Posts Tagged ‘John Ashbery’

Vertaling deur Hendrik van Blerk: “Soonest Mended” (John Ashbery)

Friday, February 27th, 2015

Stiller Beter


 

Beswaarlik verdra, lewende op die kantlyn

In ons tegnologiese maatskappy, is ons altyd uit noodsaak gered

Op die rant van vernietiging, soos heldinne in Orlando Furioso

Voor die tyd aanbreek om weer heel voor te begin.

Daar was altyd donderweer in die bosse, ‘n geritsel van kinkels,

En Angelika, in die Ingres-skildery, oorweeg

die kleurvolle dog klein monstertjie digby haar toon asof sy wonder of die vergeet

Van die hele spulletjie dalk op die uiteinde die enigste oplossing sou wees.

En dan het die uur altyd aangebreek wanneer

Happy Hooligan in sy geroeste groen voertuig

Die weg af geploeg kom, net om te verseker als is O.K.,

Maar teen daardie tyd was ons in ‘n ander hoofstuk en verward

Oor hoe om hierdie jongste inligting te ontvang.

Was dit inligting? Was ons dit nie eerder aan die uitreageer

Ten bate van iemand anders nie, gedagtes in ‘n denke

Met oorgenoeg ruimte vir ons probleempies (so het hulle begin lyk),

Ons daaglikse penarie oor kos en die huur en rekeninge om te betaal?

Om dit alles te verminder tot ‘n klein variant,

Uiteindelik vry uit te stap, minuskuul op ‘n reuse plato –

Dít was ons ambisie: Klein wees en helder en vry.

Helaas taan die somer se energie vinnig

‘n Oogwink en dis weg. En nie meer

Kan ons die nodige rëelings tref, eenvoudig al dan nie.

Ons ster meer skitterend miskien toe dit nog water bevat het.

Nou is daar selfs daarvan meer geen sprake nie, maar slegs

Van vasklou aan die harde aarde ten einde nie afgegooi te word nie,

Met ‘n droom soms, ‘n visie: ‘n janfrederik vlieg

Oor die boonste hoek van die venster, jy vee jou hare weg

En kannie mooi sien nie, of ‘n wond sal teen

Die skatlike gesigte van ander flits, amper soos:

Dít is wat jy wou hoor, so hoekom

Het jy daaraan gedink om na iets anders te luister? Ons is almal praters

Dis waar, maar onder die gepraat lê

Die bewegende en die wil nie beweeg wees nie, die los

Betekenis, slordig en eenvoudig soos ‘n dorsvloer.

 

Dié was dan enkele hindernisse van die weg,

Tog al het ons geweet dat die weg hindernisse wás en niks anders nie

Was dit steeds ‘n skok toe, amper ’n kwarteeu later,

Die helderheid van die reëls jou bygeval het vir die eerste maal.

Hulle was die spelers, en ons wat toe nog gesukkel het met die spel

Was blootweg toeskouers, ofskoon onderworpe aan sy wisselvallighede

En bewegend daarmee saam die tranerige stadion uit, op skouers gedra, eindelik.

Nag na nag keer hierdie boodskap terug, herhaal

In die flikkerende gloeilampe van die lug, bo ons gestel, ons ontneem,

Nietemin oor en oor ons s’n tot die einde wat agter betekenis is,

Die wese van ons sinne, in die klimaat wat hulle koester,

Nie vir ons om te besit, soos ’n boek, nie maar vir bystand en soms

Afstand, alleen en radeloos.

Maar die fantasie maak dit ons s’n, ‘n soort draadsittery

Opgehef tot die vlak van ‘n estetiese ideal. Dié was oomblikke, jare,

Stewig van die realiteit, gesigte, noembare gebeurtenisse, soene, heldedade,

Maar soos die vriendelike begin van ‘n meetkundige reeks

Nie té gerusstellend nie, asof betekenis eendag opsy gegooi sou kon word

As dit ontgroei is. Beter, het jy gesê, om só te bly koes

In die vroeë lesse, aangesien die belofte van geleerdheid

Waan is, en ek het saamgestem, en bygevoeg dat

More die sin van wat alreeds geleer is, sal wysig,

Dat die leerproses op hierdie wyse uitgebrei word, sodat vanuit hierdie standpunt

Nie een van ons ooit ’n kollege-graad behaal nie,

Want tyd is ‘n emulsie, en waarskynlik is die gedagte aan nimmer grootword

Die skitterendste soort van volwassenheid vir ons, tans in ieder geval.

En jy sien, ons was altwee reg, alhoewel niks

Op ‘n manier op niks uitgeloop het; die beliggamings

Van ons gehoorsaamheid aan die reëls en tuis rond kuier

het – wel, in sekere sin, “goeie burgers” van ons gemaak,

Die tande borsel en so meer, en leer om die welsyn te aanvaar

Van die moeilike oomblikke soos hulle uitgedeel word,

Want dít is aksie, hierdie nie seker wees nie, hierdie agtelosige

voorbereiery, skeef saai van sade in die voor,

Aanstaltes maak vir vergeet, en ewige terugkeer

na die vasmeer aan die begin, daardie dag so lank gelede.

