Posts Tagged ‘Niel van Deventer’

Onderhoud met Melt Myburgh oor die komende Woordfees

Tuesday, February 1st, 2011

Elwe & Selwe – En kuier kán die spulletjie!

Louis Esterhuizen gesels met Melt Myburgh, Woordfees se Woordkunsprojekbestuurder

Melt Myburgh

Melt Myburgh

Melt Myburgh woon op Stellenbosch en werk by Woordfees as Woordkunsprojekbestuurder. Hy het langs die Oranjerivier op Karos naby Upington grootgeword.

Nadat hy in 1992 ‘n M.A.-graad in Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van Stellenbosch verwerf het, was hy vir 15 jaar lank onderwyser in Afrikaans en Engels in skole regoor die land.

Van sy gedigte is in Nuwe Stemme 2 opgeneem. Hy skryf gereeld vir Rapport se boekeblad.

 

Sy debuurbundel, Oewerbestaan, het verlede jaar by Protea Boekhuis verskyn.

 

Melt, ten eerste veels geluk met ʼn uiters indrukwekkende program. Met die eerste deurkyk wil dit voorkom asof dié program meer omvangryk is en selfs nog meer verskeidenheid bied as wat dit in die verlede was. Is dit so?

Baie dankie, Louis. Die program is inderdaad omvangryker as verlede jaar omdat soveel nuwe uitgewers en belangegroepe met aanbiedings aangesluit het by die Woordfees. Om eerlik te wees, ons wou ʼn kleiner formaat aan feesgangers bied, maar die energie wat die Woordfees oor die afgelope paar jaar laat versnel het, is duidelik nog nie uitgewoed nie.

Hierdie is reeds die tweede Woordfees-program waarby jy betrokke is as Woordkunsprojekbestuurder. In welke mate voldoen vanjaar se fees aan die persoonlike doelwitte wat jy daarvoor in die vooruitsig gestel het?

Woordwerkers: Dorothea van Zyl & Melt Myburgh

Woordwerkers: Dorothea van Zyl & Melt Myburgh

My persoonlike doelwitte stem ooreen met die Woordfees sʼn; juis daarom bly my werk my passie. Ons streef daarna om ʼn platform vir woordkunstenaars te skep sodat die breë publiek kennis kan neem van hul werk en dit geniet. Vir my is dit belangrik dat skrywers en kunstenaars op ʼn fees soos hierdie geakkommodeer word met die respek wat hulle verdien. Daarom lê veral die profielaanbiedings, waar skrywers gehuldig word vir hul bydraes tot ons letterkunde, my na aan die hart.

Melt, ons fokus is uiteraard die teenwoordigheid van digkuns op die program. In dié opsig is daar die spesiale verering van TT Cloete wat vanjaar nie net 86 word nie, maar ons ook met ʼn magtige bundel, Onversadig, verras. Vertel ons ietsie meer oor dié spesifieke item wat op 9 Maart om 19:00 in die Sasol Kunsmuseum plaasvind?

TT Cloete

TT Cloete

Ons is baie gelukkig om vir TT Cloete in hierdie senior lewensjaar van hom vir die eerste keer by die Woordfees te ontvang. By die profielaanbieding lewer Joan Hambidge ʼn oorsig oor Cloete se bydrae tot die Afrikaanse letterkunde. Heilna du Plooy praat oor Cloete as mens. André Strijdom het pragtige toonsettings van Cloete se verse gemaak en die sopraan Elizabeth Frandsen sal hiervan sing by die geleentheid. En natuurlik lewer Cloete ʼn wederwoord.

Vir my was dit tot dusver ʼn inspirerende ervaring om met Cloete te skakel om alles gereël te kry.

Nog ʼn besonderse item is die gesprek wat die twee Marais’s, Danie en Loftus, tydens ʼn noenmaal op 8 Maart by De Vette Mossel gaan voer oor die indringende vraag “Hoe vry is die vrye vers?” Wat vermoed jy kan ons van dié gesprek te wagte wees?

Danie en Loftus het ingestem om vanjaar se LitNet-skryfskool, wat moontlik gemaak word deur Sanlam, aan te bied. Tussen die skryfskool-sessies word daar by De Vette Mossel oor middagete gesprek gevoer oor die onderwerp “Hoe vry is die vrye vers?” Ek vermoed dit gaan ʼn baie interessante gesprek wees. Die kwessie van die praatvers, waaroor daar gereeld hier op Versindaba rede gevoer word, sal sekerlik aangeroer word.

Hopelik stik voorstanders van tradisionele vormvaste konstruksies darem nie in die heerlike seekosgeregte wat De Vette Mossel voorsit nie.

Joke van Leewen

Joke van Leewen

ʼn Groot verrassing op die program vanjaar, is die teenwoordigheid van Antwerpen se voormalige stadsdigter, Joke van Leeuwen. Waarom het julle juis op haar besluit en hoe moeilik (of maklik) was die onderhandelinge om haar in te voer Stellenbosch toe vir dié geleentheid?

Die Woordfees is baie bevoorreg om ʼn vennootskap te hê met organisasies wat skrywers uit die Lae Lande sekondeer vir optrede tydens die fees in Stellenbosch. Danksy die ondersteuning van die Nederlandse Taalunie, bemiddel deur die Kaapse Forum, kan ons vir Joke, ʼn uitstekende voordragkunstenaar, akkommodeer in die volgende program-items: Poësie: vyf van die beste op 10 Maart om 19:00 in die Sasol Kunsmuseum, Soete Groete op 11 Maart om 19:00 in die Bilton Wynlandgoed en by die Neerlandistiekdag op 12 Maart vanaf 09:00 tot 14:00 in die Lettere-gebou se Lokaal 693. 

Dorothea van Zyl het al ʼn optrede van Joke in Nederland meegemaak, en was baie beïndruk met haar. Die korrespondensie tussen die Woordfeeskantoor en Joke was tot dusver joviaal: in terme van toeganklikheid en professionaliteit is sy ʼn engel.

Wat ons die afgelope tyd opval, is dat Nederlandse skrywers ons al hoe meer kontak en aandui dat hulle graag by die Woordfees sou wou optree.

Soos altyd bied die Woordfees ook heelwat vir die jonger, meer avontuurlustige poësieliefhebber. Watter items het julle juis met hierdie oogmerk by die program ingesluit?

Dit is altyd heerlik om debuutdigters by die Woordfees te akkommodeer. Vanjaar bring NB-Uitgewers vir Martina Klopper (Nadoodse ondersoek) en Andries Samuel (wanpraktyk). Hulle tree op 8 Maart om 18:00 in die Erfurthuis in gesprek met Joan Hambidge.

Oopmonddigters

Oopmond, onder leiding van Ronel Nel, is ook weer op die program. Dié gewilde aanbieding het verlede jaar sy Woordfeesdebuut gemaak. Ek dink die name wat deelnemende digters toe-eien, sê alles oor die gewildheid van dié tradisionele geveg tussen vers-makers: D.J. Stotterman (Andries Bezuidenhout), Breyten Lykverdag, (Niel van Deventer), Joe Moer! (Jo Prins), Ingrid Dronker (Ronel Nel) en NP van Lykskou (Danie Marais). Hulle is op 10 Maart te sien in die nuwe Dorpstraat Teater net buite Stellenbosch.

Die Adam Tas Studentevereniging sorg vir ʼn heerlike opskop by Aan de Braak Teater op 11 Maart om 20:15 met Drink, dig, kuier! Hulle maak spesifiek voorsiening vir studentedigters. En soos jy weet, Louis, is hier baie talent onder die Maties. En kuier kán die spulletjie!

En natuurlik is daar ook heelwat items vir die meer besadigdes onder ons; soos byvoorbeeld Skemerverse (13 Maart, Botaniese Tuin, 18:00) waarmee die fees tradisioneel afsluit. Watter soortgelyke items is daar om na uit te sien?

Gert Vlok Nel

Gert Vlok Nel

Skemerverse, wat vanjaar spog met digters soos Gert Vlok Nel, Ronel Nel, Andries Bezuidenhout, Robert Bolton, Johan Myburg, Jo Prins en Ronelda Kamfer, verkoop gewoonlik vroeg-vroeg uit.

Ek is baie opgewonde oor Engelse digters wat onder Leon de Kock se vlerk saamtrek. Hulle word ondersteun deur ProQuest, ʼn maatskappy wat digitale inligtingstelsels verskaf aan opvoedkundige instellings. Op 11 Maart om 17:00 lees Finuala Dowling, Sindiwe Magona, Ari Sitas, Marí Peté en Karin Schimke saam met Leon uit hul werk voor in die Boektent. Die Woordfees verwelkom digters en skrywers in tale waarmee Afrikaans ʼn historiese en geografiese verwantskap deel.

Een van die hoogtepunte op die poësieprogram is Poësie: vyf van die beste op 10 Maart in die Sasol Kunsmuseum. Hier word feesgangers getrakteer op verskuns uit die boonste rakke met T.T. Cloete, Petra Müller, Lina Spies, Danie Marais en Joke van Leeuwen.

Op die NB-program kan ons luister na Mari Grobler oor haar nuwe bundel, Toe dit nog vroeg was (8 Maart om 11:00) en Joan Hambidge oor Visums by verstek (10 Maart om 14:00). Tom Gouws en Marthinus Beukes voer op 12 Maart daar in jou en Marlise se Protea-boekwinkel die woord oor Gouws se Ligloop.

Liefhebbers van die klassieke vers-kuns kan op 12 Maart gaan luister na die US Departement Antieke Studie se aanbieding van ʼn dramatiese voorlesing uit die werk van die Romeinse liefdesdigter Catullus. Ek haat en ek het lief beloof om iets besonders te wees.

Ek is baie bly dat ons die bekendstelling van Adinda Vermaak en Pieter Strauss se Rymreise kan akkommodeer. Dié bloemlesing vir laerskoolleerders word deur Nasou Via Afrika bekend gestel tydens ʼn pragtige geleentheid in die US Kunsgalery op Vrydag 11 Maart om 19:00. Alida Bothma se illustrasies, wat in die bundel opgeneem is, word ook daar uitgestal.

