Posts Tagged ‘Christine Muller Coates’

Gisela Ullyatt. Facebook en Die Groot Poësiebrander. (Deel 6)

Friday, July 10th, 2015

 

Vier dae.

Vier mense per dag.

Vier gedigte.

Interkonneksie.

Indra se Net.

Dependent Origination.

Pay it forward.

Facebook.

Deur die loop van blogs 1 tot 5 het ek bostaande begrippe in verband gebring met facebook se Poësie-uitdaging. Uiteraard is facebook ’n sosiale medium wat op verskeie vlakke deur die gebruiker bestuur kan word. Soms is dit ongewens (politieke kommentare, byvoorbeeld, of haatspraak) en soms net bloot irriterend vir die siel (‘ego-dokumente’ wat swak spelling bevorder). Tóg is facebook ook ’n manifestasie van die groter prentjie: networking wat poësie, meestal geringgeskat deur die breë gemeenskap, soos ’n groot brander laat uitrol het. En dit rol steeds…

Die genesis van die Poësiebrander kan net sowat vyf ‘generasies’ teruggespoor word en dan lei dit na ’n cul-de-sac. Interessantheidshalwe noem ek die paar name wat hierdie ‘generasies’ uitmaak, soos opgespoor tydens die navorsing vir my blogs: Annette Snyckers (wat my genooi het), is deur Christine Muller Coates genomineer (wie betrokke is by vanjaar se McGregor Poësiefees). Christine is op haar beurt deur Máire Fisher betrek, wie deur Michelle Raymond genooi is. Waar my navorsing doodloop is aan die fb-deur van Ana Oliari van Montevideo, Uruguay. Haar fb-profiel is geslote. Dit sou egter interessant wees om te weet wie haar genooi het om deel te neem. Daar is ook heelwat name wat sedertdien saam met die Brander gerol en ongelooflike gedigte aangehaal het soos Karen Kuhn, Alwyn Roux, Evette Weyers, Susan Bloemhof, en Pieter Steyn, om maar ’n paar uit te lig. Talle ander mense het my op facebook gekontak as gevolg van die immer-uitbreidende Brander. Dit was heerlik om hulle gedigte ook te kon volg.

Hierdie uitdaging is ’n gepaste voorbeeld van hoe die self aandagtig bestudeer kan word deur middel van (1) digkuns en (2) facebook. W.H. Auden se “For poetry makes nothing happen: it survives/In the valley of its making where executives/Would never want to tamper” (deel ii van ’n lykdig, “In memory of W.B.Yeats”) is dus aanvegbaar: Poësie láát dinge gebeur en verbind mense deur die immer-uitbreidende Indra se Net. Die feit dat soveel gebruikers elke dag moeite gedoen het om oor ’n gedig te besin en dit te deel, is geweldig positief.  Aan die ander kant, is Auden tog “on the button”: die digkuns ís inderdaad leeg (wat wys op die leegheid of emptiness van alle fenomene of dharmas); dit bereik dus oënskynlik niks. Leegheid is egter nie nihilisties nie, maar verwys eerder na Buddha nature; die gestrooptheid van die ego-self. Vanuit ’n ander konteks kan dit ook as Christ Consciousness of The Beloved beskou word. Nog ’n treffende beeld wat leegheid aandui, maar op ’n paradoksale wyse iets ‘bereik’ is die singende kommetjie of singing bowl: om die kommetjie te laat resoneer, moet dit leeg wees, anders bring dit geen geluid voort nie. Dus moet daar aandagtigheid (leegheid) saam met aksie wees (deur die kommetjie met  ’n houthamerjie te tik) ten einde resonansie te bewerkstellig.

Dōgen Zenji (1200-1253), die stigter van die Sōtō Zen-tradisie, skryf sy Genjo-koan (1233) wat talle vertalings het (Hierdie een is deur Thomas Cleary vertaal). Aangehaal, die eerste paar reëls:

To study the Way is to study the self;

To study the self is to forget the self;

To forget the self is to be enlightened by all things;

To be enlightened by all things is to remove the barrier between

Self and others.

David Loy (davidloy.org), wat ’n briljante verband trek tussen Boeddhisme, Psigoterapie en Eksistensialisme (Lack and Transcendence: The Problem of Death and Life in Psychotherapy, Existentialism, and Buddhism) versterk Genjo-koan deur die volgende op te merk:

When self (subject) gives up its struggle to sustain its sense of separation from all that is other (object) it opens to an at-oneness, to unity consciousness. In Dogen Zenji’s words, from the Genjokoan: ‘When the self advances, the ten thousand things retreat; when the self retreats, the ten thousand things advance’.

Dus sal ’n mens kon aanvoer dat die digkuns wel tien duisend dinge (of veel meer) laat gebeur.

