,
our baby slumbers blissful
and in front of our house
an old woman’s lying
in the cold rain.
A different view of the present juncture can be read in Loftus Marais’s poetry debut, Generally standing closer to windows Staan in die algemeen nader aan vensters, 2008). His sexual orientation colours every experience. Cape Town, for example, in ‘Welcome to Cape Town’, becomes a bulwark of lonely (homo)sexuality, an unglamorous city in which one wanders aimlessly, without either personal or shared history: ‘effeminate reptile-men, photosensitive/pale-skinned in raincoats, waiting in darkrooms, winks in bars/ here the come splatters and rolls like quicksilver/ they dream of big game hunters, cowboys/ rugby players, firemen, lion tamers - /welcome to the city of the test-tube babies/ who’ve grown up now/ here no-one knows their father.’
The South African landscape, so often romanticised, is described here in terms of femininity and physicality - the landscape goes through a coming-out, as in ‘Blue Gum Tree’: ‘on a plain outside malmesbury/ stands a blue gum tree like scarlett o’hara/ against a boss - a foreign vivien leigh/ hair rustling in the breeze / her contours the brush strokes / flatter her focal-point position/ in the magnificent vertical/ composition of the window’. Like Breytenbach, Marais addresses the forefathers in the brilliant final poem ‘A lovers’ quarrel with the farmland’: a battle with the past, drenched in Afrikaner symbolism and traditions. Everything comes together here, both the youthfulness and the homosexual identity, and with them the twofold struggle against taboo and conservatism:
Me, blame? confused? or just blown away? Your blasted width is to blame
but bring it on, whip up those winds from under your cliffs and give it all you’ve got
my heart’s got four big farmhouse chambers, room for contradiction
in the bedroom with its dirty sheets and retro chamber pot
hang a landscape portrait
realistic, and gay.
A magnificent, personal conclusion, including the last word - ‘skeef’ in Afrikaans, which means both ‘crooked’ and ‘gay’; the last word of the collection and therefore a double statement: I am gay, and I don’t give a damn about the Afrikaner tradition.
The poetry of Ronelda S Kamfer (1981) has broken completely new ground in Afrikaans - the depressing life and gang culture of the area known as Cape Flats, just outside Cape Town. Kamfers debut, When sleeping dogs (Noudat slapende honde, 2008), is raw and straight from the heart, ‘true to life’ as they say, but nevertheless the language and composition are masterly. The poems are set in the notorious Cape Flats, with their murders, rapes and unemployment. The image the reader gets of the brown community on the Cape Flats is extremely depressing, which is why it is totally lacking in any lyrical tone. The poet mainly tells stories, which are gripping in their powerful imagery and irony, a salve for all the misery. ‘Little Cardo’ (Klein Cardo), for example, is about a little boy who falls victim to a shoot-out between gangs:
The evening before Cardo’s first day
at the big school
the Schoolboys stopped him in his tracks
Cardo was looking out the window
the bullet sat in his throat
his mother didn’t cry
the politicians planted a tree
and the Cape Doctor uprooted it
and threw it where the rest
of the Cape’s dreams lie -
on the Flats
A nice point here is the contrast between the politicians and the ‘Cape Doctor’, a strong south-easterly wind which is credited with blowing away pollution from Cape Town.
In her moving poem, ‘an ordinary Monday morning’ (‘’n gewone blou Maandagoggend’), the reader is treated to a day on the Flats, where there is no hierarchy between trivialities, murders and madness. It is exactly that lack of any order of priorities that gives the poem its impact, as can be seen in the final verse:
by first break there was a dead body in School Street
a miscarriage in my class
an extension for biology homework
and a white woman who ran screaming down the street
asking the Lord
“where was Joseph when Jesus was crucified?”
This poetic genius has had to overcome a great deal: the prejudices of the white reader, the strange, disapproving glances of her own community and the oppressive everyday environment. In short, a serious inferiority complex. No wonder, then, that her poems have titles like ‘OD1′, ‘OD2′, ‘Watch out for depression’ (‘Pasop vir depressie’), ‘Forgive me but I’m Afrikaans’ (‘Vergewe my maar ek is Afrikaans’) and ‘bipolar honey’.
In ‘I’m looking for a gold star’ (‘ek soek ‘n goue sterretjie’) the subject is Kamfer’s dilemma - through her writing talent she has managed to free herself, more or less, from the hopeless situation of poverty, drugs and violence. But is she accepted in her ‘new’ world? That of the white urban Afrikaner? Who can say. If nothing else she has betrayed and distanced herself from her community, a community full of self-hate.
I’m looking for a gold star
a well-done puppy girl to emphasise my dignity
and then I’ll look for a hero to show me the way
dyslectics don’t have to read the map
and when I’m the one in that part
I’ll go back to the farm
a farm kid’s like a billy-goat
only knows one level
then I’ll climb on an empty beer crate
and tell people about the world outside
and while I’m standing preaching a stinking drunk uncle
will curse me and say: you’re just a native
with a gold star on your forehead
don’t come to us with your fancy poems
go and tell those so-said sad stories of yours to the people
who make the rules
you already smell like them anyway
It’s as if you can hear the young and forceful Antjie Krog again, but with a different background. It is fearless poetry by a poet who has nothing to lose.
When I’m homesick for Cape Town and South Africa, I often look at old photos, or I write to my friends - or I read some Afrikaans poetry, which conjures up a world that exists at least for as long as the poems last. Brilliant, multicoloured and distinct poetry. Poetry that translates everyday reality into an intimate and deeply personal experience.
(c) Translated by Lindsay Edwards
 Alfred Schaffer Alfred Schaffer (1973) woon van 1996 tot begin 2005 in Kaapstad, waar hy sy doktersgraad behaal aan die Universiteit van Kaapstad by die Departement Afrikaans en Nederlands. Vir Beeld en Die Burger skryf hy rubrieke oor Nederlandse poësie en saam met Antjie Krog is hy samesteller van Nuwe Stemme 3. Hy debuteer in 2000, met sy digbundel Zijn opkomst in de voorstad, en sy sesde en voorlopig laaste bundel, Kooi, het in 2008 verskyn. Tans bly hy in Amsterdam, waar hy werk by die literêre uitgewery De Bezige Bij.
|
Tuesday, May 11th, 2010
Ronel Foster stel die vrae en Alfred Schaffer antwoord.
