Versindaba
~ die Afrikaanse digkuns in een kraal ~

Die nuwe dag aandurf sonder daardie eerste koppie oggendkoffie? Vergeet daarvan. Die eerste ding wat ek doen wanneer ek uit die bed opstaan is om die ketel aan te skakel. Soms volg daar ‘n tweede en ‘n derde koppie… Soos Bob Dylan gesing het: “One more cup of coffee before I go… to the valley below.” En nie een van daardie koppies koffie is heeltemal dieselfde nie. Hier, vir jou leesgenot, volg drie gedigte oor oggendkoffie, en oor die gedagtes wat hulle vergesel:

 

 

Morning Coffee – Gyorgi Petri

 

I like the cold rooms of autumn, sitting

early in the morning at an open window,

or on the roof, dressing-gown drawn close,

the valley and the morning coffee glowing –

this cooling, that warming.

 

Red and yellow multiply, but the green

wanes, and into the mud the leaves

fall – fall in heaps,

the devalued currency of summer:

so much of it, so worthless!

 

Gradually the sky’s

downy grey turns blue, the slight

chill dies down. The tide

of day comes rolling in –

in waves, gigantic, patient, barreling.

 

I can start to carry on. I give myself up

to an impersonal imperative.

 

 

Happiness – Raymond Carver

 

So early it’s still almost dark out.

I’m near the window with coffee,

and the usual early morning stuff

that passes for thought.

 

When I see the boy and his friend

walking up the road

to deliver the newspaper.

 

They wear caps and sweaters,

and one boy has a bag over his shoulder.

They are so happy

they aren’t saying anything, these boys.

 

I think if they could, they would take

each other’s arm.

It’s early in the morning,

and they are doing this thing together.

 

They come on, slowly.

The sky is taking on light,

though the moon still hangs pale over the water.

 

Such beauty that for a minute

death and ambition, even love,

doesn’t enter into this.

 

Happiness. It comes on

unexpectedly. And goes beyond, really,

any early morning talk about it.

 

 

in die vroegte probeer ek ‘n deuntjie dink - Boerneef

 

in die vroegte probeer ek ‘n deuntjie dink

wat ‘n man kan neurie as jy koffie drink

dis nie hoekom nie dis nie daarom nie

willie hotom nie willie haarom nie

smaak my ek sal my draai verloor

die deuntjie wat ek in die vroegte dink

hoekom moet hy tog so inskottel klink

dis nie hoekom nie dis nie daarom nie

kan nie hotom nie kan nie haarom nie

ek is seker ek het my draai verloor

 

Boerneef – Vertaal deur Tony Ullyatt

 

 

Six Songs for Yesteryear

 

1

The young green of an oak tree:

that is spring for me

add in a malachite sunbird

only then it is really spring

the profusion of the double green

is doubly glorious to the eye

it helps later for the sun’s burning

this green gladness for the eye

 

2

The rain pours at Koorsteenberg

the fig orchards and the karee trees drink

the rain greys at Koorsteenberg

the rain sieves down at Koorsteenberg

this year woolly sheep will plump up once more

and the buck wagon creak under the heavy load of wool

 

3

Listen to the partridges and the pheasants

singing partridgeandpheasant hosannas

first it was dry and the world grey

and dismal for pheasants and partridges

now it has rained

the veld is wet

the pheasants hoppityskip along my dear

all the partridges and pheasants

sing partridgeandpheasant hosannas now

 

4

My heart blossoms white

for the chestnut-haired girl

I pick heather of the reddest red

for this chestnut-haired girl

Bellabint my young girl

it is heart-blossom white

it is heather red

for you my chestnut-haired girl

 

5

Nothing hangs as red as vineyard leaves

at Hex River

nothing stands so yellow as the autumn poplars

along the Dwars River at Ceres

stand stock still hold your breath

and look long and reverently

as a person should look at such an autumn

let it burn in you for some later time

the warm yellow and red for times gone by

 

6

You are all alone

you live alone

and play your squeezebox on a Saturday night

some notes here

some notes there

a bit of pleasure on a moonlit night

no one knows a potion for loneliness later

you become quieter, quieter still

and later dead still

 

Oor die liefde moet mens versigtig skryf, al skryf jy so tweedehands oor ander se skrywes. Om te kies is nie eenvoudig nie. Dis nie ’n ding van dié een kry tagtig persent en daardie een negentig nie. As die een liefdesgedig vandag jou hartsnare geroer het, gaan die volgende een môre jou tone laat tingel. Tog moet Boerneef sekerlik hoog op die lysie staan:

mits dese wil ek vir jou sê

hoe diep my liefde vir jou lê

Daardie berggansveer gaan nog lank lê en tril daar by Woeperdal.

