Versindaba
~ ‘n Kollektiewe weblog vir die Afrikaanse digkuns ~

Wat is er veel dat het leven waard maakt, geleefd te worden. Geliefden en vrienden allereerst, maar de kunst in bijna al haar vormen zit hen dicht op de huid. Al dikwijls heb ik gedacht dat ik een voorstander zou zijn van reïncarnatie, als ik mijn leven over mocht doen met de kennis van nu en de lichamelijke en geestelijke energie van een zeventienjarige. Dan zou ik weer proberen om het grootste deel van mijn leven te vullen met literatuur, klassieke muziek, jazz, goede popmuziek, alle vormen van beeldende kunst en films, veel films. Die zijn immers een cumulatie van veel van deze kunstvormen?

Maar ook vandaag is de tijd beperkt en moet ik me bepalen tot één van die voertuigen van de verrukking. En het wordt de jazz. Want wat maakt net zo gelukkig als de muziek die ‘tussen de toetsen ontstaat’ (Chick Corea)? Alles in jazz is onverwacht. Jazz is altijd nieuw en ontstaat altijd opnieuw. Het verrukkelijkste zijn de veranderingen aan ritme, structuur, melodie en harmonie, die plaatsvinden tijdens elke uitvoering. Probeer eens om mee te zingen of te fluiten met John Coltrane in zijn historische uitvoering van Equinox (http://www.youtube.com/watch?v=5m2HN2y0yV8), ook op Coltrane’s Sound (Rhino/Atlantic R2 75588). Lukt het? Dat bedoel ik. Hij komt altijd eerder of later, varieert altijd anders dan je dacht, herhaalt zichzelf nooit precies op dezelfde manier. Hij bedenkt het ter plekke en zelfs nu ik het voor de misschien wel zeshonderdste keer hoor, klinkt het alsof hij het weer uitvindt. De melodie is simpel en Coltrane blijft er dichtbij, maar vervelen doet hij nooit. Jazz is geestelijke vrijheid en bevrijding, onvoorspelbaarheid en twijfel, verrassing en schok, ontembaar en onsterfelijk. Wat me nu bij het verrukkelijke gedicht (of is het proza?) van Jules Deelder brengt:

Jazz is. Jazz leeft. Gebeurt. Beweegt. Jazz neemt. Jazz geeft. Jazz weet. Jazz spreekt. Jazz doet. Jazz laat. Jazz komt. Jazz gaat. Uniek. Muziek. Van vlees en bloed. Jazz waagt. Jazz wint. Breekt baan. Jazz bonkt. Jazz staat. Jazz valt. Is overal. Ontroert. Verwarmt. Grijpt bij de keel. Jazz knettert. Knalt. Ontketent. Heerst. Jazz heelt. Jazz zuivert. Lichaam. Geest. Jazz swingt. Jazz vecht. Is waar. Is echt. Geen loze kreet. Geen leeg gebaar. Jazz werkt. Versterkt. Ontwapent. Toont. Jazz laaft. Jazz loont. Is water. Brood. Jazz lacht. Jazz huilt. Jazz in. Jazz uit. Legt bloot. Daagt uit. Jazz kookt. Jazz bruist. Jazz troost. Jazz bijt. Jazz bloedt. Heeft schijt. Is zwart. Is wit. Is rood. Niet grijs. Jazz vloekt. Jazz moet. Verbroedert. Zoekt. Jazz vindt. Jazz wijst. Jazz schokt. Jazz eist. Jazz hoog. Jazz laag. Jazz voor. Jazz na. Jazz rookt. Jazz jaagt. Is eigen baas. Vereent. Verzoent. Begeestert. Woedt. Bevrijdt. Bewijst. Begrijpt. Vervoert. Jazz spreidt. Jazz sluit. Bezielt. Verrijkt. Geeft hoop. Verblijdt. Jazz schittert. Glanst. Jazz flitst. Jazz danst. Verhit. Zweept op. Bemint. Verleidt. Jazz roept. Jazz voelt. Jazz groeit. Jazz bloeit. Jazz blaakt. Jazz blijkt. Betovert. Geilt. Jazz ademt. Zweet. Jazz fluistert. Schreeuwt. Ontmaskert. Snijdt. Jazz glijdt. Jazz sluipt. Jazz slijpt. Jazz spuit. Jazz klinkt. Jazz dwingt. Jazz lonkt. Jazz blinkt. Jazz vraagt. Jazz raakt. Verlost. Verbaast. Viert feest. Verklaart. Is bitter. Zoet. Is hot. Is cool. Jazz ijlt. Vooruit. Voorbij. Ver weg. Dichtbij. Paraat. Bereid. Op weg. Altijd. Jazz was. Jazz is. Jazz blijft.

