Posts Tagged ‘Marcelle Olivier’

Marcelle Olivier. Nuusflits uit Brittanje: National Poetry Day

Thursday, October 6th, 2016

Screen Shot 2016-10-06 at 14 40 55

Nuusflits uit Brittanje: National Poetry Day

‘n Nasionale dag vir die digkuns. ‘n Lekkerte, want orals loop jy verse raak. Liriese verse, storieverse, kort odes, speelse limirieke, gepen deur nuwe digters, geesgedane digters, digters wat nie digters is nie. Op groot en klein radiostasies word verse gedeel, in toegewyde programme en sommer so tussendeur die normale skedule, en mense kan inbel om ‘n gedig te nomineer of selfs een voor te lees. Daar is ‘n paar poësiekykgoed op televisie, en ook die koerante dra elk ‘n gedig of twee, ‘n bietjie geskiedenis, of dalk ‘n kommentaar oor die stand van of toekoms van Britse digkuns.

Daar is iets om te lees op treinstasies terwyl jy vir jou trein wag, en by die Botaniese Tuin vind ek ‘n paar plantaardige woorde het wortelgeskiet; in die verlede sien ek selfs ‘n plakkaat met ‘n gepaste versie in die venster van die poskantoor. Die boekwinkels stal ekstra poësiebundels uit, die biblioteek is vol digkunsplesiere, en ‘n hele paar koffiewinkels met belese en entoesiastiese eienaars sal vir jou ‘n gedig met jou drankie voorsit. Uiteenlopende skrywes, en wydverspreid deur die land. Dis altyd ‘n voorreg om hierin te kan deel.

Twee skakels:

Vir ‘n vinnige lees, loer of luister, volg die dag op: https://twitter.com/PoetryDayUK

Vir ‘n rustiger slingerloop tesame met jou namiddag koppie tee, is daar allerhande helder woorde hier te vinde: http://www.bbc.co.uk/programmes/p049fjpm

Ek deel ook graag my gekose gedig vir vandag. Weliswaar nie ‘n Britse digter nie (blameer maar my onpatriotiese onderbewussyn), tog, die Europese eggo lê vlak.

 

All in green went my love riding

e.e. cummings

 

All in green went my love riding

on a great horse of gold

into the silver dawn.

 

four lean hounds crouched low and smiling

the merry deer ran before.

 

Fleeter be they than dappled dreams

the swift sweet deer

the red rare deer.

 

Four red roebuck at a white water

the cruel bugle sang before.

 

Horn at hip went my love riding

riding the echo down

into the silver dawn.

 

four lean hounds crouched low and smiling

the level meadows ran before.

 

Softer be they than slippered sleep

the lean lithe deer

the fleet flown deer.

 

Four fleet does at a gold valley

the famished arrow sang before.

 

Bow at belt went my love riding

riding the mountain down

into the silver dawn.

 

four lean hounds crouched low and smiling

the sheer peaks ran before.

 

Paler be they than daunting death

the sleek slim deer

the tall tense deer.

 

Four tell stags at a green mountain

the lucky hunter sang before.

 

All in green went my love riding

on a great horse of gold

into the silver dawn.

 

four lean hounds crouched low and smiling

my heart fell dead before.

 

 

© marcelle olivier / 6 Okt. 2016

Wenners van die lykdig-kompetisie!

Monday, August 4th, 2014


Wenners : Lykdig-kompetisie
Baie geluk!

 

EERSTE PRYS (R2000): Lykdig 23: René Bohnen. Peter Blum

TWEEDE PRYS (R1500): Lykdig 56: Dominique Botha. I always loved the wild things best

DERDE PRYS (R1000): Lykdig 40: Marius Crous. Lykdig vir Wisława Szymborska

EERVOLLE VERMELDING (R500):Lykdig 33: Louis Jansen van Vuuren. Maak dit ‘n dubbel

(more…)

Marcelle Olivier. Gedagtes uit KleinBrittanje: Dit wat ook gemis word

Saturday, February 16th, 2013
Sonsondergangreën by Wonderwerkgrot, 7 Februarie 2013, Noordkaap. ©m.o.
 
 

Heil Die Leser! Waarskuwing! Hiermee volg ‘n oorgeromantiseerde stuk nonsens en ‘n handvol eie verse. Lees op eie risiko.

 

at the museum of natural history

winter, oxford

 

at the museum of natural history

i might use my winters well,

i might have my morning windows:

the light, the cold, the slight

 

remains of outside chill slipped

in on entry; the yellow more-quiet.

 

by five the afternoon has darkened

like a cicatrice in young skin,

and cabinets and tools, minerals

and bones, bees, writing, and i

 

have between the sky and the floor

a sheet of clear horizon to keep in

 

the mutter of feet, the flutter

of thought, the clutter of meat.

on the butterfly watch the room

empties, and my season creeps east

 

– sand shifting beneath

the bodies of shells – towards

 

the doors. there behind the listless

wood the eyeless sleepless dwell.

 

Onlangs, en gedurig, mis ek Oxford. Winter-Oxford. En, somer-Oxford: die brosgeel steenwerk St Giles langs, immergroen kwads; my omber lessenaar bó in die Radcliffe Camera waar ek kon uitkyk oor St Mary’s kerk en nooit werklik enige werk gedoen kon kry nie, en my hout-hout hoeklessenaar in die Rhodesbiblioteek met sy Zimbabwe voëls en boekrakkerige uitsig waar ek wel kon skryf; ‘n alewig blounat Port Meadow en ‘n modderige, koei-bedrupte stappie Binseykerk en Wythamwoud en Trout toe; sandgeel bokkies rondom Addison’s Walk, die gruisgrys golwing van platbodemroei op ‘n te-diep Isis; sluip-pers nagte in die botaniese tuin, donkerkollege visioene op Dead Man’s Walk; glinsterende reënaand-fietsry vanaf High Street na Iffley Road vir waterpolo-oefening, silwer vroeg-stil kortpadkies deur New College Lane; wit-dra krieket in die Universiteitspark, ‘n Keble-kleurige kat in ‘n kollege-lodge, die khaki waters van die kanaal daar digby Lucy’s Ironworks in Jerigo; die roesbruin deur wat lei na die Pitt Rivers Museum met sy toeoog-langwimper verminiatuurde mense en die namiddaglig wat die stil, antieke dakglas in die Natuurhistoriese Museum terug reflekteer; die spook van Morse se motorkar wat langs die Holywell Musiekkamers verbyry, die posbusrooi Oxford Tube-bus wat weereens die ingange na Broad en Cornmarket Streets blokkeer, en ag, die hele plek. Sommer die hele, hele, bleddie plek.

Natuurlik, Cambridge ook: platsneeu, platsneeu; ‘n witoorwater-Cam, leë, takagtige bome, en wind en wind en wind; kierielopers wat veld-in stap deur breek-af grasse en veryste modderpoeletjies so net duskant donkerwordtyd om drie-uur in die middag; kollege-vensters wat dromerig brand-idees van hulle glimgeelvure uitdeel straatkant toe. Ek mis die huistoeloop oor Jesus Green en Midsummer Common wanneer die ligte soos merkers uit die mis opduik, die dramaproduksie-plakkate rondom Great St Mary’s en die oorgroeide begraafplaasspeeltuin daar agter Little St Mary’s. Ek mis my begaafde studente met hulle slim idees wat my laat hakkel agter ‘n antwoord aan, en my minder-begaafde studente met hulle dom idees wat my laat hakkel agter ‘n beter voorbeeld aan sodat agteros se verklipte bene ook in die argeologiese kraal kan kom rus. Ek mis die gevoel van biblioteek instap en weet ek sal iets vind wat ek nooit gesoek het en daarna nooit sonder kan klaarkom nie. Ek mis selfs die fotokopieermasjien in die hoofargief wat ‘n fortuin gevra het om skewe fotostate in spikkelswartwit op power pampier te maak, die onbekombare fietsparkering by die treinstasie, en die nors kelner by my gunsteling restourant; veral miskien die nors kelner by my gunstelinge restourant. Ek mis selfs die reën, reën, reën.

 

thursday night on the corner of grange road

cambridge

 

the streets here are slippery with leaves.

a cyclist struggles to stop, skidding

the bicycle carefully across the pavement

until the momentum ceases. a pedestrian

glares across his shoulder as he sidesteps

and says you shouldn’t cycle on the pavement,

you know. it’s bloody dangerous. especially

in this weather. especially at night. and where

are your fucking lights, asshole!

  

i tip my umbrella at a forty-degree angle to get rid

of some water and watch the cyclist put up

a middle finger in the direction

of the abusive accuser: it stands out tall

in the flush of fluorescence from the street lamp,

a fat little lightning conductor sucking at the sky.

but the young man with the civic sensibilities has stalked off

towards the next cup of light without looking back

again. bloody cyclists fucking morons asshole.

 

it rains harder and there is a new sound – i think

i can hear the dull and soggy creak of leaves

shatter slightly under the weight of each hit.

i think i can hear the drops enter the river, driven

deep into the mystery-green flesh of the cam.

and moss grow. i think i can hear moss grow.

 

on the periphery of all this the cyclist has dismounted,

and is now pushing the bicycle warily across a shiny

film of winter debris towards the corner of grange road.

 

Nou, hier in die hoëveld met sy horisonwye donderstorms maar vreesaanjaende stadsdramas, wonder ek of dit ooit werklikwaar-waar was dat ek kon uitstap by my voordeur na ‘n Joan Baez-konsert toe?; na ‘n Jane Goodall-lesing toe, ‘n Franz Marc-uitstalling, ‘n Margaret Drabble-voorlesing. So maklik, so normaal, soos om na niks toe stap nie: net soos ‘n wandel om ‘n botteltjie sjampoe en ‘n sakkie aartappels te gaan koop, langs ‘n diepasemhaal-rivier verby en deur ‘n vrek-ou klippiestraat waar jongmense oor ‘n 15de-eeuse muur gegraffiti het dat ‘Piff rulz’; miskien is dit ‘n Banksy – ek weet nie. Jy sien, dit word alles iets. Dít word erg gemis. Maar ek weet ook ek is besig om te verromantiseer. Ek wil nie dink aan die swak skole en ongeletterde tieners en drankmisbruik en konserwatiewe regerings nie. Ek wil nie dink aan die duur treine en onmoontlike huislenings en die depressiewe grys lug wat alles en almal soos ‘n skurwe, muwwe kombers toevou nie. Ek wil nie dink aan mense wat iemande is net omdat hulle spilpuntsentraal gebore was nie, net omdat die wêreld om hulle draai nie. Ek wil nie dink aan húlle kinders nie. My vel is te dun daarvoor.

 

international space station

 

footage from the iss shows how thin

our shell is, shows the bright film

 

of aurora australis contract,

expand: a phosphorescent

 

oil spill in space. time has no

means to know itself absent

 

from air and if i close my eyes

to the rush of astronaut-minutes:

 

animal, vegetable, mineral.

 

Laasweek ry ek vir vyf dae alleen deur die Noordkaap. Dier, plant, mineraal. Almal vandaar. Ek ry deur ou gebeure en sien ou pylpunte en ouer handbyle wat die landskap vet lê soos betekenisvolle skape. Dis meer as my agtergrond, meer as my tyd in biblioteke en kolleges en sneeu. Dis eerlik hier, wreed, en ryk.

Ek gaan loer by Wonderwerkgrot na die geverfde wit volstruise wat die mure vol hardloop, en verder donkergrot-in na die miljoenjaaroue ampermens-horisonne waaraan kollegas opgrawe en wat so diep lê dat die Eerste Vuur wat daar gemaak is skoon vergeet het om asem te haal. Vroegoggend, nog voor die donker behoorlik vlam gevat het, volg ek die kaart Taung toe om die geboorteplek van ‘n skedeltjie te gaan naspeur, en op ‘n verlate plaaspad Reivilo toe (dis Olivier omgekeerd, vir diegene wat sien hoe dinge in die heelal staan), letterlik net ná sonsopkoms, gooi ek my 4×4 om na ‘n intieme gesprek tussen my wiele en die middelmannetjiegruis. Die kar en ek rol so saam deur die veldsypaadjie, stilte en hartklop so saam deur die lug – ‘n lang tyd, amper so lank soos die osoon en die see al bestaan –  en ons eindig na ‘n triptiek van akrobatiese outomotoriese trieks met ons neuse in die rigting waaruit ons gekom het, met die bestuurdersy van die kar wat die grond soen. Die son is skaars ‘n paar minute vol bo die horison.

Prakties, eerstens, skakel ek die enjin af. My lewe het nie voor my oë geflits nie, en ek voel net effens vies oor die ongerief van die hele affêre. Ek vat-vat, buig-buig, knikkopknik en vind myself heel, ontkoppel my sitplekgordel – die eerbare, goeie, hartstogtelik onselfsugtige sitplekgordel! – en soek ‘n foon, ‘n bril, ‘n beursie. Die seën van ‘n ongebreekte bril is iets wat net ons blindes kan verstaan. Ek bel die AA terwyl ek so onderstebo lê, sukkel met my sein, en probeer vergeefs die swaar passasiersdeur bó my opstoot om uit te klim; sy venster wil ook nie oop nie, totdat ek onthou dat ek eers die kar moet aanskakel om oop te kan maak. Aan, oop, af – en ek klouter deur die passasiersvenster uit. Kaalvoet staan ek en kyk na die opgefrommelde en versplinterde stuk yster en glas terwyl ek deur die swak sein en tagtig keer se heen-en-weer-bel probeer verduidelik waar ek is, wie ek is, wie ek dink húlle is. Nee, ek bloei nie, ek’s okei, geen mense-ambulans benodig nie, net ene vir my arme motorkar.

Ek is vér weg van iewers, dié weet ek. Ek stap terug op die grondpad, kyk na my wielspore; ek is rustig. Ek luister die naamlose vreemdgeluid-voëltjies wat bossie-in bossie-uit vlieg, na die krieke wat vergeet het die môrestond het stilswye in die mond. Ek luister na die sang van die grensdrade teen die ligte wind oral om my, na die ritsels in die graspolle. Ek beloer die slangspoortjie wat so ver met die reguit pad afskuifel dat ek uiteindelik moet omdraai en terug loop doer-daar kar toe, en soek steenwerktuie wat dalk deur motorbande uitgeskop is – hoe interessant sou dit nie wees as ‘n Ascheulse handbyl my ondergang was nie – maar vind niks in die gruis nie. Ook geen koeie of skape of donkies nie te siene nie; net klein op die drumpel van die horison staan ‘n windpomp. Maar dis ‘n eerlike, mooi, stil plek vir Oliviertjie se eerste motorongeluk ooit.

Vir ‘n uur en half of wat is dit net ek en die pad en die singende drade, en dit is soos ek dink paradys moet wees. Oop, ver, diep. En tussen-in staar ons na mekaar, ek en die motorkar – ek verstaan nie mooi nie, maar alles is kalm. Later kom ‘n Landy verby met ‘n plaasboer van die Kalahari agter die stuur; ons steek hand uit: nog ‘n Olivier ook, né. Hy en sy seunOlivier en sy drie werkers stoot my ryding vir my regop en ek is dankbaar; my plakkies en piesang word uit die kar gevis en aan my besorg. Ek eet my merkwaardig-onbeseerde piesang; ek bestudeer die wrak. ‘n Man uit Kuruman arriveer tien minute later en hyg die 4×4 agterop sy insleepwa en vir ‘n seer uur ry ek saam met hom terug deur ‘n bekende landskap, maar een wat onder ‘n warm midoggendson begin sweet en anders lyk; my klein tassie, my skootrekenaar, ‘n boks vol goeters wat uit my kar uit kom, alles op my skoot. ‘n Barmhartige en proaktiewe vrou met ‘n  waterboor en tagtig katte ontferm haar oor my in die dorp en ry my polisie toe, dokter toe, motel toe; ek kom nooit naby die oog van Kuruman nie, maar ek het ‘n ongeluksvorm en -nommer geteken deur ‘n Konstabel White wat vir drie maande lank in ‘n koma was nadat hy sy motorkar naby Keimoes gerol het, weer moes leer lees en skryf, en steeds met sy arm in slinger rondloop. Ek verstaan nie mooi nie.

In die ironies-genaamde Eldorado net buitekant die dorp, en danksy die gawe motel-eienaar se vredeliewende uitkyk op my situasie, lê ek in ‘n gratis, witgelakende bed met die lugreëling aan, en wag vir die Ander Helfte om van Gaborone af te ry om my te haal. Blinkvosperd ens. Maar vér. Ek stuur facebook-foto’tjies van die skedonk in die gras aan die wêreld, eintlik te bang om aan die slaap te raak vir ingeval ek my kop harder gestamp het as wat ek dink: ek weet mos nie eintlik of ek dalk my bewussyn verloor het nie – die situasie het hom nie ontleen aan onafhanklike verifikasie nie. So ek bly wakker, vir die wis en die onwis. Dieselfde rede hoekom ek ‘n sitplekgordel op ‘n wye, leë grondpad gedra het – vir die wis en die onwis. Later hoor ek daardie einste wye, leë grondpad is bekend vir sy nukke, en dat selfs die boere wat hom goed ken hulle bakkies daar gly. “Daar is iets aan daardie pad,” laat weet ‘n vriend uit Kimberley uit. Iets.

