Posts Tagged ‘Breyten Breytenbach gedigte’

Breyten Breytenbach. Psalms vir Oupa M’Poen

Sunday, September 16th, 2018

PSALMS VIR OUPA M’POEN

kom ons buig en soen daai pampoen wat versteende-traan glinster

                                                             aan die hemel daar bo

*

alles wat ooit bestaan het

alles wat ooit gelewe het

alles wat ‘n ruimte laat bewe

om ‘n merk te laat

vir die vergeet

van altyd se asem

en daarom vir altyd sal wees

want al manier om die lewe

verby vashou te onthou

is om dit veilig te bêre

onder die pols-sing van maanvergeet –

elke asemteug grasspriet goejop wolk

voëlsang wolk potlood lied

tong en wolk volk

is boeddha my boet pampoen

 

alles wat bloei tot boeddhawees

is pampoenmaan

en jy net (‘n) bewuswording

om onder

      om op

 te gaan in die lewe

en so te bly bewe in die dood

 

jy mag maar huil

want alles huil

in stilte se syn

jy mag maar al uitkringende

sing-sing intiem by nie-syn ingaan

 

daarom : indien jy boeddha

teenkom op die weg na Kû :

maak hom dood

met al die liefde

van jou vergaanbestaan

 

en éét daai soetpampoen !

*

 

*

*

‘n man wat praat

is ‘n besmette man :

om te lewe ‘n daad

van aanvulling van

onomvatbare materialiteit

soos ‘n planeet in beweging gebaan

aanhou verbrokkel

en verdwyn in die niet

 

en die onvoorstelbare virtualiteit se bestaan :

om stil te wil staan

in die ewigheidsbewing van aanhou vergaan :

om as asem na long te soek

en in vervlieting wat nood is te vloek op die tong

se vlug van verbeelding na die skyn van sin

se daarom-om en om om te om

 

sonder sang

uit kromme note gehaal

die les te leer :

dat die self ‘n fles is:

leeg gedrink op soek

na syn

se so-ek : die maan-neerslag

van die naam

van die man

wat gedog het dis wyn :

soos ‘n god se piepie

‘n straaltjie pyn

 

om die leeg

weer vol te kan

skink

met niks

se skyn

van die niet se verdwyn ?

 

want verby die punt van terugkeer

is pampoen weer pampoen

skoen skoen

soen soen

die seisoen van sterwe

en die hand ‘n ekkende sweer:

 

is

is-ek

insek

of inkbek ?

 

moenie

nou wanneer

woordvrek

op hande is

in die hek

wil kak nie

meneer…

 

voertsek !

*

ons reis en ons reis en ons sien nie / ons pas aan ons maak vuurtjies

ons pak klein klipstapels vir ‘n maat/ ‘n liefde die voorsaat

wat hier en daar gehurk onder ‘n bossie skaduwee

die onverteerde onbekende soos vrees uit die skoot skyt

met die tong ‘n dooie akkedis in die mond

 

ons vind uit ons maak staan/ kweek begrip

ontleed die klip projekteer abstraksies modelle afmetings

en versin wolke van staal / om die vergete weg te bêre

prakseer woordklosse en klikke as taal skuins gestreep

om die kaal van vreemdelingskap toe te maak / om die tong

in te prent die mond is geskiedenis / siende daar ‘n begin is

en eendag geen einde aan ons na-aping van voëls

 

net soms kom daar ‘n rilling van einder tot kim

in ‘n ketting lig ver buite enige verwysingsveld

na mensgemaakte mens-owerskap/ dryf die maan

rooi soos ‘n embrio in die stof / van oseane eindeloosheid

kom ‘n wind dieper as strepe se omvatting / lou uit die oerte

van nie-mak-maak bewussyn

en vrek enige pretensie van vlug in ons drome

*

‘n Boom is baie soos ‘n spinnekop. Veral in die doodse stilte tussen ontwaak en syn wanneer dit nog weer heeltemal donker kan word en boom in die ontskemering aangesien mag word vir ‘n groot spinnekop – aandagtig in ingehoue (maar oorgehaalde ?) afwagting. Wanneer dit soos die spinnekop gespin in die web en uitreiking van (en na) aanraking net ‘n trilling van blare is. Die boom is soos die spinnekop oënskynlik immobiel. Dit verplaas sig nie : begrippe van ‘interaksie’, ‘uitreiking’,  ‘jag’, ‘opvang’, ‘agtervolg’ en selfs dié van ‘n magsverhouding tussen soeker/verbruiker/plukker en prooi (of is dit kliënt ?), selfs vriend of bondgenoot of bywoner – die insekte, die akkedisse, die voëls – alles word op die kop gekeer. Wie reik uit ? Wie word gevang of verlam ? En waarom ? Omdat dit in die aard van interaksie is ? Kan syn slegs in uitwisseling bestaan ?

 

Daar is ‘n heilige tydloosheid, streng afgebaken in die ophef van beweging of omgang, wanneer die metafoor dit (of dié) wat vergelyk word snoer en saam laat smelt. Om te sê : die boom is (soos) ‘n spinnekop is dan nié ‘n stylfiguur, ‘n aweregse uitlig van ooreenkomende eienskappe of slegs oëverblinding meegebring deur die sluierdans van taal nie, is dan nie verregaande absurd nie. Dit steek niks oop en verander niks na niks. Dit is dan (en altyd ?) die totaal geïntegreerde vergestalting van die vanselfsprekende wat nie gesê hoef te word om te bestaan nie. Dit is en die beeld sê dit. Of dit is dan vry van begin en selfs ophou en selfs die wette van bymekaarbring. Simbiose. Fusie. Vervlegting in die absolute. ‘n Fluisterwete.

Daar is fluisteroomblikke wat buite die raamwerk van tyd eenvoudig hierdaar is.

En dan kom die dag – lig, opheldering, verafsonderliking, die naasmekaarsit van fenomene en dinge en syne en myne en julle s’n. Dan word die metafoor weer ‘n mes – op onverwagse wyses, want dit skil vanselfsprekendhede en vanselfsprekende hedes bloot – om te kerf of te boor of te boetseer.

So soos taal ‘n verwydering is, ingestel op toenadering en besitname. Maar in die sin van haar wese ‘n vervreemding. ‘n Uitmekaarhaal.

