Posts Tagged ‘Mary Oliver’

Gisela Ullyatt. Vir Mary Oliver (10 September 1935 – 17 Januarie 2019).

Tuesday, January 22nd, 2019

 

Junie 2007: die winterson val soos genade op die blokkiesvloer van die zendo (plek van meditasie, afkomstig uit die Zen-tradisie).

Dis skuins voor middagete en ’n klein groepie vergader hier vir die laaste sessie van ’n meditasie retreat. Ons meditasie teacher gee haar laaste dharma-praatjie en sluit af met ’n gedig. Sy sê dis deur haar gunsteling digter, Mary Oliver, geskryf. Die naam lui geen poëtiese klokkie by my nie. Soos ons teacher begin lees, sluit ek my oë, iets wat ek gereeld doen wanneer ek na voorlesings luister.

 

Die eerste drie reëls tref my soos witwater:

 

You do not have to be good.

You do not have to walk on your knees

for a hundred miles through desert, repenting.

 

Iets groei in my terwyl ek luister na die res van die gedig:

 

You only have to let the soft animal of your body

love what it loves.

Tell me about despair, yours, and I will tell you mine.

Meanwhile the world goes on.

Meanwhile the sun and the clear pebbles of the rain

are moving across the landscapes,

over the prairies and the deep trees,

the mountains and the rivers.

Meanwhile, the wild geese, high in the clean blue air,

are heading home again.

Whoever you are, no matter how lonely,

the world offers itself to your imagination,

calls to you like the wild geese, harsh and exciting  ̶

over and over announcing your place

in the family of things.

 

Min het ek toe geweet hoe “WIld Geese” my lewe daadwerklik sou begin verander.

 

‘n Jong Mary Oliver, foto deur Molly Malone Cook

 

Met Oliver se dood ’n paar dae gelede, het huldeblyke ingestroom vanuit ’n menigte oorde, iets wat die digter miskien nie eintlik ernstig sou opneem nie: sy het geglo dat haar gedigte vir hulself moes opstaan en wou nooit te veel oor een van hulle weggee nie. Alhoewel Oliver ’n uiters private persoon was (sy het slegs ’n handjievol onderhoude toegestaan in haar skryfloopbaan van ongeveer 55 jaar) het sy in die afgelope vyftien jaar of so ’n uiters gewilde voorleser van haar eie gedigte geword dermate dat bykans al haar byeenkomste stampvol was. Ook verskyn twee CD’s waarop sy haar gedigte lees.

 

Mary Oliver is gebore op 10 September 1935 in Cleveland, Ohio. Haar gesinslewe was uiters disfunksioneel: in ’n onderhoud met Maria Shriver in 2011 word dit bekend dat sy deur haar vader gemolesteer is as kind (iets wat vlugtig genoem is in die onderhoud). Haar moeder staan passief teenoor hierdie molestering. Twee gedigte in Dream Work (1986), “A visitor” en “Rage” is moontlik geskoei op hierdie bloedskande. Ek haal laasgenoemde aan:

 

Foto: Gisela Ullyatt

 

You are the dark song

of the morning;

serious and slow,

you shave, you dress,

you descend the stairs

in your public clothes

and drive away, you become

the wise and powerful one

who makes all the days

possible in the world.

But you were also the red song

in the night,

stumbling through the house

to the child’s bed,

to the damp rose of her body,

leaving your bitter taste.

And forever those nights snarl

the delicate machinery of the days.

When the child’s mother smiles

you see on her cheekbones

a truth you will never confess;

and you see how the child grows  ̶

timidly, crouching in corners.

Sometimes, in the wide night

you hear the most mournful cry,

a ravished and terrible moment.

In your dreams she’s a tree

that will never come to leaf  ̶

in your dreams she’s a watch

you dropped on the dark stones

till no one could gather the fragments  ̶

in your dreams you have sullied and murdered,

and dreams do not lie.