 Ronel Foster  Alfred Schaffer
(more…)
Wednesday, January 20th, 2010
Op de dag dat ik toezegde aan dit blog mee te werken maakte ik kennis met het werk van Ronelda Kamfer. Dat was tijdens Winternachten in Den Haag. Ze las voor uit haar bundel Noudat slapende honde en haar voordracht maakte grote indruk. Omdat het – bij alle gelaagdheid - zulke boze gedichten zijn.
Daar is sekere dinge
Daar is sekere dinge
wat ’n mens kan vergewe en vergeet
dan is daar sekere dinge
wat jy altyd moet haat en onthou
ek dra swaar aan my ma
sy’s die een wat my nie gekies het nie
sy’t gesê dis fine
en as jy ’n dochter is en jou ma glo jou nie
kan die Here afkom aarde toe
en vir jou ’n kroon op jou kop sit
dit sal fokkol beteken nie
jy is die dogter
en jou ma glo jou nie
 - Noudat slapende honde
Boosheid is, vind ik, in poëtisch opzicht erg mooi. De schrik van het moment waarop je merkt dat de ander boos is, de terugwerkende kracht waarmee alles wat je zei tot de ander boos werd in een ander daglicht komt te staan. Je merkt het aan de stemverheffing, maar vooral aan wat hij of zij zegt, en hoe degene die boos is zijn of haar zinnen maakt. Ik heb vaak geprobeerd echt verschrikkelijk boze regels te schrijven, want ik zou die schrik ook bij de lezer teweeg willen brengen. Maar tevergeefs.
Nu ben ik met enige regelmaat boos, en er zijn met enige regelmaat mensen boos op mij, maar het blijkt nog niet zo gemakkelijk die boosheid in een gedicht onder te brengen. Want op de momenten dat ik boos word, of iemand boos wordt op mij, schrijf ik geen gedichten. En op de momenten dat ik wél gedichten schrijf, ben ik niet (meer) boos. Ik weet dat die boosheid in dichtregels te reconstrueren moet zijn, maar hoe ik ook probeer, ik eindig altijd met een bedaarde, halfbakken boosheid, aangevuld met een krachtterm om het nog wat te laten lijken. Erg jammer, maar ik zal ermee moeten leren leven. De grondtoon van waaruit ik gedichten schrijf is kennelijk geen boze.
Ik weet niet of de boosheid van Ronelda Kamfer iets te maken heeft met het land Zuid-Afrika. Net zoals ik niet weet of mijn gebrek aan boosheid iets te maken heeft met het land waar ik zelf in woon. Maar de gedachte is verleidelijk. Tijdens hetzelfde uur waarin Kamfer voordroeg, zette Alfred Schaffer, die negen jaar in Kaapstad heeft gewoond, uiteen dat het schrijven van poëzie hem zwaarder valt nu hij weer in Nederland woont. De ‘noodzaak’ poëzie te schrijven was in Zuid-Afrika veel groter, vertelde hij, omdat voortdurend alles gedefinieerd dient te worden: ras, klasse, sekse, taal.
In datzelfde gesprek noemde Hagar Peeters Nederland -in vergelijking met veel andere landen, waaronder Zuid-Afrika- een braaf en keurig aangeharkt hoekje van de wereld. Hoewel iemand uit het publiek op het moment dat ze dat zei ‘Oei, oei!’ begon te roepen (ten teken dat hij het er niet mee eens was), zit er natuurlijk wel een kern van waarheid in die opmerking. Er zijn politici die ons willen doen geloven dat Nederland een land is met scherpe sociale tegenstellingen. Dat het Nederlandse volk een boos volk is. Dat valt volgens mij wel mee. Boosheid is in Nederland een miezerbuitje. Als de wind verkeerd staat wil dat buitje nog wel eens uitgroeien tot een flinke regenbui. Maar voordat men de paraplu op heeft kunnen steken is die doorgaans alweer voorbij.
(Edwin Fagel)
Wednesday, December 16th, 2009
Alfred Schaffer Dit wil my voorkom asof die geskrop tussen die Vlaamse en Nederlandse letterkundes net nie wil end kry nie. So is dit verlede Saterdag bekend gemaak dat Alfred Schaffer vanjaar met die Jan Campert-prys vereer is, maar tot op hierdie oomblik het daar glo nog geen berig hieroor in die twee vernaamste Vlaamse koerante, De Standaard en De Morgen, verskyn nie.
“Bekrompenheid kenmerkt de Vlaamse kwaliteitskranten”, skryf Johan Velter op sy blog. “Zelfgenoegzaamheid. Gekooide geesten. In een tijd waarin het multiculturele de norm is, tonen de kwaliteitskranten welke ‘poortwachtersfunctie’ ze nog hebben: ze verengen de informatie tot de eigen kring.”
Heel tereg wys Velter daarop dat dié twee koerante dit uitgebasuin het toe die Vlaamse digter, Peter Verhelst, verlede jaar met dié gesogte prys bekroon is. Verdermeer is die ander pryswenners van vanjaar wel vermeld, waaronder die Nederlander Arnon Grunberg, wat die Constantijn Huygens-prys ontvang het vir sy prosawerke. ’n Ongemaklike oorsig of blatante verswyging? Hoe dit ook al sy, dit bly ‘n jammerte wanneer poësie in die kruisvuur van struweling tot onreg kom.
Nietemin, die kostelikste gedeelte van dié inskrywing is die kommentaar wat onder aan Johan Velter se stuk geplaas is deur ene “jevski”: “”Misschien bestaat er slechts één juiste indeling van de mensen: in bosmensen en woestijnmensen. Het bos is vol vragen. Alleen de woestijn vraagt niets, geeft niets en belooft niets. De woestijnmens heeft slechts één gevoel en kent slechts één waarheid. De bosmens heeft vele gezichten. De fanaticus komt van de woestijn, de scheppende mens van het bos.”
Presies wat die verband tussen Jevski se kommentaar en Velter se aanklag van diskriminasie jeens Nederlandse digters is, is ietwat onduidelik.
Vir jou leesplesier plaas ek vanoggend Alfred Schaffer se gedig, “Politiek voor beginners”. Dié gedig vorm deel van ‘n sesdelige siklus wat hy saam met Saskia de Coster geskryf het. Dit is inderdaad ook opgeneem in die bekroonde bundel Kooi. Boonop lewer dit nogals ironiese kommentaar op die bedenklike politiekery wat soms in die media aangetref word. En die provinsialistiese aard daarvan.