Die ATKV se multimedia-tentoonstelling Skilder met woorde II, waarin gedigte met skilderye en ʼn klankbaan vermeng word, is ʼn ervaring wat nie misgeloop moet word nie. Sewe digters se werk is hierin opgeneem en die tentoonstelling is van 4 tot 13 Maart te sien in die Sasol Kunsmuseum.

Melt, persoonlik vind ek die items wat by die kategorie “Woordmusiek” aangetref word, besonder opwindend; veral omrede so baie van hierdie musiekitems in kombinasie met toonsettings van gedigte en/of voorlesing geskied. Watter van hierdie sou jy as moontlike hoogtepunte uitsonder?

Petra Müller

Petra Müller

Om iets uit te sonder is mos soos om ʼn oupa te dwing om tussen sy kleinkinders te kies. Ek dink egter Boegoe vannie liefde, Witlig en Vergesigte Vermeerder in Vers en Fuga is bo-aan my lysie. Die poësie van Hans du Plessis, Petra Müller en Tom Gouws word in dié pragproduksies omtower tot multimedia-ontploffings van woord, beeld en klank.

Ten slotte – ek vermoed dat daar met die saamstel van so ʼn omvattende program altyd items is wat vir watter rede ook al, nie geakkommodeer kan word nie. Items wat jy besonder graag sou wou betrek, maar helaas nie kon nie. Is ek verkeerd hierin of is daar inderdaad items buite rekening gelaat waaroor jy spyt is?

Ja, daar is items wat nie op die fees geakkommodeer kon word nie omdat daar eenvoudig nie plek op ʼn omvattende program is nie. Of soms is kunstenaars nie beskikbaar nie. Ek mis byvoorbeeld die ASV se bydraes vanjaar. Dit breek altyd mens se hart as iemand weggewys moet word. Maar daar is altyd ander geleenthede waar mens weer kan inhaal, soos met Versindaba later vanjaar.

Baie dankie vir hierdie gesprek, Melt. Mag vanjaar se fees vir jou nie net ʼn kroonfees wees nie, maar ook ʼn persoonlike vreugde.

Baie dankie, Louis; ek hoop woordliefhebbers geniet die fees net soveel soos verlede jaar. By wyse van toegif volg Zandra Bezuidenhout se feesgedig, “Elwe & Selwe” hieronder.

 

Elwe & Selwe

 

Op hierdie Woordfees gaan ons delwe

na die vele elwe en die selwe.

Deur woorde, kuns en die musiek

lig ons die sluiers oor geheime,

en reis ons met die oog en oor

langs al die wonderlike weë

wat die sinne en die hart bekoor.

 

Eintlik is ons almal elwe,

elkeen anders, elk uniek,

party met een, party met baie selwe.

Die Woordfees wil die pad plavei

vir jou en my om saam te dans

langs duisend kronkels van genot,

waar elf en self, vermom as kunstenaars,

kom goël en smokkel met die kop.

 

Elke asem, elke elf en self,

kan deelhê aan die spel van twintig-elf.

Die taal se pyl en boog, so word vertel,

is droom en fantasie se metgesel.

Maak dus jou koker vol;

kom jag die storie-bokkies sonder tal.

Ja, ‘n fees wat op die spoor van woorde loop

maak die poorte na ‘n sprokieswêreld oop!

 

(c) Zandra Bezuidenhout

 

 

Andries Bezuidenhout. Die oggend na die CD launch

Thursday, June 24th, 2010

Vyfuur Saterdagoggend, 5 Junie 2010. Ek’s in die Steers by die Ultra City op die N1 tussen Pretoria en Johannesburg. Ek wag vir ʼn toasted ham, cheese & tomato met ʼn ekstra hashbrown in die middel. My vice, my vroegoggend regmaker. En hot chocolate, want dis koud. Einde van die nagskof. Die kelnerinne kyk met moeë oë na die TV-skerm in die hoek. Een slaap by ʼn tafel met haar kop op haar arms. Tssssssssssssss, sê ʼn ander vroegoggendklant se hamburgerpatty op die rooster. Vir hom is dit seker ʼn vroeë ontbyt. Ek is hier vir ʼn laat aandete.

Op die skerm in die hoek sing Danny K. Hy is in ʼn kamer. Hy skryf iets op ʼn skryfblok. Dis seker ʼn liriek. Hy sing iets van dat hy in die spieël kyk, maar nie eers die kant van sy gesig herken nie. In die video kyk hy vir sy tone. Hy sing oor die persoon in die spieël, hy, wat nou langer lyk as gister en dat hy die lug kan proe. Dis nag. Nou stap hy deur die strate van ʼn stad. Is dit Kaapstad? Daar’s flitsskote van fabrieke en ander geboue. Die son kom op. Hy’s nou in die veld. Daar’s hoogspanningslyne aan staalkonstruksies en nabyskote van grashalms. Hoe het hy so vinnig van Kaapstad af op die Hoëveld beland? Hy sing:

I rock to the limit
And I, I, I… I get up again
I get up again… Of só iets.

My toasted ham, cheese & tomato met die hashbrown in die middel glip in ʼn sakkie uit die kombuis tot in my hande. Lekker warm. Ek het vir ʼn uur of twee in die kar probeer slaap in die parkeerterrein voor Steak & Ale, maar dit was te koud. Dis die bottel witwyn se skuld. En toe vodka en Red Bull. My ander vice. Niel van Deventer het sy nuwe CD Jy bekendgestel. Die kroeg was propvol. Ek het saam met Katvrou en Kuberkoos aan tafel gesit. Later vir Dana Snyman raakgeloop. Op die verhoog saam met Niel was Alwyn Kotze op agtergrondstem, Thornton Abbot op baskitaar en Rudolf du Plessis op kitaar.

Mense op Versindaba ken reeds vir Niel as een van die Nuwe Stemme. Benewens gedigte skryf, hou hy hom besig met musiek. Jy is ʼn vreemde titel vir ʼn CD. Dit klink soos iets meer kommersieel. Maar dan weer, Niel se eerste CD – saam met Radio Suid-Afrika – se titel was Bid. Van die melodieë en verwerkings op Jy is hartverskeurend mooi, maar onder die oppervlak draai die duiwel rond – veral as ʼn mens na die woorde begin luister. Op die titelsnit van die nuwe CD sing Niel:

Ja daar was ʼn tyd
toe jy nog kon slaap sonder pille…
En ja daar was ʼn tyd
toe blomme nog na iets geruik het.
En ja daar was ʼn tyd
toe jy nie vir hoop te diep in die bottel hoef
te gekyk het nie.

Maar elke sigaret
brand maar net so lank.
En elke skietgebed
is maar net die klank wat jou jaag in die nag.

Jy moet probeer terug gaan…

Ek hou ook van Niel se weergawe van “In mamba”, ʼn lied deur Brolloks en Bittergal – ʼn band van Stellenbosch uit die 1990s. Dis deur Gerhard Geldenhuys geskryf en kom oorspronklik van die album Doolhof af. Dis die enigste “cover” op die CD, maar sluit tematies sterk by die res van hierdie album aan. Die meeste van die lirieke gaan oor ontnugtering en verlore onskuld. Op “Keer” sing Niel:

Want 2 keer het ek liefgehad
en 2 keer is ek gedrop,
die een keer vir ʼn ander land
en toe die ander keer vir God.

In sommige van die lirieke word God direk aangespreek, soos in “Lei my”:

Skep my na die beeld…
Ek sal wag.
Kap aan my, verf my,
Vorm my en kerf my
Alles na die beeld
Ek sal wag, ek sal wag.

Wat ʼn visie, wat ʼn illusie,
Wat ʼn dom suspisie
Dat daar iets beter wag
Na al hierdie kak.

Agterop die CD se omslag is die inskrywing op ʼn grafsteen:

WAT HY KON HET HY GEDOEN.

Ek hou nogal daarvan. Dis dalk die beste ding wat ʼn mens van iemand na sy/haar dood kan sê.

Ek kou aan my toasted ham, cheese, tomato met die hashbrown in die middel. I rock to the limit and I, I, I… I get up again… I get up again… Ek sit Jy in die CD shuttle om Danny K uit my kop te verdryf. Meer rock ‘n roll, minder geduld, skryf maar op wat ek jou skuld, ek sal dit weldra terug betaal, as die duiwel en die donker my nie dalk voor dit kom haal… Verder op die N1 huis toe, Johannesburg toe. Die son kom op. Ek’s te oud hiervoor.

Andries Bezuidenhout. Oopmond in beeld en Facebook

Monday, March 15th, 2010

Johannes Prins het ‘n paar foto’s geneem, sommer so op die verhoog, tydens Oopmond by die Woordfees.

Jo Prins

Ronel Nel praat strategie. Foto: Jo Prins

Hier bo sit ek (DJ Stotterman) saam met Ronel Nel (Ingrid Dronker). Vroeg reeds word strategie bespreek en logistiek beplan, veral verversings, waarsonder die kreatiewe proses nie kan vloei nie.

Jo Prins

Danie Marais en John-Henry Opperman van Klopjag. Foto: Jo Prins

Danie Marais (NP van Lykskou) praat oor musiek saam met John-Henry Opperman van Klopjag.

Jo Prins

Niel van Deventer. Foto: Jo Prins

Hier lees Niel van Deventer (Breyten Lykverdag) van sy nuutskeppinge voor.

Jo Prins

Ingrid Dronker. Foto: Jo Prins

Laastens, Ingrid Dronker lees ‘n gedig voor. Rock ‘n roll!

Nou het Oopmond ‘n gat op Facebook ook. Gaan sluit gerus aan, blaai deur die foto’s, lewer kommentaar.

Andries Bezuidenhout. Postkoloniale malaise uit die water geblaas

Tuesday, February 23rd, 2010

Dis darem baie makliker om oor verval te skryf as nuwe infrastruktuur. En stories oor misdaad verkoop koerante soveel beter as goeie nuus oor die nuwe pad, trein, of die lofts in die middestad.