Lang geleden, in 1975, stond ik met mijn zoontje van twee jaar bij de rand van een podium op een pleintje in Utrecht. Op twee meter afstand speelden drie van de grootste Nederlandse mannen van de geïmproviseerde muziek met klank, tijd en ruimte. Een piepjonge Ernst Reisiger, toen al een duivelskunstenaar op de cello (voor recent werk zie http://www.youtube.com/watch?v=XAmoc2LMWJI&feature=related ). Maarten van Regteren Altena, bassist en componist. En Han Bennink, een geheel autonome niet-elektronische eenmans ritmesectie. (zie de unieke documentaire op http://video.google.com/videoplay?docid=-8470686043713694913# of koop de CD ‘Monk’ van Han Bennink, Michiel Borstlap en Ernst Glerum, http://gpmusic.nl/shop/ ) Ik geloof niet dat er verder iemand luisterde (sic!), maar mijn zoontje stond een uur lang op de hoek van het podium naar de musici te kijken en ik verdween naar hoger sferen. Geluid en ritme werden voor onze ogen opnieuw uitgevonden. Dat is jazz.

De verrukking die jazz en de aanverwante blues, soul en gospel altijd weer teweegbrengen, is ook onder woorden gebracht door Billy Collins. Ja, ik geef toe, ook daarom houd ik zo van zijn werk. In vijf gedichten improviseert hij op het thema van de ontroering en de sensatie die deze muziek veroorzaakt. Vandaag de eerste twee. Ik zeg het er weer eens bij: je moet ze voorlezen om de kracht van de gedichten ten volle te voelen. Daarvoor zou ik natuurlijk eigenlijk de Engelse versie moeten bijleveren. Als iemand dat graag wil, laat het me dan weten. Ik ben nu te lui om alles over te tikken.

Een zondagmorgen met de Sensational Nightingales

Het waren niet de Five Mississippi Blind Boys
die me die zondagmorgen
van de grond tilden
toen ik naar beneden reed voor de krant, wat sinaasappelen en brood.
Noch waren het de Dixie Hummingbirds
of de Soul Stirrers, ondanks hun opwekkende naam,
of zelfs de Swan Silvertones
die me inspireerden om over het tumult van de bomen heen
naar het open hemelgewelf te kijken.

Nee, het waren de Sensational Nightingales
die toevallig die vroege zondagmorgen
zongen op de gospelzender
en de eer moeten krijgen van het opstoten
van mijn ziel, de opwekking van de muizen daarbinnen.

Ik heb altijd van deze harmonie gehouden,
als vier, soms vijf treinen, naast elkaar
denderend over een golvend landschap -
maak er een trillend landschap van rode aarde van,
wilde bloemen groeien langs de zilveren sporen,
kanten tafelkleden bedekken de heuvels,
de mannen en vrouwen in witte hemden en jurken
lopen in de richting van een hoge spits.
Zondagochtend in perfect Georgia.

Maar ik ben hier niet om het geluid te beschrijven
van de falsetto die jammert en de sombere bas,
alt en tenor die zich daar knus in voegen;
alleen om te getuigen van mijn kleine hemelvaart
door hun gezang die morgen, zo evenwijdig,
over de gebruikelijke thema’s,
de hof van het lijden,
de druppels bloed op het voorhoofd,
de steen voor het graf in de heuvel,
en de oude vertrouwde golvende wateren
die we op een dag moeten oversteken.

God zegene de Sensational Nightingales,
dacht ik terwijl ik het geluid harder zette,
God zegene hun families en hun poeierblauwe pakken.
Ze staan ver van het zwijgende knielen
waarmee ik grootgebracht werd
ze staan handenklappend ver van de kaarsen
die gloeiden in de alkoven
en de verstarde ogen van heiligen
die neerstaarden uit hun hoeken.