*

*

die aard van bewussyn

die eienaardigheid van bewussyn

die aardse van bewussyn

die aardige van bewussyn

die ontaarding van bewussyn

die ter aarde bestelling van bewusword

*

*

                    kom ons buig en besing die maan wat soos ‘n traan in die water pampoen

Katalonie, September 2018

 

© Breyten Breytenbach / 2018

 

Breyten Breytenbach. gedig vir woorde

Friday, July 27th, 2018

Liewe Louis en liewe Marlise,

Dis nie dat digters meer waardevol is as skrynwerkers of vissers of boere of bendelede of universiteitsprofessors of politici of hofnarre nie. Inteendeel, hulle is op die ou einde waardeloos en skadeloos. Maar iewers vergestalt hulle die gesamentlike besef van die mense-spesie se rou en obskure konfrontasie met die wonde en die verwondering van bewuswording en bewuswees op hierdie planeet. Met slegs woorde as metgeselle in die gesels-met-self-en-met-ander. Miskien is dit ‘n aardsinstink om dit wat ons nie weet nie te probeer doodmaak. Al wat ons kan doen is om nie medepligtig te wees nie. Iewers sal Tom Gouws se woorde bly voortklink omdat dit uit die mees primitiewe kennisname van ons gedeelde menslikheid kom. En selfs die meer listige en siniese pogings van Stellenbosch Universiteit se arrogante selfverraaiers om die Kreoolse synskepping, die diepklank van omgang tussen mens en moedertaal, te vermoor (ons is almal die kreolisering van lewe en van dood, van syn en van donkerte), om die base na die mond te praat, sal uiteindelik nie slaag nie. Al word hulle ook aangemoedig deur dié wat leedvermakerig beweer, “ons het julle mos gesê,” of die pragmatiste, of dié wat jil, of dié wat nie wil weet nie. Hierdie stryd om menswaardigheid voor die ewige gedeelde lot, om begrip of die soeke daarna tussen die skimme en die dansers van taal, is vir my die sin van Tom Gouws se reis. Miskien was dit absurd en futiel – maar dit is ons reis. Of ons dit nou wil weet of nié.

Jou gedig vanmôre op Versindaba is ontroerend, Louis. Dankie daarvoor. Ek het nie voorreg gehad om vir Tom Gouws persoonlik te ken nie. Dit was ook nie nodig nie. Vir my is hy ‘n broer en ‘n voorbeeld soos digters/sangers in die wandelgange en kerkers en teen die skuinstes van berge oor die eeue heen in die ritmes van bestaan, elk met haar of sy taal. Hoe anders sou ons kon uitreik na mekaar? Ek is seker Li Bai en Szymborska en Lorca…. skuif op om plek te maak vir Tom Gouws. Mag dit hom goed gaan daar.

 

Die ‘ek’ waarvan daar sprake is in die volgende hulde-offer is nie ek nie maar generies. En ek probeer nie woorde in Tom Gouws se mond lê of aanspraak maak op bedenkinge wat hy miskien sou gehad het of op sekerhede wat vir hom dalk duidelik was nie.

Sterkte vir julle almal, ons almal – en ons hartseer medelye met sy naastes.

Breyten

 

gedig vir woorde

 

dis nie dat ek na julle wat woorde is soek

(sê wié van wanneer ?)

want ek weet julle lê eweneens

agter my bloed kom klop

aan die sinnelose hart wat al lank

‘n eggokamer van vlerkslae is

en jaag soms sillabes op in die donker

soos die ettering van ou swere

weer bloei

 

luister

moenie blindemol speel

moenie ophou voel-voel na omlyning

van die herinnerde gesig

in die donker bloed nie

 

ek sal hier wees soos altyd

(effens vervloek van ‘n té lang reis)

in die leë gedig

om verby genade die holtes oop te hou

en die fees van vlervoëls weer verbeel

vir julle huis toe kom

 

en indien dit dan moet wees

dat ons ons afwesighede aanneem

is dit ook goed

sweer ek hier met my hand op papier

 

kyk

in die skryflaai van raaisels

is die goëlaar se handkaart gebore

en weggebêre

(myne ? van wanneer af ?)

 

neem dit

sodat julle die beweging

na mag maak

om aan die skyn

van volbringing te raak

 

 

© Breyten Breytenbach. 2018

Breyten Breytenbach. Vir die skryfmaat

Wednesday, March 28th, 2018


vir die skryfmaat, Ene Nee-Een

« wéét jy waarom ons sterwe ?

   omdat ons léwe ! »

  • Jean d’Ormesson

 


liewe hand : jy moet nou basta

die dood so aanhou te wil tart

en koggeltérg met jou sywaartse skuifel

asof dit wat jy beskryf in knokke en skubbe

‘n lokbokkom sou kon wees

vir beweging in die diepte

van die mensdier gesoog in die waterlabirint

se skaduboggel                               by wyse van spreke

waar hoor en sien vergaan

 

jou skrywe is nog geen lint

na die onderwêreld nie :

ganôg es ganôg smartvraatsug, madoda

 

vir nou behoort jy jou te hou

by die taal se smal oewers :

ophou strepe en patrone trek

op die water                                    om dan

hoor en sien

tromp-op te daag om uit te haal

en te kom wys vir die meet

van matelose kragte                       asof

daar iewers ‘n beweging

in die dieptes kan luister

wat verlei sal word deur die vrot

hoender-hondevleis van jou hand as aas

 

wie is jy om so krokodillerig te wil snotter

dat jy genoeg genade kon skep

om die volmaan te laat baai in die gedig ?

 

die gesleep van vlerke in die stof

die bôjanerige pronk-pronk woordspronge

soos die sywaartse danspassies van ‘n vreeslose kryger

haantjie astrant

haantjie manhaftig

maak geen hond haaraf nie :

jou potsierlikheid beïndruk g’n dooie iemand

se uitgetrekte siel

ou maat, jy wiel vir niks

jy trap te hoog

jy krap te laag

 

daar is nie ‘n maan om jou te bevry

al ry jy die wind ook hoe boud-boud bloots

al huil jy snags uit volle bors

en besmeer die vergesogte verejas met slym en trane

 

jy kan nie weet van gefluisterde ritme

die offerlam word nie van spoor gedu

deur die snuf in die neus van visvieserigheid nie

jy kan nie beide wind én vlag

se gewapper wil vergestalt

kan nie die bruid by elke graf

en die doodsklok by iedere troue wil lui

vir die gesiene gehoor nie

 

hasta la vista, baby

vaya con dios, compadre

bon vent !

en moet in liefdesnaam nie omdraai

om ‘n hond in die bos te gooi nie

 

jy soek gemeenskap ?

probeer jou ‘n samelewing verbeel ?

dit sal in asemmerking geneem

die nodige aanddag geniet

om van die hand gewys te word

 

waarom so hans en so angstig ?