Saterdag ry ek deur Potchefstroom toe. Niel van Deventer, een van die digters in Nuwe Stemme 4, het ʼn geleentheid gereël vir hom, Kabous Verwoed, Wyn Roux (van Potchefstroom) en ek om ons gedigte voor te lees en ʼn paar deuntjies te brom.

Dís hoe ek toe Saterdagaand in die plek beland waar ek die laaste gedig in my bundel Retoer geskryf het; die River Café. Die kroegstoel waar ek gesit en skryf het, het ʼn uitsig op die wal van Potchefstroom se dam. Ek het sowat vier jaar gelede verder aan die gedig geskaaf tydens ʼn maandlange verblyf langs die Swanrivier in Perth. Dit gaan só:

DAM

Hier is ʼn dam
met ʼn grondwal –
sommer ʼn doodgewone, stowwerige
wal met sulke vaal wintergras,
jy weet.
Ook ʼn roeiboot
en ʼn motorboot
en verbleikte boeie
om astrante propellers en spane
van vislyne af weg te hou.
Hier kamp bont tente
en Jurgenskaravane
soos dit by ʼn staatsdiensoord
met mure wat afdop hoort.
Ver op die horison,
agter grasvelde en bloekombome,
staan kragdrade uit die weermag
van ʼn ander tyd met voete
wat in gelid roes.

Hoe lank
kan so ʼn grondwal bly staan?
wonder ek nou.
Hoe lank
kan klotsende water
nog aan hierdie verskansing
kabbel en knibbel?
Hoe lank
voor die damwal breek –
die tente opgevou word,
die woonwaens finaal op bakstene gaan staan,
die rondawels se nokke knak
en die hekwag vir die laaste keer
sy kasregister sluit, die kwitansieboek bêre
en ʼn ouer landskap terugkeer?

Vir eers
ry hier nog kinders
met sonstrepe in blonde hare
en polsende arms en musiek
wat by motors se vensters uithang.
Vir eers
verken onseker hande
nog tepels onder bloekombome.
Hoor jy die wind in die blare,
hoor jy die sonbesies in die gras?
Dis sulke
bekende geluide,
jy weet.
Deur blare maak die son
halfmane op ʼn skraal rug –
ʼn melkweg saam met sproete
en puisies op ʼn bleek vel.
Dit verbeel ek my nou,
want dit was lank gelede.
Ek staan nou buite
in die son. Met oë
op skrefies – deur ʼn donkerbril
kan ek nie meer sien nie,
nie meer wat in die skaduwee gebeur nie.
Om te kan lewe,
om te kan ontsnap,
om vir ʼn oomblik van alles te kan vergeet
en jou ore na binne te keer –
tuite hoor slegs die gesuis
van bloed deur are langs die brein,
die ritme van lewe
wat deur buise pols.
Om vir ʼn oomblik
my oë weer toe te knyp
en net      daar     te wees
in die skadu van bloekoms,
die reuk van varsgesnyde gras,
water wat op teer verdamp,
mense wat lag, ʼn motorboot se neurie
ver op die dam.

Sal daar waarskuwings wees?
Sal sirenes loei, benoude stemme
oor die radio mense vra om

asseblief
te
ontruim?

Of gaan ons bloot opstaan,
eendag miskien verbyry
en besef dat daar nou omgekeerde bote
tussen droë riete lê,
of dat die lelietrappers en die lepelaars
nou weg is?

Ek gaan sit weer op die kroegstoel met die uitsig oor die damwal. Met my vorige besoek het ek gesien daar word met stene en sement gewerskaf, maar ek was onder die indruk dat die bou-aktiwiteit iets met ʼn afgryslike Toskaanse kompleks te doen het en dat die laaste dae van die River Café se uitsig op die dam aangebreek het.

Dis toe nou nie die geval nie. Die grondwal is met ʼn pragtige nuwe konstruksie van klip en beton vervang. Francois, wat saam met sy vrou Marna die River Café besit, sê daar is nou selfs meer watervoëls.

Soms is dit lekker om jou eie woorde te moet sluk, ʼn bietjie soos die Jägermeissters wat ons laat die aand by die kroegtoonbank afgewurg het.

Onderhoud. Nuwe Stemme 4

Monday, February 22nd, 2010

Twintig digters wat in Nuwe Stemme 4 opgeneem is, gee terugvoer op vrae deur Louis Esterhuizen

 

Deelnemende digters (in alfabetiese volgorde):

Fourie Botha, Lewies Botha, Corné Coetzee, Jan A.F. du Plessis, Sydda Essop, Francilié Hoek,

Pieter Hugo, Willem Jansen, Annie Klopper, Jannie Malan, Hennie Meyer, Heidi Papadopoulus-Pienaar,

Bibi Slippers, Adél Steyn, Lou-Ann Stone, Marius Swart, André Trantraal, Karlien van der Merwe,

Niel van Deventer en Lize Viljoen.

 

Fourie Botha

 

Fourie Botha

Fourie Botha

Ek het op die Hoëveld en in die Marico-Bosveld grootgeword, en in Pretoria gaan studeer. Daar het ek vir ‘n opvoedkundige uitgewer begin werk. ‘n Paar jaar gelede het ek Kaap toe gekom. Op die oomblik is ek ‘n redakteur by ‘n uitgewershuis en werk ek meestal met Engelse fiksie. Ek bly in Woodstock.

Ek kan onthou dat ek in standerd twee ‘n gedig in paarrym oor ‘n rivier en die Anglo-Boereoorlog geskryf het waarvan my juffrou gehou het. Ek het nog altyd graag gedigte gelees en ek dink jy probeer jouself uitdruk in ‘n medium wat jy die beste ken. Waarom ek myself wil uitdruk, weet ek nie.

‘n Paar vroeë gedigte is op universiteit in Vlieg opgeneem, maar Nuwe Stemme is die eerste boek waarin my verse opgeneem is. Om in Nuwe Stemme te wees, is goeie aanmoediging.

Die Afrikaanse digkuns tans is ‘n ding met baie koppe en daar gaan eintlik verbasend baie aan vir ‘n genré wat so min rakruimte in die gewone boekwinkel opneem. Met Nuwe Stemme was dit ook vir my interessant om te sien hoe baie jonger mense so ‘n ou kunsvorm beoefen.

Persoonlik voel ek dat daar baie gedigte is wat volmaak of ‘reg’ is, al is hulle “klein” gedigte. Nie alle gedigte kan of hoef groots te wees nie. Maar dan is daar die grotes, soos William Blake se “The Tyger”, wat so perfek is dat jy dit op jou wil laat tatoëer.

 

The Tyger

 

Tyger! Tyger! burning bright

In the forests of the night,

What immortal hand or eye

Could frame thy fearful symmetry?

 

In what distant deeps or skies

Burnt the fire of thine eyes?

On what wings dare he aspire?

What the hand dare sieze the fire?

 

And what shoulder, & what art.

Could twist the sinews of thy heart?

And when thy heart began to beat,

What dread hand? & what dread feet?

 

What the hammer? what the chain?

In what furnace was thy brain?

What the anvil? what dread grasp

Dare its deadly terrors clasp?

 

When the stars threw down their spears,

And watered heaven with their tears,

Did he smile his work to see?

Did he who made the Lamb make thee?

 

Tyger! Tyger! burning bright

In the forests of the night,

What immortal hand or eye

Dare frame thy fearful symmetry?

 

© William Blake (uit: Songs Of Experience, 1794)

 

***

 

Lewies Botha

 

Lewies Botha

Lewies Botha

Ek het in die Vaaldriehoek, Sasolburg, groot geword en daar gematrikuleer in 1983. Ek het ‘n B.Com-graad by Universiteit van Pretoria verwerf en kon later registreer as Owerheidsouditeur. Ek is in die ouditeursberoep en is ook deeltyds betrokke by my vrou se besigheid. Ek het in Pretoria, Durban en Umthatha gewoon en gewerk voordat ek nou Oos London my tuiste gemaak het. Ek en my vrou, Karen is nou sewe jaar saam, ons is lief vir die lewe by die see en stap gereeld op die strand. My wortels lê egter diep in die familieplaas in die Oos-Vrystaat waarheen ek so dikwels moontlik gaan. Ek dig nie net nie, maar is ook besig met vele onklaar verhale en stories.

Die skeppingsdrang was maar so lank as wat ek kan onthou daar, ek het met boeke groot geword en vroeg as kind al baie gevorderd gelees. Hoe het die passie vir poësie ontstaan? Ek kan eintlik nie my vinger daarop sit nie, dit was maar altyd deel van my aard. Ek was nog altyd binne in my siel oortuig en het dit vanselfsprekend aanvaar dat ek eendag poësie sou publiseer. As tiener was ek ‘n groot Breyten Breytenbach-aanhanger, aanvanklik het sy lewenstorie my aangetrek. Breyten se Ysterkoei-bundel het gedigte skryf vir my “cool” gemaak. As ek moet sê (waar het dit ontstaan) dan was dit hierdie ontmoeting. Ek het net van toe af geweet. DJ Opperman se Bamboesstok-bundel was nog so ‘n oomblik, so ook die lees van Wally Serote se gedig wat Brink aanhaal in sy roman; “‘n Droë wit seisoen“. ‘n Verdere invloed was pop en rock-musiek; The Police, Queen, Pink Floyd selfs Anton Goosen. Toe Annesu de Vos debuteer wou ek opsluit self ook publiseer. Ek het nagte deur op ‘n ou klein tikmasjientjie gesit en tik, toetse geslaan tik tik tik, met tiklinte en sulke dun tikpapier en deurslag papier gesukkel. Ek was seker so 17 jaar oud toe ek my eerste manuskrip na Human en Rousseau toe gepos het, genadiglik het hulle dit afgekeur. Na my universiteits- en dienspligjare (1988-89) het ek half my rug gekeer op die hele Afrikaanse letterkunde en Afrikanerding , ek was half ontnugter ( dalk half met myself ook) In elk geval, ek het baie bewustelik ‘n belofte gemaak dat ek eers sal probeer publiseer as ek die dag veertig word. Jy moet verstaan dat die skeppingsdrang ‘n ontsettende intense energie, tyd en harde werk vereis en jou tot waansin kan dryf. Ek was besig om mal te word en kon net nie tevredenheid met my skryfwerk kry nie. Ek het ook besef dat ek nie met ‘n ryp eerlikheid en geloofwaardigheid kan dig voordat ek nie eers self bietjie die lewe ervaar het nie … Hierdeur het ek ook (die belofte) myself soort van onthef van die verpligting om skeppend te wees en ek kon met volle aandag aangaan met my ouditeursloopbaan. Ek het weer so in 2004 rond begin skryf, aanvanklik aan idees vir romans en kortverhale. Ek het blogs op die internet geskryf en gedigte begin plaas wat ek maar vingeroefeninge genoem het. Die terugvoer was nogal positief. Van my stories het soms, nadat ek dit tot die been geredigeer het, net enkele reëls oorgebly wat die struktuur van gedigte begin aanneem het. Ek het gevind dat poësie die genré is wat my omstandighede die beste pas (naweekskrywer). Intussen het ek ‘n intense liefde vir die poësie ontwikkel. Ek beskou myself as ‘n relatiewe jong digter en elke dag slyp ek nog aan my tegniese vaardigheid.