 

 
(c) Vertaling: Hendrik van Blerk / Februarie 2015

Louis Esterhuizen. Tot lof van effektiewe vaagheid

Tuesday, June 11th, 2013

 

Foto deur Steve Pyke.

In navolging van die onlangse gesprek oor hermetiese digkuns, lees ek ‘n interessante stuk op Poetry International Web oor die Amerikaanse digter John Ashbery raak; ‘n digter wat allerweë gereken word as nie net een van die vernaamste hermete vandag nie, maar ook as een van die mees gewaardeerde en geliefde digters in die Amerikaanse lettere beskou word.

By wyse van oriëntering, eers die volgende kommentare wat op Poem Hunter gevind kan word: “John Lawrence Ashbery is an American poet. He has published more than twenty volumes of poetry and won nearly every major American award for poetry, including a Pulitzer Prize in 1976 for his collection Self-Portrait in a Convex Mirror. But Ashbery’s work still proves controversial. In an article on Elizabeth Bishop in his Selected Prose, he characterizes himself as having been described as ‘a harebrained, homegrown surrealist whose poetry defies even the rules and logic of Surrealism.’ Although renowned for the postmodern complexity and opacity of his work, Ashbery has stated that he wishes it to be accessible to as many people as possible, not a private dialogue. “

En – “No figure looms so large in American poetry over the past 50 years as John Ashbery,” Langdon Hammer, chairman of the English Department at Yale University, wrote in 2008. “[N]o American poet has had a larger, more diverse vocabulary, not Whitman, not Pound.” Stephen Burt, a poet and Harvard professor of English, has compared Ashbery to T. S. Eliot, the “last figure whom half the English-language poets alive thought a great model, and the other half thought incomprehensible”.

Die essay op Poetry International Web waarna ek hierbo verwys het, is deur Ton van’t Hof geskryf en handel oor die gedigte van John Ashbery wat hy vertaal het en wat nou as Ergens in Amerika gaan verskyn. Van’t Hof tipeer Ashbery se digkuns soos volg:Over the years Ashbery has used a familiar technique: effective vagueness. Ashbery’s phrasing sounds concrete, but is in fact so general and ambiguous, that each time it smoothly fits in with the reader’s experiences, tuning his or her thinking to the poem. I rarely feel uncomfortable near an Ashbery poem. This effective vagueness is an important criterion for finding the proper words: whenever I have a choice, I always opt for the Dutch word that enlarges the meaning of the text in its entirety, even if it creates new connotations in comparison with Ashbery’s original work. Although I’ve never asked him, I believe that that is what he would want me to do […]Another effect of this vagueness is that every reader reads his or her very own John Ashbery poem.”

Alfred Schaffer

Hoekom hierdie van belang is? Wel, hierdie opmerkings oor Ashbery se kenmerkende digstyl kan myns insiens net so van toepassing gemaak word op Alfred Schaffer se digkuns; selfs die verwysing na “surrealisme” en Ashbery se versugting dat hy “toeganklike” verse wil skryf is van toepassing … Maar hoe gemaak met die vertaling van diesulke verse? Volgens sy eie verklaring het Van’t Hof homself die vryheid vergun om bepaalde woorde wat hy as “effektief vaag” beskryf in die Nederlands te “verruim”. Hierteenoor het Daniel Hugo weer met sy vertaling van Alfred Schaffer se gedigte (Kom in, dit vries daar buite, 2013: Protea Boekhuis) die oorspronklike teks met uiterste integriteit hanteer; ten spyte van die assosiatiewe (surrealistiese?) spronge wat die hermetiese vers so dikwels maak.

Myns insiens strek dít Daniel Hugo as vertaler tot eer.

Maar, ‘n laaste beskouing. In sy onderhoud met Danie Marais het Alfred Schaffer soos volg reageer op Marais se vraag oor die hermetiese aard van sy digkuns: “Watter soort poësie ek skryf, hang tot ’n mate ook af van die leser. ‘Hermeties’ sou ek my gedigte nie wil noem nie. ’n Gedig wat verwys na ’n musiekstuk of kunswerk of geografiese plek wat ek persoonlik nie ken nie, kan vir my meer hermeties voorkom. Die mate van verstaanbaarheid hang tot ’n mate saam met die soort van assosiatiewe denke van die leser. Wat wil jy as ’n leser van ’n gedig? Elke leeshouding is geldig, maar elke opvatting sorg weer vir ’n ander tipe leser. Moeilik of maklik, tradisioneel of eksperimenteel, poësie speel tot ’n mate altyd met die onsegbare.”

Inderdaad.

Op Poem Hunter is daar verskeie van John Ashbery se gedigte wat gelees kan word. Aangesien die meeste van hulle betreklik lank is, plaas ek as lusmaker hieronder net die laaste strofe van die gedig “Syringa”. En vir jou leesplesier, ‘n gedig van Alfred Scahffer soos dit deur Daniel Hugo vertaal is.