met al die jare van buk en begrawe

van die hand se dolhede

om die holle verlede weer oop te krap

behoort die letsels jou te help onthou :

die been het lankal versteen

dit maak geen sin

of kop of stert

om hangstig te wil wees

nou die nalaatsel as is

want dis nie nodig om enigiets aan te jaag

nie nou nie

 

sy wéét van jou

 

elke hond kry sy dag

en die vlugsoekende hand

hoe kaal dan ook

kry ‘n vuis se vers vol vere in die nag

indien jy gereed sou wees om te wag

tot jou beurt ryp genoeg is

vir die pluk

en die sluk

 

al jou woorde saamgebundel

is één miershoop se skarrelende bewussynskring

om die knetterende gekou van mondjiesmaat klei

te wil karwei                                    vir die voed

en behoed

van die blinde oer-koningin in haar doolhoftombe

en haar sing-sing aan die lewe se ombring te verraai

 

moenie dat die halsoorkop haas na spoed en betekening

jou besinning verdraai

soos ‘n doodgebore kind

wat aan die woordestring versmoor

nog bebloed om jou nek bly bengel

 

dis waarvan daar gesing word in die slawelosie :

dat jy nie ‘n vreemdeling in die paradys is

en die bekende vreemde sal kom om te skree of te kerm

wanneer haar beskermende ritme

in jou asemspasie pas

en jou hortende samehang

die wik-weeg beweging van vingers

te bang om afgelek te word

die mik-mik tot volvoering bring

 

die in en uitgangsholte smaak wit

soos die maan

wat groot geswel het in die water

se roering

dis nie myne nie

dis nie joune nie

 

wees geduldig :

leer skryf sywaarts : haal

diep asem

om tot die vreemd

bekende verhaal te kom

 

jy is haar lyfverslaafde

en sy die slavin van jou asemstilte :

want wanneer die tyd geskik en gerangskik

hier en daar is

sal sy kom op gedoekte voete

om die lyk van alle skyn onthef te laaf

en die gedig vers en pootjies en beendere

toe te wikkel

vir die weglê

in die inkbekladde waad van ontbinding

 

moet haar nie uit die oog verloor nie :

wat daarvan as sy aanbid wil word ?

sy is jy

jy is sy

van agter en van voor

van sien en van hoor

van binne en van buite

van twyfel en van toor

 

wanneer deur ruite van pyn

die brandglas in die maan

die sterreskuite in hulle hemelskynvaart

reflekteer en inspekteer in één introspeksie

 

ineengestrengel en verbind

aan één naelstring

kan niks julle onderkry

maak die niks julle bly

 

sien-sien julle kans om selfs die self

in skrywe se gang tot vernietiging

wanneer asem                              die eerste en laaste

teugtuig se naam is

te konfronteer : te hanteer, geliefde :

bly-bly te dans in die donker hart

weer en weer

keer op keer

op en neer

totdat die halssnoer woordstringkraaltjies van klei

die lig vang in ‘n wéérlewing

van bewende lewe

San Pedro de Alcantara

30 Desember 2017

 

[© Breyten Breytenbach]

 

 

 

Breyten Breytenbach. (m)aanwesig: die saamnaat ‘n landelike berig

Monday, March 26th, 2018

(m)aanwesig : die saamnaat ‘n landelike berig

vir Johnny Blom

« in search of brothers no longer alive

… I will speak to you, even if you’re dead »

– Pasolini

.

het ek jou vertel dat ek met jou wil dans ?

het ek jou meegedeel skrywe is

om stilte met die hand groot te maak

tot die weggooipit in vervulling kom

om ander betekenisse van voëls

en brommers en miere en vrot te verken ?

 

in die kuns van soeke na ritme en maat

moet jy jou lewe weggooi vir skaduwee

passies se volg en behoud :

sonder musiek

is elke skrywe

soos die lewe ‘n fout

 

het ek dit bekend kon maak

dat daar met wakkerword

‘n vlieënde skilpadjie op my vinger kom sit het ?

die lieweheersbesie verdwaal oor die laken

waad van ons woordeboek in dooie taal

duskant lietsjie en lieweling neffens gottabeentjie

 

se skryn wanneer pyn oorbly ook al dans

die hand nie meer haar tekens en selwe

omdat alles daarmee gesê sou wees ?

want sonder beweging

is ook die dood

soos die lewe ‘n fout

 

 

*

met skemeroggend se skuinsreën motte

kom verslind ‘n jakkals fyn-fyn sywaartsstap die perskes

van gister se wind uit die boom gewaai,

lig sy snoet na die hemel op soek

na ‘n blinde tekenweging van aanwesigheid

om te verdwyn soos ‘n deuntjie in die skaduwees

 

palmiet en struik wat die kuil  omsoom.

die een-saam goudvis rooi met banierstert

wit rimpelende vinne onder blaar

mymeringe op die oppervlak tussen wier

en waterblomme sal die saammaat droom

waarvan afskeid geneem moet word

 

o moenie glo die dood is alleen die eenmalige

sluis waar in- en uitsluiting gesleutel

in die sloot verroes tot water nie –

afsterwe is immers ‘n lewenstog

om aan die hand van sluimerdroomvaarte

oor te gaan na die land van beskrywing, die einde

 

en einderloosheid waar verloop

se uitlooptyd ritmies die maatsdans

sal wees vir die verslingerde rympiesmaker

wat met elke vastrap se koue rilling

‘n kors afbreeklewe weg laat kalwer

sodat afskeid weer en weer geneem mag word

*

 

het ek jou al vertel dat ek met jou wil dans

ook wanneer die afskeidsritueel makeer ?

nou skemersilhoeëte die aandskap vlek

wéét jy ook deursigtigheid is die skermskyn

behoefte om bloed te deel met die geboortelyn

van nie kerm om die besinning van bevraagtekens nie

 

soos die singende sinmaak van my pa

wanneer hy gehoed en –das berg-oor ry

om die uitboek se afskeidvaart saam te neem

vir sy sterwende broer in daardie voorkamer

langs die watersloot deur groentetuin en boord beskerm –

loekwart, koejawel, kweper, appelkoos –

en die hemel silwerblou babbelend in die stroom.

 

waarnatoe gaan die gesprek tog langs die bed ?

boodskappe vir oorkant en ‘n soengroet toevertrou

aan die verdonkerde vertrek wat ruik na kanfer

en gestrykte linne ? my oom se bril

het al die jare moes blink onder die bleek

 

voorkop beskadu deur die werkershoed se rand

en nou is dit vaal. tant Joey bring koffie

met doilies onder pierings op die etenstafel,

sy lê haar lippe aan niks en draai weg

om verwese die waas

doodgaanglans uit haar oë te vee

 

waarmee sal ons die oorgangsriel begelei ?

vry ? soos my ma en haar susters

uitvlug na Nagwag om nog één keer

musiek op te tower en eie skaduwees

te maak dans oor die werf

en bevry die donkerkom uit te lag ?