Ek is baie opgewonde om in NS4 opgeneem te wees; ek voel baie geëerd en natuurlik dankbaar. Dit is beslis die aansporing en die klop op die skouer wat my daardie selfvertroue gee wat nodig is om voort te gaan en nie op te gee nie. Ek hoop die blootstelling is die voet in die deur en baan die weg vir ‘n eie selfstandige debuutbundel. Ek dink al die Stemme-digters word dopgehou om te sien wat verder met hulle gebeur. Die vorige Stemme het bewys dat die projek van Tafelberg ‘n baie waardevolle rol speel om digters aan te spoor en bekend te stel. Loftus Marais is ‘n baie goeie voorbeeld van ‘n digter uit Stemme 3 wat ‘n baie suksesvolle debuutbundel gelewer het. Van my gedigte was voorheen opgeneem in Poort, ‘n publikasie van die Akademie vir Wetenskap en Kuns wat ‘n keur van hoërskoolleerlinge se werk was. Die een gedig dink ek het die tyd deurstaan, maar die ander is dalk ‘n goeie voorbeeld hoekom ‘n digter (in my geval in elk geval ) nie vroeg moet publiseer nie.

Hoe voel ek oor die Afrikaanse digkuns tans? Ek voel soms dit sal lekker wees as die Afrikaanse digkuns ‘n lekker oplewing kan beleef. Die voorgrond te kan betree met ‘n paar opwindende nuwe bundels of digters wat sommer ‘n klomp nuwe lesers aan die Afrikaanse digkuns sal blootstel. Ek vermoed uit die Stemme 4 is daar minstens een so digter/res met so ‘n sterk en relevante stem. Ons eersterangse digters, Breytenbach en Krog, Cloete en Hambidge en dies meer is wêreldklas.

My eie gedigte ontstaan omtrent vanself, hulle kry hulle eie lewe asof ek slegs die tussenganger is wat die gedigte gestalte gee. Ek maak baie staat op die krag van my onderbewuste en die tye wanneer die brein in sy droom stadium is. Daarna begin die harde werk, baie harde werk. Ek het amper ‘n kompulsiewe drang om te skaaf en te skaaf en verse word oor en oor geskryf, oor en oor gebore. My gedigte is nooit klaar nie. Ek moet gedwing word om hulle uit te los. Ek skat so 10 gedigte bly oor uit elke 100, elke geslaagde gedig stap maande saam met my. Ek glo aan ‘n streng suiwerings- en distileringsproses. Ek voel dit is my plig teenoor die leser , die gedig en die poësie, dat ek deurdag en met moeite die volmaaktheid soek. Amper intuïtief weet ek of ‘n gedig van my, nou werk… die volmaaktheid is ek jammer om te sê, ontwyk my tot dusver. My “amper volmaakte vers” sou huppel sonder om te struikel en hy verras met iets vars en tref ook met ‘n vuishou in die maag. WB Yeats se gedig the lake isle of innisfree (wat ek hier vir Afrikaans gesteel het) was altyd na aan my hart, ek laat dit aan u lesers oor om te oordeel of die of die oorspronklike naby aan die volmaaktheid kom en of ek geslaag het met my intuitiewe woordkeuses;

 

Skulpspruit innie Vrystaat

 

Ek sal maar aanstaltes maak en gaan, gaan na die plaas innie Vrystaat

en daar vir my ‘n klein hartbeeshuisie bou met misvloer en populier

nege rye boontjies sal ek laat rank (organies) en ‘n hok vir die ganse hê

en ek sal alleen daar bly met net die ritsel van die rooigrasgeluid.

 

En ek sal rustig word daar en die sielevrede vind wat stadig neerdaal,

soos doudruppels pêrel oor jou aangesig in die smorensmis

en die nanag se glinstersterre en die maanlig purpergloed

en die vroeë skemer kalmte by die kuil, net naaldekokervlerke ghirts

en die geelvis rimpels maak.

 

Ek sal maar aanstaltes maak en gaan, want elke dag en nag

hoor ek die spruitstroompies kabbel oor die klippe,

hier waar ek staan langs die teerstrate en die betongrys

hoor ek dit hier in my hart se diepste binneste druis

 

Met apologie aan  (The lake isle of Innisfree, WB Yeats)

 

***

 

Corné Coetzee

 

Ek is ‘n gedienstige taalsub by Beeld en Rapport, waar ek bly is dat ek werk het en salaris kry, maar ek verlang terug na my vryskut-skryf-dae by tydskrifte. My lekkerste werk was as fliek- en teaterresensent. Ek kry wel soms kans om vir Beeld iets te resenseer. En nou het ek baie meer respek vir en deernis en geduld met dramaturge en akteurs.  Ek is getroud met Hans en ons het twee wonderskone dogters.

Vandat ek kan onthou, steek daar soms ‘n woord of ‘n frase in my kop vas en lê daar rond vir ‘n paar dae. Soos wat jy ‘n spoelklip in jou hand sal rondrol. As ek gelukkig is, kom daar iets van. Poësie het my eers op universiteit begin bekoor: dit was deels G.M. Hopkins se digte, (vir my) moeilike sonette, deels die Nederlanders soos Gorter en Kloos (o, die ondraaglike verlange in die hart van ‘n 18-jarige) en deels Karel Schoeman se vertalings Uit die Iers.  

Enkele van my gedigte is in tydskrifte soos Karapaks, New Contrast en My ousie is ‘n blom opgeneem. Sommige digters wat in die Nuwe Stemme-reeks edebuteer het, het bekende digters geword.  Ons sal sien wat met NS4 se digters gebeur. 

Ek lees nie alles nie, maar sommige van die werk wat ek wel sien, is fantasties en opwindend. Soos Loftus Marais, Jeanne Goosen, Fanie Olivier, Hans Pienaar, Johan Myburg en Charl-Pierre Naudé. Dit sou gaaf wees  as poësie meer gereeld meer aandag en ondersteuning kon kry. Soos byvoorbeeld Ruth Padel se “The Sunday Poem” wat ‘n paar jaar gelede gereeld in die London Sunday Independent verskyn het. Of gereelde voorlesings in die kerksaal. Of in mense se sitkamers.

Vir my is ‘n Sheila Cussons se “Christ of the burnt men” ‘n bykans perfekte vers.

 

Christ of the Burnt Men

 

Jy sal my ook al hoe meer wen, glimlaggende

skerts-oog blink-oog Christus wat my vervaarde jare

op jou afstand gadegeslaan het: jy het

jou hande nie tóé uitgesteek toe ek

jou sengende wonde aan my lyf ontvang het nie

maar fel jou kruis geteken oor my, in hand

en voet en romp en hoof, en deur die beswyming

onder druppende bloedplasma- en soutwatersakke

kom skyn voor my met net die trekking van ‘n glimlag

van uiterste pyn om die mondhoeke, jou oë

blink van ‘n verskriklike akkoord.

En ek begryp, jy het my geteken vir die avontuur

van jóú, ek wat vuur bemin en altyd waaghalsig was –

– O wat is die brand in brein en hart wat brandender brand

as die vlam aan die lyf en wat gaan gloei in klip en sand

onder my eenvoetig-springende begrip agter jou

ságsinnigheid aan?: Nee, iets heerlikers: as jy eindelik

omdraai met oë wit en stip en ver en skouers gemantel

met ‘n verwoede en stormende son: o my kosmiese Christus:

drie-en-dertig jaar verdoesel in die klein en donker vlees

wat jy in een nag oopgevlek het om jóú vir my te bevry

opdat ek jou raak sien, raak weet, raak het, en nog wag jy

dat ek moet sê, heeluit moet sê: grýp my hande dan,

amper sonder vingers vir jou: kundige timmerman.

 

© Sheila Cussons

 

***

 

Jan A.F. du Plessis

 

Jan du Plessis

Jan du Plessis

Jan A.F. du Plessis is ‘n 47-jarige losloper boeksmous (Boekerij by hAp – huis vir Afrikaanse poësie – in Capital Park, Pretoria). Hy het aan Tukkies studeer (fisika, wiskunde, tale, sielkunde en filosofie). Ook bekend as DJ Kamikaze wat jare lank by al die groot raves die chill room behartig het. Maak elektroniese musiek onder die name Bliss Abyss en Oto Kagami (Japannees vir klankspieël). Aan fliek verslaaf en dol oor reis (17 keer Londen en die hele Europa plat). Fanatiese versamelaar (oor die 16 meter se Afrikaanse digbundels en kan die 100 meter hardloop op sy meer as 300 voet se langspeelplate en meer boeke as wat mens in 3 leeftye sonder slaap sal kan lees).