***
Intussen is die beloofde vertalings van Anna Akhmatova en Wislawa Szymborska se gedigte geplaas. En Ilse van Staden het ‘n pragtige blog oor ‘n herbesoek aan haar “fluisterklip” gelewer. Lekker lees en mag hierdie dag van versoening vir jou inderdaad ‘n versoende dag wees …
Mooi bly.
LE
Politiek voor beginners
Je staat te glunderen, alsof je al gewonnen hebt. Of wil je de
menukaart zien? Lieveling, er trok vandaag een optocht door
de straat, er was confetti, er waren voorzorgsmaatregelen, er
was genoeg voor iedereen. De dag stond bol van nijverheid.
Dit is geen gezeur, dit is de kolder in m’n kop, secondewerk.
En dit hier liep ik in de oorlog op, ik was een scherpschutter,
ik schoot met scherp, waande mij een voorvader, mijn bleke
snufferd in alle soorten en maten. Zo ging dat in die tijd van
voor de nieuwsberichten, wie niet deugde kon bij het grofvuil.
Ik moest tot inkeer komen, kwam tot inkeer en toen wilde ik
naar huis - tussen de flats laat jij je hondje uit, het kinderspel,
de graffiti, het gekef, alles in nostalgisch zwart en wit. Luister,
brult de meester. Eendracht, klaagt de meester. Wie de schoen
past, begint de meester. Maar wat het ook was, het is verleden.
(c) Alfred Schaffer (Uit: Kooi, 2009)
Monday, December 14th, 2009
 Carol Ann Duffy (Foto: Rii Schroer) Na ‘n week van omswerwinge is ons weer terug uit die land van melk en heuning, letterlik bedoel. (Ons het ten minste 12 plekname met “melk” daarin getel en 8 met “heuning”!) Nietemin, Nuuswekker behoort darem hierdie week weer hopelik met groter reëlmaat te verskyn …
Vanoggend, synde twaalf dae voor Kersfees, fokus ek jou aandag op Carol Ann Duffy, die Britse poet laureate, se kersfeesvers wat verlede week in die Britse media verskyn het. Maar helaas, vreugdevure en kersboomliggies is nou nie juis vir dié poging aangesteek nie, aangesien die gedig, wat sy op die voorbeeld van die bekende “The twelve days of Christmas” geskryf het, volgens die meeste kommentators bra neerdrukkend en strydig met die gees van die feesgety is.
The Telegraph het byvoorbeeld soos volg gereageer: “Tear down the tinsel, chop up the tree and throw the King’s College Choir out on its ear! Carol Ann Duffy, our Poet Laureate has spoken, and Christmas is officially cancelled, sunk without trace in a quagmire of gloom. Duffy’s Yuletide offering is called The Twelve Days of Christmas, but it could perhaps be subtitled Kick Away The Chair And Let Me Swing, so bleak are her pronouncements on the war in Afghanistan, climate change, corrupt MPs and the parlous state of modern Britain.”
Judith Palmer, direkteur van die Poetry Society, het darem die volgende fluistering ter regverdiging van Duffy kwytgeraak: “I don’t think it’s one of Carol Ann’s best poems. She’s actually a very funny person, with a fantastic sense of humour, and I think in the months and years to come the public will discover what a versatile poet she is.”
Nou ja, toe. Myns insiens weier Carol Ann Duffy gewoon om afstand te doen van die voorneme wat sy uitgespreek het met haar aanstelling as volksdigter: ”I will write what needs to be written. I wouldn’t write a poem if it felt forced. But if something occurred at a public or political moment, and it genuinely felt truthful to me, then I would do it.”
En ja, uiteraard geld dit ook vir die jubilasies van ‘n aangewakkerde feesgety. Vir jou leesplesier plaas ek die eerste strofe uit dié gedig hieronder. Die volledige vers kan gelees word op Radio Times se webblad.
***
Dan is dit ook pas bekend gemaak dat Alfred Schaffer se nuutste bundel, Kooi, met die Jan Campert-prys vir poësie bekroon is. Die prysgeld beloop 5,000 euro en sal op 6 Maart volgende jaar tydens ‘n spesiale fees in Den Haag oorhandig word. Meer inligting (asook skakels) sal later vandag op die tuisblad beskikbaar wees. Veels geluk, Alfred - dit is inderdaad ‘n enorme prestasie en ons is saam met jou verheug daaroor!
***
Op ons webblad het daar sedert my laaste Nuuswekker sommer baie nuwe materiaal bygekom wat jy (hopelik) alles reeds gelees het. Maar, ter wille van volledigheid, daar is die volgende: De Contrabas se nuutste Nuusbrief, Willem Fransman se huldeblyk aan Peter Snyders wat vroeër vanjaar 70 geword het, plus nuwe blogs deur Andries Bezuidenhout, Johann Lodewyk Marais, Melt Myburgh en Ilse van Staden. Ook het daar intussen sommer ‘n hele paar nuwe briewe bygekom in die Brieweboks.
Lekker lees aan alles en geniet die feesgety wat op hande is.
Mooi bly.
LE
ON THE FIRST DAY OF CHRISTMAS,
a buzzard on a branch.
In Afghanistan,
no partridge, pear tree;
but my true love sent to me
a card from home.
I sat alone,
crouched in yellow dust,
and traced the grins of my kids
with my thumb.
Somewhere down the line,
for another father, husband,
brother, son, a bullet
with his name on.
© Carol Ann Duffy (The twelve days of Christmas 2009)
Tuesday, November 17th, 2009
Alfred Schaffer - Vertaal deur Charl-Pierre Naudé
[ http://versindaba.co.za/2009/09/23/alfred-schaffer-as-voorbeeld-van-die-hermetiese-poesie/ ]
Impasse
Vertier in wissewasjes zoeken, zo blijft een mens overeind.
Toonladders oefenen. Eindeloos van iemand houden. Maar,
wat een afknapper is de mens, dweepziek, een slaaf van zijn
agenda, en zint hem iets niet, dan verbreekt hij de verbinding.
Je ruikt hoe ik bederf, ook al ben ik er niet, je ligt, zo stel ik
me voor, verrukt te staren naar een monitor, naar de eerste
bewijzen van leven op Mars, daar beweegt iets onschuldigs,
iets wat kans van slagen heeft, en zonder je blik af te wenden
grijp je mijn hand – die er niet is, druk doende dit alles alvast
neer te krabbelen, ergens waar ik pelgrimstochten onderneem
naar hooggelegen gebouwen, ver voor Christus opgeleverd.
Mijn sleepdraad is geknapt, ik krijg me niet aan land gehesen.