Gedagtig aan Loy se insig oor Genjo-koan, plaas ek my Dag 3 se Poësiebrander:

Dag drie van die poësie-uitdaging van Annette Snyckers. Jeanne Goosen se gedigte het ek werklik leer ken deur my vriendin wat ek op universiteit in die Franse klas in 1996 ontmoet het, Thea De Wit, tóé nog Oosthuizen. Sy het Goosen se bundel, ’n uil vlieg weg, vir my voorgelees wanneer ek by haar in ’n popklein studentewoonstelletjie agter in die tuin van my gewese naaldwerkjuffrou by Pres Brandskool, gekuier het. Dié granny flat was in Langenhovenpark, binne loopafstand van die Pick ’n Pay. Ons het dikwels van daardie sjokoladetjies met die stropies in die middel (aarbei,- peperment-, of koffiegeur) of peanut clusters daar laat afweeg en meer as die helfte verslind, te voet, op pad terug. Elke keer my oor ’n mik geskrik vir die landlord se Rottweiler (genaamd Vincent); hy met die skuimende bek. Ons sou rooiwyn of Nachtmusik in Thea se groen wynkelke drink en dan sou sy Tori Amos se under the pink speel of die komponis, Richard Einhorn, se Voices of Light, ’n oratorio oor Joan of Arc. En lees sou sy léés uit daardie voosgevatte Jeanne Goosen. Sy het ook haar eie gedigte voorgelees of uit haar dagboeke van dáárdie jaar, 1996. Tot ons albei se spyt het sy laasgenoemde later verbrand. Afhangend van hoeveel wyn afgegorrel is deur die loop van die aand, sou sy haar vriende in Johannesburg en die Vaaldriehoek bel (dit wás die tyd voor selfone) en sommer my gedigte ook vir hulle voorlees oor die foon of my dwing om hulle voor te lees…
So om en by 2003 rond het Anita de Kock, wat by die destydse Fascination Books in Mimosa Mall gewerk het, maar vir jare ’n joernalis was, vir my ’n kopie van ’n uil vlieg weg present gegee. Nooit sal ek dit vergeet nie. Sy het ons ook voorgestel aan die Griekse vroue-komponis, Eleni Karaindrou, se wonderlike klankbaan van Ulysses’ Gaze. Anita is na-obsessief oor opera en haar plekkie was opgestapel met die wonderlikste CD’s denkbaar (om van boeke nie eens te praat nie). Thea is toe terug na Villiers in 1997 en Anita het in Robertson gaan bly. Ek bly steeds in Bloem, met my Jeanne Goosen se uil wat wil-wil wegvlieg na vreemde bestemmings. Ek haal egter ’n gedig aan uit haar 1975-bundel, Orrelpunte”:

Sonneblom     

            

jy is stil soos ’n vrou wat borduur
as ek na jou roep draai jy jou gesig na die son
ek het jou lief en die dae duisel die afgronde binne
tussen twee berigte skryf ek jou neer jou sagte mond
en die grashalms van jou asemhaling
jy groei soos ‘n sonneblom groei
planmatig
jy omvat my met blare van son en speke
sodat ek my naam vergeet ek woon in ‘n voorportaal
‘n plek waar stillewes woon
jy is die verlatenheid van alle landskappe
en onklaar gedigte

“Hiermee nomineer ek vir Marlies Taljard, Heilna du Plooy, Dorothy Badenhorst, Fred Barnard en Myra Lochner om vir vier dae elke dag ’n gedig op fb te deel wat vir julle spesiaal of roerend is. En vier ander mense elke dag te nooi om dieselfde te doen. Die poësie is werd om te vier”. (Hierdie vriende se keuses is reeds uitgestippel in vorige blogs).

Marie Bredenkamp, afgetrede tik-dosent, reisiger, pêrel- en klipkenner en van Junie af ook die trotse eienaar van NP van Wyk Louw se koperkatel, skryf soos volg oor Dag 1 (Sy was juis op ’n road trip vir haar verjaarsdag na haar geboorte-kontrei en -dorp, Calvinia, en kon eers later haar poësiebrander uitrol): “Gisela! Dankie vir die uitnodiging – ek is ’n bietjie laat, maar die eerste een is my geliefkoosde tersine van Salvatore Quasimodo, soos natuurlik vertaal deur Wilhelm Knobel”:

Elkeen staan alleen op die hart van die aarde
deur ’n straal van die son deurboor
en skielik is dit aand.

Dag 2: “DAG TWEE van jou uitdaging – Uit die werk van Fernando Pessoa “Portuguese Sea” – daar is verskeie vertalings, maar die onderstaande roer my eweneens”:

Portuguese Sea

O salty sea, so much of where salt
Is Portugal’s tears! All the mothers
Who had to weep for us to cross you!
All the sons who prayed in vain!
All the brides-to-be who never
Married for you to be ours, O sea!