 

Op hoërskool bank sy skool vir ’n lang tyd en verdiep haarself in Walt Whitman se poësie en die natuur; die omgewing waar hulle bly is landelik, omring deur woude:

 

 

Walt Whitman

 

When the high school I went to experienced a crisis of delinquent student behavior, my response was to start out for school every morning but to turn most mornings into the woods instead, with a knapsack of books. Always Whitman’s was among them. My truancy was extreme, and my parents were warned that I might not graduate. For whatever reason, they let me continue to go my own way. It was an odd blessing, but a blessing all the same. Down by the creek, or in the wide pastures I could still find on the other side of the deep woods, I spent my time with my friend: my brother, my uncle, my best teacher (Blue Pastures).

 

Ander groot invloede op haar werk sluit in: William Blake, Percy Shelley, John Keats, Henry David Thoreau, Ralph Waldo Emerson, en Edna St Vincent Millay en in later jare, Rumi. Oliver skryf ’n essay oor Emerson ter inleiding van die 2000-uitgawe van The Essential Writings of Ralph Waldo Emerson. Die volgende aanhaling uit hierdie inleiding kan ook as opsomming dien van Oliver se lewensuitkyk en oeuvre:

 

The one thing he is adamant about is that we should look  ̶-  we must look  – for that is the liquor of life, that brooding upon issues, that attention to thought even as we weed the garden or milk the cow.

 

In 1953 besoek sy Steepletop, die tuiste van die digter Edna St Vincent Millay, waarna sy later teruggaan om daar in te woon as assistent van Norma Millay, Edna se suster, wat aangestel is as Millay se literêre eksekuteur. Nadat Oliver terugkeer na Ohio, studeer sy vir ’n jaar onderskeidelik aan die Ohio State-universiteit en Vassar-kollege, nadat sy ’n beurs ontvang. Sy voltooi egter nie haar studies nie, maar dit verhoed haar nie om in 1980 ’n Mather besoekende professorskap te ontvang aan Case Western Reserve-universiteit nie. Sy word ook aangestel as die poet-in-residence by Bucknell-universiteit in 1986. Vele ander aanstellings volg.

 

 

Edna St Vincent Millay

 

 

Haar eerste bundel, No Voyage and Other Poems, verskyn in Engeland in 1963; sy werk indertyd by die Mobile Theatre Ltd in Londen. Die volgende aanhaling uit die flapteks wys dat sy as jong digter reeds die invalshoek van haar latere bundels intuïtief aangevoel het:

 

 

No Voyage and Other Poems. Foto: Gisela Ullyatt

 

She believes that an “affirmation” of life is just as justifiable as an affirmation of despair”. She has also attempted to “marry technique and emotion in order to express simple human truth in such a way that it should be conveyed with purpose and clarity to the listener and the reader”.

 

Oliver is ’n bekroonde digter: hoogtepunte is in 1984 wanneer die Pulitzer-prys vir American Primitive aan haar toegeken word asook in 1992 met die National Book Award vir New and Selected Poems (Volume1).

 

Dis moeilik om reg te laat geskied aan ’n digter soos Mary Oliver. “Wild Geese” het my oopgebreek op daardie wintermiddag in 2007 toe my kop vol donkerte was; toe ek nie meer gedigte kon skryf nie. Maar soos ek meer van haar gedigte begin lees het, het die lig deur ’n skrefie begin val wat stadigaan ’n luik vol helder lig geword het. My eerste blog op Versindaba handel oor Mary Oliver (sien asseblief die bibliografie wat die skakel insluit):  Stadig maar seker het ’n doktorale tesis vorm begin aanneem en op 11 September 2013 het ek my Ph.D. ontvang vir “Bride of Amazement”: A Buddhist Perspective on Mary Oliver’s Poetry. Die gedig waarop my titel geskoei is, is “When death comes”:

 

Foto: Gisela Ullyatt

 

When death comes

like the hungry bear in autumn;

when death comes and takes all the bright coins from his purse

 

to buy me, and snaps the purse shut;

when death comes

like the measle-pox;

 

when death comes

like an iceberg between the shoulder blades,

 

I want to step through the door full of curiosity, wondering:

what is it going to be like, that cottage of darkness?