Was sedert 1999 by oor die 100 Bekgeveg Poetry-slams betrokke (as klankman en DJ). Hy skryf gedigte omdat dit die kunsvorm is wat die meeste met die minste vermag en hou baie van vertaling (veral iets uitdagends soos Dylan Thomas). Wil graag die eerste digter word om op die maan voor te lees (ha-ha).

Ek was van kleins af gefassineer deur woorde en hulle mag om realiteit letterlik te skep en verander. Was altyd gespot: jy’s seker in ‘n biblioteek gebore. Dan het sekere onderwysers en lektore ook gelukkig op die regte tye en plekke my pad gekruis (dankie veral miss Mouton en Prof Stephen Finn). Het hoofsaaklik in Engels gedig na skool, maar op ‘n stadium (in ‘n ysige Londen) weer die vars, jong en vernuwende loslit plastisiteit van Afrikaans herontdek en daarin begin dig. Die voorlees-aande by Up the Creek en die Inklings diggroep op Tuks was ook baie inspirend. Dan, natuurlik, om met digters van die kaliber van Henning Pieterse, Louis Esterhuizen, Marlise Joubert en nog vele ander by die Bekgeveg Poetry-slams betrokke te wees was om werklik te sien hoe eet, slaap en leef ‘n mens digkuns.

Nuwe Stemme 4 is inderdaad my eerste mpublikasie, naas die paar gedigte in Inklings en ‘n stukkie poesie concrete in die eerste uitgawe van POMP-tydskrif.

Na my mening is die stand van Afrikaanse digkuns redelik kerngesond, al word algemeen aanvaar dat daar veels te min digbundels publiseer word (almal weet van die baie klein nis-mark – vra my, ‘n boekhandelaar – en nou boonop nog die afwaartse ekonomiese neiging). Vir my bly digkuns die lewensbloed en kroonjuwele van ‘n taal en moet dit gekoester word. Dis die kanarie in die mynskag en barometer en EKG-masjien van ‘n taal se welstand en vooruitsigte op voortbestaan.

‘n Gedig soos diė volgende een van Dannie Abse druk al my knoppies:

 

Elegy for Dylan Thomas

 

All down the valleys they are talking,

and in the community of the smoke-laden town.

Tomorrow, through bird-trailed skies, across labouring waves,

wrong-again Emily will come to the dandelion yard

and, with rum tourists, inspect his grave.

 

Death was his voluntary marriage,

and his poor silence sold to that rich and famous bride.

Beleaguered in that essential kiss he rode

the whiskey-meadows of her breath till, mortal, voiceless,

he gave up his nailed ghost and he died.

 

No more to celebrate

his disinherited innocence or your half-buried heart

drunk as a butterfly, or sober as black.

Now, one second from earth, not even for the sake

of love can his true energy come back.

 

So, cease your talking.

Too familiar you blaspheme his name and collected legends:

some tears fall soundlessly and aren’t the same

as those that drop with obituary explosions.

Suddenly, others who sing seem older and lame.

 

But far from the blind country op prose,

wherever his burst voice goes about you or through you,

look up in surprise, in a hurt public house

or in a rain-blown street, and see how

no fat ghost but a quotation cries.

 

Stranger, he is laid to rest

not in the nightingale dark nor in the canary light.

At the dear last, the yolk broke in his head,

blood of his soul’s egg in a splash of bright

voices and now he is dead.

 

December, 1953

 

© Dannie Abse

 

***

 

Sydda Essop

 

Sydda Essop

Sydda Essop

Gebore In Beaufort-Wes, skoolgegaan en toe Universiteit Kaapstad toe om in die kunste te gaan studeer. In die tagtiger jare, te Kaapstad betrokke met die “Wynberg Crisis”-organisasie , gedurende die stryd ,om bystand te lewer aan ouers en kinders wat betrokke was met “Public Violence”. Was ook betrokke met “Vakalisa” die eerste Multi-kulturele organisasie in die Kaap.  Raak betrokke in familie besigheid en raak toe voltyds gemeenskap aktivis in die Groot -Karoo en is ook betrokke by die Beaufort- Wes Museum beter bekend as die Chris Barnard-museum.

Ek het seker maar in die standerd nege (graad 11) wiskunde eksamen klas begin om gedigte te skryf. Toe kla ek maar op papier oor my sorge! Ja, natuurlik ook die feit dat ek “in die apartheidsjare ” groot geword het.  Dit het my baie gepla- in my stilte maar geskryf.of dit nou gedigte was weet ek nie!

Gedurende 1989 het van my gedigte ook verskyn in  ‘n digbundel “ I Qabane Labantu“, onder die redaksie van Ampie Coetzee en Hein Willemse; Poesie in die noodtoestand.

Dis wonderlik en bemagtigend om deel te wees van Nuwe Stemme 4. Die erkenning is wonderlik maar ek besef ook en is altyd bewus van die feit dat  jou reis deur die lewe gesaai is met ‘beskerm-engele”  wat saam met jou die pad stap en vir my is dit in die vorm van my mentor: Ronel de Goede (Foster) en die gemeenskap oor  wie ek skryf.

Die gedigte van  Louis Leipoldt ,Elisabeth Eybers, Adam Small het baie na aan my hart kom lê – Diana Ferrus en Gert Vlok Nel. (Ek verstaan van wat hulle  praat, dit maak sin) . Ek is ook baie lief vir die digters en skrywers van Noord-Afrika, Midde-Ooste en Indië. Maar die Afrikaanse digkuns soos dit tans nou  daaruit uitsien? Ek weet nie….

Sjoe, ‘n “volmaakte vers”?… vir my, as ek mag…. Ronel de Goede se gedig “Habie en Piesie” uit “Skoop”:

Habie en Piesie

 

Habie en Piesie het saam gelewe

Waar die Papegaaiberg pryk

En die dun naalde in die naglug swewe

As die wind die denne stryk.

 

Habie en Piesie het saam geswerwe

Waar die druiwe-dinkgoed bloei

En die sagte grafiet, deur die silikon verderwe

In die pm-tyd, nog groei.

 

Habie en Piesie het saam gesanik

In die aand teen die vollemaan:

Sluit ek my oë vannag, dan wens ek

Ek kan hulle taal verstaan.

 

Habie en Piesie het saam gesterwe

Waar die denneland hom nog strek.

Daar’s niks as die speletjie om oor te erwe,

En niks om daaruit te trek.

 

 

 

© Ronel de Goede

 

***

 

Francilié Hoek

 

Francilié Hoek

Francilié Hoek

Kind gewees in Van den Heever se Hoëveld en blink-oog student in Koos Dup se jakarandastad.  Die lewe in oordaad ontdek as bloedjong onderwyseressie in ‘n als-behalwe-grys London!  Deesdae is ek sielkundige by ‘n remediërende skool aan die Wes-Rand.  In my hart woel die passie om kinders te help om die tower in hul lewensstorie raak te kyk.  In my kop reis ek steeds na anderland (vanaf 14 Nov 2009 aan die sy van my droomman!).  In wese wil ek als met woorde mooier maak.

Miskien het my opgewondenheid oor poësie as Laerskoolkind ontstaan, met die ontdekking van Breyten se Ysterkoei-bundel in my pa se boekrak.  Al kon ek nie ‘n enkele sin verstaan nie, het die woorde vir my ‘n magiese bekoring ingehou en het ek dit skelm onder my bed weggesteek en laatnag gelees as almal slaap. Of dalk by die “dramatiese” aanhaling van ‘n Krog gedig in Sonkring!  Miskien voor al bogenoemde nog, met die andersheid van my naam.

Buiten gedigte in skooljaarblaaie, het ek van my gedigte verskyn in Vlieg (UP) en Inkvars van die BSV. Die opname van my gedigte in Nuwe Stemme 4, is egter die eerste regte-egtige boekpublikasie daarvan.

Vir my is Breyten se “Ek sal sterf en na my vader gaan” ‘n inspirerende vers.

 

Ek sal sterf en na my vader gaan

 

ek sal sterf en na my vader gaan

Wellington toe met lang bene

blink in die lig

waar die kamers swaar en donker is

waar sterre soos seemeeue sit op die nok

en engele vir wurms spit in die tuin,

ek sal sterf en met min bagasie

in die pad val

die Wellingtonse berge oor

tussen die bome en die skemer deur

en na my vader gaan;

 

die son sal in die aarde klop

die wind se branders laat die voeë kraak

ons hoor die huurders

skuurloop bo ons kop,

ons sal dambord speel op die agterstoep

– ouvader kul –

en oor die radio

luister na die nag se nuus

 

vriende, medesterwendes,

moenie huiwer nie; nou hang die lewe

nog soos vlees om ons lywe

maar die dood beskaam nie;

ons kom en ons gaan

is soos die water uit die kraan so

soos klanke uit die mond

soos ons kom en ons gaan:

ons béne sal die vryheid kén –

kom saam

in my sterf in in my na my vader gaan

Wellington toe waar die engele

met wurms vet sterre uit die hemel hengel;

laat ons sterf en vergaan en vrolik wees:

mý vader het ‘n groot bôrdienghuis

 

(c) Breyten Breytenbach

 

***

 

Pieter Hugo

 

Pieter Hugo

Pieter Hugo

Ek is ‘n pastoriekind, ‘n bibliotekaris en nou, uiteindelik, net-net, ‘n gepubliseerde digter. Overgesetsynde dus, leef ek weens, vir en van die geskrewe woord. Dit doen ek tans in Kaapstad, maar vorige adresse sluit in Beaufort-Wes, Bonnievale, Worcester, Malawi, Stellenbosch (student), Windhoek (kind) en Greyton (baba). Ek het grootgeword met my pa se onophoudelike woordspel en oudgeword met my broer, Daniel, se vernuftige poësie. Eersgenoemde het my op skool al geinspireer tot tienergediggies. Laasgenoemde het my vir baie jare eers geinhibeer, maar gelukkig later, met sy aanmoediging, geinspireer.

