Posts Tagged ‘Jacob Wulana’

Andries Bezuidenhout. Kort verslag oor Saterdagaand se gedoente

Monday, May 16th, 2011

Ek ry Saterdagaand om 23:00, min of meer, uit Mamelodi. Suksesvolle aand met gedigte en musiek. En bier en halwe hoenders met tjips. En die oorblufte gesigte van ANC-werkers wat in ʼn BMW met luidsprekers op die dak verbyry om propaganda vir die aankomende plaaslike verkiesings te maak. Vir ʼn oomblik het hulle stilgebly om die kognitiewe dissonansie te verwerk (neem ek aan).

Vroeër die aand het ek verdwaal. Google Maps het die verkeerde Kgomostraat aangetoon. Gelukkig het ek naby die huis waar Fabian en Florence Ribeiro in 1986 deur die regering se sluipskutters doodgeskiet is iemand gevind wat vir my gaan wys het waar Santorini is – in A3. Santorini is ʼn restaurant/kroeg waar die tweede uitgawe van Ek sê, Ziyawa – it’s happening gehappen het.

Die geleentheid gaan oor gedigte en musiek, soos ek reeds genoem het. Die vorige een was sowat ʼn jaar gelede in Steak & Ale in Lyttelton. Dis deur Abjater Ronkedoor (Andries de Beer se verhoognaam) en Yabadaka Shamah aanmekaargesit. Hier is ʼn video van die twee op YouTube. Dit was die eerste item vir die aand.

Aanvanklik was die oorgrote meerderheid van die gehoor die usual suspects – volgelinge van Afrikaanse musiek en poësie uit die suburbs. ʼn Hele paar het met ʼn bussie van Steak & Ale af gery. Hulle drink hulle bier uit groter bottels as gewoonlik. Stadigaan verander die gehoor van skakering, veral nadat ʼn band sommer voor die restaurant in die straat gespeel het – almal deur een luidspreker voor hulle op die grond.

Veel meer wil ek nie nou sê nie. Self het ek besluit om net gedigte voor te lees en die kitaar teen die muur te los. Daar was genoeg musiek – regtig uitstekende musiek, ook covers van mense soos Bob Marley, Warren Zevon (deur Piet Botha en Jacob Wulana) en Hank Williams (deur Bacchus Nel).

Piet Botha, foto deur Melanie van As

 

 

 

 

Jacob Wulana, foto deur Melanie van As

 

 

 

 

Bacchus Nel, foto deur Melanie van As

 

 

 

 

Deel van die gehoor, Yabadaka in die middel links, foto deur Melanie van As

 

 

 

 

Vir die rekord plaas ek die vertalings van die drie gedigte wat ek voorgelees het hier – die vertalings is deur my goeie Facebook-vriend Hermanus Watermeyer gedoen:

SPARE PARTS

we are the tyres, the spark plugs
of trucks that transported
body and sideboard
life and drawer
bedstead and mattress
from District Six to Atlantis
from Sophiatown to Soweto
from Limehill to Ezakheni
from Vrededorp to Lenasia
from Lady Selbourne to Soshanguve
we are the cogs, the caterpillar tracks
of bulldozers that razed those walls
we are the axels, hydraulic arms
of front loaders that obliterated rubble
and we are the steam of the locomotive
between Hohales Hoek
Cofimvaba and Western Deep

you thought we were in scrap yards, rusting away?
no, all of us have parts to play
all of us part of a greater brood
grave tongues, lisping with guilt
licking their way through printing ink
also to these pages we’ve found our way
like cockroaches skulking in your library
inspect the spine where glue and lining
hold paper to account for our declining
to fade to white to fade to black

shut it! drop it! hold the book at bay!
ha! too late
by now we’ve infected your fingers with gray

THAT YEAR WHEN DAD WON THE DISHWASHER AS A PRIZE

Now which year was it,
before or after Dad won the dishwasher as a prize?
Our suburb was still an entire world map –
flattened and rolled out somewhere on the slope
between Highveld and Bushveld, an in-between place.
The church bell still rang centre pivot
even though it echoed from a shopping mall wall.