Iets. Iets verlore, ook. My skarabee-amulet het van my silwer halssnoertjie afgeval gedurende die rol, en in die veld agtergebly. Die turkoois-dingetjie kom uit Kaïro uit, ‘n geskenk, jare gelede al, en ek was lief vir sy klein gewig waar hy so tussen my sleutelbene gehang het, lief om te dink oor sy bestaan. Die skarabee-miskruier is Khepri, die Egiptiese god van die vroegoggendson, van sonsopkoms – hulle sê hy rol die son uit vir Ra. En Khepri is ook die god van hergeboortes: perfek-gemaakte miskruiertjies word gebore, uit die reste wat rondgerol word, asof hulle reeds volledig en volwasse in miniatuur bestaan, dus die  ou woord Kheper – to come into being. Kheper. Kewer. My blou kewertjie wat in die uitrol van ‘n nuwe son my ook laat uitkruip het uit die reste sonder skade, volledig mens. Godebeskerming. Sien: Kewer het losgewikkel van die kettinkie om my nek, die sand onder sy turkooissteenbene gevoel en hulle gerek, en sy klipvlerkies oopgelig, en lewendig synde ons die veld ingegogga om – ver weg van die Nyl, in ‘n woestyn van ‘n ander aard – sy ware jare uit te leef. Dis hoe die heelal staan, tog nie? Dier, plant, mineraal.

 

dwyka carboniferous

landscape, south africa

 

on the fringe of the oldest floor

there are young rocks: recent thanks

for life amid the flat dichotomy

 

that passes as food for sheep.

yeast in the ridges keeps the sunset

alive; some storms bring with

 

hot cheap rain, and false hope.

to share something here – stone,

love – is impractical and cruel.

 

Nou, terug uit die Noordkaap, terug in die nooitdonker van aande hier, terug in ‘n stad gewortel in die droom van goudrykgenoeg wees om weer platteland te word, verstaan ek nog steeds nie mooi nie. Alles gaan voort, verwyderd van die agterstevoor-Oliviers so saamgespil op een klein stukkie aarde, turkoois skarabee-kewers, ‘n foto van ‘n sonsopkoms geneem oomblikke voor die uitrol van die dag; verwyderd van dit wat ek mis op ‘n ander kontinent, ys, en my grootmenslewe daar skaars ‘n tiener oud. Dertien jaar in Groot Brittanje, vyf dae op binnelandse plaaspaaie, en wat leer mens in daardie tyd werklik? Verandering is altyd goed, sê almal: verwydering vir die emigrant, verandering vir die immigrant.

Ek weet nie of ek verder hieraan moet opgrawe nie, weet nie wat die klippies verder kan vertel en in watter taal nie. Ek was mos nou al in Eldorado en glo my, die stories wat jy hoor is nie altyd waar nie. In praktyk, nou, hier, effe seer, effe blou, maar baie heel, mis ek werklik die grensdrade wat vir my sing en die fyn geskarrel van ‘n goggatjie in die gras, die alleenwees van nuutwees; die iets.

 

fooling

 

a clearing came to me

on a dirt road, windmills far

from anything but sheep

 

and aloes: the mistrust of dust

giving the living site away.

 

i stopped the bakkie and went

at it alone. the ground was lame

from succulents and the sort

 

of hardened, flesh-inside

grasses you can find here,

 

but there was skeleton

of tortoise, and a depression

engaged in silting when wet –

 

like in teeth, it is difficult to believe

in not very long ago, in without.

 

i found: debris, mostly. hardly

a handful of broken segments, no

trapezes; a few hours’ worth

 

of flakes: jasper, silcrete, bad quartz

but good chert, and foreign.

 

*

 

i thought: i would be willing

to eat elephant to have you with me

here in the open. i thought:

 

i would show you ochre. i know

you were danced up

 

by a woman with one foot;

my memory of you is a humming

one, full of children angry

 

at the killing of the single goat

– exchanged for a bundle

 

of freshly-dried sinew, a quiver

beaded white with ostrich eggshell,

and a springbuck-skin knapsack

 

worn by /kaggen himself

– they could have owned:

 

hunger for meat is perilous

to culture, as foolishly detrimental

as puberty is to joy. this

 

is how i think of you. this

is how my heart shows.

 

*

 

losing track of time,

and without shade, i grew

hot. the road vibrated

 

– a convoy of spirit antelope,

a distant grazing –

 

and i saw: a red-mouthed

beetle eat the head of a locust

culled by drift-sand;

 

i saw: a shrug of grey hills. no-one

saw me making sense from you –

 

it is difficult to believe

in not very long ago, in without.

it is difficult to not invest.

 

and i asked the honey-drinkers:

they climb into trees for it, for fooling;

 

i asked the fat-eaters. for people

do not come here. i only came by accident.

they said: forget the stones,

 

just drive away; there is always,

always water to the west.

 

 

Sonsopkoms naby Reivilo, 8 Februarie 2013, Noordkaap. ©m.o.

Marcelle Olivier: Onderhoud met Helen Ivory & Martin Figura

Saturday, February 18th, 2012

The card you hold close to your chest: In intieme gesprek met die Britse digterspaar Helen Ivory en Martin Figura

 

                     

Eintlik benodig ek ‘n bietjie schnapps om die Januariemaand-koue te verwerk. Die bleek treinrit vanaf Cambridge Norwich toe klap-klap oorwegend deur Swift se psigologies-besoedelde veenlande – wat jou laat vergeet dat daar ooit ‘n seisoen soos somer was – en ek arriveer met ‘n effe depressiewe hart. Benewens is Norwich ‘n stad wat haarself prostitueer aan die oostewind met sy ysige Siberiese tong, en selfs die imposante katedraal kan jou nie oorreed dat haar inwoners deur die eeue enigsins iets aan die eksploitasie kon doen nie. Vreemde treinstasies voel altyd effe onwelkom, en Norwich is geen uitsondering nie. Ek loer na ‘n kaart, kyk rond vir ‘n bus, besluit dis te koud vir enigiets behalwe ‘n taxi en spring in ‘n swart motortjie. Na ‘n kort rit, en ‘n effe langer stappie nadat ek eers tien huise te ver straatop afgelaai word, arriveer ek, bibberend, by die slagtery se voordeur. Die son het al gesak; vieruur se donkerte hier in die noorde is iets waaraan ek nog nooit gewoond kon raak nie.

Maar met my aankoms aan’t huis van die digters Helen Ivory en Martin Figura, in die Butchery met sy groot vertoonvenster wat uitkyk oor die straat, is daar ‘n warm verwelkoming, ‘n ewe warm koppie koffie, en ‘n klein skare blinkstil ogies wat van die rakke af loer. Nogal opbeurend, besluit ek terwyl ek van my jas en handskoene ontslae raak en begin dink oor die onderhoud vanaand. Die diertjies wat so staar is deel van Helen se kroos opgestopte huismaats, ‘n versameling wat eekhorings, muise, wesels, en rawe insluit, en wat afgewissel word deur Martin se geraamde foto’s wat die mure vol hang: portrette van kinders en volwassenes, oomblikke wat hy op sypaadjies raakgeloop het, die geheime hoekies van geboue; hy het ‘n goeie oog vir komposisie. Dis gepas, op ‘n ietwat makabere manier, dat hulle dié ou slagtery kon omskep in ‘n huis en kunsstudio, waar Helen shadow boxes maak van opgesnyde en aanmekaargeflansde poppe, vere, en vreemde goetertjies soos glasoë en duime en skoenlappers, en Martin sy fotografie bevorder. Die kamers voel besig, kreatief, en intiem. Hier word ook, is dit duidelik, baie gelag.

Ná koffie maak ons die eerste van ‘n paar bottels rooiwyn oop, en terwyl ek probeer om my opneemmasjientjie aan die werk te kry, maak my twee gashere hulself langsmekaar tuis op die rusbank en Martin spog (onsuksesvol) met sy Suid-Afrikaanse aksent. Op die boekrak agter my staan die oorspronklike kunswerk vir die voorblad van Helen se laaste bundel, The Breakfast Machine; die kopie wat ek saamgebring het lê op die koffietafel. Die gebreekte eierdop is op ‘n sekere vlak meer onrusbarend vir my as die chimeras en kraaivervlerkde langbeen-meisietjies. Ek vra vir Martin hoe hy voel oor Helen se voorliefde vir taksidermie. ‘Nervous’, lag hy, en insinueer dat wanneer eendag hy nie meer ‘n nut het nie, sy hom ten minste in haar kuns sal kan gebruik. Maar hy is ernstig as hy noem dat hy eintlik baie van haar werk en die inspirasie daaragter dink – hy is ook ‘n visuele persoon en vind die objekte aantreklik, interessant, en prettig, en hy dink dat sy foto’s en haar skaduboksies die spasies in die huis gemaklik deel.

Dink Helen dat haar kunswerke mense partykeer afsit, dat die ‘edginess’ daarvan ‘n muur kan wees? Ja, dalk, vir party mense. Die diertjies wat sy in haar kunswerke gebruik is almal reeds lank dood, of is padvertrap wat sy optel, en geen van haar dieredele is ooit afkomstig van iets wat spesifieks doodgemaak is om in haar kuns te gebruik nie, tog kry sy soms erg negatiewe kommentare van individue wat voel diere-opstop is verkeerd. Maar jy kan nie toelaat dat dit jou as kunstenaar te veel beïnvloed nie, sê sy, anders hou jy jou kreatiewe self terug. Haar kreatiewe werk is die mees belangrike en genotvolle ding in haar lewe juis omdat, as redakteur en lektor, ‘n groot deel van haar dag ander mense se poësie beslaan. Skryf en kuns is iets wat sy net vir haarself doen: ‘With the artwork and the poetry I’m just pleased that anyone likes it at all, really; I’m just pleased and surprised. It is a bonus that other people like some of the things I do. You have to have joy in your creativity.’ En voel sy dat daar ‘n sterk verbintenis tussen haar drie-dimensionele kuns en haar gedigte is? Ja, definitief. Sy het kuns geswot en was eens op ‘n tyd van plan om teaterontwerp as beroep te beoefen, maar na ‘n latere graad in Kultuurstudies het sy as ‘n skrywer die wêreld betree. ‘I didn’t really develop my voice as a visual artist until quite recently, and I couldn’t have done that unless I’d written the poems, because they feel as if they’re coming from the same place. The things that I’m making are 3D poems.’ Ek kyk rond na die objekte teen die muur en dit voel waar: elke boksie is soos sy eie verhoog, soos ‘n eie opvoering wat homself binne ‘n sekere raamwerk uitspeel.

 

Dog Boy en Crow Angel, deur Helen Ivory

Dog Boy en Crow Angel, deur Helen Ivory

 

As skrywer het Helen Ivory drie digbundels agter haar naam, met ‘n vierde op die horison en ‘n vyfde in wording, almal uit die kraal van Neil Astley se hoogs-gerespekteerde Bloodaxe-boekhuis. Haar werk is idiomaties en fabelagtig en soos jy lees, veral deur die korter verse, sien jy hoe die idees geëggo word in die skaduboksies: ‘Harnessed to the town hall clock,/you send seconds like wild horses/loose into the sky.’ (uit When).  Daar is ‘n intensiteit in haar metafore, iets wat die beoordelaars van die Eric Gregory-prys (wat sy in 1999 gewen het) ook opgemerk het. Penelope Shuttle verwys na The Breakfast Machine as ‘n ontploffing in kontemporêre poësie. Ek vra haar om my bietjie meer te vertel oor die bundel waaraan sy tans werk, ‘n Bloubaard-reeks. Dit is ‘n boek wat handel oor ‘n vrou wat in Bloubaard se huis woon, ‘and as we all know, people don’t tend to live in Bluebeard’s house, they tend to die there,’ sê sy: ‘She wakes early to what she thinks is thunder/but harder listening reveals Bluebeard/moving things around in the yard.//He has lit the furnace and its slit throat glows/from the corner of this workshop/where a handful of mice had nested.’ (uit Thunder). Enige parallelle met Angela Carter se omskrywing van dié en ander sprokieverhale? Sy noem dat sy Carter se boek op universiteit gelees het, en eers nadat sy omtrent vyftien gedigte geskryf het oor ‘n vrou se verhouding met ‘n man wat soos Bloubaard lyk, teruggegaan het na Bluebeard’s Egg. Dit bly vir haar ‘n interessant vertelling, maar haar eie interpretasie van die verhaal is nie eintlik beïnvloed daardeur nie. In haar reeks wil sy die onverklaarbare vertolk – hoe iemand in Bloubaard se huis kan (oor)lewe: ‘Sunday is music day, and by and by/a soprano will bleed through the walls/and Bluebeard will wail and sob/like a wolf in the jaws of a trap.’ (uit Postprandial Music).

Sprokiesverhale en illusie is ‘n belangrike invloed in haar skryfwerk die tema word dikwels herhaal. Waarom is sy aangetrokke hierna, en wat doen sprokies vir poësie? ‘For me fairy tales represent fundamental truths and fears, and all those things that trouble people.’ Die metafore, die argetipes, die mense en kreature trek haar aan – jy kan alles in sprokiesverhale vind, sê Helen. Dit is anders vir haar as mite. ‘The fairy tale is more grubby, it’s got dirt under its fingernails. I just keep reaching for them; it feels like something that is threaded into me somehow.’ Die normale dinge in die lewe soos televisies of telefone kom wel in haar gedigte voor, maar hulle verteenwoordig altyd iets meer magies. Kan die sprokiesverhaal dan nie ook alledaags wees nie? Nee, sê sy, want daar is nie wolwe in haar allerdaagse lewe nie, nie ‘n diep donkerte in die woude rondom Norwich wat die andersheid reflekteer nie. En alhoewel sy kan verstaan hoe ‘n moderne stad ook simbolies die argetipe van die woud sou kon illustreer, is dit nie hoe sy met sprokies omgaan nie: ‘I want my wolves to be real wolves. I don’t want them to be men in business suits. I want them to have fangs – actual fangs!’ Ek kan sien dat dit nogal moeilik is vir haar om presies te verwoord hoe diep sy die waarheid van sprokies ervaar. Hou dus ingedagte die kompleksiteit van die metafoor – ‘n egtheid eerder as ‘n weergawe – in die sprokie self wanneer sy skryf: ‘The girl in the room upstairs/is a woman now. In waking moments,/she sleepwalks to the mirror,/takes a brush to the long silk of her hair.//Before she lies down again, she’ll notice/the bird skulls on the window-sill,/how cobwebs have laced them together,/how her face has grown sharp as a knife.’ (uit Sleep).

Helen het ‘n baie hegte verhouding met die bekende Hongaarse digter George Szirtes wat saam met haar by die Universiteit van Oos-Anglia werk, maar wie ook haar mentor was gedurende haar graad in Kultuurstudies ‘n klompie jare terug. Dink sy die dikwels donker Oos-Europese vertelkuns waarmee sy deur Szirtes in kontak gekom het, beïnvloed haar werk? ‘Yeah, absolutely, it’s all George’s fault,’ glimlag sy. Dit is ook hý wat haar aan die Serbiese digter Vasko Popa se werk voorgestel het. Sy bespiegel dat dit dalk tóé was waar die surrealistiese saadjie geplant is, waar die konneksies tussen sprokiesverhale en die donker volkstradisies waarmee Popa ook speel, begin vorm aanneem het.

Hou sy van die benaming ‘surrealisme’ wat mense rondom haar werk gebruik; enkapsuleer dit haar eie siening van haar poësie? ‘Good question,’ sê Martin, en kyk verwagtend na Helen op ‘n kamma-betekenisvolle manier, terwyl sy terselfdertyd met ‘n baie emfatiese ‘nee’ my vraag beantwoord. Dit is weereens vir my duidelik dat hulle hulself nie te ernstig opneem nie, iets wat eintlik wonderlik verfrissend is, en na die laggery bedaar, gaan sy voort: ‘I don’t mind it, but for me surrealism is more to do with experiments with the unconscious. What I feel that I’m doing is more magical realism – Matthew Sweeney talks about an ‘alternative reality’.’ Háár werk, voel sy, het orde en dit is iets wat sy nie in die tradisionele verklaring van surrealistiese skryfwerk vind nie: ‘There needs to be somebody that takes the interesting phrases and tries to make some kind of narrative or some kind of sense out of the chaos.’ Vanuit ‘n lesersperspektief voel hierdie verduideliking reg, want party van haar werk is juis skerp, juis verhalend sterk, selfs al is die tema effe ‘surrealisties’: ‘In this, the dawn of the apocalypse/the cowboys have itchy fingers/as they ride into the centre of town.’ (uit Horsemen). Dit is asof die interne draad nie toevalligheid toelaat nie. Selfs in ‘n gedig soos The Reckless Sleeper, waar die surrealistiese wel die vers as geheel omarm (die gedig het, vertel Helen my toe ek vra, sy oorsprong gehad in ‘n uitstalling in Londen se Tate Modern Gallery) is daar ‘n eksplisiete orde van verhaal wat die abstrakte probeer teëwerk.