***

 

Droombegin

Die nagte is die ergste. Verderaan die laaste plase
maar alles is al onherkenbaar selfs my eie stem niks
niks maak meer sin nie – wat bestaan lyk skielik
supernaby en gedokumenteer, die water in die slootjies
die wind deur die kniehoë gras, die suigende grond
en daardie perd daar ek dink dit is ’n perd. Om tyd te wen
strik ek my veters. In my rugsak water kos droë klere
’n handvol los koeëls my selfoon het gewoonweg ’n sein.
Ek dink skaars, ek haal skaars asem, presies of ek dood is
maar ek is springlewendig. Is ek dors dan drink ek, is ek moeg
dan sing ek ’n liedjie wat my ma altyd vir my gesing het.
Van bo af sou dit miskien kon lyk of ek vlug maar
van bo af is alles duister. Hoogstens nog ’n paar kilometer skat ek
dan kom die son op, skitterend en helder lig oor alles.

© Alfred Schaffer (Vertaling deur Daniel Hugo)

***

Syringa

………..

But how late to be regretting all this, even
Bearing in mind that regrets are always late, too late!
To which Orpheus, a bluish cloud with white contours,
Replies that these are of course not regrets at all,
Merely a careful, scholarly setting down of
Unquestioned facts, a record of pebbles along the way.
And no matter how all this disappeared,
Or got where it was going, it is no longer
Material for a poem. Its subject
Matters too much, and not enough, standing there helplessly
While the poem streaked by, its tail afire, a bad
Comet screaming hate and disaster, but so turned inward
That the meaning, good or other, can never
Become known. The singer thinks
Constructively, builds up his chant in progressive stages
Like a skyscraper, but at the last minute turns away.
The song is engulfed in an instant in blackness
Which must in turn flood the whole continent
With blackness, for it cannot see. The singer
Must then pass out of sight, not even relieved
Of the evil burthen of the words. Stellification
Is for the few, and comes about much later
When all record of these people and their lives
Has disappeared into libraries, onto microfilm.
A few are still interested in them. “But what about
So-and-so?” is still asked on occasion. But they lie
Frozen and out of touch until an arbitrary chorus
Speaks of a totally different incident with a similar name
In whose tale are hidden syllables
Of what happened so long before that
In some small town, one different summer.

© John Ashbery

 

 

Louis Jansen van Vuuren. Août/’n Somer solmisasie en ‘n Augustusmaandfragment

Tuesday, August 23rd, 2011

 

Août/’n Somer solmisasie en ‘n Augustusmaandfragment.

(Agosti in Swahili net vir ingeval)

Die hoogsomervakansie in Frankryk kan rofweg vanaf Bastilledag (14 Julie) tot laat Augustus  in jou annuaire opgeteken word. Soos wat dit ʼn gawe Fransman betaam het ek ook die periode met ʼn wye kwashaal in my dagboek ingekleur. My ink is die kleur van akwamaryne; omdat dit vir my vakansie die kleur is en omdat dit ook die kleur van die seewater om van die grotte van Capri is. Ons het gemaak wat die Franse maak, laat spaander. Vir ʼn wyle suidwaarts verhuis. Met die hekke van La Creuzette  toegetrek  het  ons vir ʼn string los geweefde dae die suidkus van Italië gaan verken. Behalwe vir die ooglopende skoonheid van die Amalfiese kuslyn, die stomende borde pasta met basiliekruid, die tempterende balletjies roomys,  en verskeie yskoue glasies limoncello, was dit die besoek aan Pompeii en Herkulaneum wat my dieper laat kyk het. Die klim tot op die kruin van Vesuvius was ʼn kruisberg wat ek moes deurmaak .( veral na ʼn  allemintige middagete van  mosselbesousde linguine.)

Die wandskilderye uit die huise van Pompeii en Herkulaneum is betowerend en meesleurend. Die donkerrooi fragmente transporteer mens na lewens wat van tevore gelewe is.  Daar is dan natuurlik ook die drama van die spuwende berg en al die emosie wat daarmee gepaard gaan. Die argeologiese museum in Napels  het sale vol fresko’s en ander objekte uit Romeinse huise. Daar is etlike van die fragmente wat my aandag trek: ‘n  reeks toulopers en akrobate, die luiperd, ʼn portret van ʼn jong paartjie, die mosaïeke van duiwe, visse en ʼn memento mori  wat ons aan ons sterflikheid laat dink.

 

 Maar dis die beeltenis van Sappho wat my in my spore laat vassteek. ‘n klein geraamde muurskildery, nommer 9084, in saal 68.

 

Die portret is van ʼn digter/skrywer  in ʼn medaljonvorm geskilder. Die jong vrou het ʼn vierbladige boek in haar linkerhand en ʼn skryfstif  wat peinsend op haar lippe rus in die ander. Dis die verby-my-kyk van haar blik wat my vasvat en nie wil laat gaan nie. Sy kyk van die agste eeu voor Christus na my waar ek swymelende voor haar staan. Ek neem ʼn flitslose foto van haar op my BlackBerry. Toé en Nou  staan langs my, hul arms om my skouers.

 

       ” Nou skud my siel,

         op die berg ʼn wind

         oorstelp die eikebome “

 

…die digter staar by  my  verby na die groep toeriste wat deur die saal aangestap kom. Sonder om  weer na my te kyk plaas sy die skryfstif teen haar roesrooi lippe. Sy hou ʼn volgende strofe gereed vir die wat wil luister.   

    Op Vrydag 24 Junie 2005 lui The Gaurdian se een opskrif: After 2,600 years, the world gains a fourth poem by Sappho.