 

ons skaduwees van skrywe is stil

huisbediendes, skaapwagters wat geen afstand

onderskei tussen skaap en ster, verre gesante

met die glinsterende brokaat

van ou-ou woorde oor verslete klede

*

 

 

 

elke keer wanneer ek

‘n vars perske eet sommer met die hand

uit die pit gegroei

toe oorgeplant

om kamma boom te word

maar die vrug o so soet o so rooi

 

moet ek dink aan die verblindende

skittering van my pa se knipmeslem

waar hy met die goiingsak onthousels

agter die huis hurksit in die son

om die moere van die aartappels te skei

en die oë te skreef teen die muur

 

se witkaatsing. my viooltjie-ouma

is gister weggesluier sodat haar lyk

mag lewe in ons gedagtekuil.

my pa dra lanferband

om bo-arm en hoed

om die rou by te hou

*

het ek jou vertel dat ek met jou

op ‘n jakkalsdraffie die foxtrot en flamenco

en galoppie en tango en die keelklop vashou

van die konsertinahuil wil kotiljons

wanneer daglig die opstal soen vir die nag

om te mag verdwyn soos stilte

 

verskuil in die skaduwees ? elke keer

as troureën uitsak oor die land van beskrywing

omdat ek ‘n vars perske sou pluk

uit die tuin of optel in die gras

waar wespes en muise en maaiers

dit nog nie gestroop het van skyn

 

om niks oor oor te laat bly

vir jagter of jakkals of wildevark nie,

moet ek onthou hoe my pa

se sakmes se lem die wind sny,

vlees blootlê om die lewe

sigbaar te maak in skywe

 

offerhandskrywe

vir die verorbering van innigheid

en so die tong te versoen

met woordslyt. o neem

hiermee my vrug

uit die droom,

 

my aandgesig en my aangeepyn.

omring my met jou liefde

vir die dans,

vir wanneer ons

jakkalskaal nog één maal

afdaal in die poel stilte

 

 

en dat daar altyd

altyd perskes mag wees

rooi in die oggendwind

om die boom vir jou

bedelaarbruidegom se besoek

om te praat

 

 

25 Julie 2017, Can Ocells – 4 Augustus, Paname

 

[© Breyten Breytenbach]

Breyten Breytenbach. “Mehr licht! Mehr licht!”

Monday, February 26th, 2018

« MEHR LICHT ! MEHR LICHT ! »

 

en indien ek in sou slaap

in hierdie ruim en ligte vertrek

op die lakenbedekte rusbank voor die groot vensters

wat ‘n uitkyk bied op die wye strand

deur wind uit die berg daar bo

woordwit gevee

en die soom van branders

se onhoorbare vertel

van ‘n blou brandglas oseaan

waar die son bo sweef soos ‘n glinstering

tot aan die einder

tot aan die einder

 

sal jy    wanneer    die kamer gaan skemer

die lampe aan kom skakel

sodat die skulp van helderheid

deursigtig kan bly en tog

die tog nomadiese sterre oorhoofs

op reis na ‘n donker wegraak

mik mag rig

en al die eindeloosheid

van ‘n verspieëlde dag se gloeiing

soos huid anderkant die ruite bly flonker ?

 

en later in die nag wanneer ek

ontslaap het

nog oopoë slaap om my te verslaap

in die verskulpte lig se draaikolk diepgang

as die hemel weer verbleek tot as

maar nog skuins gedagbreek

van daardie uur waar grense tydloos is

en die droom

‘n roombleek vel ongeskrewe woorde

op die sand kom lê tot vervulling

in spore wat uit beweging

gebore verstom

en die getye moot om alle vergeet

weer vol te stoot

en die matroosbeendere tot klank te maal

 

sal jy die ligte dan kom doof

sodat die grootvertrek nie

   ‘n bespotting getrek oor die betekening

van die buite kan word op die bewe-beweging van binne nie

                                              sodat die oorgang

                                    soomloos mag ontvou en vloei

                                               tot aan die einder ?

                                               tot aan die einder ?

 

 

[© Breyten Breytenbach / 2018]

 

Breyten Breytenbach. Nagpsalms

Tuesday, October 31st, 2017

nagpsalms : WOKNAAKWYFWEESHEID

 gebuit uit MOR se fragmentarium

  wanneer woorde weer oorvertel

    hoe vergeetnagte ‘n skeuthede

     mondvertaal om te klankdink

          in dagverval se wondgedigte    


 

                                                    1 die vel vertel die dagverhaal se naggesang

 

1.1

uit watter taal waar sal ek die sin moet haal

om verwoord-dinge uit te tel en stippelspel op ‘n skaal

wat die oorhelbalans van nag na dag gaan bepaal

 

om die gedig  se donkertes te weeg , en met lig

se verwording ook hierdie gesig, reeds koud, te kaal

bevind om die duisternis reise te onthou ?

 

maar ook dit wat opweeg teen die maan

se leegloopvergeet : ‘n vel papier, mnêma

met jou die yk as ewemens-wig : want jy is ook ek

 

1.2

in die nag hoef jy nie oë toe te maak

vir die wete van ‘n stroom sterre

wat alle ewigheid oorvloei

om die geheime verklarings van bestaan

en niebestaan uit te spel

geplof soos klippies in bodemloosheid

in die oënskynlike oorgange tussen lig

en altydstil se donkerte

 

weer te onthou dat ruimtewinde

daardie sterre klingel soos klippies

opgehang bo deurposte van huise

waarvan die sleutels so swaar is

dat dit jou in die aarde laat sink

 

sing bome ook hierdie refrein

en wanneer velddiertjies die ore spits

is dit om te luister na geruisloosheid ?

 

Celan skryf : die gedig is eensaam op reis.  

wie dit afskryf word ‘n ewige roetegesel.

maar is die gedig dan nie juis daarom

en dus ook hiér

in die nie-sê se geheimenis van ontmoeting nie ?

 

1.2.1

wié se skadu spoel uit die stilte

soos ‘n lyk op papier   

terwyl jy aanhou beweeg

agter die woorde aan

met jou sakke vol klippies

om die ewigheid in te haal

en te stenig sonder

om ‘n wêreld

se geraas te maak ?

 

 

1.3

die oorlewende se beloning is nie

net om die self orgasmies

in die lewe nog dood te laat gaan

aan die ekstatiese komkuns van vergang

in die ewigheid se lêkooi

op die ander oewer nie

 

want aan wat uit die skryfpunt vloei

is dit tog nog ‘n vreugde om hier

verknog te bly : die wit bloei

van narsisme as stigmata se etter

 

1.3.1

‘ewigheid’ se einder is immers

altyd net buite begrip se bereik :

die tyebetekening van sterre

reeds onvoorstelbaar genoeg

 

1.3.1.1

lovers don’t finally meet somewhere.

they’re in each other all along »

(Rumi, Selected Poems)

 

1.4

jy sal my moet verskoon

ek sal nie lank genoeg kan lewe

(niemand kan lank genoeg lewe)

met ‘n losglippende vashou aan helderheid

om reg te laat geskied

al sou dit ook net in die opnoem wees

van al die dooies

 

die geraamtes blootgelê

die lyke wat uit die aarde peul

die ledemaatloses

die gefluit in die bome

die geraamde gesigte

dié wat tussen blaaie gebêre

nie begrawe gaan word nie

dié wie se woorde wurms is

dié wat onthou moes wees

 

om die lewendes nie eens te noem nie

 

dié wat aan deure klop

dié wat hul vingers afvee

dié wat agter vensters gebare maak

dié wat langs paaie loop

dié wat in lense staar

dié wat in bome sit en fluit

die gebreklikes

dié wat hande klap

vir die klein bobbejaantjies

sien ?

ek kon nie aanhou vashou nie

 