Als straks het stadsgeluid bezinkt, zou ik met deze nachtkijker
meer moeten zien. Voor alle zekerheid. Maar meer is er niet.
Impasse
Deur vermaak in beuselagtigheid te vind, so bly mens staande.
Toonlere oefen. Eindeloos iemand liefhê. Maar wat ’n
teleurstelling is die mens, dweepsiek, ’n slaaf van sy
agendas, en kry hy nie sy sin nie verbreek hy verbindings.
Jy ruik hoe ek vrot, al is ek nie naby nie, jy sit, so reken ek,
in vervoering na ’n monitor en staar, na die eerste
bewyse van lewe op Mars, daar beweeg iets onskuldigs,
iets met ’n oorlewingskans, en sonder om weg te kyk
gryp jy my hand – wat nie daar is nie, wat besig is
met notas, êrens waar ek pelgrimstogte onderneem
na hoogliggende bousels, lank voor Christus opgelewer.
My sleeptou is geknip, ek kry myself nie aan land getrek nie.
Straks as die stadsrumoer bedaar sou ek met die nagteleskoop
meer kon sien. Net seker maak. Maar meer is daar nie.
Waarom ben ik niet verdrietig
Ik was je even kwijt en rustte niet, onbekwaam tot enig goed geneigd.
Casino’s en ravijnen, bordelen en woestijnen.
En voetsporen, sporen uitgewist.
Vreemd, dat je lichaam dagen kon verdwijnen zonder deining,
dat mijn leven nooit van jou zou kunnen zijn, noch van de wetenschap,
terwijl we toch precies dezelfde kant op kijken,
ieder met een hand boven de ogen tegen de laaghangende zon,
ieder in zijn eigen zomeravond,
een als deze, waarin je met gemak zou kunnen wederkeren,
de straten in het centrum zijn de hele dag al natgehouden,
het is bijna tijd aan deze kant van moeder aarde
om de witte schittering op de rivier als een symbool te presenteren
en er is kermis, als in een wonder, lichtjes,
schel geschetter, het reuzenrad staat pal naast het station geplant,
een mooi gezicht nu ook de schemering ten einde loopt – je zou het moeten zien,
een troost in je dagen.
Wat geurloos was in de verbeelding, zonder vorm en zonder zwaarte,
is in de werkelijkheid verzonnen.
Kun je mij vinden, alsjeblieft, ik heb me niet verstopt,
in de schiettent heb ik een fluwelen teddybeer voor je gewonnen,
je kunt niet ver meer zijn, ik voel het gewoon,
als je me staande houdt,
als passant, niet als medeplichtige,
dan zal ik je herkennen. En je niet bevatten.
Waarom verknies ek my nie
Ek was jou kwyt vir ’n ruk, rus nie, en “doen nie die goeie wat ek wil nie”. *
Dobbelhuise en ravyne, hoerhuise en woestyne.
En voetspore, spore uitgewis.
Vreemd, dat jou liggaam so oordag kon verdwyn sonder ’n rimpeling,
dat my lewe nooit van joune nog van die wetenskap sou kon wees nie,
terwyl ons teen presies dieselfde skuinste op kyk,
elk met ’n hand bo die oë teen die laaghangende son
elk in sy eie someraand,
een soos hierdie, waarin jy doodluiters sou kon terugkeer,
die strate in die stadskern word heeldag al natgehou,
dis byna tyd aan dié kant van moeder aarde
om die wit skittering op die rivier as ’n simbool voor te stel,
en daar is die kermis, wonderbaarlik, die liggies,
skel gesketter, die kermiswiel staan pal langs die stasie opgerig,
’n mooi toneel noudat die skemering ten einde loop – wens jy kon dit sien,
’n vertroosting in jou dae.
Wat onprikkelend vir die verbeelding was, sonder vorm of swaarwigtigheid,
is in werklikheid versin gewees.
Kan jy my vind, asseblief, ek het nie weggekruip nie,
in die tombolatent het ek ’n teddiebeer van fluweel vir jou losgeskiet,
jy kan nie meer ver wees nie, ek voel dit gewoon aan,
as jy my staande hou,
as verbyganger, nie as betrokkene nie,
sal ek jou herken. Maar nie begryp nie.
* Die Nederlands is ’n toespeling op Romeine 7:17 -15 in die Bybel. Ek voeg aanhalingstekens in om dit te suggereer.
Exit muze
Staat je prima, dat legergroen. Kleurt vast geweldig bij je
exercities in het regenwoud. Die hitte, die verbetenheid.
Van her en der ben je gekomen, ingevroren en ontdooid,
negen keer over de kop, toen van het balkon gedonderd.
Lees maar iets voor, dan voer ik de vissen wat goudstof.
Mijn wonderkind. Eindproduct van breedvoerige zinnen.
Een orakel, tuk op moraal. In je kale atelier dat uitziet op
het zuiden staat een asbak die kan hoesten, versuft val je
in slaap voor de tv, elke nacht speelt een dankbaar orkest
naast je bed. Toch lijk je wat nerveus. Is het mijn litteken?
Het kan geen toeval zijn dat ik je aantrof in het warenhuis,
mijn jonge veteraan, graaiend bij de uitverkoop – toen je
bukte, kon ik je bilspleet zien. Of je had geen kleren aan.
Maar hoor ik daar niets ritselen, daar, achter die struiken?
Exit muse
Dit pas jou eersteklas, daai army-groen. Skakeer voorlopig
mooi in by jou oefenritueel in die reënwoud. Die hitte, die verbetenheid.
Van heinde en ver gekom is jy, bevrore en toe ontdooi,
nege keer bollemakiesie, toe van die balkon af gedonder.
Lees maar ietsie voor, terwyl ek die vissies goudstof voer.
My wonderkind. Eindproduk van wydlopige sinne.
’n Orakel, mal oor moraal. In jou kaal ateljeetjie
wat suid kyk is ’n asbak wat kan hoes, duiselig
val jy aan die slaap voor die tv, elke nag speel ’n orkes dankbaar
langs jou bed. Tog lyk jy ’n titsel senuweeagtig? Is dit mý litteken?
Dit kan geen toeval wees dat ek jou in die pakhuis gekry het,
my bloedjong veteraan, snuffelend by die uitverkoping – toe jy buk
kon ek jou boudespleet sien. Dalk was jy sonder klere aan.
Maar hoor ek dan niks wat ritsel nie, daar, agter die struike?
