Posts Tagged ‘Marthinus Versfeld’

Johann Lodewyk Marais. Marthinus Versfeld (3)

Saturday, December 12th, 2009

Aan die Universiteit van Kaapstad was Marthinus Versfeld ‘n gewaardeerde gespreksgenoot van digters soos N.P. van Wyk Louw, W.E.G. Louw, I.D. du Plessis, Boerneef en D.J. Opperman. Hy het poёsie geskryf, maar net enkele van die gedigte is gepubliseer. In sy skryfwerk toon hy groot waardering vir die poёsie en sluit so by twintigste-eeuse filosowe soos Martin Heidegger en Jacques Derrida aan. Hopelik sal sy bydrae as gespreksgenoot vir van die belangrikste Afrikaanse skrywers nog behoorlik ondersoek word en sy bydrae tot die Afrikaanse essay die erkenning kry wat dit verdien. Ook latere skrywers soos Breyten Breytenbach, André P. Brink, Petra Müller en Marlene van Niekerk het waardering vir sy werk gehad.

Oudstudente wat oor Versfeld se invloed op hulle getuig het, sluit Adam Small, Athol Fugard en Jeremy Cronin in. Cronin het gesê: “[H]e was trying to integrate different dimensions of life, and to think intellectually about that kind of integration, which was very different from what was increasingly becoming the dominant tradition in UCT.” 

W.A. de Klerk, wat baie saam met Versfeld gaan bergklim het, het die volgende gesê: “Marthinus Versfeld is die soort mens wat gesoek word as hulle die dag nie meer daar is nie.” Mag Versfeld in hierdie huldigingsjaar, en hierna, sy regmatige plek in ons denke en samelewing kry.

Johann Lodewyk Marais. Marthinus Versfeld (2)

Sunday, December 6th, 2009

Marthinus Versfeld is op 11 Augustus 1909 gebore. Hy het aan die South African College Schools (SACS) skoolgegaan, aan die Universiteit van Kaapstad studeer en in 1934 ‘n doktorsgraad aan die Universiteit van Glasgow behaal. Vanaf 1937 was hy verbonde aan die Departement Filosofie van die Universiteit van Kaapstad, waar hy in 1970 ‘n professor geword het. Hy het hom glo min aan administratiewe sake gesteur en nooit ‘n senaatsvergadering bygewoon nie. In 1974 het hy afgetree. Hy het eredoktorsgrade van die Universiteit van Kaapstad en die Randse Afrikaanse Universiteit (tans die Universiteit van Johannesburg) ontvang. Versfeld was getroud met Barbara (hy verwys meermale na haar as sy “Penelopeia”) en het nege kinders gehad. Op 18 April 1995 sterf hy in sy huis.

Oor die jare heen het Versfeld as deel van sy sowat dertig boeke en ander publikasies ‘n klompie essaybundels in Afrikaans en Engels die lig laat sien. As kenner van die Middeleeuse filosofie en die werk van Augustinus het hy internasionaal lof ingeoes. Met Food for thought: A philosopher’s cook-book (1983) het hy in die trant van Capon se The supper of the lamb ‘n klassieke werk vol verwondering oor kosmaak gelewer.

By Versfeld kry ‘n mens selde “droë filosofie” en boekhandelaars het nie altyd geweet op watter rak sy boeke hoort nie. Die essays in bundels soos Klip en klei (1968), Tyd en dae (1982) en Die neukery met die appelboom (1985) handel immers oor dinge soos huise, klippe, koskook, bergklim, hengel en jag. Hy het ook baie waarde aan vakmanskap geheg. Hy vertel byvoorbeeld trots hoe hy gehelp het om die berghut by Waaihoek in die Worcesterse berge te bou en self sy huisie in die Kouga aangepak het. Hierdie gerigtheid op die konkrete besorg aan sy werk ‘n minder verliteratuurde karakter as dié van sy tydgenote. Die meeste van sy boeke was nooit bedoel as handboeke vir studente nie; bergklimmers en natuurliefhebbers kan wel heelwat leer uit Berge van die Boland (1947 en 1965), wat hy saam met W.A. de Klerk geskryf het, en Die buitelewe (1970).