Was it worth doing? Everything’s worth doing
If the soul of the doer isn’t small.
Whoever would go beyond the Cape
Must go beyond sorrow.
God placed danger and the abyss in the sea,
But he also made it heaven’s mirror.

*(The ones who want to go beyond Boyador
have to go beyond pain.)

– Fernando Pessoa

Dag 3: “DAG DRIE van jou uitdaging ’n uittreksel uit die “The Great Lover” van Rupert Brooke – ’n vers wat my klasonderwyseres in standerd 5 in Port Elizabeth vir my laat voordra het. Ongetwyfeld die vers wat my deur die deure van die Engelse letterkunde laat tree het – en, vreemde genoeg, ’n vers wat nou nog ’n opgawe is van dié dinge wat ek met en uit my hart liefhet. Gaan lees gerus die hele een, as jy dit nie ken nie”:

The Great Lover

[….] These I have loved:
White plates and cups clean gleaming;
Ringed with blue lines, and
feathery faery dust;
Wet roofs, beneath the lamplight;
the strong crust of friendly bread; and many
tasting food;
Rainbows’ and the blue bitter
smoke of wood;
and radiant raindrops couching in cool flowers;
and flowers themselves, that
sway through sunny hours,
Dreaming of moths that drink them under the moon;
Then the cool kindliness of sheets that soon
smooth away trouble
and the rough male kiss of blankets […]

** (Die onderstaande kom uit die aanloop na die verdere “These I have loved…”):

My night shall be remembered for a star
That outshone all the suns of all men’s days.
Shall I not crown them with immortal praise
whom I have loved,
who have given me, dared with me
High secrets, and in darkness knelt to see
The inenarrable godhead of delight?
Love is a flame; we have
beaconed the world’s night;
A city: and we have built it, these and I.
An emperor: we have taught the world to die […] – Rupert Brooke

Dag vier: “My vers vir DAG VIER. Ek bly nog altyd ’n groot bewonderaar van UYS KRIGE (en verlekker my nog altyd in die skrywes van Jan en Marge, wat gesê het “He came for tea [in Parys] – and stayed three months”. Ook oor die wonderlike storie van hoe hy eenkeer ’n geleentheid uit Pretoria saam met iemand anders geneem het Johannesburg toe, aan die tafel van ’n groep skrywersvriende beland het; elke keer as hy iets aangebied was, geprotesteer het “My goeie vriend in Killarney wag op my” – maar lustig laat inskep het, en saam gesmul het… Om ten laaste in die vroeë (en grys) ure van die oggend saam met die geleentheid uit te strompel – en nie wéét waar is die ‘goeie vriend van Killarney’ se woonplek nie… (Helaas: WEG saam met my kosbare kopie van die Bloemlesing, Oggendlied, om sy ‘terugkeer na die lewe’ te vier)”:

Plaashek

Bloedrooi die aalwyn langs
die slingerpad.
Dis of daar vonke uit
elk vuurpyl spat.
Maar niks, niks roer nie .. net
‘n luggie wat
skrams aan die ritselende
grassate vat.

Daarbo die blou, blou lug
daaronder die rivier
wat deur die boorde kronkel met
‘n groene swier.
Niks stoor die yle swewende
bergstilte hier

Ná al die jare maak ek weer
‘n plaashek oop.
Waar het my paaie
tog nie geloop
Om my hier by ‘n hek te bring
van al my waan gestroop,
maar met my denke helder
en in my hart die hoop?

Die hek staan in die skad’wee van
‘n kremetart.
Niks troebels, niks verward.
Ek lig die knip .. Ek maak
‘n hek oop in my hart.

– Uys Krige

 

Alhoewel die digter en vertaler Charl Cilliers, (sy vertalings van verskeie gedigte is opgeneem in in a burning sea (2014: Protea), waarvan Marlise Joubert die samesteller is) nie ‘formeel’ op die dig-uitdaging gereageer het nie, plaas hy byna daagliks gedigte op sy fb-status. Dus wend hy fb aan as ’n effektiewe instrument ter aandagtigheid omtrent en liefde vir die digkuns. Dit stel hom dus in staat om hierdie liefde vir die digkuns met vriende op ’n daaglikse basis te deel. Charl het onlangs ’n wonderlike essay oor die haikoe op fb geplaas (dalk kan ons hom oortuig om dit met Versindaba te deel?) en is hy self ’n gedugte beoefenaar van die haikoe. Ek haal ’n paar haikoes van Charl aan wat hy die afgelope paar dae op sy fb-status geplaas het:

grief as the car drove
away – farther, Father,
than I could have known

© Charl JF Cilliers

Silent water: small
black birds enmeshed in fragile
spider webs of mist.