   Die liefde kortgevat is Rumi se dertiende eeuse kwatryne. Uit die Persies vertaal deur John Moyne en Coleman Barks klink dit so, onder andere:

Come to the orchard in Spring.

There is light and wine, and sweethearts in the pomegranate flowers.

If you do not come, these do not matter.

If you do come, these do not matter.

   en:

I would love to kiss you.

The price of kissing is your life.

 

Now my love is running towards my life shouting,

What a bargain, let’s buy it.

     Die Amerikaanse digter e.e. cummings skryf ’n lang gedig, “somewhere i have never travelled” waarvan die laaste reël vir my maar op sy eie kan staan:

nobody, not even the rain, has such small hands

 

en uit my kinderdae onthou ek dié een van W.E. Henley:

 

The nightingale has a lyre of gold,

The lark’s is a clarion call,

And the blackbird plays but a boxwood flute

But I love him best of all.

 

For his song is all of the joy of life,

And we in the mad spring weather,

We too have listened till he sang

Our hearts and lips together.

   As ek verder uit Afrikaans moet kies, dan Elisabeth Eybers. Vele, vele, maar dié een bly ’n gunsteling, omdat dit die woordloosheid, die stomgeslaanwees van liefde, maar ook die somtyds onlewensvatbaarheid daarvan so reg sê.

 

Die antwoord

 

Of ek jou liefhet?… Hoe vra jy, wanneer

my oë van die antwoord vol is, weer

dieselfde vraag so twyfelloos en teer?

 

Toe Christus met die derde haangekraai

sy blik vol stil verwyt na Petrus draai,

wie kon die later vraag en antwoord raai?

 

Drie maal het hy gevra … Daar was alleen

die één gebroke antwoord oor vir een

wat in die nag oor eie verraad moes ween.

 

Wanneer ek elke roekelose eed

van eew’ge trou en liefde reeds vergeet

het, sal ek nog soos Petrus sê: Jy wéét …

Op dieselfde trant ’n gedig van A. Roland Holst, waarvan ek ook die eerste reël ver, ver terug onthou:

 

Zwerversliefde

 

Laten wij zacht zijn voor elkander, kind –

want, o de maatlooze verlatenheden,

die over onze moegezworven leden

onder de sterren waaie’ in de oude wind.

 

O, laten wij maar zacht zijn, en maar niet

het trotsche hooge woord van liefde spreken,

want hoeveel harten moesten daarom breken

onder den wind in hulpeloos verdriet.

 

Wij zijn maar als de blaren in den wind

ritselend langs de zoom van oude wouden,

en alles is onzeker, en hoe zouden

wij weten wat alleen de wind weet, kind –

 

En laten wij omdat wij eenzaam zijn

nu onze hoofden bij elkander neigen,

en wijl wij same’ in ‘t oude waaien zwijgen

binnen een laatste droom gemeenzaam zijn.

 

Veel liefde ging verloren in den wind,

en wat de wind wil zullen wij nooit weten;

en daarom – voor we elkander weer vergeten –

laten wij zacht zijn voor elkander, kind.

Laat ons die “trotse hoë woord van liefde” dus maar met versigtigheid sê.

In gister se Nuuswekker het ek melding gemaak van die prominensie wat W.E. Henley (1849 - 1903) se gedig “Invictus” tans vanweë die gelyknamige film oor die Springbokke se wêreldbekersege in 1995 in die gemoed van onwaarskynlike poësieliefhebbers geniet. En getrou aan hul opportunistiese aard is dit veral politici wat munt hieruit probeer slaan.

Voor in die koor is dit hoeka Gordon Brown wat die reëls “In the fell clutch of circumstance / I have not winced nor cried aloud./ Under the bludgeonings of chance / My head is bloody, but unbowed.” as bron tot sy lewensinspirasie voorhou. “It is about determination. It summarises my view [of being prime minister],” het hy aan die London Times se verslaggewer gesê.

Maar, soos Daisy Goodwin in haar berig heel tereg opmerk: miskien moes hy eers die ontstaansgeskiedenis van dié gedig nagevors het alvorens hy dit in navolging van oud-president Nelson Mandela as harts-inspirasie voorgehou het.

Henley het dié gedig naamlik geskryf terwyl hy in 1870 gehospitaliseer was vir bykans twee jaar na die amputasie van sy een been en die stryd om sy oorblywende been te probeer red. Hy het tuberkulose onder lede gehad. Verdermeer is dieselfde gedig deur die bomplanter van Oklahoma, Timothy McVeigh, voorgedra enkele minute voor sy teregstelling in 2001. Selfs Jeffery Archer kon nie die versoeking weerstaan om sy eie tronk-memoirs met ‘n aanhaling uit dié gedig as motto te publiseer nie.