1.5

verskoon dan dat ek vroegtyds kom

pla met so ‘n agterlaatland-skap

as opmaak erfemis aan jou bemaak :

dis om te kan geniet en baat

by waarna ek so uitgesien het op die reis

na einders waarteen ek so op moes sien

en op uitkyk vir bly :

voor die ronddwaalverblyding kom kla

om en om in die donkerhuis

 

1.6

wanneer die somer verby is

en die land nou leeggeloop

van mensebewegings

stil en diep naklink met nadenke

in grys en in roes

 

dan het wolke die vryheid van die land

om skip te speel, of kasteel of skaap

of sommer net ‘n hand aanwesigheid

statig en vol                 dragtig is die woord

soos wanneer die grootmoeders

mark toe gaan  om narsings te koop

en slegs die kantwerk

van ‘n onderrok se sleepsel lig

nog laat sien dat hulle eens op ‘n goeie dag

naghoere was

 

1.7

die dag daal skerp

die aarde gaan nog somberder smeul

die luglyn reg rondom

waar wolke reeds lê kry

in roos en ligte pers kooigoed

asof hulle verlief is

 

sal hierdie voorspel snoer

in donkerword

 

in ‘n donker wingerd

het ek ‘n brandstapel sien vlam

in die dans van vonke en ‘n vokaal rooksinjaal

en ‘n swerm dartelende voëls

gedompel in donkernis

bevry in die lig

vervleg in die wilde dodevuur

van singende spieëlskerwe

 

1.7.1

« you would rather throw stones at a mirror ?

I am your mirror, and here are the stones. »

(Rumi, Selected Poems)


 

                                                          2 weerklink

 

hoe nader jy kom aan ‘n einde hoe verder sién jy – of moet jy aanhou kyk om jou oë nie toé te maak nie ?

Dood is uiteindelik hier deur Lewe spartelend (om lewe en dood) aan wal gebring. Dikwels het sy probeer om hom te vang, gefassineer deur die wese so slank gefatsoeneer soos ‘n slang of ‘n fetus wat skynbaar gewigloos sonder om te beweeg in die klanklose stagnasie van leweskenkende water  hang.

 

Sy het na die verwerkliking van Dood verlang – en hy na Lewe daar bo in die geheue van voëls. Asof die een ‘n intieme dimensie sou wees van die ander se sang. Wat is bo en wat is binne ? Die een het na die ander gestaar, elk gehipnotiseer deur die ander se bewegings in die spieël van die onpeilbare ruimte van één.

 

Is die oppervlak die enigste vlies, die plasenta waar die hart teen die illusie van syn bons om weerkaats te word in ‘n eggo van klankloosheid ? Wil die ander dan die een ontvlees om deur te breek, verteer te word, na vermenigvuldiging ? Sy het probeer om die na-een soos ‘n watermaan uit te skep en te ledig van alle skyn om daarmee by wyse van uiting die gedig ‘n gesig te gee en die niet weer vol te maak : haar lyn van soeke na die snik-ervaring van sink het gesing en moes breek om ‘n deurbraak na vorm te versin. Soms het Dood haar aas gevat en met haar begeerte na volmaking se versadiging gespeel soos iets wat in ‘n waas van persepsie haar dwase woordnaat se verslawing aan die waan van hoek en sinker en dieptelood koggel.

Miskien het sy honger na lig hom daartoe gedryf om die wurm in die boek in te sluk, aan haar dobberende noodlyn te pluk soos ‘n hand die aandag van ‘n dromende versreël sal prikkel en trek – om haar onder die water in te ruk en syne te maak in die likkewaangrot. Sou sy verdrink en dronk in die lig van sy donker liefde nog kon huil van verlange na ‘n verdronke droom?

 

Wie het besluit genoeg is voldoende ? Wie kon die weerskyning van verval nie meer weerstaan ? Wie het soos ‘n beeldpoetser besluit om die afsonderlikheid skoon te vryf, die soom van gekluisterde kuisheid los te torring, deur die drywende omskrywing te bloei om te saamsaam en soos die so van lip aan lip die verrukking van ‘n verganklike klipkennis van maan in die water te deel? Is déél dan nie ‘n verdeling nie ? Die hart is ‘n padda in die wording van die paddavis. So soos die woord verwording vergestalt om die klopwording daarvan in te sluk en te verduister.

Wie het vir wie aan wal gebring ? Het Dood gesterf in die skyn van Lewe ? Of kon hy die versadigde lig en stof nie verstaan en inneem nie ? Het hy nie kon oorlewe ? Moet hy versmoor in die kom-en-gaap van asemritme ? Moet hy aan die naelstring van geboorte opgehang bly dobber in die skrywe om te mag sing van ‘n verledewordende hede ?

 

Die dooie geboorteling kan nie terug geprop word in die leemte van die lewe se lyf nie. Is die nageboorte van lewe dood ? Of is die dood oplaas ‘n geheue aan lewe se klankruimsoek na die dood se liefdesbewegings ?

Lewe rou oor die afwesigheid van Dood. So soos Dood bly treur oor die verbeelde aanwesigheid van Lewe as gyselaar aangehou in die weerspieëlde labirint.

Die lewe kyk na haar lyk in die water. Sy ween oor die téénskyn van lewe wat daarmee heen is. Wie sal haar tog nou om die lewe kan bring sodat sy toemond en oopoog kan sing van die niet wat gevul moet word met die klip se verwagting van waanskyn ? Watter geboortebloed sal dan die verdonkerde maan laat dans in die droomwater om die afwesige gesig vol te skryf met gedigte se maat ?

Volmaakte syn : volgemaakte skyn.

 

Laat die likkewaan die waterslang dan maar vang en opberg in sy narkêgrot om maanverrot afslukbaar te word vir verorbering.

                                                  

 

3 veillée d’armes


                                                                      bang om in die spieël

                                                                            te kyk te sien

                                                                     jy herken (nie) die ek

                                                                    wat die nag oorleef het

 

skielik is dit helder

omdat alles donker geword het –

jy staan op – oorweeg om koffie te maak –

nog nie – skrywe ? – wat gaan die sjamaanmaan

uit jou binneste buite jou help

tussen die reëls van roetine

en ander rituele paarrymbewegings

om dit wat jy reeds wéét sigbaar

en onleesbaar te maak ? –

skielik is dit donker

omdat alles donker geword het

 

sien jy ? selfs die hand skryf ‘donker’

wanneer dit helder wou spel

 

slierte mis sluip deur die bos bome

teen die hang van die oorkantse heuwel –

soos altyd al deur millennia van lewe

op ‘n planeet se wentelgang in die onmeetbare

duisternis waar teenoorgesteldes

ondenkbaar is – geen lewe geen dood

geen syn in nie-bestaan – geen opsê

van sterfstof met die afdaal na die swyer

se likkewaangrot in jou baie begrafnisdrome –

geen donker nagbreukgedeelte in die lig

gestralekrans om die eendagvlieëvlug van denke nie

 

selfs nie eens die tongvuurtjie-as as troos

wanneer die geheue aan ‘n metafoor van krygsmagte

naakte voetsoldate vlugtelinge

wat die geskiedenis oor grense van transgressie wou neem

om onbevange die skadulyke van ‘n verraaide verlede

soos sangvoëls aan die bome te hang

nou uitgestrooi wegwaai en lankal nie meer

die onthou van erkenning is nie

 

na die noorde enkele ligvingers

om die vesting op die heuwel

gewaas in newel af te tas – geen onhoorbare

weeklaag – ook die mond sal voortaan stil moet sing

van die woordverskroeide verdonkering van helderweet

 

die nederlaag van ‘n stryd om aaanvaarding

in die leë kern van verganklike sin –

alles hier en alles weg – alles nou

om nooit weer te gewees het nie

 

en is jou wagtaak dan verby ?