© Charl JF Cilliers

Nine Wintry Outlooks

I

on the rocks tiny
white spume birds rise up in flight
and then melt away

II

waves break against rocks
spindrift snow thaws on those rough
crusty surfaces

III

crabs hide in silence
dig in against the dragging
of outgoing tides

IV

a single tree stands
bare in the wind on the dunes
the sun dies early

V

no footsteps are left
of lovers in the short-lived
laughter of sunlight

VI

pebbles move with sounds
of melting ice cubes clinking
in an empty glass

VII

before the moon comes
the sounds of small waves rush in
then quickly depart

VIII

a cormorant sits
a dark shadow on rocks where
snow flakes are falling

IX

the white frozen moon
on the sand now the warmest
colour of winter

© Charl JF Cilliers

My laaste dag van die Brander, Dag 4, eindig voorts:

“Laaste dag van die poësieuitdaging van Annette Snyckers. Die gedig wat ek gaan aanhaal is een van Tony, my man, s’n. Ek is altyd verstom hoe hy met die Engelse taal kan toor. Hierdie gedig gaan oor sy ouma Cameron, aan Skotse kant, wat Parkinsonisme ontwikkel het en wat vir lank aan demensie gely het. As klein seuntjie in Nottingham, voor Tony en sy ouers na Kalkutta verhuis het, het hulle soms by sy oupa Cameron, wat in die kop geskiet is tydens WO 1 en gevolglik doof was, gaan kuier. In daardie dae het dowe mense nie kon werk nie en is hy dus op ’n karige oorlogspensioen geplaas en as invalide gebrandmerk. Hy het maar sy vrou se latere demensie op sy eie stil, maar bedonderde (LW: ’n egte Highlander van Invergordon) manier hanteer (die piepklein en enigste toilet vrot berook vir ure). Ouma Cameron het Tony gevra om asb die stoof se deur van die bed af te haal en dit in die kombuis aan die stoof terug te gaan hang. Haar oë was koorsagtig en het deur hom gekyk na iets wat hy nie kon sien nie. Dan het die klein vierjarige Anthony (hy is so genoem as kind) maar saamgespeel en die sogenaamde deur ‘opgelig’ en ‘uitgevat’. En gaan ‘terugsit’. Hier is Tony se gedig”:

My grandmother’s oven door

My grandmother had an oven door
she kept on the tea-rose quilt of her bed;
she would point to it with hands
that fluttered like rare birds eager
to land and rest in some soft place

From time to time she would ask me
– then a child of only three or four –
to take the door back to the kitchen.
I couldn’t see it, of course; I lived well
beyond her delusional world,
but she would guide me to it
with her tremulous bird-hands.

Pretending to carry the oven door
to where it belonged, I thought she was
magic; she could see invisible things.

Now, I know otherwise: her terrible illness
was no illusion, just one of life’s tricks
that took her mind wandering gently
further and further away, into that place
where her hands could be still as sleeping birds
and the oven door hang on its hinges for good.

© Tony Ullyatt: 2015.

Van Tennyson Road 8, Woodthorpe, Nottingham, tot Bloemfontein. Oos-Londen. Kaapstad. Yzerfontein. Pringlebaai. Stellenbosch. Johannesburg. Pretoria. Groot Brak. Potchefstroom. Frankryk. Steeds rol die Groot Brander bestemmings en versreise uit.

’n Brander het springgety geword.

Ek laat lesers met die volgende twee aanhalings uit die Boeddhisme en Zen-Boeddhisme, die eerste wat Indra se Net en Interkonneksie op ’n knap wyse opsom:

The energy that sustains the net is not generated outside the net or in any one part of the net but is, again, mutually generated through the interbeing of the entire net. Not only is the net infinite, but in each jewel is reflected another infinite interbeing (Jones:16), en

“The basis of life is unity” (Alan Watts: 1995).

Die allerlaaste woord wat hiermee gepaard gaan, wat die samevloei van alles uitstippel in die poësie, laat ek oor aan TS Eliot in “Little Gidding”, uit die bundel Four Quartets (58):

V

What we call the beginning is often the end

And to make an end is to make a beginning.

The end is where we start from.

 

My innige dank aan Annette Snyckers en almal wat saam met hierdie Poësiebrander gerol het.

 

Bibliografie

Eliot, T.S. 1959. Four Quartets. Londen: Faber and Faber.

Jones, K. 2003. The New Social Face of Buddhism: A Call to Action. Somerville, MA: Wisdom.

Loy, D. 1996. Lack and Transcendence: The Problem of Death and Life in Psychotherapy, Existentialism, and Buddhism. Amherst, NY: Humanity Books.

Watts, M. ed. 1995. Buddhism, the Religion of No-Religion: the Edited Transcripts of Alan Watts. Boston, MA: Tuttle.