Thursday, September 24th, 2009
 Woordpoort Van vandag tot Sondag vind die eerste Afrikaanse woordkunsfees in Gauteng plaas. Volgens Linette van der Merwe, hoofdirekteur van Woordpoort, het Afrikaanse kunstefeeste soos Woordfees (Stellenbosch), KKNK (Oudtshoorn), Volksblad (Bloemfontein) en Aardklop (Potchefstroom) die afgelope vyftien jaar getoon dat daar ‘n enorme behoefte aan uitvoerende en skeppende vermaak onder Afrikaanssprekendes bestaan. Uiteraard is al hierdie kunstefeeste streeksgebonde en is dit haas ondenkbaar dat Gauteng met sy 1,2 miljoen Afrikaanssprekendes nie oor ‘n eie Afrikaanse fees beskik nie. Derhalwe het die FAK onderneem om elke jaar van 24 - 27 September ‘n fees genaamd Woordpoort by die Universiteit van Pretoria aan te bied.
“‘n Mens (kan) slegs die hoop uitspreek dat, in die lig van die feit dat die Afrikaanssprekende besig is om sy selfvertroue m.b.t. Afrikaans-wees te herwin, ‘n woordkunsfees, in die hoedanigheid van Woordpoort, die behoefte aan kreatiewe energie kan bevredig en dat dit ook direk ‘n uitvloeisel kan wees van die konkretisering van die herdefiniëring van die Afrikaanssprekende binne ‘n multikulturele samelewing,” het Linette van der Merwe ter afsluiting van haar voorwoord gesê.
Die program kan hier gevind word. En, indien ‘n mens daardeur sif, kan jy nie anders as om beïndruk te wees nie … Die verskeidenheid (en gehalte) is omtrent oorweldigend. Boonop figureer die digkuns in al sy vele vorms darem ook prominent. ‘n Besliste hoogtepunt is waarskynlik die uitvoering van die Afrikaanse kunsliedere Saterdag (om 12:00) en Sondag (om 14:00) in die Musaion. Gedigte is spesiaal geskryf vir hierdie produksie deur Daniel Hugo, Hennie Aucamp, Hennie van Coller en Carina Stander en is getoonset deur Suid-Afrika se leidende komponiste, waaronder Alexander Johnson, Niel van der Watt, Hendrik Hofmeyr en Martin Watt. Hanli Stapela (sopraan), Renette Bouwer (sopraan), Deirdré Blignaut (sopraan), Chris Mostert (tenoor) en Christopher Vale (bariton) is verantwoordelik vir die uitvoering van die liedere.
Inderdaad ‘n geleentheid wat nié misgeloop moet word nie; voorspoed aan al die deelnemers, of soos ons in die Kaap sal sê: Maak’it aan!
***
Intussen is daar vier nuwe blogs sedert gisteroggend geplaas: Andries Bezuidenhout en Ronel Nel vertel van twee interessante produksies op Woordpoort en Aardklop onderskeidelik, terwyl Desmond Painter oor Philip Roth se kanse as potensiële Nobelprys-wenner bespiegel. Charl-Pierre Naudé het dit weer oor die hermetiese digkuns wat hy met gedigte (plus vertalings!) van Alfred Schaffer toelig. Dié verse het deel gevorm van Alfred se optrede tydens die pasafgelope Roots Kultuurfees. (Gaan lees gerus ook weer die onderhoud wat enkele maande gelede met Alfred gevoer is en onder andere tot ‘n hewige debat oor vertaling en vertaalde tekste aanleiding gegee het.)
En dan is dit boonop Erfenisdag vandag; daarom, raak betrokke, neem deel en klap hande … Dis jakarandatyd!
Mooi bly.
LE
Friday, July 24th, 2009
’n Baie interessante – selfs kardinale – spanning in die letterkunde is myns insiens tussen die kosmopool en die provinsie. Ek gebruik beide woorde in die wyds moontlike sin.
Nie lank gelede is Alfred Schaffer (en ook ek) bygekom deur twee Afrikaanse literatore omdat ons na bewering plaaslike menings en letterkundige werke ondergeskik sou stel aan “internasionale” werke en menings. Soos ek toe aangetoon het in die media is die bewering onverdunde nonsens.
Interessant genoeg het Marlene van Niekerk op hierdie blog presies dieselfde as Schaffer gesê, net in veel sterker bewoorde terme.
Nou wonder ek: wil ons eie literêre “Laurel & Hardy” (die twee literatore) nie dalk Marlene ook van hovaardigheid beskuldig nie? Vir bekommerde brandwagte is hulle nou besonder stil?
In elk geval, die kosmopool en die provinsie: Laasgenoemde se rol mag nie onderskat word nie. Dis die “provinsie wat aan ons groot skrywers soos James Joyce, William Faulkner, Garcia Marquez en vele ander ewe goeies gegee het (of minstens was dit die spanning tussen die provinsie en die kosmopool). Te lande het die “provinsie” aan ons – en aan die wêreld – byvoorbeeld Marlene van Niekerk, Breytenbach, Ingrid Winterbach en Mazizi Kunene gegee.
Ook Etienne Leroux. Is sy werk nie in wese ’n spanning tussen die provinsiale en die kosmopolitiese nie?
Trouens, dit sal nie buite orde wees om na Afrikaans binne hierdie verband te verwys as grotendeels ’n “provinsiale letterkunde” nie. Soos die Katalaanse. Soos dalk ook die Israelse.
Ek dink ons moet die provinsie ook bedank vir Laurel & Hardy? Nazdarovjaaa!
Ek het drie digters wat sterk bande het met “die provinsiale” gevra om ’n kort opstel te skryf oor hierdie spanning. Die digters is Breyten Breytenbach, Valzhyna Mort (’n jong beroemde Belarus digter)(Belarus het niks met Russies te doen nie) en Ramsey Nasr, die Nederlandse Dichter des Vaderlands wat half-Palestyns is.
Breyten het sy bydrae reeds gestuur en dit sal oor ’n week geplaas word. Valzhyna het hare in so tien dae beloof. Van Ramsey het ek nog nie gehoor nie. Maar ek hoop hy sal ook ’n stukkie kan instuur.
Dis tog ’n interessante onderwerp. Met interessante spanninge daarin ingebed.
Kom ons kyk wat die gasskrywers te vertelle sal hê.