Die kwessie van mag en staatsfilosofie het Versfeld redelik koud gelaat. Hy bemoei hom ook nie direk met die eietydse filosofie nie, maar wel met eietydse vraagstukke wat hy dikwels toelig met verwysings na filosowe soos Sokrates, Augustinus en Thomas Aquinas. Opvallend is ook hoe die vraagstelling in sy werk voorop staan en hoedat die een onderwerp gemaklik uit die ander voortvloei. Dit maak sy essays minder gestruktureerd en oënskynlik nie tot in die vesels afgerond nie.

Hy vertaal ook Plato en die Chinese digter Lao-Tse in Afrikaans en verryk sy geskrifte met perspektiewe uit die werk van Oosterse denkers.

“Jan van Riebeeck het in die Kaap ‘n tuin kom aanlê vir die reisigers na die Ooste, maar ons het nog nie in die Ooste uitgekom nie,” het Versfeld by geleentheid vir my gesê.

Waarvoor Versfeld vandag baie erkenning moet kry, is die vroeë insig dat daar ‘n wanverhouding tussen die mens en die omgewing bestaan. Hy het venynige kritiek op die sewentiende-eeuse Franse filosoof van die Verligting, René Descartes, gelewer, omdat Descartes beweer het dat die mens met analitiese denke besit en beheer van die natuur kon kry. Versfeld het, soos Martin Heidegger, sy rug op die tegniek gekeer. Hy het nooit ‘n motor, ‘n tikmasjien of ‘n rekenaar besit nie.

Neil Astley. Staying Alive

Friday, December 4th, 2009
Omslag

Omslag

Die beste manier om blootstelling aan internasionale digkuns te kry, is uiteraard deur middel van ‘n bloemlesing. Die frustrasie is egter dat die meeste bloemlesings (in Engels) meestal ‘n onbeskaamde Anglo-Saksiese voorkeur het. Naas J.D. McClatchy se The Vintage Book of Contemporary World Poetry” (Random House) wat ek twee weke gelede bespreek het, is my gunsteling bloemlesing sekerlik Neil Astley se “Staying alive – real poems for unreal times” (Miramax Books). Die rede hiervoor is die indrukwekkende reikwydte van sy seleksie wat tematies ingedeel is en terselfdertyd heelwat internasionale digters betrek.

Neil Astley was naamlik die stigter van Bloodaxe Books, ‘n onafhanklike uitgewer wat uitsluitlik poësie in vertaling gepubliseer het.  Sy seleksie vir dié bloemlesing is dus gebaseer op 35 jaar ervaring met internasionale poësie. Volgens die voorwoord was Astley se riglyn die volgende: “Staying alive is quite unlike any other anthology. It doesn’t just give you 500 exceptional poems by many different kinds of poets from around the world; it’s a book with a particular vision of what poetry should be about – drawn from the poems themselves, not the critical reputations of the poets. It doesn’t offer representative selections of the writers included, nor does it follow the edicts of any groups of poetic factions: it cuts across them all. My aim has been to select strong lucid poems by a wide range of poets which will speak to intelligent readers everywhere.”

En hiermee kan ek nie anders as om akkoord te gaan nie; ‘n kragtoer, inderdaad. Selfs Anne Michaels (soos aangehaal op die agterplat) stem hiermee saam: “Staying Alive is a blessing of a book. The title says it all. I have long waited  for just this kind of setting down of poems. Has there ever been such a passionate anthology? These are poems that hunt you down with the solace of recognition.”