 

The Reckless Sleeper

 

All night he has been inventing a vocabulary –

a mythology of cities built like a circuit board;

a skeletal picture of where he’d like to belong.

 

 

He is wrapped in a blanket of grey paint,

and sometimes an apple will roll to the surface,

sometimes a mirror, or an apple in the mirror.

 

 

Sometimes a lion will lift a lazy paw

and pull the blanket from the other side of the bed;

leaving him exposed to the dark of the room.

 

 

He walks on the surface of heaven,

he holds his own heart in the palm of his hand,

his eye is a metronome; candle, bird, candle, bird.

  

Is die begeerte om orde uit wanorde te skep iets doelgerig in haar algemene skrywe? ‘Yes, absolutely. That’s what it’s for. They are just little boxes […]; are ways of containing things. Poems look like boxes, don’t they?’ Sy huiwer ‘n oomblik. “Well, these are anyway. I don’t tend to write anything that goes over the page.’ Is dit selfopgeleg, wonder ek, of gebeur dit outomaties? ‘It happens automatically. And also, because my concern is with the visual I like to be able to see everything on one page. And the way that the white space of that page is working around it, so that it creates a frame.’

En is dit moeilik of maklik om oor gedigte te praat waar ‘n narratiewe vers so hand aan hand loop met die magiese, of met ‘n alternatiewe realiteit? Sy vind dit moeilik, ja, want sy weet steeds nie hoe ‘n gedig ‘gebeur’ nie. Sy begin meestal met ‘n spesifieke beeld waarvandaan sy uitbrei, maar sy het nie dikwels ‘intensies’ vir ‘n gedig nie: die gedig doen wat dit doen. Die verhaallyn mag dus dalk nie eksplisiet beplan word nie, maar vir Helen vind die vers sy verhaal en konklusie soos sy daaraan skryf. ‘As I’m writing, I can feel that what I’m writing is going to be coming to an end, maybe in the next stanza, or maybe I only have six more lines and I’ve got to tie it all up here. And sometimes that’s when I step out a little bit and then look back and think, within the poem-world, how are we going to wrap all this up?’

Hoe vereenselwig sy haar persoonlike idees oor poësie met haar werk as lektor vir kreatiewe skryfkuns by die Universiteit van Oos-Anglia? Sy is nie seker nie, en tob nogal lank oor die vraag voor sy antwoord: hulle lê in verskillende dele van haar brein, sê sy op die ou einde, en dus hoef sy nooit eintlik daaroor te dink nie – ‘maybe if I thought about it for a hundred years.’ Ongelukkig het ons net vanaand om daaroor te dink, so ek swaai dieselfde vraag oor na Martin, wat ook gereeld klasgee. Hy sê hy vind dit makliker om oor fotografie te praat as oor kreatiewe skryfwerk, as gevolg van al die jare wat hy al met die kamera omgaan. ‘Poetry is so collossal,’ sê hy. Dit is oud, en verg baie selfversekerheid. Dan lag hy, want op die oomblik behartig hy ‘n aanlynkursus in konfessionele digkuns vir die Poetry School, en die vergoeding is in morbiede wanverhouding met die emosionele voorbereiding wat mens moet insit om digkuns te doseer.

Ek vra Helen of sy dink goeie digkuns is iets wat aangeleer kan word, en of ‘swak’ studente-skryfwerk haar pla? ‘I don’t know if you can teach someone to be a good writer unless they had some kind of ability in the first place, and you can nurture the ability by normalising the reading and writing of poetry. You should read as much poetry as possible to show you what other people have done and what you might do, and what you might include in your practise. Just try it out. It’s like putting on a mask. Try be someone else for a while. See if there is anything in that that works for you and helps you communicate.’ Hierdeur word ‘n mens ook ‘n beter leser, dink Helen, alhoewel sy, soos vroeër ook genoem, nie seker is hoe presies die ‘siel’ van ‘n gedig gebore word nie, of hoe jy dit vir iemand kan leer nie. ‘It’s the Frankenstein’s monster thing: you can put all these bodyparts together but you need the fizz of lightning in order for it to get up and walk. And who knows where that comes from. If everyone had it, then everyone would be able to write amazing poetry, but not everyone can. Even if people can make the basic monster they can’t put a heartbeat in it’. ‘There’d be even less people reading it and more people writing it!’ lamenteer Martin tussendeur ‘n sluk wyn. Helen stem saam. Maar, nee, ‘rou’ skryfwerk pla haar nie solank daar ‘n konteks daarvoor is, solank sy in ‘n posisie is om terugvoering te kan gee. Sy dink ‘n bietjie langer, en voeg dan by dat dit haar wel nogal omkrap wanneer studente na drie jaar blykbaar geen advies van jou of hulle ander dosente ingeneem het nie. Inderdaad.

Helen werk verder ook vir die Nasionale Poësie Argief (gaan loer gerus- dit is ‘n insiggewende, uiters genotvolle tydverdryf met historiese opnames deur skrywers soos Sassoon, Sexton en Yeats)  en as redakteur vir die oulike webzine, Ink Sweat & Tears. Haar rol by die Argief behels die skrywe van biografiese materiaal, onderhoude met lewende skrywers wie se werk in die Argief opgeneem word, en enige kommentare oor gedigte en voorlesings.  Ek wou graag weet hoe belangrik sy dink die argief is vir Britse en wêreld-poësie? Ongelooflik belangrik, sê sy, beide as ‘n rekord van hoe die kuns verander het en as ‘n onderwyshulpmiddel. Dit is ‘n ervaring om te kan luister hoe rymwoorde in verskillende aksente opborrel, hoe metrum in sekere gedigte werk. “Listening to a poet reading their work in the way they intended it to be heard, and the music of their voice […] is an amazing record to have. There are ancient recordings of Tennyson, and you can hear the delivery of his poetry compared to say Sylvia Plath or Tony Harrison.” Hulle is tans besig om uittreksels en opnames op MP3 beskikbaar te stel (jy kan alreeds kopieë op CD koop), maar hulle grootste inkomste kom uit doelgerigte befondsing wat toelaat dat sekere projekte geïnkorporeer kan word. So is Helen op die oomblik midde in ‘n projek oor die groot  Amerikaanse digters, en ‘n paar jaar gelede was daar geld om jong Britse skrywers te dokumenteer. Dit is ‘n formidabele visioen om, soos Andrew Motion (direkteur van die Argief en ex-poet laureate) sou hoop, elke gepubliseerde digter daarin op te neem. Intussen is daar ‘n netjies uitgelegde labirint vir digters, navorsers, onderwysers, en lesers om in te verdwaal vir ‘n paar uur.

Voordat ons eindig laat Helen val dat sy dit eintlik baie moeilik vind om oor haarself, en haar verhouding met haar werk te praat. Ek bestudeer haar vir ‘n oomblik: ‘n bont persoonlikheid, maar dinge wat diep swem dink ek: ‘To lose yourself/is a very particular art./If you want ever to be found/scatter breadcrumbs,/pray the birds are not hungry.’ (uit A Little Spell in Six Lessons). Ek kan verstaan dat ‘verduidelik’ nie die regte woord is om haar poësie mee te benader nie. Is dit dus makliker, vra ek, om oor haarself te praat deur haar gedigte? Miskien. Dalk as sy kon skryf oor haarself, bespiegel sy verder, en tyd het om te dink oor gegewe vrae, sou dit makliker wees. Gedagtes is so groot, hoe moet jy dit alles uit jou mond uit kry in ‘n lineêre manier? Met skryf, skryf jy net; jy hoef nie dadelik sin te maak nie: ‘You can’t talk in images.’

 

'...if that's what you want -/there's all manner of spells.'

'...if that's what you want -/there's all manner of spells.'

 

Martin Figura se mees onlangse publikasie is Whistle (Arrowhead Press), ‘n outobiografiese bundel wat handel oor sy kinderjare, vol van atmosferiese verse wat die verhoudings tussen omgewing, kind en ouer detailleer met verwysing na sy ma se moord aan die hand van sy pa. Hy het tien jaar lank daaraan gewerk. In 2011 is dit gekortlys vir die hoogsaangeskrewe 2011 Ted Hughes prys (wat deur Kaite O’Reilly se Aeschylus-hervertelling, The Persians, gewen is). Ek begin ons gesprek met die idee dat ons oor sy skryfwerk self sal praat, maar binne die eerste paar minute besef ek dat dit – hetsy as gevolg van sy eie verstrikking met die nuutste boek, of die manier hoe ek my vrae bedink het – onmoontlik gaan wees om enigsins sonder die tragedie in die agtergrond voort te gaan.

Martin het die bundel verwerk as ‘n voorlesing vir groter teater-gehore –  ‘n idee wat hom reeds voor die skrywe van die boek getref het – met behulp van Sarah Ellis en die spoken word organisasie Apples and Snakes, en het dit onder andere laasjaar Edinburgh toe geneem. (Vanjaar is daar ‘n paar opvoerings in Londen, en hulle is in die beplanningsfases vir ‘n toer van Amerika en Pole; ek wonder so sylangs of ons hom dalk Suid-Afrika toe kan lok vir die Grahamstadfees?) Die resensies sover lees meestal baie positief. In die vertoning word gekose gedigte en vertellings met foto’s geïllustreer – groot monochroom- en skerp kleur-herinneringe van toeka se jare, geprojekteer op doek; tussen die familie-foto’s en advertensies van eertydse produkte verskyn daar dan ook koerantuitknipsels, wat ‘n ekstra dimensie aan die verse leen – ‘n waarwording van die gebeurtenis wat eintlik in die digkuns verdoesel word.

Dink hý dit is anders, ‘n ander verhaal, op die verhoog as op papier? Daar is meer kritiese vereistes op die boek as op die verhoogstuk, sê hy, en ‘n leser of kyker se verwagtinge oor die verhaal is fundamenteel anders. Daar is verse in die vertoning wat nie in die bundel voorkom nie, en andersom, en die foto’s is natuurlik nie daar vir lesers om te verpersoonlik nie. Dit is ook vir hom interessant om te dink oor hoe iemand die vermoë verloor om terug te blaai, te herlees; die vertoning is meer kronologies uiteengesit, wat op ‘n manier hiervoor opmaak. ‘And I’m there in the room with you, which makes a difference.’ Dit is wel moeilik vir hom om te praat oor sy verantwoordelikheid teenoor die gehoor, veral aangesien mense op tye werklik deur sy storie aangeraak word. Hy voel dat hy sukkel om die regte woorde te vind om die ego uit die stelling te verwyder, en eindig met: ‘You have to take them on the journey with you, and show them you’re alright.’ Hierna geluister, wonder ek toe of hy as verhoogkunstenaar bewus is van sy vermoë om die kyker te kan dwing om op sekere aspekte van die verhaal te fokus, iets wat meestal buite sy beheer is as digter. Hy dink ‘n bietjie na, beantwoord (weereens) ‘n vraag wat ek nie eintlik gevra het nie, en verduidelik hoe belangrik dit vir hom is dat mense met hom wil kom praat ná sy vertonings, dat hy ‘n effek kon hê of ‘n konneksie kon maak met ‘n teaterganger en sy of haar spesifieke storie, en dít deur poësie. ‘It doesn’t get any better than that, really.’ En ek kan sien dat hy dit bedoel, en diep ervaar, amper soos ‘n kind wat erkenning ontvang het.

Ek wou ook graag weet oor sy keuse om eksplisiet en in detail oor ‘n traumatiese gebeurtenis te praat. Was dit ‘n moeilike besluit om die tema so openlik in woord en op verhoog te uit, en was die vertelling daarvan positief of negatief deur sy familie ervaar? Hy antwoord breedvoerig, alhoewel hy nie eksplisiet oor sy familie se reaksie praat nie. Die digbundel het wyd opslae gemaak en aangesien hy alreeds, by wyse van spreke, die aap uit die mou gelaat het, voel hy dat hy homself gemaklik moes maak met praat daaroor. Vóór die publikasie het bitter min van sy vriende geweet oor die moord, alhoewel hulle bewus was dat hy in kinderhuise en onder die sorg van voogde grootgeword het; nou moes hy dit aanvaar as deel van sy publieke en private lewe. Die issue van hoe jy jou geskiedenis word, kwel hom. Hy vertel my oor hoe hy en sy susters die ervarings dramaties verskillend verwerk het – natuurlik omdat hulle ander waarhede uit die gebeurtenis onthou het. En dat hy homself op ‘n manier – dalk deur sy sin vir humor – kon weerhou van die drang om dit sy hele identiteit te maak, terwyl sy een suster werklik daarmee gesukkel het. Waar hy homself tot ‘n mate as volwassene kon bevry van sy ouers se verhouding, bly dit vir haar haar hele lewe.

Martin hou voet by stuk – jy kan nie aanhou blameer en internaliseer nie: ‘I live by it. I think whatever’s happened to you, if you can just wave blame away with your hand’ en hy gooi sy hand agtertoe met ‘n gelate glimlag, asof hy ‘n vlieg wegwaai, ‘and get on with your life, you can actually get on with your life. If you forget about blame… It’s happened, and you can shake your fist at them all you like, but they’re on the other side of the river and they’re looking the other way. It’s pointless.’ Maar hy noem dat dit hom steeds wel raak. Die barmhartigheid van mense was uiters moeilik om oor skryf, daardie goeie en mooi en lewendmakende dinge; hy bied die prosavers, Piggots, aan as voorbeeld: ‘Once he tried to tell us the facts of life,/but couldn’t.’ Ek noem aan Martin dat dit my opval dat hierdie spesifieke gedig soveel anders lyk en lees as die ander verse, en hy knik: ‘It’s like a release. It’s a headlong rush.’ Evidence was ook moeilik om te skryf, sê hy – hy moes navorsing gaan doen oor hoe jou vingernaels lyk as jy dood is; hy moes dink oor die vel wat onder sy ma se naels sou sit, oor die kleur van krapmerke op sy pa se vel. En hy onthou hoe hy as kind om die hoë-sekuriteit Broadmoor hospitaal gestap het, gedurende ‘n besoek aan sy pa. Uit Dad’s Alma Mater: ‘squats on a low hill at the end of a Berkshire lane,/watches the moor with its many eyes, keeps thoughts/inside heads, inside rooms, behind walls, behind wire.//A deer breaks from the gorse/shakes rain from yellow flowers,/I remember being small.’ En elke keer wanneer hy hierdie onskuldige finale versreël op die verhoog uiter, onthou hy daardie gevoel presies. En dít, sê hy, is hartseer.

Hierdie eenvoudige maar beskrywende ervarings deurdrenk die boek – dit is ‘n verhaal wat jou aanraak op menige vlakke. Die tekstuur van die spreker se identiteit – beide as kind en volwassene – word ontgin deur smaak, sig, en aanraking, waar vervreemding en verantwoording (en ook, miskien, verantwoordelikheid) in die binne- en buite-landskap afspeel: ‘He’s had to learn another language/Wear it like a different face/Sometimes he comes home with Polish sausage/He serves it up with pickled cabbage’ (uit Exile). Motiewe van die huislewe is ook sterk aanwesig: ‘As its representative on earth she sets/the lemon meringue onto the cloth -/its perfect roundness and snowy peaks.’ (uit Mother). Voel hy beskermend oor die boek? Hy bly lank stil, um en ah dan vir ‘n oomblik. ‘No, I don’t think so. The book… I wrote it, and it’s got in it what I want. A much more difficult experience was writing an article for the Times Magazine,’ waar sy woorde erg gemanipuleer en buite konteks geplaas of oorgedramatiseer is. Hy is steeds verras, kwaad daaroor – oor die simplifikasie, distorsie en die joernaliste se houding teenoor hom as digter en persoon; die druk van ‘n poniekoerant-artikel in die skaapklere van ‘n gerespekteerde publikasie. Hy las by dat alhoewel daar tog goeie dinge van die Times-artikel gekom het – publisiteit, positiewe kommentare – dit hom steeds effe ‘vuil’ laat voel. Maar die boek self is wat dit is, en hy is trots daarop dat dit die wêreld ingestuur is. Dit was die regte tyd daarvoor.

 

'His languages return/all at once as thoughts.'

'His languages return/all at once as thoughts.'