Nuwe Stemme 4 is my eerste aansienlike publikasie (nie van omvang nie, maar van aansien). Ek voel geëerd. En hoopvol. Maar veral verlig. Die ys is nou gebreek.

Myns insiens is ons Afrikaanse digkuns tans baie fikser en leniger as in die oorgewig 70’s en 80’s toe dit te maklik was om gepubliseer te word. Dis ook uiteindelik lekker losbek losgat loslit na die post-apartheid 90’s se siellose euforie en polities korrekte depressie. (O, dis darem lekker om sulke sweeping statements te maak. Ek kan nie wag om te sien hoe dit uitmekaargetrek gaan word nie!)

Die “volmaakte vers” moet volgens my so veel as moontlik sê in so min as moontlik woorde, sonder om dit wat eintlik gesê word, pront-uit te sê.

‘n Perfekte voorbeeld van so ‘n “volmaakte vers” is ‘n triolet in Drs. P se boekie, Ons Knutselhoekje, (p.11.)

 

Een trage, lauwe regen

Een troebel ochtenduur

Een vreugdeloze zegen

Een trage, lauwe regen

De mannen stonden tegen

De veelbesproken muur

Een trage, lauwe regen

Een troebel ochtenduur

 

© Drs. P.

 

***

 

Willem Jansen

 

Willem Jansen

Willem Jansen

Ek haal die kort skets aan uit my profiel op LitNet:  Willem Jansen is ‘n 40-jarige professionele argitek wat hom onder andere ook besig hou met skryf en die teater. Sy “roots” is Noord-Kaaps, sy stam Oos-Kaaps, sy takke Wes-Kaaps en sy blare hopelik eendag orals. Twee van sy tekste is al opgevoer: Fuses & ander Connections (KKNK 1992) en Vrypas (KKNK 2005 en Grahamstad-fees 2006; benoem vir ‘n Kanna). Hy het al stelle ontwerp vir onder andere Liz Mills, Mark Fleishman en Heike Gehring. Hy woon tans in Boston, Bellville, met ‘n beautiful lover, twee honde (Blommie en Sausage) en ongeveer 34 visse. Hy is ontettend gelukkig dat hy die titel “Poet” uiteindelik agter sy naam kan plaas.

Ek kom van ‘n konserwatiewe dorpie af.  Die meeste boeke wat ek sou wou lees was nie beskikbaar nie. Die wat ek mog lees het my verveel tot die dood toe oor dit hulle duisende blaaie gevat het om niks te sê nie.  Ek het Lina Spies voorgelees in die Dopper kerk en ‘n doodse vrees gehad vir die antie in die biblioteek.  My enigeste troos was ‘n reeks groen boeke vervuil met mitologie en wetenskap. Ek wens ek kan onthou waar ek dit in die hande gekry het, maar Sewe dae by die Silbersteins beland toe in my skoot en ‘n eerste lig switch aan.  Toe lees ek Antjie se “Ma” en besef jy kan vyftig boeke opsom in  twintig reëls.  Nog ‘n lig.  En toe laat Breyten sommer die son opkom. Die eerste keer wat ek self ‘n poem geskryf het (wat nie onder skoolmenere se dwang moes uit nie) was op universiteit.  Ek was huilerig oor ‘n verlore liefde en kon geen ander manier kry om myself uit te druk nie: “vandag het ek jou nodig / net jou lippe / en ‘n blink in jou oë / en joú hande in my hare.” Poësie het my jare se kopdokter rekeninge gespaar…

Van my gedigte is saam met van my prosawerk opgevoer in ‘n produksie by die KKNK en die Grahamstown National Arts Festival as “Vrypas”, maar niks is nog gepubliseer nie (litnet uitgesluit).  Nuwe Stemme 4 is dus ‘n eerste vir my.  Ek het ‘n klomp van die Nuwe Stemmers van die Kaap persoonlik ontmoet en dink hulle almal (en hulle werk) is ongelooflik.  Die res se werk het ek onder oë gehad en is net so impressed.  By implikasie beteken dit dat my werk ook ten minste skaflik is.   Dis ‘n uiters bevredigende warm gevoel in die borskas en ‘n vlinderstuipe in die maag.

Ek geniet die ding van “gedigte-maak” nou weer.  Daar was ‘n rukkie wat dinge vir my of te slim of te “please tog net vir almal” was.  Ek het ‘n voorliefde vir die subversiewe of “die ander” kant van kuns en skryfwerk.  Die jong klomp (en ek sluit die rockers in) is besig om groot vernuwing te bring; en hulle is passievol daaroor! ‘n Nuwe heroiese periode. Dis baie exciting.

‘n “Volmaakte vers” het ek nie regtig in my kop nie.  Sommige verse mag tegnies perfek wees, maar ontroer nie juis nie. Ander roer my weer, al is hulle tegnies maar so-so.  Daar is vir my ongelooflike songs; Ne me Quitte Pas, La Chanson des Vieux Amants (beide Brel), gatskop poems; ek staan op ‘n moerse rots langs die see by Paternoster (Krog), Skisma (Goosen) en roerende stukke graffiti;  “Sometimes I feel so sick at the state of the world I can’t even finish my second apple pie” (Banksy). O, skielik onthou ek een:

 

‘n Geel transvestiet op hakke

swalk telkens berekend verby

haar boude lil geil in haar sjoebroek,

maar kan sy ‘n straight man verlei?

 

© Hennie Aucamp

 

***

Annie Klopper 

 

Annie Klopper

Ek het hoofsaaklik grootgeword op Merriespruit en Brackenfell – ‘n klein Vrystaatse myndorp en ‘n Kaapse voorstad, maar het ook al gewoon op onder meer Roodepoort, Riebeeckstad, Randfontein, Vredendal en Stellenbosch. My BA (Geesteswetenskappe) Honneurs en Meestersgraad in Afrikaanse Letterkunde behaal ek op Stellenbosch waarna ek na Kaapstad verhuis. Vandag is ek gevestig in Tamboerskloof van waar ek as redakteur werk vir Protea Boekhuis. Wanneer ek nie lees nie, skryf ek – meestal oor musiek. Op die oomblik is ek besig met die skryf van Fokofpolisiekar se biografie.

Ek kan nie onthou hoe dit gekom het dat ek begin dig het nie. Ek vermoed musiek en die Kleuterverseboek het ‘n groot rol gespeel. Ook tienerangs, myndorpe, voorstede en die Namakwaland.

NS4 is nie my eerste publikasies nie. Ek het gedebuteer in Versindaba 2008 en ook verse in Penseel (‘n bundel uitgegee deur die Universiteit van Stellenbosch) gepubliseer as student. ‘n Opname in Nuwe Stemme is vir enigiemand wat gedigte skryf sekerlik ‘n groot mylpaal. Dis veral lekker om toevallig saam met twee van my goeie vriende van wie se werk ek baie hou, opgeneem te word: Hunter Kennedy en Marius Swart.

Digkuns is iets waarvan die digter moet hou en as ander mense toevallig ook daarvan hou, is dit ‘n bonus. Ek hou nie daarvan as dit ‘n resies tot prestige raak nie. Ek háát dit as digters hulleself te ernstig opneem. Sulke gedrag maak my skaam om te sê ek skryf gedigte en belemmer die groei van die Afrikaanse poësie. Ek is opgewonde oor jong digters soos Loftus Marais, Marius Swart en Hunter Kennedy (sien: liriekskrywer-skuinsstreep-digter). Ek is ook besonder opgewonde oor die interessante Afrikaanse kletsrymtendens wat tans aan die opleef is. Daar is ‘n groei in Afrikaanse digkuns, dit kom net uit ander oorde as in die verlede – veral musiek.

As daar iets soos die volmaakte vers was, sou ek graag my kleim daarop wou afsteek, maar ek dink nie daar is so iets nie. Ek kan egter my gunstelingreël aanhaal. Dit kom uit ‘n Fokofpolisiekar-liedjie:

“daar is gif in jou kinders se kos / daar is tydbomme in gapings van opvoeding gelos”.

 

***                                                                                                           

Jannie Malan

 

Jannie Malan

Jannie Malan

Ek is in die Kaap gebore, maar het in die destydse Transvaal skool gegaan. In die geesteswetenskappe studeer en toe in uitgewerswese gespesialiseer. Ek het oor die jare onder andere gewerk as uitgewer, boekverkoper en grafiese kunstenaar. Tans, werksaam as konsultant, help ek met die skep van innoverende e-opleiding en die implimenteer van kennisbestuurstelsels. Ek is getroud en het twee pragtige, engelse dogtertjies, vir wie ek Afrikaans probeer leer; en soveel ek kan lees, skryf, skilder en kook ek. Musiek is ook ‘n passie, veral alternative en indie en sogenaamde Americana.

Ek was bevoorreg genoeg om ‘n ma te hê wie ons as kinders aangemoedig het om te lees. Toe ek dus aan my emosies en gedagtes uiting wou begin gee was skryf die voorhandliggende medium. Ek het op laerskool reeds twee boekies geskryf (dink Fritz Deelman met dierekarakters!) wat ek aan my skoolmaats teen vyf sent uitgeleen het. Deur die turbulente tiener-jare het skryf ook aan my ‘n uitlaat gegee. Ek het maar net altyd met hierdie ‘ding’ binne my gesit om op ‘n manier my leefwêreld op papier verstaanbaar te maak en ook om aan ander te kan sê: “hey, staan stil, dink tog net ‘n bietjie… there’s more to it“. Dit was veral die uitdaging van die gedig se ekonomie van woordgebruik wat my aangegryp het… om met so min as moontlik, soveel moontlik te suggereer. En dan weer aan die ontvangkant, die leser se (baie maal verassende) ontsluiting van die gedig. Hierdie, byna alchemistiese proses, fassineer my.

