Posts Tagged ‘De Waal Venter; Pablo Neruda’

Pablo Neruda. Vertaling in Afrikaans

Wednesday, February 20th, 2019

Pablo Neruda. Vertaal in Afrikaans deur De Waal Venter

Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto (12 Julie 1904 – 23 September 1973), het vroeg in sy loopbaan die skrywersnaam Pablo Neruda aangeneem en so is hy aan duisende waarderende lesers bekend.

Hy was ’n Chileense digter, diplomaat en politikus. Op 13-jarige ouderdom het hy begin skryf en het deur die jare verskeie style beoefen vanaf surrealistiese gedigte, geskiedkundige eposse, politieke manifesto’s en hartstogtelike liefdesgedigte. Van sy bekendste gedigte is dié wat opgeneem is in “Twintig liefdesgedigte en ’n wanhoopslied” (1924). In 1971 ontvang hy die Nobelprys vir Letterkunde. In die vyftigerjare het Neruda besluit om gedigte in eenvoudige taal te skryf oor alledaagse dinge soos ’n tuna in die mark, die tamatie en die ui. Hy het dit bedoel vir die gewone mense wat nie juis lief was om ingewikkelde poësie te lees nie. Hier is sy “Ode aan die ui”.

Oda a la cebolla

 

Pablo Neruda

 

Cebolla,

luminosa redoma,

pétalo a pétalo

se formó tu hermosura,

escamas de crystal te acrecentaron

y en el secreto de la tierra oscura

se redondeó tu vientre de rocío.

 

 

Ode aan die ui               

 

Ui

glansende fles,

uieblaar op uieblaar

is jou skoonheid gevorm,

kristallae het jou uitgebou

en in die geheime donker aarde

het jou buik rond geword van dou.

Onder die aarde

het die wonder gebeur

en toe jou lomp

groen stengel verskyn het,

en jou blare

gebore is soos swaarde in die groentetuin,

het die aarde sy kragte saamgetrek

om jou naakte deursigtigheid te wys,

en soos die verre see

Aphrodite se borste lig

en ‘n magnolia naboots,

het die aarde

jou gemaak,

ui,

helder soos ‘n planeet,

en bestem

om te skyn,

konstante konstellasie,

ronde roos van water,

op

die tafel

van arm mense.

 

Gulhartig

gee jy

jou bol van varsheid oor

in vurige voldoening

aan die kookpot,

en die kristalring

word in die vlammende hitte van die olie

vervorm tot ‘n gekrulde goue veer.

 

Weer onthou ek hoe vrugbaar

jou invloed is op die liefde van die slaai

en dit lyk of die lug bydra

om jou die fyn vorm van hael te gee

en jou gekapte helderheid te vier

op die rondheid van ‘n tamatie.

 

Maar binne bereik

van die mense se hande,

besprinkel met olie,

bepoeier

met ‘n knippie sout

stil jy die honger

van arbeiders op die harde pad.

Ster van die armes,

towertante

toegedraai

in delikate

papier, staan jy op uit die grond,

ewig, ongeskonde, suiwer

soos die saad van ‘n ster,

en terwyl jy opgekap word,

sal die kombuismes

‘n enkele traan voortbring

sonder pyn.

Jy laat ons huil maar maak nie seer nie.

 

Ek het alles wat bestaan gevier, ui,

maar vir my

is jy pragtiger as ‘n voël

met glansende vere,

in my oë is jy

‘n hemelse bol, ‘n platina beker,

‘n onbeweeglike dans

van ‘n sneeubedekte anemoon

 

en die geur van die aarde

leef in jou kristal-wese.

 

 

Uit Spaans vertaal deur De Waal Venter

 

 

De Waal Venter. Vertaal, herskep

Monday, June 2nd, 2014

Vertaal, herskep

Hier is die eerste reëls van Pablo Neruda se gedig “Cuerpo de mujer” (Lyf van ‘n vrou) uit die versameling “Veinte poemas de amor:1” (Twintig liefdesgedigte):

 

Cuerpo de mujer, blanca colinas, muslos blancos,

te pareces al mundo en tu actitud de entrega.

Mi cuerpo de labriego salvaje re socava

y hace saltar el hijo del fondo de la tierra.

 

Een van Neruda se voorste vertalers in Engels, Mark Eisner, het die vers soos volg vertaal:

 

ME (Mark Eisner) vertaling:

 

Body of a woman

 

Body of a woman, white hills, white thighs,

you look like the world in your attitude of giving.

My savage peasant body plows through you

 and makes the son surge from the depths of the earth.”

 

Ek het dieselfde reëls uit Spaans in Engels en Afrikaans vertaal.

 

DWV (De Waal Venter) vertalings:

 

“Body of a woman, white hills, white thighs,

you are like the earth in your attitude of surrender”

 

Lyf van ‘n vrou. Cuerpo de mujer, blancas colinas … (Poema I)

 

Lyf van ‘n vrou

 

Lyf van ‘n vrou, wit heuwels, wit dye,

jy is soos die aarde in jou oorgawe.

My wilde boerelyf ploeg deur jou

en laat ‘n seun opspring uit die aarde se diepte.

 

Ek was eensaam soos ‘n tonnel. Voëls het gevlug vir my.