Gisela Ullyatt. Facebook en Die Groot Poësiebrander. (Deel 1)

Wednesday, July 1st, 2015

En skielik was daar Facebook.

Noem dit wat jy wil: Bakkiesboek, Vleesbroek (vir dié wat meer as net kuise selfies neem) of Feesboek (waarop jy pronkend die hoeveelste Springbokkie en Jägertjie down: zefste onsie óóit. Tot die volgende happy snappy saam met jou “besties”). Dis ’n netwerk waar jy vinniger as wat jy “Steve Hofmeyr” kan sê, ’n missing-pic van Hannibal, jou geliefde Rottweiler, kan share wat om donderswil al wéér uit die erf ontsnap het. Sy missing-pic laat Breaking Bad na ’n geflopte Romanza lyk.

Nie ’n idee wat om vir aandete aanmekaar te slaan nie? Facebook jou vriende. Tjop-tjop sal skakels op jou fb-muur verskyn van virtuele resepteboeke. Iemand mag selfs hul Ouma Baby se flatervrye pof-omelet met jou deel. Kry jy angsaanvalle oor die reiskoste van jou voorgenome Engeland-toer? Vra jou fb-vriende in Clacton of jy nie vir ’n paar dae by hulle kan gaan ‘doss down’ nie. Jy kan dieselfde guns aan hulle bewys wanneer hulle eendag jóú dorp aan die gatkant van die aardbol besoek.

Alleen en gatvol? Facebook is goedkoper as ’n dating website. Dit skakel outomaties BA-Manvang en studieskuld uit.

Ook kan jy herenig met jou nefies wat jy dertig jaar laas gesien het… in jou tannie se bad. Toe had Suid-Afrikaners nog ’n werklikheidsbegrip van waterbesparing: ten minste vyf junior familielede kon saam in ’n skuimbad geskrop word. Nou hoop jy maar niemand tag jou in hierdie Shipmate-oomblik uit 1980 nie. En ja, om nie te praat van ou skoolfoto’s wat uit Danté se bevrore hel opgediep word nie. Jou uni-brow was dalk tóé ‘n juweel. So ook die kuif, so styf gespuit soos ’n meringue se sagtepuntstadium…

Kôk-kôk: politieke kapokhaantjies en -hennetjies; daar is ’n eindelose gepik in die fb-hoenderhok (deurspek van tirades vol spelfoute). Selfs girl with cake word nou van politieke agendas beskuldig omdat sy koeke bak en aan haweloses uitdeel.

Tóg.

Vanuit ’n Boeddhistiese oogpunt sou ’n mens Facebook as ’n aangrypende moderne metafoor van Interkonneksie (Interconnectedness) en Indra se Net kon beskou. In die konteks van ons tegno-era is laasgenoemde ’n skitterende voorbeeld van hoe die World Wide Web se permutasies prakties manifesteer.

Indra se Net funksioneer as sentrale metafoor in die Boeddhistiese literatuur wanneer Interkonneksie onder die loep geneem word en verwys terug na die oorspronklike Hindoe kosmologie (vandaar die konneksie met die gode). Dit kan verder nagespoor word in die Avatamsaka Sutra (derde eeu voor die huidige jaartelling (VHJ)).

Vervolgens kan hierdie metafoor kortliks opgesom word as:

In the heavenly abode of the great god Indra is a wondrous net that has a light-reflecting jewel at each of the infinite intersections of its thread. Each jewel exists only as a reflection of all the others, and hence has no self-nature (Jones 2003:16).

Stel jou dus voor: ’n net wat tot in die oneindigheid strek, met biljoene der biljoene skitterende juwele. Elke sentient being word deur hierdie web verbind: “Indra’s Net symbolizes a cosmos in which there is an infinitely repeated interrelationship among all the members of the cosmos” (Cook 1981:2). Die idee wat by meeste van ons ingeprent is van kindsbeen af, dat elke individu as ’n afsonderlike entiteit funksioneer, is dus, vanuit die metaforiek van Indra se Net, slegs ’n illusie.

Gedagtig aan bogenoemde formulering van Indra se Net, is facebook natuurlik nie net die hoenderhok-drama wat dit soms kan wees nie. ’n Praktiese voorbeeld van hoe facebook Indra se Net illustreer, is wat ek “die Groot Poësiebrander” noem.

Konteks: facebook het van tyd tot tyd sogenaamde nominasies/uitnodigings waarin jy jou vriende kan uitdaag en tag. Gewoonlik vind ek hierdie nominasies pure snert en ’n totale mors van tyd en energie (alhoewel die intensie daaragter sekerlik goed bedoel is). ’n Voorbeeld hiervan: ek is getag om ’n no make-up selfie te neem en op fb te plaas as my profielfoto, ter onderskraging van borskankerpasiënte. Die idee is dan dat jy terselfdertyd nog vriende tag/nomineer om dieselfde te doen (ek neem aan slegs vrouens óf dan miskien mans wat gewoonlik grimering dra?).