O, mijn pet stond recht die zondagmorgen
en ik hield de auto keurig op de weg.
Niemand zou ooit geraden hebben
dat ik de lucht in werd getild door nachtegalen,
opgehesen door hun snavels als een lang spandoek
dat kronkelt in een lege blauwe lucht,
gevangen in de aankondiging
van deze hemelse, zeer bemoedigende tijding.

Ik hak wat peterselie terwijl ik luister naar Art Blakey’s versie van ‘Three Blind Mice’

En ik begin me af te vragen hoe ze blind zijn geworden.
Als het erfelijk was, konden ze broertjes en zusjes zijn,
en ik denk aan de arme moeder
piekerend over haar niets ziende jonge drieling.

Of was het een gewoon ongeluk, waren ze alle drie
gegrepen door een verzengende explosie, vuurwerk misschien?
Zo niet,
als elk van hen afzonderlijk blind was geworden,

hoe slaagden ze er dan in, elkaar te vinden?
Het is al moeilijk voor een blinde muis
om een ziende medemuis te vinden,
hoe zou dat gaan met vinden van twee blinden?

En hoe zouden ze, in hun minuscule duister,
ooit achter de vrouw van een boer aan hebben kunnen rennen
of wiens vrouw ook?
Om maar te zwijgen over het waarom.

Ze had zomaar hun staarten kunnen afhakken
met een slagersmes, antwoordt de cynicus,
maar de gedachte aan hen zonder ogen
en nu ook nog zonder staarten om door het vochtige te gras te slepen

of om de hoek van een plint te glippen
drijft de cynicus die altijd in mij rondlummelt
van zijn sofa en naar het raam
om de groeiende weekheid die hij voelt te verbergen.

Inmiddels snij ik uienringen
wat de oorzaak kan zijn van het vochtige steken
in mijn eigen ogen, hoewel Freddie Hubbard’s
trieste trompet in ‘Blue Moon’

dat het volgende nummer blijkt te zijn,
de zaken er nu niet bepaalt beter op maakt.

In deze aflevering:  Nieuwe poëzieprojecten - Deelder met pensioen -  Een nieuwe podcast over poëzie - Nieuwe uitgaven van enkele kleine poëzie-uitgeverijen in Vlaanderen.

Hebben poëzienachten en dito massabijeenkomsten hun beste tijd gehad? Je zou het haast geloven als je dit onheilsbericht van Guido Lauwaert leest. De opkomst voor een jaarlijks evenement als De Nachten in Antwerpen is mager, het vuur is er uit. Dichter na dichter gedichtjes laten voorlezen is een uitgebloede formule en niet meer van deze tijd. Dat zegt uitgerekend de man die in de jaren zeventig en tachtig met zijn legendarische Nachten van de Poëzie dichter na dichter (onbetaald) liet opdraven op de Vlaamse podia voor een massapubliek.  Gelukkig ziet Lauwaert de eerste tekenen van vernieuwing.

Boest bijvoorbeeld is een geslaagd alternatief voor de traditionele poëzie-avond. De Antwerpse boekhandel en uitgever Demian heeft het (relatief) jonge dichtersgrut om zich heen verzameld en er een dynamisch poëzieproject mee op het getouw gezet, dat naast een bloemlezing, ook een vinylplaat, een serie optredens en een up to dateblog omvat. Zie hier de trailer van de show:

[YouTube: http://www.youtube.com/v/zTY8Pd47g40&hl=nl_NL&fs=1&"></param><param]

Deelder trekt van Drees

Deelder 65

Iemand die zeker een woordje kan meespreken over poëziehappenings is de nachtburgemeester van Rotterdam, Jules Deelder.  Hij is 65 geworden en mag, zoals elke Nederlander op die leeftijd, met pensioen (’trekt van Drees’ in de volksmond). In dit grappige interview onderaan vertelt de jazz-poëet hoe hij als 11-jarige een gedicht schreef zonder te beseffen dat hij een gedicht geschreven had. ‘Hoort, men werpt de atoombom‘, zo begon zijn eerste (verdwenen) vers. Poëzie is sindsdien samen met jazz-muziek zijn leven geweest en al heeft de man er een levensstijl op na gehouden die hem weinig kansen gaf om de 65 te halen, toch is de dichter verrassend fit en fris van lijf en leden gebleven. Voor deze gelegenheid werd een vinylplaat uitgegeven met muziek en werk van Deelder. Een collector’s item.