Die ontdekking van die gedig word deur Michael Gronewald en Robert Daniel  gemaak. Hulle is verbonde aan die argiewe van die Keulen Universiteit. Die papirusfragment was deel van die cartonnage van ʼn Egiptiese mummie en word as ʼn fragment van ʼn rol  gedigte van Sappho geïdentifiseer. Navorsers het besef dat hierdie deel van die gedig ooreenstem en inpas by fragmente wat in 1922 in die dorp Oxyrhynchus in Egipte ontdek is.

Sappho fragment

Sappho fragment

Gedig nommer 58 bestaan uit 101 woorde en sentreer om die tydlose tema van die lewensiklus van die mens- die onafwendbaarheid van veroudering en verganklikheid. Sy gebruik die verhaal van Titonius en Eos uit die Griekse mitologie om hierdie filosofiese betragting te ondersteun. Eos wou die liefde tussen haar en haar geliefde Titonius verewig en het by Zeus gepleit dat hy Titonius onsterflik moes maak. -wat die god toe gedoen het, maar Eos het vergeet om ewige jeug vir haarself te vrywaar. Op die ou einde het sy oud en lelik geword terwyl Titonius vir ewig  bly lewe het.

 

[For you] the fragrant-blossomed Muses’ lovely gifts

[be zealous] girls, [and the ] clear melodious lyre.

 

[but my once tender] body old age now

[has seized] my hair’s turned [white] instead of dark.

 

My heart’s grown heavy, my knees will not support me,

that once on a time were fleet for the dance as fawns.

 

This state I bemoan, but what’s to do?

Not to grow old, being human, there’s no way.

 

Tithonus once, the tale was, rose-armed Dawn

love smitten, carried him off to the world’s end

 

handsome and young then, get in time grey age

o’ertook him, husband of immortal wife.

 

[ ] omsluit woorde wat rekonstrueer is.

 

Gaius Valerius Catullus (84BC-54BC) was ʼn groot aanhanger van Sappho en het gesorg dat die Romeine haar werk as digter geken en waardeer het. Uit sy liefde vir die skone Clodia Meteli  ontstaan  ʼn reeks gedigte oor die lief en leed van hulle verhouding. Hy noem haar Lesbia.

 

How Many Kisses: to Lesbia

 

Lesbia, you ask how many kisses of yours

would be enough and more to satisfy me.

As many as the grains of Libyan sand

that lie between hot Jupiter‘s oracle,

at Ammon, in resin-producing Cyrene,

and old Battiades sacred tomb:

or as many as the stars, when night is still,

gazing down on secret human desires:

as many of your kisses kissed

are enough, and more, for mad Catullus,

as can’t be counted by spies

nor an evil tongue bewitch us.

 

Uit Joan Hambidge se bundel, Vuurwiel, die mooi gedig…

 

Die skryfproses as gebreekte sonnet 11

 

Nogmaals vir Lesbia, om haar hart te wen

O, Lesbia as veteran van die liefdesgedig

spreek ek jou aan om my hart te verlig:

om Catullus of ander digters te troef

laat my vanoggend onvermydelik droef.

Ek kan net my hand waag aan ʼn vers

tussen aanhalingstekens, die struktuur

van die gebreekte sonnet ignoreer.

Kan jy my hoor, Lesbia? Odi et amo,

het hy beweer, en my geneul oor die O

In talle palinodes en donker  labirint

laat wonder: Is dit waar dat Jy

die digter  wat jou só aanspreek, wil vermy

eerder  as om lekker perdjie te ry?

 

(Joan Hambidge. Vuurwiel. 2009)

 

Toe ek nog op skool was het ek een warm weeksdagmiddag in die skoolbib ʼn swart en wit afbeelding van ʼn hondjie gesien wat in die lawa van Vesuvius versteen het. Ek het vir minute lank na die verwronge dier gekyk wat op sy rug lê met ʼn halsband om sy nek. Hy was waarskynlik vasgemaak toe die kokende lawa hom oorval het. Ek het die hondjie gaan soek. Ek wou my eie trooswoorde oor hom uitspreek. Al was dit te laat. Nadat ek die museum deursoek het, het ek vir ʼn beampte loop vra waar die hondjie hom nou bevind. Net om te leer dat hy op bruikleen is vir die opening van ʼn klein argeologiese museum in Nouhant. Dertig kilometer van waar ek woon! Die berg het na Mohammed gekom.

 Die dorpie Nouhant het wragties  nou ʼn klein argeologiese museum. Dis heeltemal verstaanbaar want hierdie hele area is ryk aan Romeinse reste. Ons dorpie was in die tyd as Bussacum bekend, en die legende loop dat La Creuzette  op ʼn Romeinse markplein gebou is. Hou die ruimte dop, ek begin eersdaags grawe. Meer belangrik is dat die chateau van Amandine Aurore Lucile Dupin ook in Nouhant is. Beter bekend as die Franse skryfster Georges Sand. My volgende buiteblog word aan haar en ʼn paar ander  rammetjie-uitnek skrywers/digters opgedra.

Twee  interessante vroue digters/liedjieskrywers uit die  laat twaalfde eeu het ook passievol oor die liefde en Eros gedig. Die twee was veral bemind en bekend onder die troebadoere. Hulle staan bekend as ʼn trobairitz– ʼn vroulike troebadoer.