Ek het gevind dat die hele kettingreaksie dalk vir party mense gewerk het, maar dat, na ’n dag of wat niemand daadwerklik iets vir borskankerpasiënte deur hul no make-up selfies gedoen het nie. Geen pasiënt, sover ek weet, het na vore gekom en gesê dat dit hulle daadwerklik beter laat voel of genees het nie. Hoekom dan nie maar iemand met borskanker ondersteun deur kos te neem vir die gesin wanneer sy in die hospitaal is of van jou hare laat afsny en skenk vir ’n pruik nie? Of begin ’n fb-blad ter ondersteuning van ’n pasiënt? Ongelukkig ontaard uitdagings soos hierdie soms in ’n ongeduldige, voorskriftelike vingerswaaiery, ’n bietjie soos die uitdagende en dweepsieke “If you love Jesus, share this message on your wall”. Betrek slegs mense wat werklik van ’n spesifieke uitdaging sal hou.

Ewenwel.

Soms kom daar tog ’n tag/uitnodiging op jou fb-pad wat ’n wesentlike verskil maak. Annette Snyckers, een van my fb-vriende, vryskut-vertaler (Engels, Duits en Frans) en skilder, nooi my uit om vir vier dae elke dag ’n gedig of ’n bepeinsing oor die digkuns op facebook te deel en dan terselfdertyd ook vier ander vriende elke dag te nomineer.

Ek skryf die volgende op my status update na Annette se uitnodiging:

“Gewoonlik “doen” ek nie nominasies op fb nie. Ek het nie die oudste foto “gedoen” wat ek op fb gehad het of een of ander gedwonge besigheid wat almal skielik voel hulle moes doen nie. Maar Annette Snyckers het ‘n uitnodiging aan my gerig wat my na aan die hart lê: poësie. Om elke dag, vir vier dae ‘n gedig of iets oor poësie (aanhaling, ens) met almal te deel. Nou dís ‘n uitdaging wat ek met ope arms verwelkom. Ek nomineer ‘n paar fb-vriende wat ek weet ‘n spesifieke liefde vir poësie koester. Maar, asseblief, daar is geen verwagting dat enige iemand dit ”moet” doen nie. No pressure. As jy egter lus voel om vir vier dae elke dag ‘n gunsteling gedig op jou status wil pos of iets wat jy oor poësie gelees het wat jou geïntrigeer het, of selfs een van jou eie gedigte, nomineer ook vier ander mense, as jy wil, om dieselfde te doen. Ek nomineer vir Charl Cilliers, Ilisna Nel, Melanie Grobler, Marlise Joubert, Marie Bredenkamp, Lieze Stassen, Con Robinson, Tessa Muller, Nini Bennett, Nicolette van der Walt, René Bohnen, Ester de Beer en Fanie Marais“.

Die eerste gedig wat ek as deel van die uitdaging plaas, is Mark Strand se “Lines for winter”, wat Strand aan Ros Krauss opgedra het (Selected Poems:1979):

Tell yourself

as it gets cold and gray falls from the air

that you will go on

walking, hearing

the same tune no matter where

you find yourself –

inside the dome of dark

or under the cracking white

of the moon’s gaze in a valley of snow.

Tonight as it gets cold

tell yourself

what you know which is nothing

but the tune your bones play

as you keep going. And you will be able

for once to lie down under the small fire

of winter stars.

And if it happens that you cannot

go on or turn back

and you find yourself

where you will be at the end,

tell yourself

in that final flowing of cold through your limbs

that you love what you are.

Annette se gedigte kom dus eerste aan die beurt omdat sy my ‘genesis’ was. Ook plaas ek slegs gedigte van mense wat ek DIREK genomineer het. ’n Paar van die nominasies kon egter nie deelneem nie weens persoonlike en/of werksverpligtinge of die feit dat hulle nie baie tyd op facebook spandeer nie. Ek het hulle tags dus uitgelaat vir Versindaba om niemand in ’n moeilike posisie te plaas nie. Die blogs sou ook te uitgesponne  raak as ek vier gedigte van elke deelnemer geplaas het. Ek het my bes gedoen om deur al die gedigte te werk, maar kon onmoontlik nie ieder en elk gaan opsoek en met die oorspronklike vergelyk nie. Daar mag dus ’n paar foute ingesluip het betreffende versreëls, ens. Soms het mense die datum of digbundel en selfs bladsynommer aangedui, soms nie. Ek het dit meestal net so gelos, weereens omdat dit maande sou kon duur om elke bundel, bladsynommer en datum van publikasie te gaan opsoek. Baie mense het ook van die internet af gewerk en ken ook nie die besonderhede nie. Die gedigte en hul bundels wat as deel van hierdie uitdaging aangehaal word, verskyn dus nie in die bibliografie nie.