YouTube: http://www.youtube.com/v/uDorG16PqfU&hl=nl_NL&fs=1&”></param><param ]

Vier dichters over één gedicht

VersSpreken is een nieuwe podcast over poëzie. In VersSpreken schuiven vier mensen uit de wereld van de poëzie aan om te praten over één enkel gedicht. Dit Nederlandse initiatief doet meteen denken aan  PoemTalk, de Amerikaanse poëzie-podcast van ondermeer Pennsound, VersSpreken wordt geproduceerd, en afwisselend gepresenteerd door Joost Baars en Matthijs Ponte. In de eerste aflevering buigen Erik Lindner, Samuel Vriezen, Mathijs Ponte en Joost Baars zich over Kranen open van Thomas Möhlmann.

Kleine uitgeverijen 

Uitgeverij P

Leo Peeraer Uitgeverij P

Begin dit jaar signaleerde Benno Barnard het volgende “De enigszins geschifte uitgever Leo Peeraer te Leuven heeft zijn zoveelste schitterende bloemlezing uitgebracht die door geen krant in Vlaanderen besproken is. De tweetalige editie - ondertitel: Kopstukken van de naoorlogse Poolse poëzie - is samengesteld en vertaald door René Smeets, Maarten Tengbergen en Kris Van Heuckelom.” Op dit niveau brengt Uitgeverij P  nu al 10 jaar  tweetalige edities van grote hedendaagse poëzie uit de hele wereld. De verjaardag ging gepaard met een feestje in Passaporta.
Uitgeverij P heeft ook een fonds van Nederlandstalige dichters.  Meander interviewde enkele jaren geleden oprichter en uitgever Leo Peeraer over zijn uit de hand gelopen passie. 

Druksel

Tonnus Oosterhoff, Handschreeuwkoor

Een andere actieve uitgever in de marge is Druksel. DRUKsel, was eerst een jaarlijkse beurs voor aparte boekenmakers, bibliofiel drukwerk en kleine uitgevers te Gent. Na negen edities hield de beurs op te bestaan en bleef alleen de bibliofiele uitgeverij over. De verantwoordelijke uitgever Johan Velter bracht intussen een mooie reeks uitgaven met grote namen als Vroman, Lauwereyns, van Adrichem, Oosterhoff, etc. Drie nieuwe uitgaven zagen deze maand het licht Elisabeth Tonnard, de wereld zou meeuw, Charlotte Mutsaers, Slagboom in bloei en Paul Claes, Honderd fragmenten van Herakleitos.
Voor alle uitgaven van Druksel luidt het motto: “inhoudelijk goed werk verdient een degelijke vormgeving. Een verrassende vormgeving voor een onbelangrijke tekst is verloren moeite.”

Zegwerk

Zegwerk. 'Gedichtenverminker' van Jacques Izoard

Ook gefocust op vormgeving en ook gevestigd in Gent is Zegwerk boekenmakerij, de eenmansuitgeverij van Daniël Dobbelaere die ik ooit interviewde voor De Contrabas. Hij is dichter en docent grafische vormgeving aan de Gentse Academie. Zegwerk mikt op ‘aparte boekwerken. Stijlvol & schoon. Kleine schaal.‘ zoals het subtiel omschreven wordt op de nieuwe blog. Korte teksten van grote namen zoals  filosoof Alain, de Franse dichters Yves Bonnefoy en Jean Tortel en Arno Schmidt vind je in dit fonds terug In kleine oplages. Toch ontbreken ook de minder bekende namen niet: Robert Schaus bijvoorbeeld is een Duitstalige dichter uit België (ja, in België wordt ook Duits gesproken en geschreven), of de Chinese dichteres Yin Lichuan die onverwacht rauw en cynisch uit de hoek komt in haar recente bundel Rozen en Jeuk.