Tuesday, June 23rd, 2009
 Mischa Andriessen Tydens die pasafgelope Poetry International-fees te Rotterdam is bekend gemaak dat Mischa Andriessen (1970) vanjaar die C. Buddingh-prys vir beste digdebuut ontvang vir sy bundel Uitzien met D. Die hoofbeoordelaar, Wim Brands, het Andriessen beskyf as die ‘meester van het ongezegde’ wat die vermoë het om die leser ‘bij de haren mee te slepen, tot nadenken aan te zetten en te laten lachen.’ Volgens die NRC se korrespondent beweeg Andriessen se poësie op die gens tussen prosa en poësie. Hieroor het die pryswenner hom tydens sy ontvangstoespraak soos volg uitgelaat: “Het echt lyrische lag mij nooit. Toen ik deze vorm vond op de grens van poëzie en proza dacht ik: dit is het. Ik ben geen schaver, veel van mijn werk is ontstaan toen ik forensde en de dag begon met dagboekmijmeringen.” In sy voorskou tot die oorhandiging het Arie van den Berg die volgende oor die uiteindelike pryswenner se debuut te sê gehad: “Uitzien met D. van Mischa Andriessen lijkt evenmin zonder citaten te kunnen. Welgeteld tienmaal nam de dichter een fragment uit de wereldliteratuur als motto. Die motto’s zijn net zo overbodig als de titels van de afzonderlijke gedichten. Samen vormen de verzen een verhalende cyclus, die ook of juist zonder titels een intrigerende spanning oproept. Andriessens taalgebruik balanceert op de grens tussen proza en poëzie, maar naarmate het verhaal zijn vorm krijgt blijkt steeds duidelijker dat hier een dichter aan het woord is. Het allerdunste kan dan al overtuigen, zoals in: ‘Zo lichtvaardig, / verlangen naar storm / onder een stolp. Maar het is vooral de steelse samenhang tussen de verzen die de cyclus kracht geeft. En ook de eenvoudige, maar steeds rake taal die dit drama van zoiets ongewoon gewoons als een relatie tussen twee mensen woorden geeft. Uitzien met D is een overtuigend debuut.” (Lees gerus die NRC se volledige berig op hul boekeblad.) Die bundel het by De Bezige Bij verskyn en Alfred Schaffer was die redakteur daarvan. Veels geluk, Alfred! Mag daar sommer nog baie pryswenners onder jou redakteurshand vorm aanneem …
Interessant genoeg staan hierdie toekenning lynreg gefokus op twee belangrike gesprekspunte wat tans in ons eie geledere gevoer word: die kwessie van die sogenaamde “andekdotiese” vers (of “vertelvers” soos soms daarna verwys word) en die (oormatige) gebruik van literêre aanhalings en intertekstuele verwysings soos deur Lucas Malan geopper in sy kommentaar op Johann de Lange se Die algebra van nood. Vir jou leesplesier plaas ons hieronder een van Andriessen se verse; oordeel gerus self of hierdie (goeie) poësie is.
En onthou - vanaand om 22:00 kan jy na Vers & Klank op RSG luister. Nic de Jager lees dan gedigte uit Dolf van Niekerk se nuutste bundel Lang reis na Ithaka voor. Die program staan onder die bekwame leiding van Margot Luyt. (Volg gerus die skakel na “Publikasies” op die tuisblad indien u ietsie meer oor dié bundel wil lees, of besoek Dolf van Niekerk se gedigtekamer waar daar ook ‘n videogreep is van ‘n vers wat hy self voorlees.)
Geniet die dag!
LE
Ontrouw
D is ontrouw gebleken.
Opeens duurt de zomer hem te lang,
hij wil iets anders; in een open rijtuig
door de straten het plebs toewuiven,
bruiswijn drinken, met de pink omhoog.
De vraag is waar ik blijf,
in dit nieuwe leven van D.
Het voelt vreemd niet te weten
wie er over je lot beschikt,
naast iemand te zitten
die twijfel noch wroeging kent
en zich oefent in het buigen.
© Mischa Andriessen (Uit: Uitzien met D., De Bezige Bij, 2008)
Monday, May 25th, 2009
Bepaalde aspekte in die gesprek met Alfred Schaffer, asook Daniel Hugo en Charl-Pierre Naudé se reaksie daarop, dwing ’n mens tot ’n bestekopname. Persoonlik het ek net waardering vir die openhartige en insiggewende manier waarop Alfred op my vrae gereageer het. Vanweë sy ingeligte kontak met die Afrikaanse digkuns, sowel as sy meer onlangse betrokkenheid by ’n uitgewery in Amsterdam, is hy ideaal geposisioneer om ’n binnekyk op die Nederlandse digkuns te kan gee, asook ’n buitekyk op ons eie digkuns. Daarom dat my vrae aan hom hoofsaaklik rondom dié temas gesentreer het. Pas het ons ook ’n gesprek met Antjie Krog – wat vanjaar die gekose digter vir Poetry International se Gedichtendag op 29 Januarie was – geplaas. Met opset is veral die aanvanklike vrae só gerig dat dit in ’n mate aansluiting kon vind by enkele van Alfred se waarnemings; weereens ’n binne- en buiteblik, maar nou van die ander kant van die draad af.
Nietemin, die vraag ontstaan egter: waarom spesifiek ’n vergelyking met die Nederlandse digkuns probeer tref? Uiteraard vanweë die historiese band, veral weens die taalverwante kwessies, maar in hoofsaak omrede die Nederlandse digkuns een van die mees aktiewe en dinamiese digkunste ter wêreld is en ons derhalwe heelwat van hul suksesse, in welke mate dit ook al nageboots kán word, kan leer. Daar is egter een radikale verskil: die Nederlandse digkuns funksioneer in ’n hoofsaaklik mono-linguale kultuur waarbinne die staat ’n enorme rol speel ten opsigte van behoud en uitbreiding van hul letterkunde. Boonop is die deursnee Nederlandse leser ’n geskoolde leser met ’n gevestigde tradisie jeens vertaalde werk. Voeg daarby die hoër lewenstandaard (as Suid-Afrika s’n, byvoorbeeld), gepaardgaande met ’n sterk lojaliteit jeens hul taal (ook maar weens die insypeling van Engels as “wêreldtaal”) en jy seil meteens met die wind van agter. Die konteks waarbinne die twee digkunste funksioneer, verskil dus radikaal en daarom is die spesifieke uitdagings wat elke digkuns moet aanspreek, óók verskillend.
Enige vergelykende kommentaar wat hierdie realiteit negeer, is futiel.