Annette is deur Christine Muller Coates genomineer (sy het onder andere Mary Oliver se “Wild Geese” aangehaal. Christine is ook betrokke by vanjaar se McGregor Poetry Festival in Augustus); Annette se eerste keuse vir Dag 1 is “Introduction to Poetry” deur Billy Collins:

I ask them to take a poem
and hold it up to the light
like a color slide

or press an ear against its hive.

I say drop a mouse into a poem
and watch him probe his way out,

or walk inside the poem’s room
and feel the walls for a light switch.

I want them to water-ski
across the surface of a poem
waving at the author’s name on the shore.

But all they want to do
is tie the poem to a chair with rope
and torture a confession out of it.

They begin beating it with a hose
to find out what it really means.

Dag 2: Finuala Dowling se “An initiative to increase the numbers of male readers”:

We do love men with charming looks
but send us more who have read books.

We ogle men who’re built like champs
but send us more with reading lamps.

We still like men who make us passes
but send in more with reading glasses.

We’ll race with men in racy cars
if they have valid library cards.

Please, please, goddess, before it’s bed
send in men who have read
hardbacks.

 Vir Dag 3 kies Annette die volgende aanhaling uit Breyten Breytenbach se Intimate Stranger:

Poetry is a love. Of what? Of the discovery and the celebration of words, things, feelings, ideas, undigested memories, insights, other people, yourself, other selves, mystery, sense, eternity, other eternities, nonsense, nothingness, the whales and the foam and the shadow of the grass on the mountain, the bones of the dog buried in the garden. Of love itself. And it is an engagement with all of the above. It is a love-act.
Poetry is a love of that art of making which will take you away from self-indulgence — for even as you fashion it, it takes on a life of its own.

Op Dag 4 plaas Annette gedeeltes van Antjie Krog se “die laning”.

die laning

die laning is ‘n ruggraat
die laning rig homself teen die heuwel op
die laning geur diep in panele terpentyn en denne, honderoos, moerbei
in digte potblou seders
van ver af dink sy
o, hoe blou is die groen
hoe olyf die pers
hoe roerloos die sipresse
en dig hulle mantels as die donderweer rammel
en die aarde antwoord soos iets vrygelaat en diep ontroer
[…]
die laning skitter soos ‘n held
die laning klim glanssilwerend die heuwel uit
die laning behou homself in panele van iep, van eik, bokdoring en berk
hoe timmer die merel
hoe glip die uil se beitelklankies
hoe snipper die vinkies soggens geluide van koelte en dou
hoe ritsel koringgeel oortjies hoe geur die besembos
hoe blom melkdistels en sigorei blou skoelappers van hulle stingels los
[…]

Melanie Grobler, bekende Afrikaanse digter, deel een van haar eie gedigte, genaamd  “Die Argonauts”:

Soos Atlas buk onder die juk van die wêreld
leun hul teen die reuse roeispane

die verrotte spane merk wel die plek
op die wit strand waar hul nou soos die gode rus

hul laaste asem buig om die platane
teen ’n winderige berg se hang.

Nini Bennett, digter, kies die volgende vir haar Dag 1:

Nothing erases the immoral act. Not forgiveness. Not confession. And even if the act could be forgiven, no one could bear the responsibility of forgiveness on behalf of the dead. No act of violence is ever resolved when the one who can forgive can no longer speak; there is only silence. ― Anne Michaels

vader Andrei vertel

 

soms as ek die mis bedien en ek onthou die dinge

wat ek in die oorlog gedoen het toe ek ’n soldaat

was, dan begin ek huil. die mense dink ek huil

oor god maar ek huil oor myself, ek huil myself skoon

op      miskien huil god in my          in my huil god       oor als

wat ek gedoen het in die oorlog toe ek nog soldaat was

in nikos se leër    dan kan ek nie ’n woord vind

om te sê nie    hulle, die armsaliges, wat hiernatoe

gekom het om die mis te vind, hoor dat daar nie gepraat

word nie     die mis misluk vandag         god huil verlate

en alleen tussen die spierwit tafeldoeke en stukkies

witbrood heen     sy trane vlek die brood

en heeltemal ontwy huil hy soos vader andrei,

troosteloos

Petra Müller (Om die gedagte van geel:102).

 

Op Dag 2 deel Nini toe Dolf van Niekerk se gedig 7 uit Nag op ’n kaal plein (2006) en op Dag 3 skryf sy:

Gisela, met jou liefde vir sneeu en gedigte wat oor sneeu handel, plaas ek graag dié bekende gunsteling van Tomas Tranströmer”.

Sick of those who come with words, words but no language,
I make my way to the snow-covered island.

Wilderness has no words. The unwritten pages
stretch out in all directions.