Alhoewel ek voorheen enkele gedigte aanlyn en in klein, onafhanklike bloemlesings gepubliseer het, is Nuwe Stemme 4 inderdaad my eerste ligit publikasie. Dit is ‘n hengse voorreg om deel van hierdie groep te wees. Die proses om tot by publikasie te kom was van onskatbare waarde, en ek kan net ‘n reuse “dankie” sê vir die twee samestellers, Ronel en Danie en vir Riana, by Tafelberg uitgewers. Dit is eindelik ‘n tasbare bevestiging dat ek tog darem iets beet het met my skryfwerk. Tog ervaar ek ook dat hierdie voorreg gepaard gaan met persoonlike verpligting. Vertroue is in jou geplaas… nou is die onus op jou om te woeker; om ‘n bydra te maak.

In Suid Afrika bly digkuns steeds die stiefkind van die literatuur. Tog voel dit vir my asof daar ‘n nuwe energie in die Afrikaanse digkuns is. Veral die pogings om Afrikaanse gedigte meer toeganklik te maak. Daar is digters met veel meer diverse agtergronde wat tot die gesprek toetree. Die  vertroebeling tussen die grense van verhaal, gedig, liriek en liedjie is ook ‘n baie interessante verskynsel. Die goeie, leesbare digkuns is daar, die probleem is steeds dat ons sit met ‘n leserspubliek wat onder die wanindruk verkeer dat gedigte slegs vir ‘n uitverkore groepie intellektuele individue beskore is. En selfs al word ‘n gedig hoe “toeganklik”; in ‘n wêreld van kits-gratifikasie en oppervlakkige massa-media gaan dit steeds moeiliker wees vir ‘n medium wat tog vra dat die leser op meer as net vlietende aard daarmee moet omgaan. Digters sal moet kyk na innoverende maniere om hul werk by die lesers te kry, miskien deur middel van tegnologie of onortodokse aanbiedingsmetodes.

As voorbeeld van ‘n bykans “perfekte” vers haal ek graag Loftus Marais se Still life with wild life uit sy bundel Staan in die algemeen nader aan vensters aan:

 

Still life with wild life

 

hier slaap almal. ook karen se man

wat vandag die gras gesny het.

maar karen is ‘n insomniac vanaand

in haar smaakvolle nagjassie voor die kassie:

een of ander david attenborough special.

bokkies word deur leeus verskeur.

sebras kopuleer.

‘n vlieg verdwyn in ‘n giftige blomkelk.

sy vat ‘n sluk warm melk, sit haar glas

op ‘n coaster, kyk verder.

buite in die stilte groei die gras

 

© Loftus Marais

 

***

 

Hennie Meyer

 

Hennie Meyer

Hennie Meyer

Ek het in 1989 gematrikuleer aan die Hoërskool die Wilgers.Ek is 38 jaar oud en woon my hele lewe nog in Pretoria. In 2007 was ek ‘n finalis van die Sasol Nuwe Handtekeninge Kompetisie. In 2008 het ek my eerste volwaardige uitstalling van my konkrete poësie, Winkel van Wanklanke, gehou by die Tina Skukan-gallery in Pretoria. In 2009 het ek ook ‘n uitstalling gehou by die Woordpoort in Pretoria. Ek neem ook deel aan die projek, Oor die einders van die bladsy, wat by vanjaar se Woordfees uitgestal gaan word. Van my verse het verskyn in die CD, Klikspringer, wat deur Dr. Ian Raper saamgestel is. Die afgelope drie jaar het ek gewerk by Unisa se administrasie. Ek is ongetroud. 

 Ek was nog op laerskool toe ek al begin het om gedigte te skryf. Verder was en is dit nog steeds ‘n ontdekking deur die lees en skryf van poësie en is dit vir my ‘n groot eer om gekeur te wees vir Nuwe Stemme 4.

Ten slotte moet ek erken dat ek nie op hoogte is ten opsigte van al die bundels wat verskyn nie. So; laat ek liewer nie ‘n uitspraak waag ten opsigte van die stand van die Afrikaanse digkuns nie. Vir my is onderstaande gedig van DJ Opperman wel ‘n voorbeeld van ‘n bykans perfekte vers:

 

Wildernis

 

Watter boom se bitter wortel

watter beentjie van die tortel

 

sal die hart teen bose gees

beskerm en van eensaamheid genees?

 

Sal die kranse en die wildepeer

tot sin en ewigheid besweer?

 

Met die jare word die kamer

daagliks onherbergsamer

 

en buite kom ‘n kilte

dieper uit die klip en stilte,

 

buite agter ‘n miershoop lê

die maer lyk van Eugène Marais

 

(c) DJ Opperman

 

***

Heidi Papadopoulos-Pienaar

Heidi Papadopoulos-Pienaar

Heidi Papadopoulos-Pienaar

Ek is in Pretoria gebore, maar het grootgeword op Hoëveldse myndorpe en in Zoeloeland, alhoewel ek aan  die Pretoriase Hoërskool vir Kuns, Musiek, en Ballet gematrikuleer het. Tans hou ek skool saam met Poolse nonne en priesters by Mary Immaculate Nursery School; meestal vir kinders van Alexandrië. Werk vir die Internasionale Beweging vir verstandelik gestremdes, Faith and Light of Foi e Lumiere onder die Franse filosoof en professor in Morele Etiek, Jean Vanier, waarvan ek die Gautengse nuusblad behartig.

As skolier het ek die ATKV-Eerste Prys vir ” vryskryf” in Empangeni laerskool in standard vier gewen. Deur my ouers se belangstelling en liefde vir die Letterkunde was daar altyd ‘n goedtoegeruste “huisbiblioteek” vol klassieke werke van oor die hele wêreld.

Hierdie is egter nie my eerste publikasie nie; my gedigte word gereeld deur Die Woordgilde uitgegee. Het ook jare galede in die Poetry for Africa-reeks in Afrikaans en Engels gepubliseer. Van my gedigte was al voorgelees deur o.a. Petru Wessels, die bekende aktrise. ‘n Lid van die Woordgilde se seun in Londen het my toestemming gevra om my wengedig (laaste Woordgilde-kompetisie ) op die internet rond te stuur.

Die Afrikaanse digkuns het deur ‘n droë tydperk gegaan weens ‘n bloedskandelike “kliek van gevestigde en bevoorregte skywers wat nie hul plekkie in die son wou afgee nie.Volgens my Engelse vriende wat baie van Afrikaanse gedigte hou, is die “plat, platter,platste” taal juis geaffekteerd.Maar ek is veral verras oor die nuwe ekologiese temas wat deesdae in baie digters se werk voorkom. Dis ook of daar ‘n meer konserwatiewe streep onder die jongklomp is en meer godsdiesntige gedigte wat welkom is.

Die laaste strofe van Breyten Breytenbach se gedig “Met ‘n bossie bergblomme” vind ek besonder inspirerend.

Oeillets du poète :klein oë van die digter

en as jy lank genoeg daarin kan kyk

sal hulle nog dieper en vuriger blom, verryk

tot die vlerke waarmee jy óór skaduwees gaan vlieg

na die berge deur die venster

 

© Breyten Breytenbach (uit: Met ‘n bossie bergblomme“)

*** 

Bibi Slippers

 

Bibi Slippers

Bibi Slippers

Ek is in 1983 in Bloemfontein gebore en was as baba mal oor komkommers.  Terwyl my ma eendag ‘n komkommer staan en sny het, het ek so opgewonde geraak dat ek uit my babastoeltjie gespring het, en op my kop geval het.  Van toe af is my lewe baie opwindend.  Ek was op skool op Empangeni, en daarna het ek my Drama Lisensiaat voltooi en in Pretoria gaan studeer:  BA Beeldende Kuns en BA Tale.  Na my studies is ek vir 2 jaar oorsee, maar het vroeg in 2010 terug gekom SA toe om my MA graad in Kreatiewe Skryfkunde te doen aan die Universiteit van Stellenbosch.  My obsessies is hase, skape en gedigte.  En ek hou nogsteeds baie van komkommer.    

Ek vermoed dit in die bad was wat ek begin skryf het, toe ek baie baie klein was.  Ek het so water-proof boekie met die naam “Pikkie Pikkewyn” gehad, en ek het daai rymende verhaaltjie oor en oor vir myself “gelees”.  Later het ek in spraak-en-drama klasse op skool ‘n liefde vir Afrikaanse digkuns ontwikkel, en so voel-voel begin skryf.  Ongelukkig was Pikkie Pikkewyn die duidelikste invloed.  Ek het eers aan die Universiteit van Pretoria werklik ‘n passie vir die “kuns” in digkuns ontwikkel, maar ek is nogsteeds nie heeltemal ontslae van Pikkie nie.     

Van my gedigte is voorheen op Litnet en Itch gepubliseer, maar Nuwe Stemme is my eerste ink on paper publikasie, en dis opwindend want boeke ruik lekkerder as rekenaars.  Ek voel besonder bevoorreg om in die bundel opgeneem te word, omdat ek al jare lank ‘n fan is van Nuwe Stemme. Vandat ek die ander digters in Nuwe Stemme 4 se gedigte gelees het, voel ek ook klein, humbled en baie lucky.

Oor die stand van die Afrikaanse digkuns voel ek sommer baie opgewonde.

‘n Perfekte vers volgens my? Wel, ek gaan gulsig wees en sommer twee aanhaal. Die eerste is die laaste woorde van Alex, ‘n African Gray papegaai, wat met behulp van navorser Irene Pepperberg 100 woorde geleer het en heel goed kon kommunikeer.  Voor sy dood sê hy aan Pepperberg:  “You be good.  See you tomorrow.  I love you.”  

Die tweede is deur Michael Ondaatje.

 

The Cinnamon Peeler. 

 

If I were a cinnamon peeler

I would ride your bed

and leave the yellow bark dust

on your pillow.

 

Your breasts and shoulders would reek

you could never walk through markets

without the profession of my fingers

floating over you.  The blind would

stumble certain of whom they approached

though you might bathe 

under rain gutters, monsoon.

 

Here on the upper thigh

at this smooth pasture

neighbour to your hair

or the crease

that cuts your back.  This ankle.

You will be known among strangers

as the cinnamon peeler’s wife.

 

I could hardly glance at you

before marriage

never touch you

– your keen nosed mother, your rough brothers.