Kom ons kyk egter na ’n klompie aspekte wat uit die twee gesprekke (en die reaksies daarop) na vore kom, van naderby –
Verkope. Indien daar gemiddeld 100 bundels per jaar in Nederland verskyn met ’n gemiddelde verkoopsyfer van 500 in ’n potensiële mark van 16,450,000 Nederlandssprekendes, gee dit aan hulle ’n persentiel van 0.9%. Daarteenoor verskyn daar gemiddeld 20 bundels in Afrikaans, met ’n gemiddelde verkoopsyfer van 350 binne ’n mark van 6,750,000 Afrikaanssprekendes. Dit is gelykstaande aan ’n persentiel van 0,03%. Maar – ons moet, helaas, in gedagte hou dat meer as 50% van die Afrikaanssprekendes weens verskeie sosio-ekonomiese faktore nog nie as potensiële kopers gereken kan word nie, aangesien hulle – vir watter rede ook al – gemarginaliseer staan binne ons digkuns. (Lees Willem Fransman se kommentaar in hierdie verband.) Nietemin, in realiteit lê die Afrikaanse persentiel ten opsigte van verkope dus nader aan 0.2%. Dan moet daar ook in gedagte gehou word dat dit die sogenaamde “koopkultuur” ten opsigte van boeke in hoofsaak ’n onlangse fenomeen is; tradisioneel was digbundels (en ander boeke, natuurlik) deur die Openbare Biblioteekdienste verskaf. Die aankoop van boeke deur Afrikaanssprekende lesers vir eie besit en gebruik is myns insiens ’n meer onlangse verskynsel. In Nederland sal jy in bykans elke huishouding ’n uitgebreide boekversameling vind: ’n sterk gevestigde leeskultuur wat net soveel deel vorm van hul nasionale identiteit as die ouderwetse trapfietse. (Terloops, hoekom is daar nie moderne fietse in Nederland nie?!)
Vertalings. Interessant genoeg is die kwessie van vertalings een van die héél eerste onderwerpe wat op hierdie webblad na vore getree het. (Lees in hierdie verband Bernard Odendaal se blog van 27 April) en nou ook Antjie Krog se opmerkings oor selfvertaling, veral.) Dit is inderdaad ’n gegewe dat die statuur van ’n bepaalde taalgroep nie net geken word aan die tekste wat in daardie taal geproduseer word nie, maar ook aan die wêreldtekste wat in daardie taal beskikbaar is. En weereens bevind die Nederlandse digkuns hom in die binnebaan met só ’n sterk tradisie van vertaling dat bykans enige (belangrike) publikasie terselfdertyd in Nederlandse vertaling beskikbaar is wanneer die betrokke boek verskyn. Wat vir my persoonlik interessant was, was die rakspasie-verdeling in Nederlandse boekwinkels: by benadering 80% aan Nederlandse titels (indien nie meer nie) met 20% aan die Engelse, Franse of Duitse ekwivalent. Die probleem is egter dat die statuur van ’n taal nie net geken word aan die tekste wat na daardie spesifieke taal vertaal word nie, maar ook watter tekste in daardie taal na ánder tale vertaal word … (En presies op dié punt ontspoor die Nederlandse, sowel as die Afrikaanse digkunste. Waarskynlik is dit juis as gevolg hiervan dat daar – volgens Alfred – nie juis potensiële Nobel-pryswenners onder hul digters is nie.) Maar hoe lyk die situasie vir Afrikaans? Weereens, die kwessie van veeltaligheid. Die Afrikaanse leser lees ’n teks in Engels dikwels net so gemaklik as in Afrikaans. As gevolg hiervan bestaan daar ’n besliste “weerstand” teen vertaalde tekste by potensiële kopers. Synde boekhandelaar moet ek gereeld die vraag beantwoord in watter taal ’n bepaalde boek oorspronklik geskryf was wanneer ’n boek gelyktydig in Afrikaans sowel as Engels verskyn. (Ek is seker dat André Brink, byvoorbeeld, al nét so moeg is om dié vraag te beantwoord …) Die redes vir dié sogenaamde “kopersweerstand” teen vertaalde tekste, is egter iets wat ’n aparte studie vereis. Die punt wat ek egter hiermee probeer maak, is dat ons wél oor indrukwekkende vertaalde tekste beskik; in dié mate dat daar al hoe meer opgemerk word dat dit haas tyd raak om al die vertaalde poësie in ’n geblikte weergawe byeen te bring. (Lees Bernard Odendaal se opmerkings hieromtrent.) En die reikwydte is nogals verblydend: Uys Krige se Spaanse vertalings, Rosa Nepgen (Montale), Wilhelm Knobel (Supervielle en ander Franse digters), Barend Toerien (Morgenstern), Dian Joubert (Seferis), MM Walters (Chinese, sowel as Japannese poësie), HJ Pieterse (Rilke), Daniel Hugo (De Coninck, Lanoye en Komrij) en HP van Coller (Gruwez), om maar de vernaamstes te noem. Ek is seker dat daar ander is wat ek op die oomblik nie onthou nie. En ja, hulle ís almal hoofstroomdigters, soos Alfred tereg opmerk, maar is dit dalk nie wat tans vanuit ’n strategiese oogpunt vereis word ten einde die genoemde “kopersweerstand” te bowe te kom nie?