 

Die bundel is gebore gedurende Martin se MA, ook onder leiding van George Szirtes, en hy krediteer sy promotor veral vir besprekings oor idees van ballingskap en die oos-Europese psige (Martin se pa was ‘n Poolse immigrant, Szirtes ‘n Hongaarse vlugteling). Ook het hy en Szirtes ‘n agtergrond van fotografie en film gedeel en hulle ontmoeting in Norwich was, in Martin se eie woorde, ‘serendipity’. Dié lighartige beskrywing neem nie weg van die intensiteit van die skryf-ervaring nie. Hy het hard gewerk daaraan – dit was moeilik en op tye traumaties, soos mens kan insien. Maar hy moes ook wag speel oor die vordering daarvan. Hy het ‘nee’ gesê toe daar vroegerig in die proses belangstelling in Whistle was, omdat die bundel in sy eie opinie nog nie gereed was nie. Toe hy dit uiteindelik aan ‘n groot uitgewer bied net om afgekeur te word, het dit tot ‘n verdere twee jaar van herwerk gelei – iets waarvoor hy dankbaar was toe die manuskrip daarna deur sy eerste keuse van uitgewershuis aanvaar is. Hy bly verras, sê hy, oor die resepsie daarvan.

Dink hy sy werk is, op ‘n manier, tipies ‘confession poetry‘, of staan die vertelling apart van die ervaring van ‘om gelees te word’? Pla die benaming hom? Ja-wat, sê hy, dis moeilik om dit nie as belydenispoësie te sien nie. Hy hou nie baie daarvan nie, maar so ook nie van die etiket  ‘performance poet’ nie. ‘It carries too much baggage,’ sug hy. ‘And that can be inhibiting.’ Dat die gedigte op hul eie ook gelees moet word is belangrik vir hom – en dit is een van die min kere gedurende ons gesprek waar ek voel dat hy soms dalk moeg word om oor die narratief eerder as sy digkuns te praat. In 2010 het hy die Poetry Society se Hamish Canham-prys vir beste gedig gewen, vir die vers Victor. Dit kom voor in Whistle, maar is apart gepubliseer nog voor die boek verskyn het. Victor was die naam van ‘n bekende oorlogsprentverhaal, met die leuse ‘true stories of men at war’. Paul McGrane skryf dat dit ‘a beautifully crafted and poignant tale’ is. Vir my trek dit op ‘n manier die drade van die bundel bymekaar in terme van ware geweld teenoor spel, die skuiwe en ironie van veiligheid buite die huis (waar geweld onskuldig is) na die ouerhuis, waar die kinderlike verwagtinge van veiligheid dan verval; die implikasie, die sterk fokus op die strofes ‘The pavement is so littered with Germans//that men must pick a way through/to reach their gates and take their sons/down paths to quiet houses’.

Ek is geïnteresseerd of Martin ook hierdie gedig as ‘n belangrik spilpunt in die boek sien? Hy voel dié interpretasie is reg. ‘If I had an original insight – at all, ever – it is that poem.’ Beide hy en sy pa was in die weermag en die idee van vrye tyd binne die konteks van die organisasie het hom nog altyd geprikkel. So ook die konsep van vermaak vir troepe in oorlogstye, veral die absurdheid daarvan. ‘World War II hung heavy in the late 50s and early 60s, and all our fathers had an experience of it,’ en Martin het simpatie met die ouer geslag wat deur die intensiteit van oorlog geleef het en toe moes handel met hul seuns se beheptheid met details daarvan en entoesiasme daarvoor gedurende kinderspel. Dis veral die geval met Martin se pa wie in die Duitse weermag was en dit, te same met die kontradiksie dat die vader beide ‘n held van die oorlog en ‘n frustrerende ouer is, lê sentraal in die vers. ‘These things reach through generations […] and impacts and impacts and impacts. The long reach of World War II: it didn’t just happen and end. It’s like the whole blitzkrieg swept through our little house twenty years after the end of the war […] one night, briefly, and had its effect on us.’ En hulle is nie alleen nie: dié erfenis is steeds daar vir families in huise oor die hele Europa versprei, deel van ‘n ondenkbaar gekompliseerde geskiedenis.

Maar die gedig wat vir Martin as sentraal staan in die bundel, is Vanishing point. Toe ek hom daaroor vra praat hy lank, terwyl ek en Helen luister, oor die idee dat, in ‘n oogwink, die Martin-Wat-Moes-Wees – en dáárdie Martin se toekoms – op ‘n gegewe nag verdwyn het soos ‘n kers wat uitgedamp word. Dit was die gedig wat hy móés skryf, ‘n vers wat sy oorsprong in ‘n epiese raamwerk gehad het en toe ‘n paar sekondes van ‘n ou bioskoopprent geword het wat die oomblik kon distilleer: ‘The boy/pedals like mad to stay with us, but we stretch away/and leave him stranded, disappearing.//Then there is just white light/and the loose flapping sound/of a film end escaping its gate.’ Wat my bybly van hierdie gedig, en ook van die ander in die bundel, is die fisieke onthou en die fisieke doen van ‘n liggaam agter die woorde – die spreker se tasbare identiteit wat sorg dat die verse elk ‘n eie lewe het: ‘n lewe wat ervaar is. Hier word dit ook opgesom:

 

Touch

 

Stories pulled apart,

gristle stretched

and snapped, blood

drained away, a ghost.

 

 

My sisters and I

placed out of touch,

our own small diaspora.

 

In antwoord op my vraag oor die posisie van Vanishing point binne die bundel, noem hy dat dit nie kronologies geskryf of uitgelê is nie en dat Helen ‘n groot impak op die finale seleksie en orde gehad het. ‘I was quite brutal,’ bied sy nadenkend aan. Ek onthou wat sy vroeër gesê het oor hoe sy skryf, hoe die beeld wat sy herken as beginpunt dikwels deur die gedig self gekaap word, hoe sy nie eintlik weet presies hoe die gedig ‘gebeur’ nie, en ek vra vir Martin oor sy verse se evolusie. ‘I start with a story and facts, which is problematic because you can tie yourself into knots.’ (Ek herinner myself terwyl ek luister om hom later te vra of hy ál sy poësie so begin, selfs die humoristiese verse, en of hy meer spesifiek praat oor die manier hoe hy Whistle geskryf het, maar vergeet heeltemal daarvan na die volgende glas wyn geskink is. Nou ja.) ‘People who read poetry, or a writer, should be and are interested in language. And if you don’t engage them at the point of language, then you’re not going to engage them however sad your story is.’ Dus moet jy metodes hê om die deur na die alternatiewe realiteit (en ek neem hier aan hy bedoel die realiteit van die spreker) oop te maak; dit maak dit ook interessanter vir die leser, en bied ‘n wyer interpretasie.  Hy dwaal effe af van die vraag en vertel hoe hy met Whistle oorspronklik ‘n tipe minimalistiese benadering in gedagte gehad het; hy noem Raymond Carver. En alhoewel die ingekortheid tog deel van die finale produk is, het hy weg beweeg van die intensiteit van die samehangende realisme.

Hy onthou die oomblik toe dit vir hom verander het: toe hy op Szirtes se aandrang ‘n vers sonder feite geskryf het. Hy vertel my die storie oor die beproewende etenstye by sy Oom Philip en Tannie Margaret (‘which wasn’t their real names; I stole those from Angela Carter’s Magic Toyshop’) waar hy as negejarige vir ‘n tyd gewoon het nadat sy pa tronk toe is. Met ontbyt is die verwagtinge vir die dag, verwagtinge oor hóm, uitgelê, en gedurende aandete is elke verwikkeling dan in detail nagesien, wat hom gewoonlik in warm water laat beland het. En hy onthou hoe hy hom later begin verbeel het dat die familie hom soos ‘n hoender braai en eet. Die herinnering híéraan het aan die gedig Morning Room geboorte gegee, ‘and for the first time I kind of moved myself. I thought ‘that’s exactly how it felt’.’ Dit is baie roerend om hom te hoor praat oor hoe een metaforiese verkenning van ‘n ‘storie’ in ‘n gedig hom so aangeraak het dat dit die hele rigting van die bundel verander het. ‘Obviously the family didn’t sit down and eat me. That never happened. It was metaphorical. But it seemed truer than anything I had written before.’ En dít was die ‘iets anders’ wat hy in sy skrywe ontdek het; iets wat hy moes nastreef. Dít was die deur wat hom in die bundel ingelaat het: ‘I stepped through the back of the wardrobe into Narnia. And looked for a metaphorical truth, rather than getting hung up on the facts. Know the facts and have them, yes. But just because you know them, because you’ve lived through it, doesn’t mean the reader needs to know them. […] Memory and truth are two different things.’

Maar jy kan nie Whistle lees sonder om te besef dat humor ook vir die skrywer belangrik is nie: ‘n gedig soos Fountain Pen vertel die storie van ‘n kind wat sukkel om sy vader se (herhaalde!) geskenk van ‘n vulpen (en daarmee saam die implikasie van ‘n toekoms) te bewaar: ‘By the third purchase, all the pomp/has gone from the ritual.//My father carries out the transaction/in quiet disappointment.’ Dan, later, iets wat jou laat glimlag, veral dalk omdat die ironie homself vooruitpraat: ‘Of course, if one, or both of your parents/were to die in a terrible accident, then/the small matter of homework would be forgotten.//No one would mind if you asked for a new pen.’ Die humor kom sterk deur op die verhoog, in die vertolking van die storie – Martin is ‘n akteur wanneer hy lees, en dit is duidelik dat hy dit geniet om voor ‘n gehoor op tree.  Humor is Martin se toevlug; sy onlangse pamflet Boring The Arse Off Young People is ‘n kolleksie van sy meer amusante werk: ‘Any day now,/my libido/will slip on/its knapsack/and old/turtle-neck/sweater/and slouch/off/over/the hill.’ (uit Fifty); sy twee vorige boeke was ook aan die ligte kant. Hoekom dink hy humor in digkuns is belangrik; hoekom is hy aangetrokke daartoe, en hoe vereenselwig hy die ekstreme van donker en lig?  In Whistle speel dit ‘n rol in terme van gehoorsgemak, veral op die verhoog; hy beskou dit as ‘n middel om die spanning te verlig. Want dit is werklik ‘n tawwe stukkie drama om na te kyk! Party mense is net nie emosioneel opgewasse tot die direktheid van so ‘n vertelling nie. ‘There was a bloke in Edinburgh that went down really early,’ vertel hy voetstoots, en Martin moes vroeg in daardie vertoning die toon lig om hom deur te help: die humor is daar om die wat dit nodig het, te bewaar. Die genot wat hy uit lag put was maar nog altyd daar, sê hy, van kindsbeen af. ‘I’ve learnt more about humankind from Malcolm in the Middle (die TV-reeks) than I’ve ever learnt from poetry!’ Vir ‘n rukkie praat ons oor hoe belangrik humor is in die Britse psige – om vir jouself te kan lag. En hy vertel hoe baie hy van Randy Newman se swart humorsin hou: ‘I think you can say things that you can’t otherwise say with humour. And I don’t think it is always valued.’

Benewens is Martin ook ‘n bekwame bekvegter alhoewel hy nie eintlik diep aangetrokke tot die genre self is en dus nie baie deelneem nie – hy gebruik die woord ‘awful’ om sy bekgevegte te beskryf: ‘I just think it makes for bad work.’ Helen onderbreek hom om by te voeg dat sy dink daar wel goeie werk daaruit kan kom, maar Martin is nie heeltemal oortuig nie. Nieteenstaande, sy genot in en natuurlike aanleg vir verhoogkuns is die spilpunt van sy verhouding met ‘openbare poësie’, en hy lag gemaklik oor die dikwels klein en voorspelbare gehore wat voorlesings kan lok: ‘the demographic for the poetry audience is heavily [skewed] towards women between 40 and death’. Dit maak hom gelukkig om te sien, veral met die humoristiese gedigte of voorlesings, dat mense hulself geniet. Is hierdie tipe aktiewe, openbare aspek van poësie iets waarin hy glo as ‘n sosio-kulturele hulpmiddel om die toekoms van poësielesers, veral miskien jong lesers, te verseker? Hy is verskriklik lief daarvoor om vir jongmense, veral vir kinders, oor poësie te vertel en te sien hoe opgewonde hulle daaroor kan raak, en ja, hy moet toegee dat performance poetry tieners raak omdat dit tematies en dikwels stereotipies by hulle lewens insluit, maar nie juis omdat dit goeie poësie is nie. Maar hy het ook nie ‘n vendetta daarteen nie, voeg hy by. ‘Very few people like poetry, but when they do they’re kind of a bit fanatical and often have quite a narrow idea of what poetry should be.’ Hy sug diep, en lamenteer oor hoe baie verskillende style van poësie in bestaan is: ‘I don’t understand why people can’t like the poetry that they like and live with the other stuff.’ Goeie gedigte hoef nie altyd verhewe te wees nie, en om met jongmense te werk beteken jy kan daardie les vroeg reeds oordra, sê hy.

In terme van die interaksie met volwasse studente voel hy dat hy meer konserwatief te werk gaan, meer tematies. Hy sê oor die kursus in belydenispoësie wat hy tans aanbied: ‘Because I went through a very intense period of writing about difficult stuff, I’m much more comfortable within the boundaries of that. I’ve done it, and I’ve got a degree of success from it, and I feel more confident that I know what I’m talking about. I can see that when I’m teaching people, that there are things that I can tell them that will help, if they choose to listen. They don’t always choose to listen.’ Dis dalk omdat hulle nie gereed is om te luister nie, voeg Helen by. Ja, hy dink so, want die storie wat hierdie studente oor hulself wil vertel is natuurlik so uiters, uiters belangrik vir hulle. Dis so essensieel vir hulle dat hulle die wêreld moet vertel hoe hulle voel, en hoe die wêreld oor húlle moet voel. As ek Martin reg verstaan, bedoel hy dat die persoonlike trauma ‘n outomatiese probleemaspek word in die neerskrywe daarvan en in die kritiek van die eindproduk. Hy noem dat hy êrens die waarheid gelees het dat aanlynklasse in skryfkuns is soos om afgeplukte ledemate deur die pos te ontvang! Maar hy dink nog steeds skryfkursusse het ‘n plek. Hy is ter pyne om uit te wys dat hy die nodige vir sy bundel deur ‘n MA-kursus gevind het: ‘When I decided to do it, I knew that I didn’t have the requisite tools to do it; I was a different writer, an entertaining, funny writer. Which is fine, but it wasn’t the right writer to be to do this. And I set about becoming that writer – if I possibly could.’ Vir Martin is Whistle ‘n beter boek juis as gevolg van die leiding wat hy gehad het, en hy is veral dankbaar oor die kans wat eksperimentering in die verskillende modules hom gebied het. Hy verduidelik dat dit soos ‘n fotograaf is wat ‘n lens in sy kamerasak ronddra, en vir drie maande op ‘n slag slegs met daardie lens foto’s neem. Teen die tyd wat die finale projek bymekaar kom het jy ‘n hele sak vol lense, en jy weet presies hoe elkeen werk. Jy kan sistematies in jou kreatiwiteit wees, sê hy, en die regte lens vir die regte gedig kies: ‘I could print this photograph/so dark, there would only be/her hand on my shoulder.’ (uit Glove).

 

Foto's uit Martin Figure se

Foto's uit Martin Figura se Coalfield Stories- en Norwich Millenium-reekse

 

Tussendeur die aanbied van skryfkursus, sy eie optredes en digtery, gee Martin ook klas in verhoogkuns, is op die raad van die Norwich Poësieklub, en behartig hy die voorsitterskap van die Café Writers-groep wat ‘live literature’ in Norfolk en die ooste van Engeland dek. En vóór hy homself as digter gesien het, was hy onder andere ‘n rekenmeester en vir vele jare in die weermag – iets wat mens moeilik glo as jy na sy redelik deurmekaar lessenaar loer. Maar sy passie was nog altyd fotografie (hy werk as ‘n baie suksesvolle vryskutfotograaf, en tematies is dit ook ‘n sterk motief in sy digkuns) en sy tyd in die weermag het gelei tot This Man’s Army, ‘n fotoboek wat handel oor die Britse weermag se worsteling met die veranderende atmosfeer beide binne en buite die tradisionele opset van rang, orde, en gemeenskap. Foto’s uit die kolleksie is uitgestal deur die Nasionale Portretgalery in Londen en die Royal Photographic Society, en het deel geword van die argief wat die Imperial War Museum behartig. “I made the work not as a polemic or as an exercise in public relations for the Army, but to try to explain to myself what it was that I was part of.” Lees Whistle met die tweede deel van hierdie stelling in gedagte, en mens word dalk ook ‘n bietjie wyser oor wat hom dryf in sy kreatiewe denke.