 

o my mede-dolendes – ek het lank

en hard baklei

verbeel ek my

om die sirkel van donkerte

om die son heilig te maak

en nou verdonkermaan die geheue aan betekening

se gewaande bedoeling

 

jou bestaan was ‘n waghuis vol verroeste wapens –

geen ek geen jy geen vyand

om oor die heuwels die paradys

binne te val geen toeval of vriend

om mee te stry

oor die aflos van die hand

wat die dood wou beskerm

teen die jaloesie van lewe

geen aflaat vir die omkoop-afsê

van die land van verlange

wat die sterfskryfhand na hunker

geen land

geen hand

geen hemel

geen aand of oog of boog van sterwe

 

die waterhuis is leeg –

geen verwagting of afspraak om na te kom

met diesulkes wat na ons kom nie –

van watter aard sal hulle vertraging moet wees ?

 

geen opdrag dat enigiets

onthou hoef te word namens

afwesigheid ‘n na-klank

van wat geheue wou sê –

die nagklanke van gevegte om die dag te kon veroewer

sal soos gerugte in die boorde klepel

vir die voëls van die heelal –

vir die wind woorde om uit te vee

 

bo die dagende uitspansel sweefweeg drie swane

vry en gevang in statige vlug

omskryf deur hierdie draad waarin hul snawels verstrik

geraak het –

kom dan los

om weg te raak in die aanhou beweeg van alle aanraking

met die gesnater van soeke

 

waarvan sou dié hier die versinnebeelding wees ?

 

verlede hede toekoms oorlede

soos hierdie holte holle woordvlug

verwerklik/vergaan

 

en nou vir die helder verblinding van donkerwordwoorde

om  ongewapen in die stof by die nederlaag neer te mag lê

met die vertroue dat jy nie in die hinderlaag gelei is nie –

bang ek is nog wakker 

in die uur van die dooie spieël

wanneer die glasoog tuur

na die partituur van vlugspore

se afwesige vuur

en te erken :

die gek

in die gelapte woordjas

van die blinde voëlverskrikker

wat skynbaar in nagglans oorlewe

is as die asse

se ek

her-ken 


 

 4 naakwoord

                                                                        « wat nie meer daar is

                                                                         kan net nog uitgewys

                                                               maar nooit weer bewys word nie »

 

dit is goed om wakker te word met stilte.

omdat niks onthou is nie ?

stilte dra geen weerklanke nie.

maar daar was ruimte ? onthou jy niks ?

daar was die stilte van ruimte.

het jy niks gesien nie ?

dit was donker.

maar die maan ?

maan is die beweging van stilte se spiraalgang op soek na die donkerte van woorde.

die vrou ?

die maan is die geheue aan vrouwees.

maar die vrou ? hoekom is die voëls so stil vanmôre ?

maan is die kristallisering van die stilte van ‘n vrou se geheue aan die bewegings van die dans sonder om ‘n wêreld se geraas te maak.

wat het jy oorgehou ?

dat niks gesê hoef te word nie want woorde is die spiraal trajek van ‘n man se verlies aan die asem van stilte en sin en herinneringe aan ‘n geheue se woorde om die stilte mee te vang en klee en in te kleur so soos voëls kaal geskryf moet wees om te mag sing.

jy praat van embleme ?

die vrou is nie ‘n embleem nie.

wat onthou jy van die maan ?

dat dit so donker is soos ‘n kaal voël wat nie hoef te bestaan om te wees nie.

wat gaan jy doen ?

niks.

‘n gedig skryf ?

weer ?

weer en weer.

waarom ?

ter wille van die spiraal se stil dieptes.

stilte is die naakte ruimte van die voëls se geheue aan klank. die maan is die weggaanvlug van ‘n vrou se verwoording in beweging na die gedig van niks.

is dit dan al ? is dit wat hier val jou mondvol woorde ?

is dit dan nie genoeg om te weet die maan is die donker se spieëlvrou nie ?

wie sien om na die woorde ?

die voëls.

wat beteken die stil woordsang van kaal voëls ?

die naakte bewegings van die vrou.

is jy nou klaar met die stel van wippe vir blinde voëls sodat die spieël oplaas stilte kan onthou en toevou in afwesigheid ?

dis donker. ek skryf op soek na die spiraalgang van stilte.

woorde vlieg verby om in die maan ‘n toevlug te soek.

weer en weer.

het die voëls hulle te buite gegaan aan woorde ? is dit nie te koud om so sonder vere te wees nie ?

woordgaan sal nog die einde van my beteken… ek wil onthou om sonder woorde te kan aanhou soek na die spiraalstiltes van die vrou in die maan se oopvou.

om tot ‘n spieël te verlyf ?

soos net ‘n gedig kan sing van niks se verwoording in die spieël.        

                                          

 

5 bergdenke

                                                      sneeu is my grafskrif as sang van besinnning

 

Wat beteken dit « om die berg skoon te maak » ? Sinneloosheid is net sneeu, die hemele (die ruim) se verstrooide drome. Dit sal weer uitsak, swart naggedagtes. Wat beteken dit om die berg skoon te maak, die wit uitsaksel van swart nagsneeu berg-af te sleep in sakke om benede oor die klippe water te word sodat die maan se gesig weg mag vloei en die maanlyk uit kan spoel in die klater-ys poel se kolkstilte ? Die waan van betekenis uit die hemel ? Die wit verbygaandheid weg te skraap sodat die berg weer swart mag glim ? Die sneeu is mos soos woorde wat saam sal pak in ‘n gedig se soeke na verdigting se digte sinneloosheid. Maanwaterbeweging laat die woorde smelt tot die vloeisang van weerkaatsing. Jy moet jou hart sterk maak hier. Jou hart moet sterk staan om vir jou te sê jou voete sal nie gly en jy sal nie wegval in die niet nie. As jy jou hart nie sterk maak nie gaan jy val met die doodskreet van vlerke wat om jou val vou.

Ou monnikke loop vinniger omdat hulle bene langer is.

Ek is ‘n ou monnik al is ek ‘n kind met ‘n pampoen vir ‘n hart. Reïnkarnasie is wit sneeu wat die swart hart omkluim met vlerke. Hoe om die berg skoon te maak ? Hoe om te sorg die pampoen vrot nie in die koue nie ?