Which year was it again, before or after Dad
won the dishwasher as prize at the beer festival?
When Mom still cooked up dinner parties from books,
rivers peanuts and raisins on tinfoil.
When Mamelodi was dark Africa beyond the buffer zone,
Eersterust wedged between township and factory.
When Watermeyer Street broke the monotony
of suburban corners on a barbeque grid
and you crossed over downtown,
you always moved first,
could beat Dad at his own game of chess.

Remind me please, which year was it,
before or after that time when Dad
drank so much beer that he won the dishwasher?
Years stacked like plates in racks,
the machine sluices its mouth with foam –
left cheek, right cheek, gargle, gulp.
Now and then a broken cup,
dead people at Volkskas in Silverton,
what was the woman’s name again?
When Oom André complained about the cleaning women
who farted in the lifts at the office.
When the kafferboom decided to change its name
and the tipuana tree embraced the wind and capsized,
roots ranting at the African sky.

Years later in Potchefstroom
for a hasty date on the court roll,
you listen to the reasons of others in the queue:
“We’re not in love no more.”
“For a year now we don’t live together any longer.”
“He kicked me out.”
For your reasons I don’t pry,
but sometimes I wonder whether you’d already escaped then,
before or after Dad won the dishwasher as prize.
A Bosch, I think, appropriate for a German festival.
Mother so glad, only later hears
he actually wanted
the single ticket overseas.

MAMELODI, EYE IN THE SKY
(Dedicated to Anton Schoon, whom I met over the barrel of an R4 rifle outside Club Monaco in Mamelodi, 1988)

Early dawn, military base on a hill,
get up to relieve your morning glory.
The soot blanket smouldering below
was weaved for heat from wood and coal.

Township panorama, the Magaliesmoot –
thrifty planners took care when designing
asphalt spine, gravel ribs,
blue gum forest, denneboom station,
zozo’s assembled from corrugated iron.

Put on your uniform, put your crime novel down,
your orders for the day:
You’re the eye in the sky –
perched on a reservoir, through telescope lenses
you observe the township of Mamelodi.

Scrutinise movements,
anything out of place
and hearts and minds.
(Conventional wisdom has it
that if you’ve got them by the balls
their hearts and minds will follow soon…)
Men drink beer from quarts
in a backyard below
they look up and laugh… perhaps at you?

Sway the telescope in a different direction,
aim for that window on Silverton ridge
where you kissed your girlfriend
as a youngster at school.

Three buses arrive in a queue
for some or other funeral.
“What are the whites doing in that car?”
“Send down a patrol. Where’s Echo Six Platoon?”
“They’re playing soccer with the kids.”
“Get their asses on the Casspir.”
“Radio HQ.”

From clouds up above, eyes look down
to you unbeknown,
the eyes of Stanza Bopape,
Florence and Fabian Ribeiro.

Andries Bezuidenhout. Gedigte en musiek op ʼn wintersaand in Juniemaand

Monday, June 21st, 2010

0:50 Sondagoggend, 20 Junie 2010. Pas terug van die musiek-gedigte gig by Steak & Ale in Bothalaan, Lyttelton. Wasem voor my mond, so koud is die woonstel. Hopelik skop die verwarmer vinnig in.

Die gig is deur Andries de Beer – ook bekend as Abjater Ronkedoor – aanmekaargesit, met hulp van Yabadaka Shamah. Abjater skryf self gedigte en het saam met sy medewerker Anna Coke opgetree. Die twee het om die beurt kort verse gelees. Hulle skryf oor hedendaagse kwessies, speel met woorde, vang jou onkant deur gedigte kort af te knip en in die lug laat hang.

Abjater Ronkedoor

Abjater Ronkedoor

Yabadaka Shamah het die beroemde gedig “My ousie is ʼn blom” geskryf, waarna daardie versamelbundel vernoem is. In die dag bestuur hy taxi. In die aand skryf hy gedigte en maak musiek. Hy speel die baskitaar en tree saam met ʼn paar van die bands op.