Publikasies. Ten opsigte van die aantal digbundels wat per jaar verskyn, kan ons nie anders as om opgewonde te wees nie, aangesien die situasie die afgelope jare drasties verbeter het. Ek is werklik van mening dat enige digter met ’n manuskrip wat publikasie verdien, ’n uitgewer sal vind. Ook is die toetrede van uitgewers wat histories gesien nié as uitgewers van digkuns beskou was nie (Lapa, JoHo!, Kwela, e.a.), van groot belang, aangesien dit die risiko-faktor vir die meer gevestigde uitgewers oor ’n wyer area versprei. Terselfdertyd bring dit ’n tipe “middelmoot-poësie” na vore wat, vanuit ’n strategiese oogpunt beskou, dalk júís nodig is op hierdie tydstip. Uiteraard is hierdie ’n debatteerbare punt – veral Joan Hambidge se kommentaar op LitNet is hier baie belangrik – maar indien ons nuwe lesers wat nog nie ten volle bemagtig is in die “lees” van poësie nie, tot die digkuns wil bekeer en hulle terselfdertyd as “kopers” van digbundels wil werf, is dalk wat vereis word júís die tekste “wat nie te uitdagend is nie; (dit) wat maar net lekker gevoelens verwoord”, soos Alfred dit in ons gesprek stel. Maar – en dis ’n gróót “maar” hierdie – dan móét daar ook konstante blootstelling aan meer standaardtekste wees, met gepaardgaande lesersbegeleiding; wat my by die volgende punt bring –
Lesersbegeleiding. Indien ons enigsins die digkuns wil bevorder, is hierdie aspek van absolute belang; en, helaas, ’n onderwerp wat só kompleks en uitgebreid is, dat dit ’n bykans onbegonne taak is. Lesersbegeleiding, vermoed ek, begin reeds op skoolvlak waar ’n liefde en positiewe gesindheid jeens die poësie gevestig moet word. Die vermoede bestaan egter dat ons benadering tot die onderrig van poësie tans meer potensiële lesers afskrik as “wen”. Hier speel die onderwyser natuurlik ’n enorme rol, want watter ongeïnspireerde onderwyser sal ooit ’n passie jeens die poësie by sy of haar leerders kan ontlok wanneer die onderrig van poësie gewoon iets is wat die leerplan vereis?! Nietemin, aan die positiewe kant glo ek dat die dekking van die digkuns in ons media (soos die publikasies) drasties verbeter het die afgelope aantal jare. Daar verskyn gereeld resensies oor digbundels, artikels en/of onderhoude; selfs gedigte verskyn op die boekblaaie van ons vernaamste koerante. En ja, ons boekeredakteurs moet gereeld kritiek verduur, maar dan moet daar ook in alle billikheid onthou word dat daar nog so onlangs as 5 jaar gelede selde beriggewing oor die digkuns in ons media was nie. (Om die waarheid te sê, dit was juis een van die hoofredes waarom daar in 2005 met die Versindaba-inisiatief begin is. Poësieliefhebbers het gewoon nie gewéét wanneer ’n nuwe bundel verskyn het nie, want daar was bykans nooit daaroor berig nie. Versindaba wou met ander woorde die reklamepotensiaal rondom die digkuns vir die uitgewers, sowel as die breër publiek, ontsluit.) ’n Geweldige leemte is egter die afwesigheid van diepgaande analise van digbundels in ons media; aldus Antjie Krog. Die ruimte wat vir resensies beskikbaar is, is gewoon nié voldoende vir ’n indringende bespreking nie. (Hierteenoor bied die internet en spesifiek webtuistes soos LitNet met sy seminaarkamer en Biebouw-resensies waarskynlik reeds ’n heel werkbare oplossing.) Maar, die gebrek aan publikasieruimte is myns insiens nie die enigste probleem nie: sedert die akkreditasie-beginsel by universiteite ingevoer is, verskyn bykans ál die belangrike navorsingstukke en kommentare uitsluitlik in vaktydskrifte wat nié toeganklik is vir die meeste poësielefhebbers nie. Ten opsigte van “lesersbegeleiding” en die aanleer van verfynde leesstrategieë, is dié ingesteldheid ’n doodskoot. Indien ons nie daarin kan slaag om dié leemte te vul nie, sal ons nooit die aanklag van tekste “wat nie te uitdagend is nie; wat maar net lekker gevoelens verwoord” kan vermy nie.
Ter afsluiting, ’n samevatting van die besondere uitdagings wat ons in die gesig staar:
Ø Verkope. Alle aktiwiteit rondom die digkuns behoort die verbetering van verkope as oogmerk te hê, aangesien die ekonomiese beginsel immers die produksie van bykans alle poësiegerigte tekste onderlê. Ten einde hierin te slaag, moet die potensiële mark maksimaal vergroot word. En hiervoor benodig ons ’n “totale aanslag”-mentaliteit. Alle belanghebbendes moet bereid wees om betrokke te raak op welke manier dit ook al binne hul reikwydte is: hetsy as digter, vertaler, leeskring, handelaar, resensent, akademikus, fees-organiseerder, kommentator, uitgewer, bladuitlegkunstenaar, redakteur, leser … Wat ook al. Wáár ook al. Die digkuns is immers ’n dinamiese gedierte en daardie dinamika verdien om weerspieël te word in die volle omvang van ons kulturele lewe. Apatie wanneer die digkuns vir jou iets van waarde is, is ongelukkig iets wat ons tans nié kan bekostig nie. Die feit is – indien ons die gemiddelde verkope van ons digbundels kan verbeter – dit op sigself die meeste van die uitdagings of tekortkominge wat hier aangestip word, sal beredder.
Ø Blootstelling. Iets wat ten nouste verband hou met bogenoemde, is om die potensiële koper (en uiteindelike leser) konstant bloot te stel aan ’n goeie produk. En hiermee bedoel ek die fisiese produk (boek) ten opsigte van uitleg, aanbod en bemarking, sowel as die inhoud. Indien iemand ’n boek koop wat hy agterna voel nié die geld werd was nie, sal hy of sy beslis nie gou weer geld wil belê in ’n volgende aankoop nie. Blootstelling behels egter ook méér as die gedigte op papier. Die publiek moet byvoorbeeld deurgaans met goeie poësie in aanraking gebring word tydens voorleesaande, én as integrale deel van die talle feesprogramme; ja, selfs met tv- en radio-programme. Ons digkuns is immers van só ’n aard dat dit verdien om prominent en met trots op ’n groter verhoog geplaas te word.
Ø Vertaling. Daar moet daadwerklik gepoog word om die weerstand teen vertaalde tekste af te breek, toe te draai en in ’n donker laai weg te pak. Maar belangriker as die tekste wat na Afrikaans vertaal word, is die Afrikaanse tekste wat na ánder tale vertaal behoort te word. Die Afrikaanse stem behoort immers deel van die Suider-Afrikaanse stem te word en dáárdeur deel van die poësie se wêreldstem. Dink hier byvoorbeeld aan die prominensie wat Breyten Breytenbach en Antjie Krog op die vernaamste verhoë wêreldwyd geniet; om nie eens van die sterk teenwoordigheid van ander binne die Nederlandse-taalgebied te praat nie! Dink hier aan Ingrid Jonker, Elisabeth Eybers, Wilma Stockenström, Gert Vlok Nel, Rikku Latti, Charl-Pierre Naudé en al die digters wat al aan Poetry International se Rotterdam-fees deelgeneem het. HJ Pieterse en Danie Marais, byvoorbeeld. Die kanale is daar, ons moet dit net gebrúík.
Daarom – laat ons práát hieroor; met wíé ook al, wáár ook al. Dit is immers ons erns, is dit nie? En koop tog ’n boek hierdie week. Verkieslik een wat teks met korterige reëls en minder woorde bevat …
Louis Esterhuizen
|
|