Ek onthou my vorige lewens soos seisoene van sneeu as dodelakens oor die pampoenland. Die voëls gaan omswagtel in swart lakens teen die koue. Ek is ‘n oupa monnik met die kort beentjies van ‘n kind. In die nag kom my afgestorwe broers na my met hulle geskenkies van offerandes en gebede en besinning geboeddhabeeld uit sneeu. Die voëls skrik net so min vir die niet as vir koue pampoen. Boeddha is ‘n voël wat in die berge woon om te aas op die lyk van die maan. My afgestorwe lewens huil en streel my hande en sê : « Jy is ons ou monnik in die berge, jy moet huis toe kom. »

Wat is huis ? Iewers tussen verstand kry wanneer die berg skoon gemaak word en die niks wanneer donker sneeu uitsak om wit te glim onder die maan. Huis is ‘n beweging van besinning op reis tussen die steil hellings begrawe onder sneeu en die vloei van water waar die klowe skeur.

Ek sal die heilige tekste leer. Ek sal my weer die betekenis van woorde probeer verbeel, geprakseer uit die verbeelding wat weggevloei het in die ink van sneeu.

Die heilige boek is gebundelde vervaging.

Wanneer ek oud en afgeleef is sal ek my klere uittrek – moet dit nie verbrand nie al stink dit ook – om as ‘n lewenslaag vergete gedagtes en gedigte aan te gee vir die jong monnik met die oë so groot en so donker soos vlerke wat ek groot gemaak het. Ek sal huil in die nag en sy hande streel. Ons noem dit  « die aangee van ‘n erfenis van sneeu » van monnik tot monnik oor alle bestaansseisoene heen. Ons doen dit om te onthou om die berg skoon te maak en sodat die aasvoëls – my broers – nie verstik aan die vodde van ons vorige bestaan nie.

Net die wilg sal treur. Dikwels word daar onder ons geargumenteer of die wilgerboom ‘n siel het of nie. Die blare vou toe in die nag wat ‘n bewys is dat hy slaap om te droom van sneeu. En as jy die bas af sou skraap gaan die boom dood. Dit is die betekenis van die teken dat die wilg ‘n siel het. Want wanneer jy die siel afskil kom jy by die dood. Is die siel ‘n droom van die vleesverorberende voël in die boom wat wag vir die sneeu om te smelt en die klipaltaartafels bloot te lê waar die vlae van ou lappe klere aan mag dui dat die sinnelose lyke van vorige lewens nou reeds swart vergaan neergeskryf en uitgelê word vir die oorlewing van illusies ?

 

Kos is skaars. Boeddha het die oumamaan aangesien vir ‘n pampoen.

Sneeu sal weer val soos wit vlerkies uit die verswarting van vlug, om die hemel skoon te maak.

 

6 om in woordstilte tereg te kom

 

6.1

om in woordstilte tereg te kom

soos ‘n dooie boot in die water

met die skeepvrag geheue gepekel en weggelê

in kanne en kruike en kratte vol name

bewaar teen die ewigheid van beenboorde

en wrakke waar geen wind ooit weer ween nie

 

ons het ‘n wit vlag gehys as offermaagdlap

om die nag te vertel ons smag daarna om verlei te mag word

tot die bewegings van ‘n vleitaalfluisterende inlywingsdans …

 

volgens kaart lê ons bestemmingbaken iewers suidwaarts

onder die asem van sterre as kompas

maar koersloos het ons oor stuurboord bly staar

na die witbranderbreek van ons drome

in die donker

wat moederafrikamurmelend aanhou vaar

na die verlangde hier-waar dagbreekdok

 

wat stink dan so ?

die verbygaande kus ?

die lading ontslape ballingverhale toegespyker

in kiste in die ruim ?

maar die deksels is tog verseël met die lood

van skrywe ?

of is dit die naakte self-offerbok vir die see gegooi

om dryfgetye te paai

dat ons huis toe mag gaan

wat so dobber op die dood om nie te verdrink

en sink in die niet nie ?

 

6.2

ons gaan tog nêrens heen

op hierdie hellevaart na die niet

so wat sal dit help om te weet

hoe ons ons vandaan noem

 

laat daar in die skeepsjoernaal

aangeteken staan :  « here be nothing »

 

ons het die donkie ook oorboord gegooi

omdat hy te veel gehuil het

vir Afrika se droë brood

en toe toe moes sien

hoe die maan eweneens naamloos

in haar see van verdriet versuip

(ek kan haar kwalik kwalik neem)

 

maar jy, perfekte palindroom van die dood

wat van moord droom asof dit ewe maklik

sou wees as om ink in die teks te skink

om die niks te vernietig : hoe sal ons ooit

 

kan wéét, my lotsverbonde sterfgenoot,

hoe dit moet wees

om jou hortende dood in die léwe te belewe

anders as om die naggesang te stol

soos versin in die gedig se bewegang

 

kom laat ons sing !

 

 

 

7 voor ons vergeet van stilbly se verlossing

 

7.1

ek sê weer

julle moet kom help hier

waar daar werk is vir vele hande

om die dood by die deur af te keer

en op te fok

voor ek die stilsit van skrywe verleer

tot so ‘n mate

met rym en ritme as die oopmaakhek

en oophouskeure van die proses

dat dit vir dood agtergelaat

kan word, verlate

 

met die anonieme gesig

van ‘n woordmoordenaar

wat die verkeerde adres

uit sy kop geleer het

as aangeewysing

van hierdie uitveegedig

 

7.1.1

om mani padme hoem

 

ek weet, Leser van my stiltes :

my geliefdes gee genoeg

om om my om

te wil praat

om op te hou skrywe:

hulle wéét

in die stilte

skryf ek my dood

 

 


 

(© Breyten Breytenbach/2017)

Breyten Breytenbach. Om die pampoen te soen

Saturday, September 16th, 2017

                                          « om die pampoen te soen »

(fragmente van ‘n brief uit WOKNAKWYS)

 

elke stilbeweegstonde van die dag
is gedig
wanneer jy ontvanklik is –
elke moment van mou en mansjet
ontmoeting met wat lewe
of gelewe het
‘n lewegewende lewensles

alles wat ooit bestaan het
alles wat ooit gelewe het
alles wat ‘n ruimte laat bewe
om ‘n merk te laat
vir die vergeet
van altyd se wees
want al manier om die lewe
verby vashou te onthou
is om dit veilig te bêre
onder die pols-sing van maanvergeet –
elke asemteug grasspriet goejop
voëlsang wolk potlood tong

is boeddha, my boet pampoen

alles wat bloei tot boeddhawees
is pampoenmaan
en jy net (‘n) bewuswording
om onder te gaan in die lewe
en so te bly bewe in die dood

jy mag maar huil
want alles huil
in stilte se syn

jy mag maar
intiem by nie-syn ingaan

daarom: indien jy boeddha
teenkom op die weg:
maak hom dood
met al die liefde
van jou vergaanbestaan

en éét daai soetpampoen

 