Die besonderhede van die boek is soos volg:

TITEL:                   Staying alive – Real poems for unreal times

SAMESTELLER:      Neil Astley

UITGEWER:           Miramax Books / Hyperion

ISBN:                    978 1 4013 5926 3

PRYS:                    R320.00

FORMAAT:            A5, 496 bladsye

***

Vanoggend wemel die webblad van nuwe inhoud. So het ons Antjie Krog se manjifieke pleidooi vir die poësie, My ontnugtering tot die poësie, ontvang en geplaas. Net so is die Brieweboks boordensvol terugvoer oor verlede naweek se fees. Bernard Odendaal bespreek Elisabeth Eybers se gedig “Satelliet” in sy reeks gedigbesprekings; ook het Bernard sy resensie van die Versindaba-gedenkbundel geplaas. Johann Lodewyk Marais fokus weer op Marthinus Versfeld, een van die legendariese denkers in ons kultuurgeskiedenis. (Terloops, bykans al Marthinus Versfeld se boeke is tans weer in druk beskikbaar …) Dan is daar ook vertalings deur Daniel Hugo van Dorothy Parker en Omar Khayyám se gedigte in die vertaalkamers geplaas. Goeie nuus is dat daar selfs nog méér nuwe stukke gedurende die naweek geplaas sal word. Moet dit dus nie mis nie! En, indien jy na nog foto’s van Versindaba 2009 wil kyk, kan jy gerus ‘n draai maak by die fotoblad wat by LitNet gelaai is.

Ten slotte – ek beoog om ons webmeester van volgende week af te verlok na een (of meer) plekke aan die Suid-Afrikaanse kuslyn. Vanweë onsekere (of selfs onmoontlike) internet-toegang sal Nuuswekker en ook ander plasings van volgende week af met verrassende onreëlmatigheid verskyn.

Amptelik is dit dus nou komkommertyd; so, bly op die uitkyk vir jou slaaitjie rus. Waar jy dit ook al kan kry.

Nuuswekker hervat weer wanneer die geleentheid hom voordoen.

Mooi bly.

LE

Johann Lodewyk Marais. Marthinus Versfeld (1)

Thursday, December 3rd, 2009

In my studentedae was ek ‘n keer in Kaapstad as ‘t ware op Marthinus Versfeld se spoor. Ek het toe al Klip en klei (1968) gelees en was vasbeslote om meer uit te vind oor dié man, want ek het iewers gelees dat die skrywer Anna M. Louw hom “ons skitterendste denker” genoem het. 

By Nasboek in die Grootekerkgebou het ek nog van sy boeke in die hande gekry. Die verkoopsdame (waarskynlik die legendariese Ena Marais) het my ook vertel Versfeld se suster besoek die winkel gereeld en kan my met hom in aanraking bring.

Dit volgende dag was daar sowaar ‘n kaartjie van die suster met ‘n adres: Chapelweg 6, Rosebank. Ek het koers gekry soontoe en voor ‘n dubbelverdiepinghuis aangekom. Op die tuinhekkie was ‘n naam: “Blyde Huis”. Terwyl ek verby die groot magnolia na die voordeur gestap het, het ek my verwonder aan die voortuin waar heelwat onkruid tussen die rose en kruieplante te sien was.

Versfeld het oopgemaak. Asof hy my verwag het, het hy my na sy ruim studeerkamer links in die gang genooi. In ‘n hoek was ‘n enkelbed waarop hy voor die tyd in een van Margaret Roberts se kruieboeke lê en lees het. Hy het in ‘n leunstoel voor ‘n boekrakkie met Afrikaanse digbundels gaan sit. Ek het rondgekyk en soveel moontlik van die vertrek probeer inneem. In dié filosoof se werk speel huise en woon immers ‘n sleutelrol.

Toe hy hoor ek studeer in Pretoria het Versfeld gegrinnik: “Jy weet, toe die Voortrekkers by die Oranjerivier kom, was daar ‘n bordjie waarop geskryf is: ‘Moenie verder trek nie!’ Dié wat kon lees, het op die plek omgedraai en die res het verder getrek.” Hy het weer gelag en ook kort-kort in die gesprek so gemaak.

Een keer het Versfeld opgestaan en uit een van die rakke ‘n boek gehaal. Weer het hy op sy stoel gaan sit by die lig wat die magnolia voor die venster laat vervaag het. Hy het in die Amerikaanse priester en skrywer Robert Farrar Capon se The supper of the lamb: A culinary reflection (1967) geblaai, betekenisvol na my gekyk en gelees:

“[P]eel an orange. Do it lovingly – in perfect quarters like little boats, or in staggered exfoliations like a flat map of the round world, or in one long spiral, as my grandfather used to do. Nothing is more likely to become garbage than orange rind; but as long as anyone looks at it in delight, it stands a million triumphant miles from the trash heap.”