En die mag van die nag het my binnegedring.

Om te oorleef het ek jou in ‘n wapen omgesmee,

soos ‘n pyl in my boog, ‘n klip in my slinger.

 

Maar die uur van vergelding daal neer, en ek het jou lief.

Liggaam van vel, van mos, van gretige, stewige melk.

O, die vase van die bors! O, die oë vol afwesigheid!

O, die pubis-rose! O, jou stem, stadig en treurig!

 

Lyf van my vrou, ek sal voortbestaan deur jou guns.

My dors, my oneindige verlange, my besluiteloosheid!

Donker rivierbeddings waar die oneindige dors vloei,

en vermoeienis volg, en oneindige smart.

 

Uit Spaans vertaal deur De Waal Venter

 

My vertaling in Engels van die eerste reël is identies aan Eisner se weergawe. Maar die tweede reël verskil:

“you are like the earth in your attitude of surrender”

 

Die woorde “el mundo” beteken “die wêreld” soos in die ME vertaling. Verder is een van die betekenisse van “entrega” die frase “om te gee”, weer soos in die ME vertaling.

 

Verskille

Die DWV vertaling verskil in drie opsigte van die ME vertaling:

“are like/look like the earth/the world surrender/giving”

“Parecer” kan “lyk soos” beteken, maar ook “is soos”. Die DWV vertaling lui eenvoudig “is soos”. Die lyf van die vrou “lyk” nie net soos die aarde nie, dit “is” die aarde waarin die spreker in die gedig ploeg en sy saad saai.

Die DWV vertaling gebruik “aarde” in plaas van “wêreld”. “Aarde” is vir DWV nader aan die bedoeling van die digter. Dit is nie die wêreld wat geploeg word nie, maar die grond, die aarde.

En laastens, die DWV vertaling bied “oorgawe” as ‘n akkurater vertolking van die digter se bedoeling. Die toonaard van die gedig is wilde (savaje) hartstog wat die lyf van die liggaam dwing om “oor te gee” en nie bloot om te “gee” nie.

Die frase “attitude of surrender” is goed bekend in baie Europese tale, soos in die Spaanse sinne hier:

Pero es una actitud de entrega interior. Es una actitud de Presente. (vedantaadvaita.com) But it is an attitude of inner *surrender*, It is an attitude in the present. (vedantaadvaita.com)

In Afrikaans is hierdie uitdrukking egter nie in gebruik nie en die Afrikaanse vertaling laat die woord “actitud” (houding) weg en lewer eenvoudig: “oorgawe”. Let op die ooreenkoms in die Nederlandse weergawe.

Ander tale

‘n Franse vertaling: “l’attitude du don te rend pareil au monde”. ‘n Direkte vertaling: “Die houding van gee maak jou soos die wêreld.”

‘n Italiaanse vertaling: “assomigli al mondo nel tuo gesto di abbandono”. ‘n Direkte vertaling: “Lyk soos die wêreld in jou gebaar van oorgawe”.

‘n Nederlandse weergawe: “In jouw overgave lijk je op de wereld” Vertaling: “In jou oorgawe lyk jy soos die wêreld”.

Peter Landelius, gebore 2 April 1943, is ‘n Sweedse vertaler, skrywer, kultuur-joernalis, prokureur en gewese ambassadeur. Hy woon sedert 2004 in Chile. Hy het hoofsaaklik uit Spaans vertaal, maar ook uit Frans en Engels. Hy het verskeie werke vertaal van die die Nobelprys-wenners Mario Vargas Llosa, Gabriel Garcia Márquez en Pablo Neruda en ander Spaanse en Latyns-Amerikaase skrywers, onder andere Julio Cortázar en César Vallejo.

Landelius het opgemerk:   “What is it like to be a translator?”

“You are alone with a text that you read more carefully than others. You can not ask the author for an explanation because he cannot speak your language.

You have to trust your instincts. No one knows where the problem lies. The structure and the value of the poems in the two languages do not match, but you must know the tone that corresponds to the original. The translation is an attempt to recreate the text. It is an internal process, something you do in solitude.”

 

Herskep?

Dit lyk asof vertalers neig om poësie te “herskep” wanneer hulle vertaal. Hulle doen dit moontlik omdat: “The structure and the value of the poems in the two languages do not match, but you must know the tone that corresponds to the original.”

In die vertalings hierbo het die Italiaanse vertaler dit nodig gevind om weg te beweeg van die letterlike betekenis van “entrega” en dit as “abbandono” of in Engels “abbandonment” wat uiteindelik ook “oorgawe” kan beteken.

Die Nederlandse en Afrikaanse vertalings kom goed ooreen -“overgawe” en “oorgawe”.

 

Ten slotte

Daar bestaan nie so iet soos ‘n volmaakte vertaling van ‘n gedig uit een taal in ‘n ander nie. Spraakritmes, volksmond-uitdrukkings, konnotasies van woorde, grammatikale strukture ens. wissel grootliks van taal tot taal.

‘n Vertaler kan maar net hoop om die gedig te “herskep” in die teikentaal, om dit ‘n lewende entiteit te maak, ‘n waardige kunswerk, sonder om te ver af te dwaal van die aard en bedoeling van die oorspronklike.


– De Waal Venter –