Toe ek wil weet of daar enige spanning in hulle verhouding gematerialiseer het as gevolg van die baie openbare sukses van Martin se laaste boek, loer hulle na mekaar en skud kop tesame. Hulle stel wel belang in hoe Whistle wyer die wêreld in is, só anders as die gewone trajek van ‘n digbundel. Martin dink die aandag wat die boek gekry het oorskry die meriete van die gedigte self, dat die agtergrond die verkope aanmoedig. Ek is geneig om te dink dat die Ted Hughes-kommittee nie sommer ‘n publikasie gaan nomineer net omdat die geskiedenis daaragter prikkelend is nie, en ek kan sien Helen dink dieselfde terwyl sy so onderstebo-langs na Martin kyk. Hy is effe onbewus van ons twee, besig om ‘n uitgebreide en ingewikkelde analogie oor ‘n voetbalklub se promosie en relegasie in die ranglys aanmekaar te slaan om die bundel se populêre lewensduur te verduidelik. Na ‘n rukkie stop ek hom noodgedwonge: sokker-analogieë is nou nie eintlik ‘n Suid-Afrikaanse kultuur-stokperdjie nie. Krieket, dalk. ‘n Braaivleis-analogie. Hy giggel, las later by dat hy eintlik, as gevolg van Whistle, nou maar in die middel vasgevang is: tussen ‘n vermaker en ‘n digter. ‘I’m probably too good a writer to reach a mass audience, and not a good-enough writer to be revered as a Great Writer.’ Dié stertjie laat Helen weereens uitbars van die lag, en dit neem ‘n hele paar minute voordat ons ons weg terug kan vind na die ernstiger aspekte van digkuns en digterparings.

Hoe voel hulle oor die vloek of seëning van die digterspaar? Is hulle gemaklik daarmee om as ‘n ‘paar’ gelees te word? Om as digters ervaar te word as deel van ‘n ander se storie? Die idee dat hulle gedigte ‘saam’ gelees en geanaliseer sou word, is vir Helen snaaks genoeg dat sy weereens begin lag; klaarblyklik dink sy nie daar sou enige waarde in wees vir enigiemand om hulle verse met kruisverwysings te bestudeer nie. Maar om haar lewe met ‘n kreatiewe mens te deel maak haar wel baie gelukkig, en sy voel nie dat dit enigsins nadelig is om in dieselfde medium te werk nie. Hulle verstaan mekaar se manier van werk en vind dat dieselfde belangstellings beteken dat daar geen verwagtinge is omtrent jy wat jou lewensmaat se voetbalwedstryd moet bywoon as jy eintlik nie ‘n dooie duit vir balsport omgee nie. Die tweetjies praat gemaklik en sonder pretensie oor hoe baie hulle van mekaar hou, hoe sterk hulle op mekaar steun. Dit is duidelik dat hulle ‘n intieme verhouding het, en mekaar intellektueel stimuleer; Martin veral gee Helen baie krediet, beide as digter en as maat. ‘Helen would still be the writer Helen is if she never met me; I wouldn’t be the writer I am if I never met Helen. So I gained much more from it.’

Helen noem dat sy bedenkings gehad het oor haar komende bundel, wat ook handel oor familie en jeug, alhoewel sy dink die boek sal meer toeganklik wees vir ‘n wyer gehoor, iets wat Martin beaam. Dit is nie eintlik ‘n nuwe tema nie – kinderlike insig, ervaring, intuïsie, en verbeelding dryf deur haar vorige boeke – maar sy is steeds baie bewus van die feit dat die narratief nie dieselfde drama as Whistle dra nie. Martin vra vir Helen of sy dink dat sy deur die werk aan sy boek beïnvloed is om meer eksplisiet oor haar kinderjare te skryf. Sy kyk na hom en antwoord op die geimpliseerde betekenis agter sy vraag: ‘All the time while you were doing that I couldn’t really do mine, because mine is just about an unhappy family.’ Eers nadat hy klaar was, het sy gevoel die tyd was reg om aan hare te begin werk. Haar kommentaar vang my onkant – dit is ‘n interessante admissie, juis omdat hulle beide nadruk lê op hoe maklik hulle in mekaar se lewens inpas.  Hoekom pla dit haar dan, wonder ek, dat haar storie nie so ‘traumaties’ soos syne is nie? Hoekom is verbeelding nie net so belangrik, so kwesbaar, soos ervaring nie?

 

World

 

A single blond kitten

bundled into a sack

weighted with stones

and thrown into the lake.

 

 

So winter begins

and the moon floats

to the surface

of the part-frozen water.

 

 

And nothing but

the trigonometry of stars

keeps things together,

keeps them apart.

 

Maar ek vra haar nie. Dis nie werklik my plek nie. Daar is te veel genot in die aand. Ek word herinner aan ‘n onlangse vertoning in Londen waar beide Helen en Martin opgetree het; die tema was liefde. Om mee af te sluit, het Helen uit haar eerste bundel, The Double Life of Clocks, ‘n gedig oor ‘n eertydse verhouding voorgelees, waarna Martin gevolg het. Hier is die twee verse soos gelees is.

 

Fairytale

 

If I was my boyfriend

I would not forget my birthday

or how to use a knife and fork.

 

 

If I was my boyfriend

I would not get drunk

and eat all of the cheese.

 

 

Or pretend to be asleep

while mice marched through the kitchen,

looking for bits of cheese

that just happen to be lying around.

 

 

If I was my boyfriend,

I would definitely treat me like a princess,

unless of course, I needed to feel independent

like a modern girl should.

 

 

If I was my boyfriend,

I would eat fire, move mountains, write operas,

swim the channel, change the world,

and serenade me from my window

while I plaited my hair

in a strong, thick rope for me to climb.

  

 

Reality

 

I am Helen Ivory’s boyfriend.

Forget her birthday

chance would be a fine thing.

 

 

I am Helen Ivory’s boyfriend.

Yes I eat all the cheese,

she is going through a non-dairy fad,

so who else is going to eat it.

I pointed this out

and apparently it’s a metaphor

and if I need to ask what for

then there is no point in telling me.

 

 

I am Helen Ivory’s boyfriend.

I would eat fire, but I’m busy with the cheese.

I could swim the channel

but the weight of expectation

might well drown me.

 

 

I am Helen Ivory’s boyfriend

and I’ll serenade her from under her window

just as soon as I’ve finished all the other jobs.

 

 

I am Helen Ivory’s boyfriend

I would rescue her if she plaited her hair

in a strong thick rope, but her hair

is a law unto itself.

This is both true

and a bloody metaphor

 

Ons beëindig die onderhoud toe hier, op ‘n dekselse metafoor – en uiters gepas. Later eet ons spaghetti bolognaise, drink wyn, en gesels oor die kompleksiteit van kraaivere vasplak aan opgestopte muise, diepseeduik, gevonde kunsobjekte en die feit dat ek nou alreeds die laaste vinnige trein terug Cambridge toe gemis het. Dit was ‘n vol, vet aand: my opnemertjie se hardeskyf is ingelê met ‘n goeie drie ure van Helen en Martin se stories, en hoe ek dit alles gaan omskryf weet ek op daardie stadium nugter alleen. Daar is lyflose poppe wat oor die sitkamer waghou, en onder die voordeur sypel daar die skaamste asempie van ‘n yswindjie in. Ek sien op na die stop-stop rit van die last train wat netnou op my wag, die koue, leë strate van ‘n studente-lose Cambridge wat my sal ontmoet wanneer ek na middernag op die platvorm sal afklim. Maar voor ek gaan, nog ‘n glas wyn, nog ‘n bietjie luister na die blink wat hier om die kombuistafel in die kelder van die ou slaghuis verwoord word.

 

Waterverfie van Helen en Martin se Butchery-huis, in Norwich

Waterverfie van Helen en Martin se Butchery-huis, in Norwich

 

Helen Ivory se vierde bundel verskyn in 2013 by Bloodaxe, wat ook The Breakfast Machine uitgegee het. Loer ook uit vir haar en Szirtes se In Their Own Words – Contemporary Poets on their Poetry (Salt Publishing) wat later vanjaar op die boekrakke verskyn. Martin Figura se mees onlangse vollengte bundel, Whistle, word uitgegee deur Arrowhead Press, en Boring The Arse Off Young People is beskikbaar by Nasty Little Press. Hulle webwerwe is te vinde by www.martinfigura.co.uk en www.helenivory.co.uk en beide skrywers se werk kan deur Protea Boekwinkels of Amazon bestel word. Kopiereg van outeursfoto’s: Sam Christmas, Martin Figura.

(© Marcelle Olivier, 2012)

 

Marcelle Olivier. So stil soos die graf: Die Poetry Society, die vreemde bedankings, en die rooi kruiwa vol name

Monday, July 4th, 2011

Nuus uit Brittanje: So stil soos die graf: Die Poetry Society, die vreemde bedankings, en die rooi kruiwa vol name

.

Die afgelope twee weke daag daar elke dag of twee ‘n briefie van Kate Clanchy in my epos-boksie op wat my op die hoogte hou van onlangse verwikkelinge by die Poetry Society. Want daar is groot probleme.

Kate Clanchy - 'n besige digter

Kate Clanchy - 'n besige digter

Vir die wat nie weet nie, die Poetry Society is die grootste van sy soort in Brittanje. Gestig in 1909, en met ‘n lidmaatskap van amper 4 000, sorg die Poetry Society dat digkuns binne die nasionale bewustheid bly. Hulle publiseer onder andere ‘n joernaal, Poetry Review, en nuusbrief vier maal per jaar, asook menigte tematiese bloemlesings wat gewoonlik goed verkoop. Hulle het hulle eie spasie in London waar hulle voorlesings en lesings organiseer en werkswinkels aanbied. Die Poetry Society deel beurse uit, bied persoonlike ‘poetry surgeries‘ aan, en doen baie (en baie goeie!) werk onder skoolkinders. Hulle is verantwoordelik vir die Nasionale Poësie-kompetisie (asook die jeug-weergawe daarvan) wat werklik ‘n kompetisie vir almal is – die Poet Laureate, Carol Ann Duffy, het in 1983 gewen, en Ruth Padel in 1996, maar die 2010 wenner was byvoorbeeld ‘n ongepubliseerde digter genaamd Paul Adrian. (Jy kan sy wengedig hier lees).

‘n Paar weke gelede, uit die bloute, het die Poetry Society se president, die vername Jo Shapcott, haar bedanking ingedien. Daar is stories in die rondte dat sy uitgeforseer is, en verskeie teorieë: dat die gewaande spandering van ‘n regeringstoelae van meer as £100 000 aan die Poetry Society die onmin veroorsaak het; dat die inhoud van die Review problematies is en dat daar deesdae te veel kommentaar en te min digkuns gepubliseer word; dat die Review besig was om elitisties te word en dringend meer ‘jong bloed’ benodig. Wat presies Shapcott se mening hieroor en rol hierin was, is duister, omdat die Poetry Society – so tussen die facebook- en Twitter bespiegelings deur – hulle hortjies styf toegetrek het en Shapcott self nie eens ‘n openbare verklaring gemaak het nie.

Skaars was hierdie nuus koud, toe volg woord van die bedankings van die finansiële direkteur, Paul Ranford, en die Poetry Society se hoofdirekteur, Judith Palmer, waarvolgens dit toe blyk dat Palmer reeds in Meimaand uitgeloop het ná ongelukkigheid oor die gebruik van die Arts Council-geld. Fiona Sampson, die redakteur van die Review, word toe skielik ook betrek as gevolg van haar sterk opinies oor wie en wat in die Review gepubliseer kan word. Nog steeds is daar geen publieke persverklaring nie, maar daar verskyn ‘n notatjie op die webwerf en ‘n e-pos word aan lede uitgestuur (‘Judith Palmer resigned as Director of the Poetry Society on 20 May 2011. The Board accepted her resignation with regret. Judith’s resignation and her reasons for resigning have since been the focus of some press attention and speculation. In light of ongoing discussions with Judith, the Board deems it inappropriate to comment on Judith’s reasons for resigning‘). Die koerante volg die storie op, en ‘n paar blogs begin persoonlik raak – Carrie Etter se blog word verwyder nadat die kommentare wat verskyn het, so lasterlik raak dat daar werklik ‘n kans was dat iemand sou dagvaar. En, om alles te kroon, kom die bedanking laat-Junie van die voorsitter van die raad, Peter Carpenter. Weereens sonder redes. Einde verlede maand kry lede nog ‘n e-possie om te noem dat ‘n interim direkteur, Amande Smethurst, aangestel is; dat Laura Bamford oorgeneem het as waarnemende voorsitter, en dat alles voortgaan soos normaal. Jane Holland doop die hele affêre ‘poetrygate‘.

Poetry Society No More - Jo Shapcott

Poetry Society No More - Jo Shapcott

Die goeie nuus, selfs al is dit vir die verkeerde redes, is dat die lidmaatskap van die Poetry Society oor die afgelope twee weke bietjie gegroei het. Dit danksy Kate Clanchy. Sy het ‘n petisie begin om uit te vind presies watter knelpunte binne die echelons van die Poetry Society veroorsaak het dat al hierdie mense bedank het. Volgens die grondwet kan ‘n ‘Extraordinary General Meeting’ (EGM) aangekondig word as 10% van die lede dit vereis. Clanchy het voelers uitgesteek; weereens het facebook en Twitter begin brand, en haar groepie ondersteuners het vinnig begin groei. Party digters hernu hulle lidmaadskap wat verval het, andere praat openlik oor die feit dat hulle voel dat die Poetry Society dinge vererger deur te swyg.

Alastair Niven, OBE, en onder andere voormalige hoof van literatuur vir die British Council, skryf: ‘I have signed this requisition because I don’t know the ins and outs of what has been happening at the Poetry Society and believe therefore that there needs to be open discussion about the situation through an EGM. The Poetry Society is a national organisation charged with promoting every kind of poet, but it has a particular remit to educate and inform. This includes providing information about itself. I had thought that the days of in-fighting at the Society, which bedevilled it in my early years as Director of Literature at the Arts Council, were well and truly behind it, but sadly no. On the face of it the resignations of the President, Director and Finance Director of the Poetry Society are an utter tragedy. It is not only the members of the Society who deserve an explanation of what is going on, but so do the general public whose money makes possible the Society’s biggest provider, Arts Council England.’

Gillian Clarke, wat die posisie van nasionale digter vir Wallis beklee, sê wat baie dink: ‘We don’t want to know who quarrelled with whom. We do want to know what the disagreement is about. If there is a shift in emphasis in Poetry Society work, and how money is to be spent, tell us please. This cannot be kept under wraps. The truth will out, so let’s talk about it openly now.’ En die poet laureate, Carol Ann Duffy, het die volgende te sê: ‘As poet laureate, everywhere I’m going people are asking ‘What’s going on at the Poetry Society?’ and I don’t know […] We need some clarity, we need to know what is happening.” In haar kommentaar noem sy ook dat die vergadering moet fokus op ‘what the future holds, and the use of the grant […] We all want to be proud of the Poetry Society’.

Terwyl daar aan die bewoording van die rekwisisie gewerk word, laat weet die Poetry Society dat hulle ‘n algemene vergadering reël ‘to outline the future strategy of The Poetry Society and to receive members’ input‘. Verskeie blogs spekuleer dat dit slegs gedoen word om hulle die verleentheid van ‘n offisiele rekwisisie te spaar. Nietemin stuur Kate Clanchy op die 1ste Julie ‘n ope brief aan die Poetry Society, op daardie stadium onderteken deur 365 lede, insluitende Carol Ann Duffy, Gillian Clarke, George Szirtes, Alastair Niven, Vicki Feaver, Neil Astley, Imtiaz Dharker, en Michael Schmidt. Clanchy deel Laura Bamford se effe teleurstellende antwoord met al die ondertekenaars in ‘n e-pos en ‘n paar advokate onder die lidmaadskap gee kommentaar; veral verassend is dat Bamford se terugvoer glad nie die issue van ‘n die EGM aanraak nie. Dit is ‘n probleem, want die grondwet vereis dat ‘n EGM gehou moet word as 10% van die die lede daarvoor vra.

Carcanet Press se Michael Schmidt

Carcanet Press se Michael Schmidt

Op die 4de Julie, lees die rekwisisie soos volg: We, the undersigned, constituting as we believe ten percent of the members of The Poetry Society, having learnt of the resignation of the Chair of the Board of Trustees and the Director, the Finance Manager and the President of the Society, and in order to determine whether, in these extraordinary circumstances, the Board of Trustees has our continuing confidence, require the Board to hold an Extraordinary General Meeting, with a Chair elected by that meeting, to provide an explanation of the practices, policies and changes in policy which led to these resignations, and to answer questions on this matter from the floor. In order to avoid unreasonable expense to the Society, we require the Extraordinary General Meeting to be held before or instead of the General Meeting called by the Society at 2pm on 22 July 2011. Daar is meer as 400 ondertekenaars.