Yabadaka sê ʼn zebra sonder wit strepe is ʼn swart donkie en ʼn zebra sonder swart strepe is ʼn wit donkie. In ʼn onderhoud met die joernalis Fred de Vries vertel Yabadaka van soortgelyke geleenthede, vroeër in die destydse Up the Creek in Sunnyside. Dit was ook voorlesings deur opkomende Afrikaanse digters. Hy het deur Leti Kleyn daarby betrokke geraak, maar die voorlesings het doodgeloop toe die bywoning daarvan taan. Hy vermoed dit het te make met die toenemende gewildheid by swart poësieliefhebbers.

Yabadaka Shamah

Yabadaka Shamah

ʼn Paar dae gelede is ek gevra om die digters en musikante by die Steak & Ale-voorlesing voor te stel, seremoniemeester te speel. Kabous Verwoed het nie daarvoor kans gesien nie. Dis ʼn moerse uitputtende job, veral omdat ek bitter min van die mense ken. Ek lees Mongane Serote se gedig oor die dry white season voor:

it is a dry white season brother,
only the trees know the pain as they still stand erect
dry like steel, their branches dry like wire,
indeed, it is a dry white season
but seasons come to pass.

Dalk was dit ʼn té morbiede wyse om die aand te begin. Tog is daar soveel hoop in die gedig, veral as dit so koud is – ʼn droë Hoëveldkoue. Ek wens dit was somer.

Abjater se program is propvol en veeltalig – meestal Afrikaanse kunstenaars, maar ook mense wat in Engels, Sotho en Tsonga sing en skryf.

Oscar Benjamin, woonagtig in Yeoville, Johannesburg, dra van sy gedigte voor. Dit handel meestal oor xenofobie. Hy sê sy gedigte maak hom seer. ʼn Mens kan dit sien as hy dit voordra. Hy reël elke Woensdag om 18:00 poësiesessies by Joint Car Wash in Yeoville. 

Die meeste Afrikaanse digters verduidelik nie in Engels waaroor hul gedigte handel nie. Neem mense dan net aan dat almal in die land Afrikaans kan praat? As Kingman Usana op die verhoog klim om te sing, praat hy net Zoeloe. Ek wonder waaroor sy songs gaan. Dis folk, melodieus, mooi. Master B sing Tsonga. Hy spreek die gehoor ook uitsluitlik in Tsonga aan.

As almal tog maar net op Engels wil verduidelik waaroor die musiek en gedigte handel.

ʼn Hoogtepunt is Piet Botha en Jacob Wulana, van Tidal Waves, wat saam sing en kitaar speel. Die mense kom uit die rookwalms in die Steak & Ale se kroeg om te hoor wat hulle doen.

Piet Botha

Piet Botha

Jacob Wulana

Jacob Wulana

Ook Gareth Wilson, van Southern Gypsey Queen, wat saam met Andre Kriel van Black Cat Bones speel, bekoor die gehoor.

Die plan is blykbaar om volgende ʼn draai in Atteridgeville of Mamelodi met die program te gaan gooi. Ek hoop maar dit werk uit, word iets meer standhoudend as die kortstondige slukkies “versoening” rondom sokker- en rugbygames.

Hier kom die verwarmer se hittegolwe nou by my bene uit. 01:10. Ek scan gou die prentjies wat ek in my notaboek sit en teken het. Rowwe sketse, dalk eerder indrukke, karikature. Mense kon nie lank op die verhoog bly sit nie – vol program. Ek dink ek kon tog iets van Ronel Nel in die prent vang, al het sy verkoue gehad:

Ronel Nel

Ronel Nel

Verwysings

Onderhoud met Yabadaka Shama: Fred de Vries. From Abdullah to Zille: The Fred de Vries Interviews (Wits University Press, 2008), pp. 296-202.

“For Don M – Banned” deur Mongane Serote uit Tim Couzens en Essop Patel (reds.) The Return of the Amasi Bird: Black South African Poetry 1891-1981 (Ravan, 1982), p. 241.