 

And therefore I look upon everything

as a brotherhood and a sisterhood,

and I look upon time as no more than an idea,

and I consider eternity as another possibility,

 

and I think of each life as a flower, as common

as a field daisy, and as singular,

 

and each name a comfortable music in the mouth,

tending, as all music does, towards silence,

 

and each body a lion of courage, and something

precious to the earth.

 

When it’s over, I want to say: all my life

I was a bride married to amazement.

I was the bridegroom, taking the world into my arms.

 

When it’s over, I don’t want to wonder

If I have made of my life something particular, and real.

I don’t want to find myself sighing and frightened,

or full of argument.

 

I don’t want to end up simply having visited this world.

 

(New and Selected Poems, Volume One)

 

Dankie, dogter van Ohio, digter van Provincetown; Bruid van Verwondering.

 

New York Times

 

BIBLIOGRAFIE

 

Atkinson, B. ed. 2000. The Essential Writings of Ralph Waldo Emerson. New York: Modern Library (Random House).

Oliver, M. 1963. No Voyage, and Other Poems. Londen: J.M. Bent.

Oliver, M. 1986. Dream Work. New York: Atlantic Monthly.

Oliver, M. 1992. New and Selected Poems, Volume One. Boston, MA: Beacon.

Oliver, M. 1995. Blue Pastures. New York: Harcourt.

Ullyatt, G. 2013. “Bride of Amazement”: A Buddhist Perspective on Mary Oliver’s Poetry. Ongepubliseerde doktorale tesis. Potchefstroom: Noordwes-Universiteit.

Gisela Ullyatt. Mary Oliver se Blue Horses.

Gisela Ullyatt. Mary Oliver en die Zen van aandagtigheid

Gisela Ullyatt. Mary Oliver se Blue Horses.

Sunday, December 14th, 2014

In 1984 word die Pulitzerprys aan Mary Oliver (gebore, 1935) toegeken vir haar seminale American Primitive, wat onder andere Indiaanse (Native American) motiewe inkorporeer met legendes van dié soos ene John Chapman wat as ‘primitive’ in die woude van Ohio oorleef het.

Blue Horses wat in Oktober 2014 vrygestel is, is Mary Oliver se vyf-en-twintigste digbundel. Daarbenewens het sy ook drie boeke met essays gepubliseer, waarin sy onder andere haar grootste invloed, Walt Whitman, bespreek. Verder het sy twee boeke oor prosodie die lig laat sien. Sy is ’n bewonderaar van Keats en Shelley en ’n vurige aanhanger van Schubert se musiek.

Oor die jare het Oliver se poësie oënskynlik eenvoudiger geword, minder literêr en meer toeganklik vir die breë Amerikaanse publiek. Die afgelope paar jaar het haar poësie so gewild geword dat sy gereeld gevra word om poësievoorlesings te hou en elke lesing word byna onmiddellik uitverkoop. Vroeër sou dit nie moontlik gewees het nie, want Oliver is essensieel ’n kluisenaar, wat byna geen onderhoude toestaan nie. Sy voel dat haar poësie die praatwerk moet doen, nie sy nie. Tog, na die dood van haar geliefde Molly, wie haar lewensmaat vir veertig jaar was en saam met wie sy in Provincetown, Massachusetts, gewoon het, het sy haarself meer toeganklik vir die publiek gemaak alhoewel sy steeds verkies om vir lang tye slegs aandag aan haar poësie te skenk.

Blue Horses se voorplat bevat ’n skildery van Franz Marc (Turm der blauen Pferde), wat in 1880 in München gebore is. Marc was lid van die groep Der Blaue Reiter, wat Wassily Kadinsky ingesluit het. Marc het die liefde vir blou en perde gekoester en byna al sy skilderye inkorporeer hierdie twee elemente. Die groep was egter kortstondig en het net drie jaar geduur (1911-1914). Marc sterf ’n tragiese en jong dood (hy was maar 36 jaar oud) in die Eerste Wêreldoorlog in 1916 toe hy noodlottig deur skrapnel verwond is. ’n Moontlike seëning was dat Marc dus nie die verbanning van sy kuns gedurende die Nazi-tydperk meegemaak het nie. Ekspressionisme is as dekadent en afvallig beskou en as iets wat uitgeroei moes word.