Kate Clanchy en kie sal op die 5de Julie die rekwisisie persoonlik by die Poetry Society se hoofkantoor aflewer. Dit is, voel mense, as Bamford se oorsponklik antwoord in ag geneem word, die enigste manier om die EGM te verkry sonder om regsgeleerdes in te bring. Clanchy dink ook dat dit belangrik is om fisies te wys hoe baie 10% van die lidmaadskap is: iemand het ‘n rooi kruiwa geskenk, en daar word beplan om elke naam uit te druk, die kruiwa vol te stop, en dit dan deur London se strate tot by die Poetry Society se voordeur te stoot. Clanchy verduidelik dat dit nie ‘n ‘press stunt‘ is nie, maar ‘more a way of celebrating what we have done with a cheerful and poetic symbol. Because, even though there are aspects of this which are a nasty bureaucratic squabble, the campaign for openness in itself has gathered people together in a spirit of humour and affection for each other and the Poetry Society.’

Hou maar ‘n ogie op die Britse pers om te sien wat verder gebeur – poetrygate is nog lank nie klaar nie. As jy toevallig ook ‘n lid van die Poetry Society is en graag die kruiwa wil ondersteun, kan jy tot en met middernag GMT op die 4de Julie (Dinsdag-oggend 5 Julie om 01:00, SA-tyd) ‘n e-pos aan kateclanchy@gmail.com stuur, met jou naam en lidmaadskapnommer. En as jy graag wil lid word, is daar ‘n aanlyn-vorm wat jy kan invul; jy kan dan dadelik ook jou stem uitbring indien jy sou wou.

….

The Red Wheelbarrow

deur William Carlos Williams

.

so much depends

upon

.

a red wheel

barrow

.

glazed with rain

water

.

beside the white

chickens.

 

Marcelle Olivier. Ietsie oor Holi, Agha Shahid Ali, en die ghazal

Thursday, April 28th, 2011

Gedagtes uit Indië: Ietsie oor Holi, Agha Shahid Ali, en die ghazal

Gevonde skedeltjie. Nasionale Museum, New Delhi. ©m.o.

Gevonde skedeltjie. Nasionale Museum, New Delhi. ©m.o.

ghazal vir lente

holi, delhi 2011

.

die weerklank van hitte is donker.

die volmaan bloei; die straat bly donker.

.

lente lê ‘n dagloop ver van noord.

van jou, ‘n jaarloop ver: suid is donker.

.

ek verbeel my jou vel ruik na amandels.

ek verbeel my ons praat. gode in die donker.

.

teorieë om eendersheid verskiet soos ink.

gousblomgeel buk die son voor donker.

.

onverlaat kwyn sewe stede weg: synloos, kru.

die poeier op jou tempelwang gis roosrooi-donker.

.

die weerkleur van seisoene klou.

hier slegs ewig reën, en droog, en donker.

Abir op 'n klipmonument, Mammalipuram, suid-Indië. ©m.o.

Abir op 'n klipmonument, Mammalipuram, suid-Indië. ©m.o.

Ek dink al maande lank oor die woord abir: die naam vir die kleur van ‘n sonsondergang wat tussen pienk en roospers huiwer, en ook vir die rooi poeier wat Hindoes op die tempeltrappe los en oor standbeelde van Krishna smeer. Oorspronklik gemaak van natuurlike kleurstowwe, maar deesdae helder sinteties – en dit geld ongelukkig vir beide die poeier en die Delhi sonsondergang. Daar is ‘n storie iewers in die woord, wat ‘n herinnering van rooi hibiskusblomme meebring, maar dit sit vas in my agterkop soos remolie onder vingernaels: sigbaar, effens onbetaamlik, en onwrikbaar. Iets sal binnekort daaraan gedoen moet word. Intussen sien ek abir oral op straat, selfs al is Holi reeds lank verby. Dit danksy verkopers met hulle goiingsakke vol blink poeiers wat die eentonigheid van grysbruin sypaadjies en verflenterde mense opbreek, en die verbleikte oorblyfsels van gekleurde water wat van balkonne oor mense, motors en die seildoekdakke van outoriksjas gestort is.

Ppoeierkleur-verkopers wag vir kliente in Chandni Chowk, in Ou Delhi.

Poeierkleur-verkopers wag vir kliente in Chandni Chowk, in Ou Delhi. ©m.o.

Holi is die lentefees, ‘n fees van water en kleur, wat val op die laaste volmaan van die 12de maand in die Hindoe-kalender, Phalguna (20 Maart hierdie jaar). Dit is die mees populêre feesdag in die kalender (selfs Diwali lyk effens bar invergelyking), wanneer almal ‘kleur speel’ – ‘n aktiwiteit wat die kinders veral geniet, maar volwassenes net so graag aan deelneem. Ballonne, sakkies en emmers gevul met gewone of gekleurde water, roos- en gousblomblare, en handevol droë poeiers word oor ieder en elk gegooi of gesmeer. Die oorsprong en evolusie van die fees is gekompliseerd as jy dit lateraal en logies probeer volg – die verskillende inkarnasies en mitiese volgelinge van Vishnu, en menige takke van Vaishnavistiese Hindoeïsme het baie hiermee te make – maar die basiese storie lui soos volg.

Prahlada was ‘n volgeling van Vishnu, teen die wense van die koning, sy demoniese vader, Hiranyakashipu. Self was Hiranyakashipu angstig om aanbid te word: hy was onoorwinlik as gevolg van ‘n akkoord wat hy met die god Brahma aangegaan het, en Hiranyakashipu se suster, Holika, ontasbaar deur vuur. Om Prahlada te straf het hy sy kind en suster op ‘n brandstapel vasgebind om die wêreld te wys dat Prahlada sou sterf omdat Vishnu ‘n vals god is, terwyl hy Holika sal kan ‘spaar’ van ‘n vlammedood. Soos jy kan raai was Prahlada se toewyding teenoor Vishnu sy redding, terwyl Holika op die brandstapel verbrand het, en die fees van Holi het ontstaan om hierdie gebeurtenis te herdenk. Oorspronklik sou volgelinge hierdie dag met water en vuur gevier het; in dele van Indië waar geglo word dat Holika haar lewe onselfsugtig opgeoffer het (deur haar eie godsseën in die vorm van ‘n serp aan Prahlada te skenk), speel vuur nog steeds die belangrikste rol in seremonies op vooraand van Holi.

Holi, Bankey Bihari tempel, noord-Indië. ©GettyImages

Holi-feesvierings, Bankey Bihari tempel, noord-Indië. ©Getty Images

Grotendeels is Holi ‘n fees vir Krishna, een van die vernaamste Hindoe-gode. Hy was volgens oorlewering die produk van ‘n tipe onbevlekte ontvangenis wat deur sy familie weggesmokkel is nadat sy oom, die koning, ‘n voorspelling gehoor het waarin die agste seun van sy broer hom sou vermoor – iets wat Krishna natuurlik later wel gedoen het. Krishna was ‘n fluitspelende herderseun wat lief was vir poetse bak en het dié feesdag populêr gemaak deur dit in ‘n vrolike affêre vol kleur te omskep waaraan almal kon deelneem. ‘n Ander verhaal lui weer dat die jong Krishna eens ongelukkig was met sy donker swartblou vel, en dat sy ma of suster sy gesig rooi geverf het om hom op te beur – volgens Hindoeïsme die kleur van passie vir hierdie god van heldedade en begeertes. Dit is ‘n interessante storielyn, aangesien daar deesdae ook geglo word dat deur met kleur te speel almal gelyk word; dus dat sosiale verdelings en kastes op hierdie dag wegval.

Of dit die filosofiese idee van gelykheid is, die feit dat dit deesdae spesifiek verband hou met die begin van lente, of dalk net ‘n kinderlike entoesiasme, ‘kleur speel’ bring ‘n losbandigheid te vore, en dit is nie ‘n verrassing dat soveel Indiërs Holi deesdae slegs sien as ‘n kans om met ‘n waterpistool of hand vol kleur op vreemdelinge – mans en vrouens – los te trek nie. Mense is geneig om wel tempel toe te gaan, en tuis ‘n offering te maak, en by die belangrike tempels in plekke soos Varanasi en Mayapur is feesvierings spiritueel gefokus, maar in die groot stede oor die algemeen is dit nogal ‘n anargistiese affêre wat dikwels handuit raak. Baie inwoners bly binne, kla oor die aggressie van party ‘spelers’, en is sinies oor die wydverspreide misbruik van alkohol deur bykans alle gelowe op hierdie dag. Die polisie het laasjaar meer as 5000 mense in Delhi gearresteer vir oortredings wat met Holi verband hou. Die werklikheid van Holi is dus eintlik nogal ver verwyder van die foto’s en romantiese beskrywings wat jy gewoonlik onder oë sal kry, wat impliseer dat almal en alles die kleurspeel positief of spiritueel sien.

Rooi tabak. ©Kevin Frayer

Vuur en vlam vir Holi. ©Kevin Frayer

Veral problematies is dat die goedkoop abir wat op straat verkoop word glad nie meer van natuurlike kleurstowwe gemaak word nie – swael, lood, kwik, ysteroksied en ander gevaarlike chemikalieë word gebruik om verpoeierde sement te kleur, en dikwels word baie fyngemaalde glas ingemeng om ‘n skittering aan die poeiers te verleen. Jaarliks verloor ‘n nie-onaansienlike getal fuiwers hulle sig en gehoor wanneer poeier of gekleurde water in hulle gesigte gegooi of summier gesmeer word, en velkwale, borsprobleme en maagsiektes tref beide mense en diere, veral die rondloper honde. Self was ek in die week voor Holi aan die ontvangkant van ‘n paar waterballonne, insluitende een met ‘n ‘edge’ wat deur my vel gebrand en ‘n lekker roof op my arm gelos het. Ek was gelukkig: die dag na Holi lees ek in die koerant dat ‘n vrou in ‘n buurt net om die draai van my met ‘n waterballon vol suur in die gesig gegooi is…

Koerante en goewermentsplakkate probeer mense kry om ‘organiese’ of plantgebaseerde kleure te koop of te maak (spinasie en pepermente vir groen; granaat en roos vir rooi; borrie en gousblom vir geel; jakaranda en indigobessie vir blou; en beet en rooi-ui vir pienk), maar die energie wat tuis ingesit moet word, of die duur pryse van natuurlike produkte koop, beteken dat basies niemand luister nie: 2 Rupies vir ‘n 10g sakkie kleur op straat teenoor 50 Rupies vir dieselfde sakkie van ‘n geregistreerde ‘organiese’ winkeltjie. Natuurlik probeer baie kleur-wallahs jou oorreed dat húlle produkte van kruie en blare gemaak is, maar sommer met die eerste oogopslag vertel die helder flikkering van die poeier ‘n ander storie. Maar ai, dit bly darem nogal mooi – mense wat die oggend spierwit uitgaan, en teen middagete lyk asof hulle onder ‘n buitensporige kleurvolle Jackson Pollock verfkwas deurgeloop het.

Tog wens ek steeds soms (soos ek in my eerste Buiteblik uit Delhi geskryf het) dat morele integriteit in werklikheid so ‘n implisiete en waardevolle aspek van Indiese leefwyse is soos wat mense – beide plaaslik en buitelands – jou graag vertel.

'n Gebedskoppie vol organiese kleur. ©m.o.

'n Gebedskoppie vol organiese kleur. ©m.o.

First Day of Spring

Agha Shahid Ali

.

KENT. Is this the promis’ed end?

EDGAR. Or image of that horror?

King Lear, 5.3.264-65

.

On this perfect day, perfect for forgetting God,

why are they – Hindu or Muslim, Gentile or Jew –

shouting again some godforsaken word of God?

.

The Angel, his wings flailing – no, burning – stood awed.

The Belovéd, dark with excessive bright, withdrew

and the day was not perfect for forgetting God.

.

On a face of stone it bends, the divining rod:

Not silver veins but tears: Niobe, whereunto

your slain children swaddled dark with the Names of God?

.

And now on earth, you and I, with longin so flawed

that: Angel forced to grow not wings but arms, why aren’t you

holding me this day – perfect for forgetting God?

.

You spent these years on every street in Hell? How odd,

then, that I never saw you there, I who’ve loved you

against (Hold me!) against every word of God.

.

The rumor? It’s again the reign of Nimrod.

Whoever you are, I depend on your message,

                                                                     but you –

              Angel I suspect no longer of God –

are still bringing me word from (Could it be?) from God.

.

In my vorige Buiteblik het ek ook ’n gedig van Agha Shahid Ali (1949 – 2001) geplaas, ‘n digter wat ek in my soeke deur die rakke van inheemse poësie in Delhi se boekwinkels ontdek het. Hy het gedeeltelik in Amerika grootgeword, nagraads gestudeer en later permanent daar gewoon, maar sy kinder- en vroeë studentejare het hoofsaaklik in Delhi en in Kashmir afgespeel; alhoewel hy uitsluitlik in sy ‘eerstetaal’, Engels, geskryf het, was Urdu, volgens hom, sy moedertaal. Party kritici sien Ali se poësie as emosioneel, oordrewe en, as gevolg van ‘n kontekstuele mengsel van Islamitiese en (veral Amerikaans-) Westerse verwysings, te moeisaam van proses om klaarheid op die versbodem te vind wanneer die uiterlike interpretasie van sy gedigte ook redelik ‘eenvoudig’ kan lees.

Ghazal

Agha Shahid Ali

.

Where should we go after the last frontiers,

where should the birds fly after the last sky?

Mahmoud Darwish

.

In Jerusalem a dead phone’s dialed by exiles.

You learn your strange fate: You were exiled by exiles.

.

One opens the heart to list unborn galaxies.

Don’t shut that folder when Earth is filed by exiles.

.

Before Night passes over the wheat of Egypt,

let stones be leavened, the bread torn wild by exiles.

.

Crucified Mansoor was alone with the Alone:

God’s loneliness – Just His – compiled by exiles.

.

By the Hudson lies Kashmir, brought from Palestine –

It shawls the piano, Bach beguiled by exiles.

.

Tell me who’s tonight the Physician of Sick Pearls?

Only you are you, Desert child, by exiles.

.

Match Majnoon (he kneels to pray on a wine-stained rug)

or prayer will be nothing, distermpered mild by exiles.

.

Even things that are true can be proved.” Even they?

Swear not by Art but, dear Oscar Wilde, by exiles.

.

Don’t weep, we’ll drown out the Call to Prayer, O Saqi –

I’ll raise my flass before wine is defiled by exiles.

.

Was – after the last sky – this the fashion of fire:

Autumn’s mist pressed to ashes styled by exiles?

.

If my enemy’s alone and his arms are empty,

give him my heart silk-wrapped like a child by exiles.

.

Will you, Belovéd Stranger, ever witness Shahid –

two destinies at last reconciled by exiles?

Agha Shahid Ali

Agha Shahid Ali

Ali is bekend vir sy gebruik en bevordering in die Westerse kanon van die ghazal, soos hierbo, ‘n Persiese poësievorm met streng refrein-patrone en temas wat uit ongeveer die sesde eeu dateer en dikwels in sangvorm gebruik is; Die Indiër, Mirza Ghalib, is seker een van die mees herkende ghazal-komponiste van die afgelope twee eeue. In sy oorspronklike baadjie was die lengte van elke versreël in ‘n ghazal onbuigbaar, die stem tematies gebonde aan die geestelike of godsdienstige, en ‘n spesifieke of ‘n onbeloonde (ge)liefde, met ‘n woordpatroon wat verantwoordelik is vir ‘n rymskema (AA, BA, CA, ens.) wat deur digmaat sorg dat drama beide opbou en afbreek in elke koeplet. Laasgenoemde is een van die aspekte van die versvorm wat dit moeilik maak om suksesvol uit te voer: die skrywer moet die oorbodigheid en, dikwels, die soetsappigheid afkomstig van die noodgedwonge woordherhaling minimaal hou, maar hom of haar terselfdertyd oorgee aan die ‘vergroting’ van die sentiment. Lees gerus die volgende vers, een van Ali se bekendste ghazals.

Ghazal

Agha Shahid Ali

.

The only language of loss left in the world is Arabic –

These words were said to me in a language not Arabic.

.

Ancestors, you’ve left me a plot in the family graveyard –

Why must I look, in your eyes, for prayers in Arabic?

.

Majnoon, his clothes ripped, still weeps for Laila.

O, this is the madness of the desert, his crazy Arabic.

.

Who listens to Ishmael? Even now he cries out:

Abraham, throw away your knives, recite a psalm in Arabic.

.

From exile Mahmoud Darwish writes to the world:

You’ll all pass between the fleeting words of Arabic.

.

The sky is stunned, it’s become a ceiling of stone.

I tell you it must weep. So kneel, pray for rain in Arabic.

.

At an exhibition of miniatures, such delicate calligraphy:

Kashmiri paisleys tied into the golden hair of Arabic!

.

The Koran prophesied a fire of men and stones.

Well, it’s all now come true, as it was said in Arabic.

.

When Lorca died, they left the balconies open and saw:

his qasidas braided, on the horizon, into knots of Arabic.

.

Memory is no longer confused, it has a homeland –

Says Shammas: Territorialize each confusion in a graceful Arabic.