I buried my hands

in saffron, disguised them

over smoking tar,

helped the honey gatherers…

 

When we swam once 

I touched you in water

and our bodies remained free,

you could hold me and be blind of smell.

You climbed the bank and said

 

                             this is how you touch other women

the grass cutter’s wife, the lime burner’s daughter.

And you searched your arms 

for the missing perfume

                                   and knew

 

                        what good is it

to be the lime burner’s daughter

left with no trace

as if not spoken to in the act of love

as if wounded without the pleasure of a scar.

 

You touched

your belly to my hands

in the dry air and said

I am the cinnamon

peeler’s wife.  Smell me.

 

© Michael Ondaatje

 

***

 

Adél Steyn

 

Adél Steyn

Adél Steyn

Ek is op Vryburg gebore en het my kinderjare op klein dorpies in die Noord-Kaap en Noord-Weste deurgebring: Reivilo, Niekerkshoop, Griekwastad en toe Prieska, waar ek op hoërskool was. Daarna het ek op Stellenbosch studeer waar ek vir ‘n paar jaar as spraakterapeut gewerk het voordat ek voltyds ma geword het. Ons bly vanaf Januarie vanjaar op Harrismith in die pragtige Oos-Vrystaat, waar ek nou deeltyds vertaal- en redigeerwerk doen.

My liefde vir poësie het ek met my moedersmelk ingekry. Ma ma het baie vir my gesing en Afrikaanse gedigte voorgedra wat sy nog van haar skooldae kon onthou. Dit het my betower. Ek onthou goed hoe sy vir my liedweergawe van die aangrypende gedig “Amakeia” (deur A.G. Visser) gesing het, sodat dit my byna tot trane gedryf het!  As laatlamkind het ek baie wonderlike en verbeeldingryke alleenure gehad wat ek met boeke verwyl het. Ek het gediggies geskryf vandat ek kon skryf.

Nuwe Stemme 4 is die eerste publikasie van my gedigte in boekvorm. Daar verskyn ook ‘n gedig van my in Onse mense, ‘n boek met skilderye deur die Stellenbosse skilder Marié Stander, wat ook op vanjaar se Woordfees bekend gestel gaan word. Dat ek opgeneem is in Nuwe Stemme 4 is ‘n reuse eer en inspirasie om doelgerig aan ‘n eie bundel te werk.

Ek dink daar is tans in die Afrikaanse iets vir elke lesersmaak. Daar is heelwat nuwe bundels van goeie gehalte.  Maar dit bly ‘n moeilike vraag, omdat dit altyd moeilik is om kuns te beoordeel.

As voorbeeld van ‘n “perfekte vers” kan ek nie anders nie as om die eer te gee aan een van die boumeesters van die Afrikaanse poësie:

 

Die dans van die reën

 

O die dans van ons Suster!

Eers oor die bergtop loer sy skelm,

en haar oge is skaam;

en sy lag saggies.

En van ver af wink sy met die een hand;

haar armbande blink en haar krale skitter;

saggies roep sy.

Sy vertel die winde van die dans

en sy nooi hulle uit, want die werf is wyd en die bruilof groot.

 

Die grootwild jaag uit die vlakte,

hulle dam op die bulttop,

wyd rek hulle die neusgate

en hulle sluk die wind;

en hulle buk, om haar fyn spore op die sand te sien.

 

Die kleinvolk diep onder die grond hoor die sleep van haar voete,

en hulle kruip nader en sing saggies:

“Ons Suster! Ons Suster! Jy het gekom! Jy het gekom!”

 

En haar krale skud,

en haar kopperringe blink in die wegraak van die son.

Op haar voorkop is die vuurpluim van die berggier;

sy trap af van die hoogte;

sy sprei die vaal karos met altwee arms uit;

die asem van die wind raak weg.

O, die dans van ons Suster!

 

© Eugène N. Marais

 

***

 

Lou-Ann Stone

 

Lou-Ann Stone

Lou-Ann Stone

Ek het musiek op Stellenbosch studeer, toe my MA in Kreatiewe Skryfwerk by UCT (onder leiding van Joan Hambidge) behaal en nou werk ek as ‘n joernalis by sarie.com en gee klas by Stellenbosch Universiteit se jazz-program. Ek speel saxofoon vir ESP, ‘n plaaslike jazz-groep. Ons is besig om ons debuut-album op te neem (dit word in Junie vanjaar bekendgestel).

Jy vra na wanneer ek begin het met gedigte skryf? Wel, as ek die antwoord hierop geweet het, het ek waarskynlik nooit gedigte geskryf nie. Want dis ‘n onpeilbare, goddelike iets hier binne. En ja, Nuwe Stemme 4 is my eerste publikasie. Ek beskou dit as ‘n geleentheid vir groei.

Oor die Afrikaanse digkuns voel ek byna soos wat ek oor klassieke musiek-uitvoerings, museums en botaniese tuine voel – as meer mense maar net die waarde daarvan kon besef. Aan die anderkant is ek dankbaar dat talle digbundels nog die lig sien.

“Die gesegtelike dood” van Sheila Cussons is op die oomblik vir my ‘n voorbeeld van ‘n bykans “volmaakte vers”. Daar’s ander ook. Maar ek spandeer tans baie tyd met haar gedigte as deel van ‘n toonsetting-projek.  

 

Die geseglike dood

 

En toe die ou-ou transparante man

wat nie meer kon nie tingerig sê:

ek groet jou, liewe dood, dienskneg

ook soos ek, en as jy nie mag wag

om my te vat nie, staan dan net

uit die lig

en vat my sag –

het daardie holte meteens ‘n iets

‘n meer as iets in sigself ervaar

asof dit ‘n engel geword het wat sku

op sy hurke buite gaan sit het

in ‘n warm roerende voorjaarlug

soos in ‘n wolk van vlinders

verbluf oor sy eie aard

en magteloos van ontsag.

 

© Sheila Cussons (uit: Die skitterende wond, 1979: Tafelberg)

 

***

 

Marius Swart

 

Marius Swart

Marius Swart

Ek is ‘n kind van die Overberg wat op Bredasdorp gebore is en skoolgegaan het. Deesdae woon en werk ek op Stellenbosch. Ek is ‘n taalpraktisyn en dosent.

Wie weet waar my passie vir die digkuns ontstaan het … Eendag het ek gevoel daar is iets wat krap, toe skryf ek daaroor. Beskrywings van die skryfproses klink al almal soos clichés. Ek weet nie of ek sou sê my gevoel jeens die poësie is soseer ‘n passie as ‘n soort kinderlike verwondering en bewondering nie. Dit is so ‘n ongelooflik gekonsentreerde en presiese medium, met baie vakmanskap wat sit agter die skep van iets wat waarde dra.

Daar is van my gedigte in Penseel-bundels en ‘n bundel van die Versindaba opgeneem, asook een opdraggedig wat in ‘n boek met sketse staan wat by vanjaar se Woordfees bekend gestel word. Die gedigte in Nuwe stemme 4 is egter nuut en nog nie voorheen gepubliseer nie. Om in hierdie bundel opgeneem te word, is vir my eerstens ‘n klop op die skouer, want ek voel my erg geïmponeer deur die geselskap waarin ek by die werksessies gesit het. Toe ek die eerste keer ‘n Nuwe stemme-bundel gesien het, sou ek regtig nooit kon dink dat ek eendag daarin sou publiseer nie. Verder is dit ook ‘n aansporing om aan te hou met hierdie ding waarmee ons klomp besig is.

Ek dink die Afrikaanse digkuns tans is lewendig en opwindend, en dat die bestaan van hierdie soort projek, asook die gehalte van my mede-digters in NS4 se werk, ‘n sterk bewys daarvan is. Ek kan al klaar nie wag vir Nuwe stemme 5 nie! Daar is net ‘n moeilike balans wat ons myns insiens nog moet bereik, naamlik, om die poësie toeganklik en aanloklik te maak vir die breë leserspubliek, sonder om die gehalte of inhoud daarvan te moet verlaag of vervlak, soos wat die geval byvoorbeeld in sekere segmente van ons musiekbedryf is. Afrikaanse digters moet, na my mening, ons tradisie van hoë gehalte voortsit sonder om die digkuns snobisties te laat voorkom. Woorde soos “gehalte” en “goed” en “swak” is net skynbaar nie meer in die mode nie. Mense is tog so polities korrek. Dit is wel jammer. Ek dink ook daar word in baie gevalle te min poësie gelees, selfs deur ons digters self (en daaraan is ek natuurlik ook skuldig). ‘n Mens kan nie in ‘n tradisie skryf of dit vernuwe as jy dit nie goed ken nie.

As daar so iets soos ‘n “ideale vers” is, het Wislawa Szymborska dit waarskynlik geskryf. Sy maak ‘n ongenaakbare vers in veerligte taal. Dit is vir my na aan volmaaktheid.  Ek weet darem nie of een gedig volmaak kan wees nie, maar ek is erg oor gedigte soos haar “Cat in an empty apartment” en “Conversations with a stone” (wat ook in party vertalings “Conversations with a rock” heet). Een wat ook nogal by my vassteek, is die volgende:

 

Negative

 

Against a grayish sky

a grayer cloud

rimmed black by the sun.

 

On the left, that is, the right,

a white cherry branch with black blossoms.

 

Light shadows on your dark face.

You’d just taken a seat at the table

and put your hands, gone pray, upon it.

 

You look like a ghost

who’s trying to summon up the living.

 

(And since I still number among them,

I should appear to him and tap:

good night, that is, good morning,

farewell, that is, hello.

 

And not grudge questions to any of his answers

concerning life,

that storm before the calm).

 

(c) Wislawa Szymborska

 

***

 

André Trantraal

 

André Trantraal

André Trantraal

Ek woon tans in Bishop Lavis Township maar ek het in Mitchell’s Plain Township grootgeword. Ek weet, ‘n township is ‘n township is ‘n township.You don’t have to tell me. Dit is ‘n little known fact, maar die lug in townships is ongelooflik vars. