Posts Tagged ‘Brits-Columbië en Kanada’

Leon Retief. Gedigte en gedagtes by Kanadese skilderye

Monday, February 20th, 2017

 

Gedigte en gedagtes by Kanadese skilderye

 

“I know it when I see it” het regter Potter Stewart van Ohio glo gesê tydens ʼn hofsaak waar pornografie ter sprake was. Dis so min of meer dieselfde met my en kuns: ek ken iets waarvan ek hou wanneer ek dit sien al is ek geen kunskenner nie. En dalk is dit ook nie eers altyd kuns nie.

Ten spyte van my onkunde kon ek sedert ons aankoms nege jaar gelede hier in Canuckistan nie anders nie as om op te merk dat die kunstetoneel in die Suid-Afrika van destyds veel meer vitaliteit en verskeidenheid gehad het, dat dit dieper sny, as wat ek al hier gesien het en ek kry die indruk dat dit steeds die geval is. Mens sal nie maklik iets ekwivalent aan Jane Alexander se Butcher Boys hier aantref nie. As daardie werk ooit hier uitgestal sou word dan, met die tere psiges van baie Kanadese in ag genome, sal die betrokke museum of galery ʼn “trigger warning” by die voordeur moet aanbring want sommige kykers sal berading benodig as hulle onverwags op hierdie werk afkom. (Grappie. Maar ook nie heeltemal nie.)

As ek moet spekuleer sou ek reken dat Suid-Afrika se turbulente geskiedenis en hede ʼn impak gehad het en steeds het op kunstenaars se kreatiwiteit en dat hierdie impak ʼn positiewe invloed aan kuns gegee wat ek meestal nie hier vind nie. Kanada het natuurlik ook maar ʼn minder as bewonderenswaardige verlede en hede ten opsigte van die behandeling van eerste nasies, maar dit wil my voorkom asof Kanadese kuns in hierdie opsig byna as beleefd bestempel kan word in vergelyking met wat ek in Suid-Afrika gevind het.

Die ander ding met Kanada is dat die klimaat plein donners wreed is en mens moet hier leef om dit te besef. Wanneer ek my vriende in Suid-Afrika daarvan vertel dan kyk hulle my skeef aan en ek vermoed hulle dink ek lieg.

Brits-Columbië het ʼn redelik gematigde klimaat (in Kanadese terme) maar die drie Noordelike Gebiede (nie provinsies nie, Territories in Engels, dit wil sê Yukon, die Noordwestelike Gebied en Nunavut) het afgryslike winters, die Atlantiese provinsies het geweldige storms en wavragte sneeu in die winter (en storms in die somer ook) en die prêries, waar ons woon, het sneeu op die grond vir vyf maande van die jaar.

Naas die Noordelike Gebiede is die prêries die koudste streke in hierdie land. Laat Desember verlede jaar was die temperatuur hier in Takbokkakebeen om 10h30 in die oggend -30°C, die aanvoelingstemperatuur (wind chill) was -40°C en dis wat mens ondervind wanneer jy buite jou lekker warm, snoesige woonstel of huis is.

MUNCHAUSEN IN ALBERTA

Our first winter in the settlement,

the old man said,

January was so cold

the flames in the lamp froze.

The women picked them like strawberries

and gave them to the children to eat.

That’s the only time

I was ever a fire-eater.

© Elizabeth Brewster

Wat het hierdie jeremiade nou eintlik met die beeldende kunste te doen? Goeie vraag. Tot sowat ʼn eeu gelede het Kanadese nie juis van hul landskap gehou nie en die klimaat is tot ʼn groot mate daarvoor verantwoordelik – vir wat my opinie nou werd is. ʼn Ou tannie het eenkeer aan die skilder A. Y. Jackson gesê: “It’s bad enough to have to live in this country without having pictures of it in your home.”

Dit het Kanadese ʼn lang tyd geneem om van hul land te begin hou, of so wil dit vir my voorkom en ek vermoed dat die wydverspreide beskikbaarheid van elektrisiteit daarmee te doen het. Sekerlik ʼn banale observasie maar darem: huise en ander geboue het nou sentrale verhitting, motorkarre het oop waens en perdekarre onnodig gemaak, niemand het meer nodig om in die winter lang afstande te stap nie, vars groente en vrugte in verbasende verskeidenheid word van oorsee ingevoer en is dwarsdeur die jaar beskikbaar, afgetrede Kanadese spandeer winters in Arizona, Florida of Meksiko en so voorts. Die ervaring van winter het verander. Storms is nie meer so gevaarlik soos ʼn eeu gelede nie. Bosbrande wel.

Ek vermoed dat die ekstreme klimaat, die storms, ongerief en gevaar die skoonheid van al vier seisoene in hierdie land tot so ʼn mate vir die inwoners oorskadu het dat meeste mense, of dan ten minste baie, dit nie in die verlede opgelet het nie. Selfs die wreedheid van die winter het sy eie skoonheid.

FEAR OF THE LANDSCAPE

 

On a hot morning

walking through the thicket,

bushes and rocks

close to the bluffs

I was uneasy and clung to things.

The sound of a cricket

or the calls of birds were shrill

lesions in the quiet air

around me, sweltering and still.

The leaves hung from the trees

dangling on thin stems.

I am walking quickly and the land

stops. The ground

drops to a beach of stones

where a silent boat leans at the shore

into a sandy mound,

its stiff poled oars

outstretched.

The lake gulls circling it

cry out in the heat.

The sound of dry breath clings to me.

I hear the sun’s core burn.

Have I been too long in cities

that I have such fear

of the landscape?

© Ian Young

Tot so in die eerste ongeveer twee dekades van die vorige eeu was Kanadese skilderkuns, of dan skilderkuns deur wit Kanadese, maar blekerige nabootsings van wat in Europa gevind kon word. Koekblikkuns tot ‘n groot mate na my mening. En rye en rye portrette van politici, magnate en inheemse Indiane wat in allerhande geboue hang en waarna min mense kyk.

Teen ongeveer 1920 het die situasie begin verander. Die Groep van Sewe (Group of Seven) het op die toneel verskyn. Hulle was van mening dat Kanadese landskappe ʼn eie, kenmerkende styl benodig het en het dit in hul skilderye tot uiting gebring. Streng gesproke kan mens sê dat hierdie groep elf lede gehad: Tom Thomson, Lawren Harris, JEH MacDonald, Arthur Lismer, Frederick Varley, Frank Johnston, Franklin Carmichael, AY Jackson, Edwin Holgateen en LL Fitzgerald.

https://en.wikipedia.org/wiki/Group_of_Seven_(artists)

Tom Thomson (1877-1917), van wie se werk ek baie hou, kan beskou word as ʼn voorganger van die groep en as hy lank genoeg geleef het sou hy beslis deur die ander skilders as lid aanvaar gewees het. ʼn Honderd jaar gelede het hy verdrink, volgens sommige skrywers onder geheimsinnige omstandighede.

Foto: Bateaux, Tom Thomson

 

 

NOTES ON A NORTHERN LAKE

 

1.

We freeze in our beds

The wind sends shivers down the lake

 

2.

We swelter in the open air

The sun sends lava across the lake

 

3.

We move among the trees

And through the wood the lake moves too

 

© John Robert Colombo

 

Foto: SNOW II, LAWREN S HARRIS

 

WINTER WALK IN FOREST

 

All else

is so

perfectly still

my breathing sounds

like gusts of wind

my joints

like frozen branches

cracking

 

All around me

invisible animals

must also be listening

 

But only

to how close

my boots

snap the snowcrust

 

© George Swede

 

Foto: SUMMER DAY, TOM THOMSON

 

THE EARTH AND THE PEOPLE

 

The earth was here before the people.

The very first people

came out of the ground.

Everything came from the ground,

even caribou.

Children once grew

out of the ground

just as flowers do.

Women out wandering

found them sprawling on the grass

and took them home and nursed them.

That way people multiplied.

 

This land of ours

has become habitable

because we came here

and learned how to hunt.

 

© Tradisonele Inuit Lied

 

Foto: MIRROR LAKE, FRANKLIN CARMICHAEL

 

EIGHT MILES FROM ESTEN LAKE

 

5.45 a.m.

eight miles down the trail

lakes stand still

silence and mist

unbearably close to breathing

 

two loons

methodically at work

the south shore of the pond,

dive and break surface

forty feet away and appear nervous,

but continue feeding

 

6.45 a.m.

return to town

soaking in the sound of birds,

the dank smell of morning,

trying to bring it all back

to where it just doesn’t belong

 

© Wayne Nixon

 

Vandag se interessante maar nuttelose stukkie informasie: ‘n “loon” is ‘n kleinerige watervoëltjie (Gavia spp) wat wyd in Noord-Amerika en ook Eurasië voorkom. Die Kanadese dollarmunt het ʼn afbeelding van hierdie voëltjie op een kant en dit staan dus in die volksmond bekend as ʼn “loonie.” Die voëltjies het die mooiste roep, byna spookagtig, ek gee ʼn skakel heel aan die einde indien enigeen belangstel om te luister.

 

SUMMER HAIKU

For Frank and Marian Scott

 

Silence

and a deeper silence

when the crickets

hesitate

 

© Leonard Cohen

 

Foto: RED TREES REFLECTED IN LAKE, AY JACKSON

 

FALL

 

Winter broke over the hill with ice on its breath

Gripped and choked the corn stubble in October.

(“Early,” she said.)

A beaver’s shadow stealthily shrank into the rushes

Shivering and lost.

(“Where is the warm rain

For soaking and filling the lake?”)

 

Snow! Snow high in the dead fir’s fork.

Flies wild, swirls on the wind’s bite

Grating the teeth and the chilled nerve’s end.

(“Will there be time

For a walk before dark?”)

 

A last grey goose fluttered its white wings spliced

with frost

To fall back squawking in a flurry of sleet.

(“It’s late!”)

 

It’s late on the bitter wind

in the fall of this year.

 

© Richard Courtney

 

Die roep van die “loon:”

https://www.youtube.com/watch?v=Hnlze_cIYZs

 

 

*