Azalaïs de Porcaragues het van Montpellier gekom en Marie de France was van Bretange.

Marie de France Illuminated

Marie de France Illuminated

Net haar vida en een van de Porcairagues se gedigte het behoue gebly. Soos meeste van die troebadoers se gedigte is dit in Occitanies geskryf (kan ons woordskepping pleeg en dit Oksitaans of Ossitaans noem? – nie een van my peloton woordeboeke het eers ʼn inskrywing nie.)  Oksitaans word in Frans ook as Langue d’oc geken en is ʼn versameling dialekte wat gepraat word in die suide van Frankryk, in die Occitan vallei van Italië, Monaco, en die Val d’Aran in Spanje.

 

Ar em al freg temps vengutquel gels el neus e la faingael aucellet estan mut,c’us de chanter non s’afrainga; Now we are come to the cold time when the ice and the snow and the mud and the little birds are mute (for not one inclines to sing);   uittreksel in Occitanies en Engels  

 

Marie de France was net so bekend en bemind as de Porcairagues. Sy  was veral bekend as outeur van die Lais  de Marie de France.  Sy het ook Aesop se fabels uit Middelengels na Frans vertaal. Haar Lais of digliedere was  baie gewild en word tot vandag nog wyd gelees. Haar naam is ʼn nom de plume wat uit een van die strofes van haar gedigte kom: ” Marie ai num, si sui de France”, wat vertaal as ” my naam is Marie, en ek is van Frankryk.”

 

Uit: Chartivel
Marie de France (1155-1189)

 

Hath any loved you well, down there,

Summer or winter through?
Down there, have you found any fair
Laid in the grave with you?
‘s death’s long kiss a richer kiss
Than mine was wont to be-
Or have you gone to some far bliss
And quite forgotten me?

What soft enamoring of sleep

Hath you in some soft way?
What charmed death holdeth you with deep
Strange lure by night and day?
A little space below the grass,
Our of the sun and shade;
But worlds away from me, alas,
Down there where you are laid.

 

Die troebadoer  moet nie met die mènestral of minnesanger verwar word nie. Daar is verskeie verduidelikings oor die twee groepe en die ontstaan daarvan. Blykbaar was die mènestral ʼn rumoerige klomp wat uit die howe geskop was toe die adel  ʼn meer gesofistikeerde  en diepsinnige vermaak wou organiseer.  Hulle het pad gevat en die traveling minstrals geword en het eers so laat as 1321 die gulde van minnesangers in Parys gevorm. (In Engeland in 1469 onstaan die Guild of Royal Minstrals) Die troebadoers en trobairitz vervang dus die minnesangers aan die howe  rofweg gedurende die periode:1100 -1350. (Het saam met die Swart Dood van 1348 gekwyn.)

Hier lê ook ʼn verskil, ʼn Troebadoer  is die komponis én uitvoerder van ʼn liriese gedig. Daar  is gewoonlik drie kategorieë  waarin  die  komposisies verdeel word:

 

trobar  leu -lighartig

trobar  ric – ryk en vol verbeeldingryke woorde

trobar clus -geslote en privaat, verwys na spesifieke gebeure

 

Die gedigte word ook in ʼn magdom van genres verdeel:

alba – oggendlied

canso – liefdeslied

 comiat – ʼn lied wat die minnaar afskryf

balada – danslied met ʼn refrein

desdansa – danslied vir ʼn treurige gebeurtenis

escondig – waan aan minnaar apologie aanteken

maldit – lied oor die wangedrag van ʼn dame

partimen – digterlike dialoog

plazer – gedig wat die plesier besing

salut d’amour – liefdesbrief aan iemand anders as jou minnaar

sirventes – politieke inhoud

tenso – politieke debat tussen twee digters

viadeira – klaaglied van ʼn reisiger

 

Troebadoers het dikwels  vir lang periodes aan die hof van ʼn weldoener gebly en daar word onderskeid gemaak tussen die gevestigde troebadoer wat sy eie komposisies skryf en vertolk en die joglars of jonleurs wat ander se gedigte sing. Interessant, die woord trobar beteken om te skep in occitan. Vandaar die woord trobador en onse  ewe  mooi woord: troebadoer.

Die troebadoere was nie gelukkig met die steel van hulle show nie en het die jongleurs dikwels in die publiek met woord en daad aangevat. In 1298 het Alfonso X die verskille wetlike aangeteken: jongleurs is vermaaklikheidskunstenaars en die troebadoere is digters/komponiste/sangers. Die troebadoere het daarna almal ʼn tipe curriculum vitae gehad. Dit was ʼn vida (lewe in Occitan) of ʼn razo (rede in Occitan) genoem. Eersgenoemde beskryf die persoon en sy herkoms, en die ander omskryf die gedig en inspirasie daarvoor.

Die digliedere uit die Middeleeue het deur die eeue as inspirasie vir skrywers gedien.

Sigh No More, Ladies uit Much Ado About Nothing
William Shakespeare (1564-1616)

 

Sigh no more, ladies, sigh nor more;

Men were deceivers ever;
One foot in sea and one on shore,
To one thing constant never;
Then sigh not so,
But let them go,
And be you blithe and bonny;
Converting all your sounds of woe
Into. Hey nonny, nonny.