Alhoewel politici al te gretig is om die digkuns by te sleep wanneer hulle indruk probeer maak, geld dieselfde gode sy dank nie vir die digters wanneer hulle oor politici dig nie. Ter illustrasie plaas ek vanoggend ‘n paar aanhalings onder aan die Nuuswekker vir jou leesplesier.

***

Dan is die vreugde vandag dat dit Hennie Aucamp se verjaarsdag is … Veels geluk, Hennie. Mag daar sommer nog heelwat skryfsels voortvloei uit daai kranige pen van jou! (En onthou ook om Hennie se nuwe verse te lees indien jy dit nog nie raakgesien het nie.)

***

Op die webblad is daar wonderlike nuwe inskrywings geplaas deur Carina Stander en Ilse van Staden, terwyl Melt Myburgh op sy blog begin het met ‘n reeks besprekings oor poësie-items tydens die komende Woordfees. (Onthou: die volledige program kan hier beskou word.)

Nog ‘n vreugde vanoggend is nuwe gedigte deur Cas Vos en Marlise Joubert. En dan het ons sommer ‘n hele klomp Afrikaanse gedigte in Engelse vertaling van Tony Ullyatt ontvang. Dié vertalings sal later vanoggend hier te lese wees. Digters wie se verse geplaas gaan word, is: Jeanne Goosen, Antjie Krog, George Weideman, Wilma Stockenström, Phil du Plessis, Wilhelm Knobel, Boerneef, Breyten Breytenbach, Rosa Keet, EWS Hammond en Gisela Weingartz.

Wat ‘n ryke oes! Lekker lees aan alles en hê pret vandag.

Mooi bly.

LE

 

“Rulers who neither see, nor feel, nor know,
But leech-like to their fainting country cling
Till they drop, blind in blood, without a blow.“

(Shelley, 1819)

“All I have is a voice
To undo the folded lie,
The romantic lie in the brain
Of the sensual man-in-the-street
And the lie of Authority
Whose buildings grope the sky”

(WH Auden, 1920)

“… How it takes the breath away, the piss, makes of your kiss a dropped pound coin,
makes of your promises latin, gibberish, feedback, static,
of your hair a wig, of your gait a plankwalk.
How it says this - politics - to your education education education; shouts this -
Politics! - to your health and wealth; how it roars, to your
conscience moral compass truth, POLITICS POLITICS POLITICS.”

(Carol Ann Duffy, 2009)

“A talented young chimpanzee
Was keen to appear on tv
He wrote to Brooke Bond
But they didn’t respond
So he had to become an MP.”

(Wendy Cope)

“I wanna be the leader
I wanna be the leader
Can I be the leader?
Can I? I can?
Promise? Promise?
Yippee, I’m the leader
I’m the leader

OK what shall we do?”

(Roger McGough)

 

 

 

Aan die Universiteit van Kaapstad was Marthinus Versfeld ‘n gewaardeerde gespreksgenoot van digters soos N.P. van Wyk Louw, W.E.G. Louw, I.D. du Plessis, Boerneef en D.J. Opperman. Hy het poёsie geskryf, maar net enkele van die gedigte is gepubliseer. In sy skryfwerk toon hy groot waardering vir die poёsie en sluit so by twintigste-eeuse filosowe soos Martin Heidegger en Jacques Derrida aan. Hopelik sal sy bydrae as gespreksgenoot vir van die belangrikste Afrikaanse skrywers nog behoorlik ondersoek word en sy bydrae tot die Afrikaanse essay die erkenning kry wat dit verdien. Ook latere skrywers soos Breyten Breytenbach, André P. Brink, Petra Müller en Marlene van Niekerk het waardering vir sy werk gehad.

Oudstudente wat oor Versfeld se invloed op hulle getuig het, sluit Adam Small, Athol Fugard en Jeremy Cronin in. Cronin het gesê: “[H]e was trying to integrate different dimensions of life, and to think intellectually about that kind of integration, which was very different from what was increasingly becoming the dominant tradition in UCT.” 

W.A. de Klerk, wat baie saam met Versfeld gaan bergklim het, het die volgende gesê: “Marthinus Versfeld is die soort mens wat gesoek word as hulle die dag nie meer daar is nie.” Mag Versfeld in hierdie huldigingsjaar, en hierna, sy regmatige plek in ons denke en samelewing kry.