Blue Horses is ’n voortsetting van Oliver se topos van verwondering en aandagtigheid. Die bundelmotto kom uit Kabir:

If you don’t break your ropes while you’re alive

do you think

ghosts will do it after?

 

In “What I can do” (3), skryf Oliver oor die tegnologiese wêreld wat allesoorheersend is. Die eenvoud van die gedig weerspieël die spreker se versugting na ’n nie-verwikkelde wêreld:

 

The television has two instruments that control it.

I get confused.

The washer asks me, do you want regular or delicate?

Honestly, I just want clean.

Everything is like that.

I won’t even mention cell phones.

 

I can turn on the light of the lamp beside my chair

where a book is waiting, but that’s about it.

 

O yes, and I can strike a match and make a fire.

 

Oliver skryf ook oor haar nuwe tuiste, Florida, wat die teenoorgestelde klimaat van die koue winters van Provincetown het in “The Mangroves” (35). “Blueberries” (27) lewer kommentaar oor die vervreemdingseffek van globalisasie op die individu wat noodgedwonge aan produkte van ander lande blootgestel word. In die eerste stanza beskryf die spreker die ‘blueberries’ van Suid-Amerika wat te koop is in Florida en die feit dat jy dit die hele jaar kan koop:

 

[…] They’re

as sweet as any, and compared with the

berries I used to pick in the fields

outside of Provincetown, they’re

enormous […]

 

There are limits, however. What they

don’t have is the field. The field they

belonged to and through the years I

began to feel I belonged to. Well,

there’s life, and then there’s later.

Maybe it’s myself that I miss. The

field, and the sparrow singing at the

edge of the woods […]

Try packing that

up, South America.

 

Oliver ontgin ook in hierdie bundel die meditatiewe aspekte van die alledaagse, soos gesien in “First Yoga Lesson” (7) en “On Meditating, sort of” (47). Ook humor voer die botoon hier en ontmasker konsepte soos meditasie of joga wat soms verkeerdelik as slegs hoë spirituele praktyke beskou word. Altyd word daar na die alledaagse teruggekeer in ’n Oliver-gedig, asook na die natuur. Die eerste strofe van “On Meditating, Sort of”, lui:

 

Meditation, so I’ve heard, is best accomplished

if you entertain a certain strict posture.

Frankly, I prefer just to lounge under a tree.

So why should I think I could ever be successful?

 

Verdere gedigte wat by die meditatiewe tematiek aansluit is “Such Silence” (39) en “Rumi” (5).

Daar is ook ’n gerf gedigte met ’n liefdestema, iets wat Oliver eers in haar later jare as digter begin ontgin het soos “Little Lord Love”(29), “Little Crazy Love Song” (31). “I woke” (33) sluit die volgende roerende strofes in:

[…] to look

 

at you

while you were sleeping,

your hair

 

sprayed on the pillow,

your eyes

closed,

 

your body

safe and solitary,

and my doors

 

shut for your safety

and your comfort […]

 

“To be human is to sing your own song” (49) blyk oor familieverhoudings te wees, maar soos altyd verras Oliver se gedigte deur van afwisseling en ’n skielike wending van onderwerp of beeld gebruik te maak. Hierdie jukstaposisie word ook gevind in “Drifting”(53) en “I don’t want to be demure or respectable”(9). Met “On not mowing the lawn” (59) utiliseer Oliver anaforiese herhaling, ’n poëtiese tegniek wat Walt Whitman dikwels gebruik het: “Let the grass spring tall, Let the roots sing/[…]Let the weeds rejoin and be prolific throughout./ Let the noise of the mower be banished[…] Die laaste reël verwys dan ook na Whitman: “Or, if you want to be poetic: the leaves of grass”.

Oliver se poëtika van aandagtigheid van die alledaagse en Zen eenvoud staan in kontras met hedendaagse poësie wat soms te verwikkeld raak en te veel voetnote aan die leser bied. Met die lees van Oliver kan die leser eenvoudige waarhede herontdek wat nie deur ’n dik laag van intertekste toegeverf word nie.