Sing no more ditties, sing no mo,

Or dumps so dull and heavy;
The fraud of men was ever so,
Since summer first was leavy.
Then sigh not so,
But let them go,
And be you blithe and bonny,
Converting all your sounds of woe
Into. Hey, nonny, nonny

 

As I Went Out One Morning
Bob Dylan (b. 1941)

 

As I went out one morning

To breathe the air around Tom Paine’s,
I spied the fairest damsel
That ever did walk in chains.
I offer’d her my hand,
She took me by the arm.
I knew that very instant,
She meant to do me harm.

“Depart from me this moment,”

I told her with my voice.
Said she, “But I don’t wish to,”
Said I, “But you have no choice.”
“I beg you, sir,” she pleaded
From the corners of her mouth,
“I will secretly accept you
And together we’ll fly south.”

Just then Tom Paine, himself,

Came running from across the field,
Shouting at this lovely girl
And commanding her to yield.
And as she was letting go her grip,
Up Tom Paine did run,
“I’m sorry, sir,” he said to me,
“I’m sorry for what she’s done.

 

 

Een van die groot vreugdes van ‘n Augustusmaand in Parys is dat die stad  leeg loop. Wel, amper. Parysenaars gaan na hulle vakansiehuise in die platteland of see-toe. Daar is meer toeriste, maar parkering in die middestad is vry – vir die hele maand van Augustus. En daar is die Paris Plage, vir die wat nie by die branders kan uitkom nie.

 

Son

 

Kan ek minder as die saad wees,

Saad wat lank in duinsand  lê

En nie met Bokkebaai tot vygies breek? 

 

Kan ek minder as die voëls wees,

Voëls wat lank in melkhoutbome slaap

En nie met spreeus en duiwe en mossies spreek?

 

(D J Opperman. Kommas uit ʼn Bamboesstok.1979)

 

Paris Plage

Paris Plage

 

50000 ton seesand word jaarliks op die breë kaaipaadjies langs die Seine aangery, ʼn reeks faux strande vol palmbome, strandsambrele en plaspoele. Dis ʼn feestigheid vol helderkleurige baniere, wimpels en vlaggies en natuurlik, roomys en sandkasteelkompetisies. En rivierlangs is daar meer as 250 bouquinistes. Dis die wonderlike boekhandelaars wat uit oopklap  trommelwinketjies verkope doen. Hier  koop jy nuwe en ou boeke, raar eerste edisies en strokiesprentboeke verhale, en swart en wit poskaarte van filmsterre.

 Een van die grootste  plesiere  wat die stad van lig jou bied is boeke. En boekwinkels. Daar  is 160 boekwinkels  net in die 5de arrondissement.  In 1981 is die wetgewing oor boekverkope, die Loi de Lang, daargestel. Boekpryse word deur die uitgewer vasgestel en alle winkels moet die boek teen dieselfde prys verkoop. (In spesiale gevalle word ʼn korting van 5% toegelaat.) Hierdie gawe wet hou die klein familie besighede in die blou en verhoed dat groot groepe die mark domineer. Jy sal amper nooit ʼn ‘2 vir 3′ aanbieding in die winkels kry nie.

Librairie Galignani is  een van my gunsteling boekwinkels in Parys. Die familie is reeds van 1520 met boeke besig en Simone Galignani het een van die eerste boeke in Venesië gedruk op die toe nuut ontwerpte drukpers. Geografia deur Ptolemaus was die topverkoper van beide die sestiende en sewentiende eeue. Aan die einde van die sewentiende eeu verhuis Giovanni Antonio Galignani na Parys (via ʼn verblyf in Engeland) waar hy sy boekwinkel op die rue Vivienne oopmaak. Hy het ʼn leeskamer  ingerig waar Engelse tekste gelees kon word. Hy het ook ʼn koerant uitgegee waarin Byron, Wordsworth, Thackery en andere publiseer het. In  1856 verhuis hulle na ʼn nuwe winkel op rue Rivoli waar die nasate van Giovanni vandag nog boeke verkoop.

Dis vir my heerlik om in Galignani tyd te verwyl, die reuk van boeke, die kraak van die houtvloere en die  voorreg om net te kan blaai. Hulle publiseer elke nou en dan die Classics met buiteblaaie  wat deur tekstiel ontwerpers gemaak word. Hierdie boeke het versamelstukke geword en die kliente kan nie wag vir ʼn volgende uitgawe nie.

Die ander lekker rondblaaiplek is Shakespeare & Co net oorkant die Notre Dame katedraal. Die boekwinkel/uitgewery is deur Sylvia Beach begin en sy het baie van die Amerikaanse skrywers destyds bygestaan, skrywers soos James Joyce, Ernest Hemmingway, Francis Scott, Ezra Pound en Gertrude Stein.

Ek lys hier ʼn paar ander lekker boekwinkels wat ook boeke in Engels en in ander tale aanhou.

 

 

The Abbey-29 rue de la Pacheminerie (Parys 5)

The Red Wheelbarrow-22 rue St Paul (4)

Berkley Books-8 rue Casmir Delavigne (6)

Artazart – 83 Quai de Valmy (10)

Village Voice-6 rue Princesse(6)

La Belle Hortense -31 rue Veille du Temple (4)

Nouveau – 78  blv Saint Michele (6)

Attica –  106  blv Richard Lenoir (11)

 

So van boeke gepraat, ʼn inspirerende publikasie wat ek in Galignani ontdek het is die nuwe pragtig ontwerpte boek van John Asbery: Rimbaud  Illuminations. Die tipografiese vindingrykheid is opwindend. Rimbaud was ʼn poéte maudit en het simboliste en surrealiste beïnvloed.

Ophelia

 

Ophelia

I

On the calm black water where the stars are sleeping
White Ophelia floats like a great lily;
Floats very slowly, lying in her long veils…
– In the far-off woods you can hear them sound the mort.

 

For more than a thousand years sad Ophelia
Has passed, a white phantom, down the long black river.
For more than a thousand years her sweet madness
Has murmured its ballad to the evening breeze.

 

The wind kisses her breasts and unfolds in a wreath
Her great veils rising and falling with the waters;
The shivering willows weep on her shoulder,
The rushes lean over her wide, dreaming brow.

The ruffled water-lilies are sighing around her;
At times she rouses, in a slumbering alder,
Some nest from which escapes a small rustle of wings;
– A mysterious anthem falls from the golden stars.

II

O pale Ophelia! beautiful as snow!
Yes child, you died, carried off by a river!
– It was the winds descending from the great mountains of Norway
That spoke to you in low voices of better freedom.

 

It was a breath of wind, that, twisting your great hair,
Brought strange rumors to your dreaming mind;
It was your heart listening to the song of Nature
In the groans of the tree and the sighs of the nights;

 

It was the voice of mad seas, the great roar,
That shattered your child’s heart, too human and too soft;
It was a handsome pale knight, a poor madman
Who one April morning sate mute at your knees!

 

Heaven! Love! Freedom! What a dream, oh poor crazed Girl!
You melted to him as snow does to a fire;
Your great visions strangled your words
– And fearful Infinity terrified your blue eye!

III

– And the poet says that by starlight
You come seeking, in the night, the flowers that you picked
And that he has seen on the water, lying in her long veils
White Ophelia floating, like a great lily.

Arthur Rimbaud. Collected Poems.Translated by Martin Sorrell. 2009

 

Ek bewonder John Ashbery ook as digter.

 

Toegeeteken

Vir John Ashbery

 

Soveel is gister. Is erger as

Vandag.Jy weet net

wat om te vat. Slap links

Sit die storm uit. Woedend. Vat

die waarheid soos dit kom

 

Jy weet. Dis net hier. Waar

jy belangstelling verloor. Die

watertrap anderkant om. Om

die ontbytafelrand. Verkrummel.

Mond. Spoel(ling). Woordewissel. (sluk)

Vooruitgedateerde sinne . Wat hop.

 

In rye vensterrame. Draai

die seisoen na links. Swenk.

Trekpas. Blindebult. Loop voor.

Uit. Jy weet net wat dit van my vat.

Pak in. Pak op. Kattebak. Cubbyhole.

Noodfakkel.

 

(© Louis Jansen van Vuuren.)

 

 

Ek wil op die mooi somersaand in Augustus afsluit met drie kwatryne.

 

drie kwatryne

 

1

hy wat aanbly skryfel teen die dood

kry ʼn oumanslyf gevrug in die woord –

maar die voëltjies van verganklikheid

sit kwetter reeds in gedigteboord

 

2

ek ken die dood

ons kom al sestig jare saam:

nou nog, wanneer ek vry na die self in die spieël

spel ek elke keer haar verblindende naam

 

3

anderdag  was ek jonk en fier

die hand vol woorde en ʼn mooi gesig –

nou brand my vel soos dooie papier

en elke dag is koggelend ʼn gedig

 

(Uit: Breyten Breytenbach. Die beginsel van stof. 2011)

Alfred Schaffer. Mank

Tuesday, February 9th, 2010

Dichters zijn net vampiers. Niet zelden leven ze van andermans poëzie, poëzie die hen raakt of irriteert, en inspireert tot het schrijven van een eigen tekst, als in een antwoord. Poëzie die de dichter laat zien wat al gezegd is, en wat er nog te zeggen valt zonder in herhaling te vallen.

Zelf ben ik eind jaren negentig op het spoor gezet door het werk van de Amerikaan John Ashbery en de Nederlander Nachoem Wijnberg, die vorig jaar nog te gast was op Die Woordfees in Stellenbosch. Daarna kwam daar de Nederlander Kees Ouwens bij. En het Afrikaanse trio Antjie Krog, Charl-Pierre Naudé en Peter Blum. De laatste grote invloeden zijn voorlopig de Australiër Les Murray, de Canadese Anne Carson en de Rus Joseph Brodsky.