Liewe susters en sisters, koeke en kadawers, mede-sterwelinge, taalverknottes, grootbekke en stilblyers en swygsames en verkneukeraars, spieëlversottes, spotters, spoorsnyers –

Vir liewe broer Ampie wat saam met my gejolliebôjaan het toe die berg van ‘n onmoontlike revolusie uitgeklim moes word (en die dors ons oorval het), en vir julle almal wat ook soos kameraad Ampie en Jôrs Troelie moet begin aanlê uit die donker, boesempêlle word met die skaduwees (en die ore sluit vir die vergaanwete dat skaduwees die koggelende vernietiging van enige en alle substansie is :

Liewe Leser, jy wat al so lankal dood is, vir wie ek nog aanhou skryf omdat dit die enigste manier is om te vergeet en te laat gaan :

  jy lees hier, Leser

 en is daarmeegaande ewe hiér

 aandadig aan die gesigbaarmaak

 van woordverwording

 se bewelewe


Ek wou vir julle, vir jou, ‘n brief skryf soos dit hoort. Dit sou ‘n soort reisverslag kon wees van die afgelope pampoensiklus se swel en verrotting, van vlugte na verre eilande, van dans met die skemering as lig. Miskien om vir julle (jou) te vertel van die voortslepende verlange na sangerigheid.

 

jek is soms terneergeslaan

deur die donker vergang

van my denke

 

maar onthou dan :

niks wat nie neergeskryf is

sal weer kan bestaan nie

 

*

 

jek het te veel ewe windgat

                         rondgehang

met konsepte

                        bo my vuurmaakplek

 

en is nou die spreekwoordelike

                        gerookte snoek

dikbek van dronkverdriet

 

*

 

 

Nou wanneer mens begin soek na die uitgang (ganôg es ganôg) neem elke skrywe die gedaante van ‘n testament aan – ek bedoel, dit pas die magiese snyerskleed van verdwyning aan om seker te maak die moue is lank genoeg sodat die honde nie die hand wat die wind vang kan bykom nie, ook as verweer teen die koue natuurlik. Of dalk maak ek my verniet dit alles wys en bly die skrywe by wyse van spreke maar soos altyd ‘n pepermentjie om gesuig te word as teenspeeksel vir die voet in die mond se lawwe smaak.

Hierdie is egter nie ‘n testament nie, dêmmit ! Stel dit liewer vir julle voor as ‘n dêmmitse boerpampoen in die hoer se kruiwa gekarwei so al agter die stoot aan : om in die Boland begrawe te word in daardie gat wat slegs die eenhoring sal weet om verby donkerword in die maanlig te kom uitsnuffel.

 

Jek gee niks as belewenis aan

Maar wil julle tog maan :

Moet dit nie laat val nie !

 

 

besinning

           

ek skryf

in Afrikaans

met ander woorde

ek praat met die dooies

 

gisterende dooies

nou dooies van nou

die toekoms se dooies

sonder hede of verlede

 

is om’t ewe dood :

om leefwoord en woordbewe

nie te onthou : skryf ek

in Afrikaans

 

gedig vir woorde

 

dis nie dat ek na my woorde soek

(sê wié van wanneer ?)

want ek weet julle soek my eweneens

kom klop aan die sinnelose hart

wat lankal ‘n eggokamer

van vlerkslae is

en jaag soms sillabes op in die donker

soos die ettering van ou swere

weer bloei

 

luister,

moenie blindemol speel

moenie ophou soek

na omlyning van die herinnerde gesig

in die donker bloed nie

 

ek sal hier wees

soos altyd

(effens vervloek van ‘n té lang reis)

in die leë gedig

 

om verby genade die holtes oop te hou

en die fees van vlervoëls weer verbeel

vir julle huis toe kom

 

en indien dit dan moet wees

dat ons ons afwesighede aanneem

is dit ook goed

 

kyk,

in die skryflaai van raaisels

is die goëlaar se handkaart

gebore en weggebêre

(myne ? van wanneer af ?)

 

neem dit

sodat julle die beweging

na mag maak

om aan die skyn

van volbringing te raak


die sestiende versreël verbeel

 

ons word oud

en weet nie meer

dat ons verdrink in die lippe se inkskink

van blindbestaan nie

 

donkermaan pampoen

voorgeboorte klip

gee gesig

aan afwesigheid

 

pampoen geëet

het vergeet om te vergaan

behalwe geboen in die weerblink

van ‘n naam

 

om die saamsaam

van ons sinkende skip

met hierdie gewiglose soen

te verseël

 


om uit te kyk op niks

te belewe daar is niks

of selfs die vel van niks

of selfs die skyn van niks

wat uit kan kyk nie

 

asof die son om die planeet

sou wentel om die bome

teen die bult gebaai

in lig te vra vir die dans

van bewegingloosheid

 

wit bedwelming jasmyn

deur die raam

oop asemhaling van wind :

goeiemôre, son.

hoe ? nee, niks slaap nie

 

 

« going home without this sorrow /

   going home sometime tomorrow /

   going home to where it’s better than before /

   going home without this costume I wore… » (Oupa Lewe Cohen)

Pampoenmaandag, 2017

[© Breyten Breytenbach]

 

 

Breyten Breytenbach. Omswerwing

Tuesday, July 18th, 2017

omswerwing

 

ons is die rondreisende troebadoers

my jong vriende, in hierdie winderige wêreld

om ons tekste voor te lees

vir ‘n onsigbare publiek wat nie die taal verstaan nie

 

moenie julle van stryk laat bring

deur die gestotter van masjiengewere nie

kom ons verbeel ons dis die kaalwang katlagters

van ons jeug

 

laat ons in ‘n sirkel staan

my jong vriende : wys my weer

die omslag van my laaste boek

bedenkinge, die foto wat ek nog nooit

vantevore gesien het nie, a,

van die kaalkop kind voor die outydse huis

in ‘n tuin van winde

 

ek onthou nou iets van die liefde

en dat ek ‘n onsigbare hond

aan ‘n tou om die hals gehad het

met die naam Zen – julle moenie

lag nie mense

miskien is hy nog steeds hier iewers brak

om vir die maanverstand en die wind te blaf

 

sal ons die tekste repeteer ?

moenie julle laat afsit deur die gestotter

van ‘n vreemde taal nie

my jong vriende : ek sal elke gedig

eien as synde myne opgedra aan Zen

want die dood is maar net ‘n tuin

 

as ons mekaar in die oë bly kyk

my jong vriende, sal ons

ons nie steur

aan die publiek wat die hond wegjaag

of nie weet wanneer die klippe ons weer

en weer doef nie

 

en luister, dit wil ek nog sê :

laat my die koda resiteer :

l’amour est un merdier de mouches

dit wil sê

die liefde is ‘n laken van vergeet

oor die kakemmer vlieë

 

 

© breyten breytenbach/ 2017