Ek sluit af met “Franz Marc’s Blue Horses” (43) ter aansluiting by die voorplat van die bundel:

 

I step into the painting of the four blue horses.

I am not even surprised that I can do this.

 

One of the horses walks toward me.

His blue nose noses me lightly. I put my arm

over his blue mane, not holding on, just

commingling.

He allows me my pleasure.

Franz Marc died a young man, shrapnel in his brain.

I would rather die than try to explain to the blue horses

what war is.

They would either faint in horror, or simply

find it impossible to believe.

I do not know how to thank you, Franz Marc.

Maybe our world will grow kinder eventually.

Maybe the desire to make something beautiful

is the piece of God that is inside each of us.

Now all four horses have come closer,

are bending their faces toward me

as if they have secrets to tell.

I don’t expect them to speak, and they don’t.

If being so beautiful isn’t enough, what

could they possibly say?

 

Bibliografie:

Oliver, M. 1983. American Primitive. New York: Little, Brown and Company.

Oliver, M. 2014. Blue Horses. New York: The Penguin Press.

 

Gisela Ullyatt. Mary Oliver en die Zen van aandagtigheid

Wednesday, June 5th, 2013

’n Digter wat redelik onbekend is aan Suid-Afrikaanse poësieliefhebbers is Mary Oliver. Sy is tans een van die gewildste digters in Amerika en elke voorlesing van haar trek vol gehoorsale. Dit was egter nie altyd so nie, omdat sy die grootste gedeelte van haar digterslewe byna geen onderhoude toegestaan het nie (wat steeds die geval is) en grotendeels in anonimiteit geleef het. Die rede vir haar gewildheid is die toeganklikheid van haar verse, alhoewel dit nie beteken dat haar gedigte simplisties is nie. Sy wen die Pulitzerprys in 1984 vir haar digbundel, American Primitive, en tot op hede publiseer sy nagenoeg vier-en-twintig digbundels, drie essay-bundels en twee boeke oor prosodiese digvorme.

Oliver is ’n boorling van Ohio (gebore in 1935) en het in Cleveland grootgeword. Sy het van kindsbeen af haar toevlug in die natuur geneem en skool gebank om Walt Whitman in die woud te lees. In die sestigerjare vestig sy haar in Provincetown, Massachusetts, en meeste van haar digbundels handel oor dié gebied se natuurskoon wat woude, die see en ’n aantal kleinerige mere insluit. Provincetown is ’n magneet vir skrywers en kunstenaars wat soos sy, ook spirituele asiel daar gevind het.

Haar oeuvre omvat ’n diepgaande konneksie met die alledaagse, soos veral sigbaar in die natuur. Die uitbeelding van die alledaagse is veral merkbaar in die volgende versreëls in haar gedig, “Mindful”:

Nor am I talking

    about the exceptional

 

the fearful, the dreadful,

     the very extravagant –

         but of the ordinary,

            the common, the very drab,

 

 the daily presentations.

Aandagtigheid (‘mindfulness’) sluit aan by die ervaring van die alledaagse en is die kern van haar boodskap aan lesers: skenk aandag aan die hede. Sonder aandagtigheid gaan die wêreld jou verby. Daar is dus ’n groot mate van Zen-belewenis wat deur haar digkuns vloei, ’n ervaring van kenshō wat ’n skielike deurbraak of verhelderende ervaring – veral gedurende meditasie – beteken. Oliver het Japan in die vroeë tagtigs besoek en akademici daar het haar gedigte in ’n Oosterse konteks geplaas, alhoewel sy dit nie altyd op ’n frappante wyse gebruik wanneer sy skryf nie:

I think sometimes my poems have a sort of Eastern circularity – the sense of seeing something, the epiphany, and making something of it which is news for oneself.

Die epifanie, of skielike insig waarvan sy praat, is veral opmerklik in die laaste drie strofes van “When Death Comes” (Wild Geese:73):

When it’s over, I want to say: all my life

 

I was a bride married to amazement.