Maar je hoeft de verrassing niet altijd ver van huis te zoeken. Laatst had ik dan eindelijk weer eens tijd om wat te grasduinen in nieuwe poëzie, buiten mijn werk als redacteur om. Een goede manier om de schrijfspieren, die nagenoeg verlamd zijn na mijn laatste bundel, wat op te warmen. Ik merk dat ik op dit moment blijf hangen bij poëzie die op het oog direct welsprekend is, zonder eenduidig of clichématig te zijn. Een week of twee terug las ik een nummer van tijdschrift Het Liegend Konijn, van oktober 2009. Een mooie aflevering. Het Liegend Konijn verzamelt uitsluitend nieuw werk van Nederlandstalige dichters, en ook is er ruimte voor enkele debuten. Je vindt altijd iets verrassends. De nieuwe gedichten van Alexis de Roode (geb. 1970) bijvoorbeeld. Een reeks van 10 gedichten, getiteld ‘Dierkunde’. Sprekend werk vond ik het, en ook grappig, voor een Afrikaanse lezer waarschijnlijk niet al te ingewikkeld om te volgen:

 

De jacht

 

Ik had een vriendin

haar vader was jager

hij had een eland geschoten

en nu was hij wereldberoemd in Canada

de mensen in het vliegtuig klapten voor hem

 

Zij hield een keer een spreekbeurt over de jacht

iedereen op school was tegen

maar na afloop was iedereen voor de jacht zei ze

iedereen wilde haar vader ontmoeten

 

Haar hele huis hing vol hertenkoppen

ik denk wel een stuk of 300 koppen

als ik naar de wc ging ’s nachts

kwam ik zeker vijf herten tegen

de ene nog mooier dan de andere

 

Ik was gek op herten

niet op een sentimentele manier

ik had wel een hert willen schieten

als je van de natuur houdt hou je ook van jagen

maar ik zou geen hertenvlees eten

dat is een grens die je niet overschrijdt

 

Als je een gazelle bent op de savanne

heb je genoeg leeuwen om je op te eten

maar hier heb je als hert geen vijanden

je moet het wild een beetje scherp houden

anders gaan ze in de steden wonen

 

 

De (gespeelde) naïviteit, de bewust onhandige herhalingen, het geeft het gedicht vaart en beeldende kracht. En het is erg fijn als je ook om poëzie kunt lachen.

 

Jagen

Jagen

 

 

Heel anders is het korte maar uiterst krachtige gedicht van Mustafa Stitou (geb. 1974), in hetzelfde nummer:

 

Houd mijn hand vast.

Ik mis een pink. Ik ging,

 

kind was ik, een dag

uit moorden. Een kleine

 

eeuw geleden. Een zomerdag.

Zonder reden

 

herinner ik mij. Hommels.

Mussen. En toen

 

een zwaan. Aan de rand

van de vijver zag ik

 

de duivel staan. Grienend

sloeg hij mij gade.

 

Dit is zo’n gedicht dat ik zelf geschreven zou willen hebben.

 

Poëzie werkt dikwijls het sterkst als je niet te hard zoekt naar betovering – daarom is het mooi om door een literair tijdschrift van achter naar voren te bladeren. Zo kom je eerst de gedichten tegen, pas daarna de naam die erbij hoort.

Vorige week bladerde ik in een boekhandel door Digitale hemelvaart, de nieuwe bundel van de Irakese dichter Rodaan Al Galidi. Hij woont sinds 1998 in Nederland en schrijft poëzie en proza in het Nederlands. Ik las het volgende:

 

Het wonderei van Rodaan Al Galidi

 

Normaal gesproken

leg ik mijn gedachten op papier,

maar twee weken geleden

legde ik een ei.

 

Uit respect voor mijn gedachten

en wat eruit kon komen,

bouwde ik een nest in de hoek van de kamer

en zat op het ei.

 

Vrienden en collega’s

geloofden niet dat ik een ei uitbroedde.

Ze dachten dat ik

mijn wereld niet wilde verlaten.

 

Hoe lang zal mijn broeden nog duren?

Hopelijk niet een leven lang.

 

Wat komt eruit?

Hopelijk geen mens.

 

Je moet na het lezen van zo’n gedicht niet wanhopig op zoek naar nog meer moois, maar de bundel dichtslaan, aanschaffen, en rustig de winkel uit lopen. Mensen kijken, een eindje fietsen, een broodje eten, beetje staren naar de boten. Zoiets.

Of nee, misschien toch nog één gedicht dan, ’s nachts voor het slapen. Maar dan een gedicht dat minstens even sterk is. Dus pak ik Kaplyn erbij, van die fenomenale Afrikaanse dichter Gilbert Gibson, die maar gauw eens naar Poetry International moet komen:

 

hink

 

in omtrent die jaar van onse

negentien vyf

en sewentig of so het

 

op ’n reënerige vrydagmiddag

’n melktenker van die

middevrystaatsuiwelkoöperasie wat in die

spruit vasgesit het

oor my pa se bene gery

 

schalk die lorriebestuurder was angstigrig

vir my ma: tannie

moet nou nie skrik nie,

 

sê hy, en het hulle twee

met die kar en die handdoeke

en bloedbene winburg

toe gery en toe per ambulans

rooilig gesnel tot die

 

nasionale hospitaal in

bloemfontein. dieselfde aand

het ek in ’n kinderkrans-

 

konsert gespeel onder blindes

eenoog die saaier, onder leiding van ’n

paar tannies. en het ek

my voor dit alles verbeel en

geoefen ’n man uit gelykenisse

 

hy

loop

mank

 

Maar dan is het genoeg. In een paar dagen tijd een handvol goud, daar moet je zuinig mee zijn. Niet te veel ineens willen. Eerst eens kijken of deze gedichten mijn spieren een beetje hebben kunnen opwarmen.