.

Where there were homes in Deir Yassein, you’ll see dense forests –

That village was razed. There’s no sign of Arabic.

.

I too, O Amichai, saw the dresses of beautiful women.

And everything else, just like you, in Death, Hebrew, and Arabic.

.

They ask me to tell them what Shahid means –

Listen: It means “The Belovéd” in Persian, “witness” in Arabic.

Wasdag in Port Blair. Andaman Eilande. ©m.o.

Wasdag in Port Blair, Andaman-eilande. ©m.o.

Beide Goethe en Thomas Hardy het in vroeërjare met ghazals ge-eksperimenteer, maar meer onlangs het die ‘verbasterde’ ghazal in verskeie Westerse digters se repertoires opgeduik, veral onder Noord-Amerikaners, insluitende Robert Pinsky, Maxine Kumin, Jim Harrison, Phyllis Webb, en Adrienne Rich. Krities gesproke loop die baster-ghazal op dun ys – moderne gedigte sal meer dikwels as nie slegs een of twee van die voorvereistes van die tradisionele ghazalvorm inkorporeer; die koeplet en die minimum van vyf stanzas word wel omtrent universeel gebruik, maar dan gereeld sonder die histories-belangrike rymskema of digmaat. Dus behou sekere skrywers die tema maar nie die rymskema nie; die punt aan die einde van elke versreël, maar nie die woordlengte nie; die skrywersnaam ingeweef binne die gedig self, maar dalk nie die individuele selfonderhoudenheid van elke koeplet nie. Of dit dan wel nog ‘n ghazal genoem kan word is, en dus of die baster-ghazal komponis op die historiese, langlewende gewig van die vorm kan aanspraak maak in die skrywe en betekenis van hulle eie gedig, is belangrike vrae. As mens die kritiese literatuur oor ghazals/baster-ghazals bekyk, blyk dit of dit nogal afhang van die relatiewe roem van die digter self, maar dalk is so ‘n interpretasie in elk geval selfvervullend as gevolg van die algehele kwaliteit van die skryfwerk onder oog. Hier is ‘n paar uittreksels uit die wonderlike Adrienne Rich se Ghazals: Homage to Ghalib.

7/12/68

for Sheila Rotner

The clouds are electric in this university.

The lovers astride the tractor burn fissures through the hay.

.

When I look at that wall I shall think of you

and of what you did not paint there.

.

Only the truth makes the pain of lifting a hand worthwhile:

the prism staggering under the blows of the raga.

.

The vanishing point is the point where he appears.

Two parallel tracks converge, yet there has been no wreck.

.

To mutilate privacy with a single foolish syllable

is to throw away the search for the one necessary word.

.

When you read these lines, think of me

and of what I have not written here.

.

7/14/68: ii

Did you think I was talking about my life?

I was trying to drive a tradition up against the wall.

.

The field they burned over is greener than all the rest.

You have to watch it, he said, the sparks can travel the roots.

.

Shot back into this earth’s atmosphere

our children’s children may photograph these stones.

.

In the red wash of the darkroom, I see myself clearly;

when the print is developed and handed about, the face is nothing to me.

.

For us the work undoes itself over and over:

the grass grows back, the dust collects, the scar breaks open.

.

8/4/68

for Aijaz Ahmad

If these are letters, they will have to be misread.

If scribblings on a wall, they must tangle with all the others.

.

Fuck reds    Black Power   Angel loves Rosita

and a transistor radio answers in Spanish: Night must fall.

.

Prisoners, soldiers, crouching as always, writing,

explaining the unforgivable to a wife, a mother, a lover.

.

Those faces are blurred and some have turned away

to which I used to address myself so hotly.

.

How is it, Ghalib, that your grief, resurrected in pieces,

has found its way to this room from your dark house in Delhi?

.

When they read this poem of mine, they are translators.

Every existence speaks a language of its own.

Rooifort, Agra. ©m.o.

Rooifortstories, Agra. ©m.o.

Dalk moet ons die ghazal krediet gee vir die inherente ego en sinswaarde in elk van die vorm-voorskrifte, eerder as om die persepsie te kweek dat die vorm slegs kan bestaan as dit streng-tradisioneel geskryf word (in welke geval ons alreeds, deur dit vanuit die Persiese agtergrond te pluk vir gebruik buite die kulturele en linguistiese parameters van geboorte, besoedel het). Elke bestaan praat ‘n eie taal. En alhoewel hy ‘n sterk voorstaander van die tradisionele ghazal is, het Ali self ook in van sy vertalings vorm geheel en al laat vaar: om die tematiese aspekte van die Pakistani digter Faiz Ahmed Faiz (1911–1984) se ghazals te behou, het hy byvoorbeeld al die ghazal-komposisies in die bundel The Rebel’s Silhouette in vryevers omsit.

Daniel Hall skryf in die voorwoord van Ali se the veiled suite: The Collected Poems (2009) dat ‘given the stringencies of the ghazal, it may not be possible to achieve a translation that preserves the form.’ Hy gaan voort: ‘However, in a later translation of Faiz’s ghazal, “Memory”, Shahid chose to work the poem into Sapphic stanzas, of all things. It was an audaciously intuitive decision, to translate a ghazal – a Persian form that predates Chaucer – written in Urdu by a modern Pakistani poet, into an adaptation of the classical Greek stanza at least as unforgiving as the ghazal itself. The miracle is that the finished English poem is a heartbreaking masterpiece.’ Ek sou graag my laaste Buiteblik vanuit Indië met Faiz se gedig soos vertaal deur Ali afsluit, maar ek is bevrees die internet en die biblioteek het my hierdie keer gefaal. In plaas daarvan dus ‘n ander Faiz-ghazal, soos deur Ali vertaal – omdat ek tog ook onthou dat dit herfs is daar onder in Suid-Afrika.

August 1952

Faiz Ahmed Faiz

.

It’s still distant, but there are hints of springtime:

some flowers, aching to bloom, have torn open the collars.

.

In this era of autumn, almost winter, leaves can still be heard:

their dry orchestras play, hidden in the corners of the garden.

.

Night is still where it was, but colors at times take flight,

leaving red feathers of dawn on the sky.

.

Don’t regret our breath’s use as air, our blood’s as oil –

some lamps at last are burning in the night.

.

Tilt your cup, don’t hesitate! Having given up all,

we don’t need wine. We’ve freed ourselves, made Time irrelevant.

.

When imprisoned man opens his eyes, cages will dissolve: air, fire,

water, earth – all have pledged such dawns, such gardens to him.

.

Your feet bleed, Faiz, something surely will bloom

as you water the desert simply by walking through it.

.

Vertaal deur Agha Shahid Ali

Spoke, Ross-eiland, Andaman-eilandgroep

Spoke dwaal op Ross-eiland, Andaman-eilandgroep. ©m.o.

 

Marcelle Olivier. Krieketspelers op die dak, en ander brokkies

Sunday, February 13th, 2011

Nuus uit Indië: Krieketspelers op die dak, en ander brokkies

'n Bietjie kleur

Daar is ‘n groep van sewe Sikh-mans wat krieket speel op ‘n half-voltooide dak wat ek vanuit my studeerkamer-venster kan sien. Die veldwerkers staan gebukkend in ‘n halfsirkel omtrent 5m weg van die kolwer wat met oorbodige swierigheid die bal grondlangs, so tussendeur almal se bene, muur toe probeer stuur. Die bouler drink iets uit ‘n bottel en doen ‘n jubellende dansie na elke bal. ‘n Groot aap sit op die satellietskottel van die woonstelblok hier oorkant my en staar terwyl hy bietjie krap, ook besig om die kort lopies te tel en dalk, soos ek, te wonder wat gaan van die spel word as iemand per ongeluk ‘n ses slaan. Drie parkietgroen parkiete swaai op die telefoondraad wat vier verdiepings op tussen Blok B 10-18 en Blok B 19-30 hang. Ek kan honde en autoriksjas hoor blaf. Dis ‘n gewone rookmistige geel namiddag in Delhi.

My selfoon lui. ‘Hallo, Marcelle wat praat,’ antwoord ek in Engels.

‘Hallo?’ skree iemand. Dis normaal dat mense hier oor die telefoon skree.

‘Hallo?’ sê ek. ‘Kan ek help?’

‘Hallo?’ Dan iets onverstaanbaars. ‘Hallo?’

‘Met wie wil jy praat?’ Wie weet, dalk is dit die man van die bank, dus vra ek maar eers.

‘Hallo? Harish!’ Dié keer is daar bietjie meer geskreeuery in Hindi, en noodgedwonge stop ek die spreker halfpad deur ‘n sin.

‘Jammer, hier is geen Harish hier nie.’

‘Harish!’

‘Nié Harish nie. Dis nie meer sy nommer nie.’

Stilte, vir ‘n oomblik.

‘Hallo? Harish?’

Ek sug en sit die telefoon neer. Ek is so moeg van Harish.

Hallo! Harish? Ek wag vi' jou oppie treinspoor in Kolkata... (c) Rajarshi Chowdhury

Hallo! Harish? Ek wag vi' jou oppie treinspoor in Kolkata... (c) Rajarshi Chowdhury

Alhoewel jy deesdae kan betaal om jou telefoonnommer te behou, was dit tot baie onlangs permanent gekoppel aan jou selfoondiens en moes jy ‘n nuwe een kry as jy van een verskaffer na ‘n ander wou verander. Daarom Harish, wat natuurlik vergeet het om sy kontakte te laat weet dat hy ‘n nuwe nommer het. Daar is ander probleme met die telekommunikasie-industrie in Indië. Selfoon- en internetkonneksies is power, en jy kan op enige plek, enige tyd, jou sein verloor. Dit is wel ongoddelik goedkoop om binnelands te bel en SMS’e te stuur, maar Krishna behoed jou as jy enige normale, behulpsame kliëntediens in ruil vir jou lojaliteit benodig. Om ‘n boodskap vir iemand te los verg ‘n tog deur ‘n nommerdruk-doolhof wat jou meer tyd neem as ‘n SMS, en dit is totaal en al onmoontlik om nié gemorspos op jou selfoon te ontvang nie: Nee, ek stel nie belang in ‘n bona fide diploma in aptekerswese van ‘n top Amerikaanse universiteit vir slegs ‘n $100 registrasiefooi nie; nee dankie, maar ek dink nie ek gaan in ‘n nuwe Ayurvedic-medisyne vir natuurlike gewigsverlies belê nie, en nee, ek wil glad nie ‘n bouperseel in Gurgaon koop nie.

En dan was daar die 2G-spektrumvendusie skandaal. Die voormalige minister van telekommunikasie, Andimuthu Raja, het die reëls, wel, sal ons sê ‘effe verontagsaam’, en wetende spektrum-lisensies aan sekere individue en maatskappye vir ‘n appel en ‘n ei verkoop (as vir uie was sou dit dalk nog iets werd gewees het; die swak oeste vanjaar was ‘n ekonomiese ramp vir die armer klasse), en sodoende die land meer as Rs1.76 lakh crore (‘n lakh is honderd duisend, ‘n crore tien miljoen, dus sowat R250bn in ons geld) gekos. Wat blykbaar nogal baie is. Sover dit my aangaan is die grootste issue natuurlik Harish, maar ek is bereid om te aanvaar dat andere nie dieselfde mag voel nie. Die korrupsie-ding is dalk bietjie meer universeel-belangrik.

Ek maak koffie, sien dat die kolwers op die dak omgeruil het, en loer weer na die koerant op die lessenaar. Delhi en sy buurstaat, Haryana, is betrokke in ‘n hittige gesprek oor wie verantwoordelik is vir die besoedeling van die Yamunarivier wat deur die ooste van die stad loop. Ek gebruik die woord ‘rivier’, maar dit is eintlik ‘n oop drein wat die riool dra van duisende onwettige woonstelblokke in digbeboude buurte op die rivierwalle. Daar is soos gewoonlik ‘n paar foto’s van vermiste kinders (gelukkig lees ek The Hindu; in die Times of India is daar ook elke dag foto’s van onbekende lyke in verskeie state van ontbinding vir wie die polisie identifikasie soek), en ‘n storie oor ‘n jong meisie wat blykbaar as menslike opoffering vir ‘n kinderlose egpaar vermoor is.

Op soek na iets bruikbaars in die besoedelde Yamunarivier

Op soek na iets bruikbaars in die besoedelde Yamunarivier

Ek blaai om, opsoek na ietsie ligter. Sigbaarheid op die aanloopbaan by Indira Gandhi Internasionale Lughawe was vir sewe ure gisteroggend minder as 100m as gevolg van lugbesoedeling. Wel, dis nou nie asof mens juis nódig het om die aanloopbaan te sien as jy ‘n vliegtuig land nie, is dit? Of dat mens longe nódig het om asem te haal nie? Verder: die nuwe metro-link tussen die lughawe en die stad, wat op 3 Oktober 2010 al in aksie moes wees om Statebondspele-toeskouers te karwei, is uiteindelik in die finale toetsfase: ‘As perfeksie nodig is, sal daar vertragings wees’, sê die Minister van Delhi, Sheila Dikshit. Hmm, perfeksie? In Delhi? Ek wonder of Tannie Sheila regtig hier woon…

Daar is ‘n artikel oor die Surajkund Mela wat op die oomblik aan die gang is, waar ek ook bietjie gaan rondsnuffel het. Mela is die woord wat gebruik word vir enige byeenkoms waar verkopers saam kom om handewerk uit te stal. Dit kan ‘n groot of klein affêre wees, met kosstalletjies of daarsonder, vol juweliersware, klere of meubels, van goeie kwaliteit of so swak dat selfs die apies neusoptrek en weier om iets te steel. Die Sarajkundfees, wat elke Februarie gehou word, bring tesame kunshandewerk van al 28 state van Indië, asook van Nepal, Tibet, Sri Lanka, en vanjaar selfs Afghanistan en Uzbekistan. Volgens die artikel is die groot verkoper hierdie jaar blykbaar die Pochampally-weefwerk, afkomstig van Andra Pradesh met sy pragtige ou hoofstad Hyderabad (tot en met 1948 ‘n onafhanklike Islamitiese staat): ‘n ingewikkelde weefstyl genaamd ikat, waar elke garing individueel deur ‘n tie-dye proses gekleur word. Ek stap op en af tussen die stalletjies, koop ‘n romp of twee, ‘n paar lappe, ‘n tafelbeker en glase gemaak van geel keramiek, en ‘n turkoois ring uit Nepal, en kyk vir ‘n rukkie na ‘n helder opgetofte eunug-danstroep. Die dansers aanvaar Rs10-, Rs100- en selfs Rs500-note in hulle monde, van mense wat foto’s saam met hulle wil neem.

Girl standing in a veranda wearing a Pochampalli sari, deur Hermann Linde

Girl standing in a veranda wearing a Pochampalli sari, deur die Duitse skilder Hermann Linde

Eunugs vervul ‘n interessante niche in Indië. Hulle is Hijras, ‘n derde geslagsgroep wat verskillende mense van ‘n verskeidenheid dubbelsinnige seksualiteite insluit. Baie eunugs kies self om as deel van dié gemeenskap te leef, maar baie word as kinders ontvoer, gekastreer en dan op straat geforseer as bedelaars of uitverhuur om geld te verdien. Mense nooi Hijras na troues toe om geluk te bring, en eunugs word by geleentheid baie betaal om goeie seënwense uit te deel. Maar daar is terselfdertyd ‘n vrees dat Hijras kan vervloek, en dus wydverspreide diskriminasie teenoor hierdie gemeenskap: hulle word gereeld verbaal en fisies aangerand. Die koerant vertel dat die Delhi munisipaliteit laasjaar uiteindelik ingestem het om ‘n pensioen van Rs1000 per maand (ongeveer R160) uit te betaal vir eunugs wat geregistreer is, maar dat daar bitter min kans is dat hulle ooit die geld gaan sien omdat daar blykbaar nie ‘genoeg’ rupees daarvoor in die staatskoffers is nie. Leë beloftes aan onderdrukte kastes, 4×4’s vir die Tannie Sheila’s en Oom Raja’s van die wêreld. Die korrupsie hier is soveel erger as in Suid-Afrika; die afstand tussen ryk en arm soveel wyer.