Dirk Leyman (De Papieren Man), zelf een notoir bibliofiel, schetst in dit artikel de portretten van de kleine uitgevers in de marge. Interessant voor de boekenfanaat die met lede ogen de opmars van de Kindle gade slaat.

En tot slot vermeld ik nog dat:

- Simon Vinkenoog een prijs naar zich vernoemd kreeg. De Gouden Vink,
- Tonnus Oosterhoff een nieuw animatiegedicht heeft toegevoegd, vlug klaar.
- de Belgische premier haiku Herman dan toch de eerste president van de Europese unie geworden is
- Paus Benedictus XVI het bezoek kreeg van Cees Nooteboom en Kader Abdolah. Komrij haalt prompt een stuk van 2005 boven.

–
Jan Pollet
http://jjpollet.wordpress.com/
http://www.decontrabas.com/

Remco Campert

Vandag is Remco Campert se 80ste verjaarsdag. Ten spyte daarvan dat hy versoek het dat daar nie ’n groot gedoente van gemaak word nie, beplan sy uitgewer, De Bezige Bij, ’n hele reeks publikasies rondom dié besonderse mylpaal. So is daar die publikasie van Poëzie is een daad, wat ’n poëtiese huldeblyk is aan een van die heel grotes in wêreldliteratuur. Onder die digters wat aan dié huldeblyk meegewerk het, is Gerrit Kouwenaar, Jan Bernlef, Ramsey Nasr, Jules Deelder, Anna Enquist, Stefan Hertmans, Luuk Gruwez, Erwin Mortier en Miriam Van hee. Daar is selfs ’n bydrae van Simon Vinkenoog wat onlangs oorlede is. Volgens De Papieren Man is “het resultaat meer dan voortreffelijk en overstijgt verre de gelegenheidspoëzie.” Nog besonderse publikasies wat binnekort op die rakke sal wees, is Remco Campert - Dichter, ’n knewel van ’n boek van meer as 700 bladsye waarin Campert se verse byeengebring word, asook Vurrukkulluk wat drie van Campert se belangrikste romans, Het leven is vurrukkulluk (1961), Liefdesschijnbewegingen (1963) en Tjeempie! of Liesje in luiletterland (1968), bevat.

Hieronder volg die vers waaruit die huldigingsbundel se titel geneem is.

En onthou om vanaand om 22:00 op RSG na Vers & Klank te luister; Libbie Daniels lees dan verse oor en vir kinders voor. Maak ook seker dat jy nie Bernard Odendaal se nuutste blog miskyk nie … Poësiemoeilikheid is inderdaad ‘n skitterende kontekstualisering rondom die kwessie van toeganklike en “moeilike” poësie; iets wat uiteraard direk aansluit (én voortbou) op die gesprek rondom die vertelvers wat tans op die webblad gevoer word. En dan trakteer Johann Lodewyk Marais ons vanoggend met twee nuwe inskrywings wat hy oornag geplaas het: een oor Martin Heidegger en een oor die Anglo-Boereoorlog, terwyl Johann de Lange ons weer verras met ‘n ikoniese vers in die gay-literatuur. Pure leesplesier!

So - geniet jou leestyd en mag hierdie dag vir jou ’n fabeljante affêre wees …

Mooi bly.

LE

Poëzie is een daad
van bevestiging. Ik bevestig
dat ik leef, dat ik niet alleen leef.

Poëzie is een toekomst, denken
aan de volgende week, aan een ander land,
aan jou als je oud bent.

Poëzie is mijn adem, beweegt
mijn voeten, aarzelend soms,
over de aarde die daarom vraagt.

Voltaire had pokken, maar
genas zichzelf door o.a. te drinken
120 liter limonade: dat is poëzie.

Of neem de branding. Stukgeslagen
op de rotsen is zij niet werkelijk verslagen,
maar herneemt zich en is daarin poëzie.

Elk woord dat wordt geschreven
is een aanslag op de ouderdom.
Tenslotte wint de dood, jazeker,

maar de dood is slechts de stilte in de zaal
nadat het laatste woord geklonken heeft.
De dood is een ontroering.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
© Remco Campert. Uit: ‘Het huis waarin ik woonde’ (1955)