I was the bridegroom, taking the world into my arms.

 

When it’s over, I don’t want to wonder

if I have made of my life something particular, and real.

I don’t want to find myself sighing, and frightened,

or full of argument.

 

I don’t want to end up simply having visited this world.

Dis hierdie verwondering wat sy aan haar lesers – of hulle na ’n voorlesing luister of haar digbundels lees – oordra. In een van die seldsame onderhoude wat met haar gevoer is deur die jare, haal sy Flaubert aan waarmee sy die konsepte van verwondering en aandagtigheid illustreer:

“Flaubert says something wonderful: ‘Talent is long patience, and originality an effort of will and of intense observation.’ I lived for years with that, trying for intense observation, believing in it. Well, I still do!” (Oliver in Swanson 1990:7).

Vir Oliver is verwondering ook deel van die natuurlike vloei van alles, die lewe sowel as verganklikheid/dood. “In Blackwater Woods” besin sy oor hierdie kerntema:

Every year

everything

I have ever learned

in my lifetime

leads back to this: the fires

and the black river of loss

whose other side

 

is salvation,

whose meaning

none of us will ever know.

Die laaste deel van dié gedig kommunikeer direk met lesers (deur die imperatiewe opdrag) deur drie prinsipes te omskryf wat hulle help om verlies te verwerk. Die motief is eenduidig wat sy hier oordra: die ondraaglikheid van verganklikheid word draagliker wanneer jy dit aanpak sonder aanklewing. Dit is verknogtheid aan vergane dinge wat emosionele lyding in die individu veroorsaak:

To live in this world

you must be able

to do three things:

to love what is mortal;

to hold it

 

against your bones knowing

your own life depends on it;

and, when the time comes to let it go,

to let it go.

Dus maan Oliver haar lesers om selfs oor die dood verwonderd te wees, juis omdat dit so onlosmaaklik is van alles wat leef; daarom sal opmerksame lesers bestek neem van hul eie lewens:

Doesn’t everything die at last, and too soon?

Tell me, what is it you plan to do

 

with your one wild and precious life?

En hiermee word Mary Oliver die “bride of amazement” soos vroeër gesien in “When death comes”. Só oorbrug sy as bruid van die digkuns twee skynbare dualistiese begrippe: lewe en dood. En albei verdien ’n kans tot besinning en verwondering.

Bronne:

Oliver, M. 1983. American Primitive. Boston:MA, Little, Brown.

Oliver, M. 1990. House of Light. Boston, MA:Beacon.

OLiver, M. 2004. Why I Wake Early. Boston, MA: Beacon.

Oliver, M. 2006. Wild Geese: Selected Poems. Tarset, Northumberland: Bloodaxe Books.

Ratiner, S. 2002. Mary Oliver – A Solitary Walk. In Ratiner, S. ed. 2002. Giving Their Word: Conversations with Contemporary Poets. Amherst and Boston, MA: University of Massachusetts Press, 39-65.

Swanson, E.  1990. The Language of Dreams: An Interview with Mary Oliver. Bloomsbury Review Mei/Junie, 10(3),1-6.

 

Gisela Ullyatt

Gisela Ullyatt is ’n Vrystater in murg en been. Sy is gebore in Bloemfontein in 1977 en behaal die grade MA (Duits) en MA (Engelse taalstudie) aan die Universiteit van die Vrystaat. Haar PhD-navorsing (NWU) handel oor die Amerikaanse digter, Mary Oliver, gesien deur die raamwerk van Boeddhisme. Sy dig sedert haar hoërskooldae en in 1995 wen sy die De Kat/ATKV-poësieprys en in 1998 die Volksblad/Dept Afr/Nederlands-prys vir die beste gedig. Sy publiseer ook gedigte in Litera en Honderd Dichters 6. Sy en haar man, Tony, se eerste liefde is literêre vertaling en neem deel aan vertalingsprojekte soos In a Burning Sea (tans op Versindaba se webblad) en die SA Akademie vir Kuns en Wetenskap.