Geelgeverfde eunug-danser by die Sarajkund kunshandewerkfees

Geelgeverfde eunug-danser by Surajkund se kunshandewerkfees

My foon tril weer. Nee, dankie, ek wil onder geen omstandighede inskryf om ‘n weeklikse horoskoop teen Rs45 p/w te ontvang nie. Delete message? Yes! Yes! Yes! Dalk moet ek maar nog ‘n ‘unsubscribe’ SMS vir Vodafone stuur; soos hulle sê: 84th time lucky? Ek kyk op en vind dat die parkiete en die aap op die satellietskottel verdwyn het, maar is net betyds om te sien hoe ‘n krieketbal oor die muur van die dakstoep bons. Al sewe mans hardloop kant toe en leun oor om af te skreeu na die dhobi op die hoek wat besig is om klere met ‘n koolstrykyster te stryk en die vrugte-wallah wat met sy waentjie vol druiwe, appels en enorme groen guavas straatop stap. Die dhobi skree iets terug en twee klein seuntjies materialiseer van agter die baksteentafel; hulle begin naarstiglik in die onwelriekende hopies blare en plastiek en uitskeidings rond te krap. Na ‘n minuut of twee verloor die Sikhs belangstelling in die soektog vir hulle bal, trek ‘n paar stoele nader en bring bierbottels te voorskyn. Hulle sit daar tot lánk na sonsondergang.

Partykeer sien ek ‘n ou man geklee in oranje en wit op dieselfde stukkie dak bid; een keer per dag vee hy die dakvloer skoon, stadig, rug effens krom. Menige kere hang ‘n jong meisie met blinkswart hare wasgoed uit sodat die stof dit kan droog en soms kom sit ‘n roofvoël op die watertenk.

Maar ek twyfel of hulle ooit die dak gaan klaar bou.

*

I Dream It Is Afternoon When I Return to Delhi

deur Agha Shahid Ali

.

At Purana Qila I am alone, waiting

for the bus to Daryaganj. I see it coming,

but my hands are empty.

“Jump on, jump on,” someone shouts,

“I’ve saved this change for you

for years. Look!”

A hand opens, full of silver rupees.

“Jump on, jump on.” The voice doesn’t stop.

There’s no one I know. A policeman,

handcuffs silver in his hands,

asks for my ticket.

.

I jump off the running bus,

sweat pouring from my hair.

I run past the Doll Museum, past

headlines on the Times of India

building, PRISONERS BLINDED IN A BIHAR

JAIL, HARIJAN VILLAGES BURNED BY LANDLORDS.

Panting, I stop in Daryaganj,

outside Golcha Cinema.

.

Sunil is there, lighting

a cigarette, smiling. I say,

“It must be ten years, you haven’t changed,

it was your voice on the bus!”

He says, “The film is about to begin,

I’ve bought an extra ticket for you,”

and we rush inside:

.

Anarkali is being led away,

her earrings lying on the marble floor.

Any moment she’ll be buried alive.

“But this is the end,” I turn

toward Sunil. He is nowhere.

The usher taps my shoulder, says

my ticket is ten years old.

.

Once again my hands are empty.

I am waiting, alone, at Purana Qila.

Bus after empty bus is not stopping.

Suddenly, beggar women with children

are everywhere, offering

me money, weeping for me.

Sonsondergang, Delhi

Sonsondergang, Delhi

* marcelle olivier spandeer tans ‘n bietjie kreatiewe dink- en skryftyd in Indië. New Delhi, die hoofstad, vier vanjaar sy 100ste bestaansjaar.

Marcelle Olivier. Betekenis in ‘n platoniese verhouding

Friday, January 7th, 2011

Gedagtes uit Indië: Die betekenis in ‘n platoniese verhouding

Lodhi Tuine, Delhi

In Lodhi Tuine, Delhi

Om mee te begin ‘n gedig deur die liriese skrywer en digter Gulzar, gebore in 1934 in ‘n deel van Indië wat nou in Pakistan lê. Sy poësie is vol van aardsheid, sensitief en netjies vertolk, en hy is bekend vir ‘n sterk visuele fokus op alledaagse details wat wyer tematiese konteks en interpretasie uitlok (‘n rede hoekom ek op hierdie skrywer besluit het). Onverrassend dalk dat hy ook ‘n bekende film-maker is. Die twee verse hieronder is oorspronklik in Urdu geskryf en is vertaal deur Pavan K. Varma.

*

Meaning

From the square, through the mandi, past the market

Along the red street floats the paper boat

Helpless, bobbing about in the unclaimed, orphaned waters of the rain

In the wanton streets of the town, frightened, it asks:

If every boat has a shore

Will I too have mine?

.

What torment an innocent child has wrought

On a piece of waste paper

By giving meaning to the meaningless

*

Hulle is besig om Connaught Place, die eens-impressiewe sentrale sirkus van New Delhi se Koloniale argitektoniese meesterplan, op te grawe. Nuwe tonnels moet gebou word, fasades moet herstel word, parkeerareas moet van modder na teer verfraai word. Dis is werk wat begin het nog vóór die Statebondspele laas Oktober en is soos meeste dinge in Indië nooit voltooi nie. ‘n Stowwerige bordjie wat maande gelede omgeval het proklameer trots ‘Connaught Place: The Lifestyle Destination’; iemand het sylangs en sonder dink paan oor die letters gespu.

Gedurende die Spele het hulle die strate leeggemaak van diegene wat op die sypaadjies eetleefslaap, werkende mense op ‘n Goewerments-gesubsidieerde vakansie gestuur sodat die verkeer kon lig loop, en duisende jong boompies geplant om die eis dat Delhi die groenste stad in Indië (dalk ‘ter wêreld!’, as jy die advertensies op die busse wil glo) is, te versterk. Nadat die Statebond-toeriste en die media verdwyn het, het die stad sonder om oog te knip weer teruggeglip in sy voormalige klere: ‘n kleurvolle, reukvolle, treurvolle gemaal van 22 miljoen Delhiwallahs, rondloperhonde, beeste en muskiete. Die nuwe boompies is omgery deur motorfietse of platgetrap deur die menslike duisendpoot wat elke dag deur die stad sirkel (hulle moes vinnig weer herplant toe Barack Obama in November kom kuier het en selfs van dié stingeltjies is nou net ‘n droewige klomp takkies oor); die straatkinders met hulle blink hare en hartseer rofies is terug op elke hoek, al tik-tikkende aan jou kar se vensterruit; en die gedruis van konstruksiewerk in Connaught Place oorheers weereens die toetery en brommery van die groen-en-geel outo-riksjas.

Die winkeleienaars hier kla want nou is hulle alweer sonder telefoonkonneksies, en dus ook sonder ‘n meganisme om die kredietkaarte van beide die ongemaklikte oorsese toeriste en die Gap- en Reebok-draende middelklasse te aanvaar. Die stalletjie-eienaars in die ondergrondse Palikabazaar is eweneens kwaad: van die voetgangertonnels is toe, van die voerpaaie heeltemal afgesper, wat dit natuurlik moeiliker as gewoonlik maak vir, wel, daardie selfde ongemaklike toeriste om sover te kom om te veel Rupees op ‘n oulike standbeeldjie van Ganesh te spandeer. En die taxi-bestuurders skree blou moord oor hulle nêrens mag parkeer om klante op te tel en af te laai nie – en dít is ‘n baie ernstige aanklag aangesien jy eintlik orals in Delhi kan stop selfs al is daar ‘n streep of ‘n bordjie wat sê jy moenie.

'n Normale dag se rookmis en verkeer in Connaught Place

'n Rustige dag se rookmis en verkeer in Connaught Place (c)Scott Dexter

Maar niemand sal luister na die winkeleienaars se pleidooie nie en, op die ou einde, sal die taxi-bestuurders in elkgeval oor die sypaadjies ry en in werksvore parkeer. Niemand in Delhi luister na enigiemand anders nie – mense leef verbymekaar ten spyte van die feit dat jy nooit verder as ‘n voet van iemand anders se asem verbyloop nie. Daarom dalk tog: kyk na jouself, want niemand anders het die tyd of die geld of die emosionele hulpbronne om ‘n uitsondering vir jou maak nie. Ek dink dit is ‘n natuurlike gevolg van ‘n groot populasie en beide die saamgeweefde godsdienste, en die kastesisteem van Indië. Soos Yann Martel se hoofkarakter dit in Life of Pi dink: Hedge your bets – doen wat gedoen moet word om hopelik dit tot die hiernamaals te maak. Karma sorg nie regtig vir selfloosheid nie: daar is nie ‘n innigheid in hulp, in dank, in trots, in vertroue hier nie. ‘n Plakkertjie van Ghandi of Shiva op jou kar se paneelbord bied genoeg veiligheid, laat jou onbesorg die wonderlike drama van Delhi se ringpad infoeter. Straatrommel het ‘n eie plek in die lewe en dit is niemand anders se bekommernis of beslommernis behalwe vir dié wat gebore word om hulself daarmee besig te hou nie.

*

Barren Woman

No spark bursts into flame in this cold body

Borken threads of breath hang from my throat

Bubbles of water are caught in my frozen blood

Sleep lies perched on eyes turned to stone

The night is still, it lies with me like a piece of wood

.

No spark bursts to flame in this cold body

She who gave me birth must have been some barren woman.

*

Ek weet dit klink simplisties, maar om hier te woon is so totaal anders as om vir ‘n paar weke deur die land te reis as toeris (en, in vergelyking, ligjare verwyder van my ervaring van leef en woon in Amerika, Engeland, Suid-Afrika, en Zambië); die verstandhouding wat jy opbou met die kultuur, en meer spesifiek eintlik met die daaglikse lewe, word besoedel deur ‘n tipe hardkoppigheid om te wees, te is, te bestaan in ‘n land waar ambisie, selfs al word dit uiterlik volbring, in praktyk net ‘n hipotese is. Ek besef ook dat ‘n mens eeue van geskiedenis en filosofie kan aanhaal om te bewys dat Indië wel kompleks en betekenisvol is en tog, ten spyte daarvan, het ek begin wonder of simplisme nie juis jou hele oorlewing in hierdie stad – ‘n stad wat ‘n volle derde van die hele Suid-Afrikaanse mensdom beslaan! – verseker nie. Dat as die Indiese visie van tegnologie, universele demokrasie, en wêreldleierskap wat daagliks die koerante vul wel tot vrug sou kom, dit eintlik geen verskil aan negentig persent van die inwoners sal maak nie.

Nuwe sosiale, ekonomiese of praktiese ‘reëls’ wat uit so ‘n verandering sou spruit sou niks beteken in relasie tot daardie negentig persent se eet-leef-slaap nie. Enige poging om herorganisasie sal aanvaar en dan geïgnoreer word, en die lewe sal voortgaan soos altyd – kla sal mense, ja, maar almal verstaan dit is eintlik net ‘n gejaag na die wind. Hier is dit makliker om saam met ander te leef as jy die reëls erken, maar nie daarby hoef te hou nie. Dus, oppervlakkige samehangendheid – op sosiale, ekonomiese, en ritualistiese vlak – bepaal oorlewing.

Go to a tea shop anywhere along the Ganga, sir, and look at the men working in that tea shop – men, I say, but better to call them human spiders that go crawling in between and under the tables with rags in their hands, crushed humans in crushed uniforms, sluggish, unshaven, in their thirties or forties or fifties but still ‘boys’. But that is your fate if you do your job well – with honesty, dedication, and sincerity, the way Gandhi would have done it, no doubt. I did my job with near total dishonesty, lack of dedication, and insincerity – and so the tea shop was a profoundly enriching experience. […] I used my time at the tea shop in Laxmangarh to spy on every customer at every table, and overhear everything they said. I decided that this was how I would keep my education going forward – that’s the one good thing I’ll say for myself. I’ve always been a big believer in education – especially my own.

'n Platform by Nizamuddin in Delhi

Tussen treine, tussen stasies: die lewe op 'n platform by Nizamuddin in Delhi

My goeie voorraad (inheemse) gin & tonics maak my meer filosofies en, ek is bevrees om te sê, ook meer subjektief oor my verhouding met die stad. Die lesers wat dalk nog nie Aravind Adiga se ‘The White Tiger’ gelees het nie, moet dit gerus op die bedkassie sit; die drie kort uittreksels hier aangehaal in kursief kom uit dese boek. Dit is ‘n goeie storie met swak struktuur wat sleg geskryf is, ‘n Booker-pryswenner wat die beoordelaars verstom het met sy eerlikheid oor die onveranderbare baatsugtigheid wat Indië kenmerk eerder as ‘n werk van merkwaardige literêre deug. Al wou ek dit nie alles glo voordat ek self hier op die boonste vloer van ‘n woonstel sonder warm water in die kombuis, in ‘n buurt met die romantiese naam van South Extension Part Two, aangeland het nie, kan ek jou nou al sê: dit wat jy in dié boek gaan lees, is waar. Vergeet Sam Miller se genotvolle staaltjies oor niks en niemand, en William Dalrymple se uitstekende historiese kommentaar in ‘City of Djinns’ of ‘The Last Mughal’ (wat ongelukkig in sulke onverdraaglike egoïstiese prosa geskryf is dat jy wens dat jy ook midde ‘n wolk van as en wierook op die Ganges kan wegdryf). Vergeet die betowerende intellektuele tekstuur en karakters van Roy, Naipaul, Rushdie, Seth en Narayan: hierdie is verhale wat die kultuur diep aanraak, maar nie die gesetelde en bewonderingswaardige oppervlakkigheid van bestaan eksplisiet verwoord nie. Subtiel is nie ‘n tema wat Indië goed pas nie – ‘n moeilike, godslasterlike ding om te sê, maar iets wat die leser midde-in elke onderhandeling tussen Adiga se karakters sal opmerk: ‘n kern is nie noodwendig subtiel nie.

Go to Old Delhi, behind the Jama Masjid, and look at the way they keep chickens there in the market. Hundreds of pale hens and brightly coloured roosters, stuffed tightly into wire-mesh cages, packed as tightly as worms in a belly, pecking each other and shitting on each other, jostling just for breathing space; the whole cage giving off a horrible stench – the stench of terrified, feathered flesh. On the wooden desk above this coop sits a grinning young butcher, showing off the flesh and organs of a recently chopped-up chicken, still oleaginous with a coating of dark blood. The roosters in the coop smell the blood from above. They see the organs of their brothers lying around them. They know they’re next. Yet they do not rebel. They do not try to get out of the coop. The very same thing is done with human beings in this country. […] Here in India we have no dictatorship. No secret police. That’s because we have the coop.

Oorlewing hier moet simplisties wees, dit kan nie anders nie: You can put the key of his emancipation in a man’s hands and he will throw it back at you with a curse. Adiga skryf dat die rede hiervoor is dat jy gebonde is aan diegene rondom jou in n letterlike lewe-en-dood situasie, maar ek sou dink dat selfs so ‘n verduideliking te intellektueel, te gekompliseerd is. Op die ou einde is dit net te veel moeite – selfs al sou ‘n honderd miljoen individue uitbreek sal dit niks aan die land verander nie. Daar bly nog negehonderd miljoen mense oor wat nie omgee oor jou nie en wat nie hulle lewe kan of wil verander nie. Dus mag jy jou persoonlike ambisies bereik, maar om hier te bly leef sal jy steeds met die res van die samelewing moet kommunikeer. Niemand sal ernstig luister nie, almal sal voortgaan soos altyd. Of jy nou ‘n hoender of ‘n slagter is of die slagter se baas se baas is, ‘n oppervlakkige samehangendheid bevoordeel almal. Dit is iets wat ek waardeer, en waarop ek op n vreemde manier jaloers is.

Ek hou van Indië en Delhi, maar nie op ‘n uitspattige manier of spirituele vlak wat dalk nodig is om in te val met die romantiese ‘idee’ van hierdie land wat mense so graag wyd en suid proklameer nie. Ek en die stad het ‘n emosionele maar platoniese verhouding. Die geskiedenis van die sub-kontinent is oorweldigend en soms moeilik om mee tred te hou, en dus bewonder ek die feit dat mense dit so maklik van hulle daaglikse lewe kan distansieer én terselfdertyd kan verpersoonlik, sonder verwyt of skuld, soos hulle dit benodig, ten koste van ander. Enige priester by enige tempel in Delhi sal jou ‘n deal maak: die béste god vir jou bekom teen ‘n goeie prys. Dis maklik en goedkoop. En as jy bietjie straataf rondsoek wed ek jou jy kry ‘n ander priester wat jou vyftig Rupees minder sal vra vir dieselfde god se seën, dalk sommer ‘n ietsie ekstra bygooi want hy het ‘n spesiale konneksie met ‘n spesifieke inkarnasie. Dit is nie innig nie, maar dit ís wel uiters belangrik. Hedge your bets, en die toekoms sal blink wees! Dus, moet my nie misverstaan nie: simplisiteit en oppervlakkigheid in hierdie samelewing as geheel is nie verkeerd of sleg of dubieus nie. Inteendeel, dit is wat dit is – prakties en vertroud, en daarom ongelooflik om in te kan meedeel. Soos ‘n Indiese vriend onlangs oor Delhi geïnsinueer het: as jy nie môre meer geld gemaak het as vandag nie, het jy te hard daaroor gedink.

My stukkie sonsondergang in die suide van 'n groot stad

My stukkie sonsondergang in die suide van 'n groot stad

* marcelle olivier spandeer tans ‘n bietjie kreatiewe dink- en skryftyd in Indië. New Delhi vier vanjaar sy 100ste bestaansjaar.