I come across this line of deer-slots in the snow: a language,
language without words.

– soos vertaal uit die Sweeds deur Robert Robinson

Vir Dag 4 haal Nini ’n gedig aan uit Tom Gouws se bundel, Stigmata (72-73).

Fanie Marais, wat aan die hoof van Cordis-Trust staan, deel op sy eerste dag die volgende gedig van Mardene Marais, sy dogter wat op die ouderdom van 21 oorlede is en aan die destydse RAU studeer het:

KUNSMUSEUM

ek kuns deur die museum
en bondel die kleure tot diep binne my
my oë verf oor die skilderye
en ekspressionisties word ek deel daarvan
my hele bestaan ry wipplank
en bedwelmd kan ek nie genoeg kry nie
ek raam my gedagtes
en vernis dit vir nou
môre
en die oormôres in my drome.

Dag 2:

Herinnering


Onthou hierdie nag, môre reeds “laas nag”,

oor ’n week, ’n jaar, ’n lewe: ’n nag

vuurwit van verspreide mane agter reën

en in die dor hout van ranke naby my ruit

die winter en die wind. ­- Wees alleen

vir hierdie nag in tye wat kom: wag

ongemerk en praat, praat want nagte

sonder teken sal kom. O sal dit anders wees

en my oë in die donker slaap, ek nie weer skrik

vir ’n hewige wit, ’n geruis en geen vlees

in my vlees die vatbare engel onthul?

O brand in my in, nag,

want ’n dowwer lig moet kom met die dag

en uit die koue spieël dieselfde vertroude totaal,

maar soek góú wat is nuut en behou, vóór

die onverloorbare lyfwag jou weer inhaal.

            -Sheila Cussons  (Omtoorvuur:1982)

Dag 3 se gedig lui soos volg:

Trombose

 

Mens weet nie aldag wie om te beween:

die kind en jongeling is lankal heen,

die deftige, bedaarde heer is moeg

van jarelange sorge en geswoeg,

van drome in kolomme dwing, les bes

tot sterwens toe versadig van sukses.

Al was sy loopbaan ingestel

op snel besluite neem en ewe snel

ten uitvoer bring, het hy nooit onbesuis

of teatraal gehandel – waarom juis

vanmiddag met so ’n onbesonne haas

sy personeel en vriendekring verbaas?

Asof die Akte van die Maatskappy

hom onbeperkte volmag skenk het hy

(sonder beraad met mededirekteur)

sy nuwe stap nie eens genotuleer,

versuim om sy verpligtinge te oorweeg,

kontrakbreuk sonder blik of bloos gepleeg,

geen boodskap op die diktafoon gelaat

geen jaarverslag en geen finansiestaat,

niks om die aandeelhouers mee te paai.

Nou moet die rekenmeester alles raai

want hoe beraam mens skade en profyt

as syfers saamvloei voor die boekjaar sluit?

(Hy’t selfs nie aan sy tikster of sy vrou

verduideliking of opdrag toevertrou

voor hy met bondige gebaar die Dood

van konkurrent verhef het tot vennoot.)

– Elisabeth Eybers (Die helder halfjaar:1955)

Dag 4:

 

’n mens moet

 

’n mens moet éénkeer in jou lewe

’n droom vér-vér gaan haal

’n put uitgrawe

totdat die water oor jou lippe spoel

’n boom klim

sonder vrees vir hoogte

of dat die takke sal knars en breek

totdat jy die wind tussen blare voel

’n mens moet eenkeer baldadig wees

langs die see gaan staan

jou verbeel dit is Hermanus

en dat jy ’n walvis of ’n digter is

wat die wêreld in verdoeseling

met jou woorde

skoon kan vee

’n mens móét eenkeer

’n vreemde skare

kan binneloop

alleen op die trap gaan staan

en onbevrees verklaar

dat die arena jou nie ontsenu

dat jy die kake van leeus

oop kan breek

dat jy nie bang is vir dolke in die rug

en op vuur sal loop

as dit moet

’n mens moet eenkeer

kan spring waar jy nie sien

jou oë en lippe sluit

en in die stilte wag

om te hóór

of ander jou

met hul woorde of hande

in selfloosheid kan dien

’n mens moet eenkeer

op jou knieë gaan

en onbeskroomd

in skamelwoorde stil verklaar

dat jy verkeerd was

sodat jy eenkeer

kan vergifnis vra

– ©Marie Bredenkamp


Kry jou branderplank solank gereed vir Deel 2 van Versindaba se Groot Poësiebrander

Bibliografie

Cook, F.H. 1981. Hua-Yen Buddhism: The Jewel Net of Indra. University Park, PA: Pennsylvania State University Press.

Jones, K. 2003. The New Soacial Face of Buddhism: A Call to Action. Somerville, MA: Wisdom.