Ook by latere besoeke het Versfeld graag voorgelees uit een of ander boek of manuskrip waaraan hy in sy leunstoel met sy potlood aan die werk was. Byna sonder uitsondering het ons ook ‘n draai by die kruie voor en agter die huis gaan maak. Daar het ek ‘n hele klompie kruiesoorte vir die eerste keer gesien.

Versfeld het sy huis “die huis van die vier winde” genoem, want daar is graag saam gekuier en geёet. Ek kon met vrymoedigheid van my vriende aanmoedig om hom te gaan opsoek. Vir die onverwagse besoeker is daar selfs ‘n ekstra plek gedek. Vir dié wat nie beskore was om hom langs die viswaters, tydens bergklimtogte en op sy plasie in die Kouga te vergesel nie, was die besoeke aan “Blyde Huis” by dié man met sy wêreldse wysheid meer as genoeg vir ‘n leeftyd se verwondering.

Boekbekendstelling – “Halala Afrikaans”

Tuesday, August 11th, 2009
"Halala Afrikaans" (Daniel Hugo)

"Halala Afrikaans" (Daniel Hugo)

“Afrikaans is die grootste nie-rassige prestasie in ons Suiderland sover. Gesamentlik geskep deur mense van drie vastelande – Afrika, Asië en Europa. En daarom is dit nie die besit van eensydige politieke partye nie, maar behoort dit aan almal wat dit praat, skryf en liefhet. En daarom ook is my taal my beste wapen teen rassisme.” Hierdie uitspraak, wat Jan Rabie in 1992 gemaak het en as motto dien vir “Halala Afrikaans” (2009: Protea Boekhuis) vorm inderdaad die grondtoon regdeur dié besonderse boek waarvan Daniel Hugo die redakteur was. Soos dit op die voorblad gestel word: “Halala Afrikaans (is) die biografie van Afrikaans. Op n funky en vernuftige manier word die storie vertel van hoe Afrikaans ontstaan het tot by Afrikaans vandag met sy SMS-taal. Die doel van die boek is om oningeligtes oor die taal in te lig, ingeligtes te verbaas en verbyster, en om studente van die taal te boei met die kompleksiteite van die taal.” Medewerkers aan hierdie publikasie is: Daniel Hugo, Andries Bezuidenhout, Gabriël J. Botma, Annette de Wet, Danielle Heyns, Jaco Jacobs, Braam Muller, Anton F. Prinsloo en Nicol Stassen.

Vrydag, 14 Augustus, synde die herdenking van die GRA-dag én die gepaardgaande viering van Afrikaans, is dus die ideale dag om dié boek amptelik aan die publiek bekend te stel tydens ‘n funksie by Protea Boekwinkel op Stellenbosch. Dié bekendstelling, wat in samewerking met die Vriende van Afrikaans aangebied word, sal om 19:00 begin. Indien jy dit wil bywoon, moet jy asseblief jou bywoning bevestig deur (021) 882 9100 te skakel óf ‘n e-pos te stuur na ls.protea@mweb.co.za.

Dan is vandag ook Marthinus Versfeld se verjaarsdag. Hy sou naamlik vandag 100 jaar oud gewees het. Ter viering van hierdie besonderse geleentheid bied Protea Boekwinkel (Stellenbosch) ‘n spesiale boekpraatjie aan op Saterdag, 15 Augustus. Petra Müller, jarelange vriend en vertroueling van Marthinus Versfeld, sal as spreker optree, terwyl Ruth Versfeld-Bergman, dogter van die immergeliefde filosoof, namens die familie iets oor haar pa sal sê. Heel gepas is daar onlangs weer drie van Versfeld se mees geliefde publikasies in herdruk beskikbaar gestel, naamlik: “Klip en klei”, “Die neukery met die appelboom” en “Pots and poetry”.

Beslis is hierdie twee geleenthede wat jy nié wil misloop nie …

Mooi bly.

LE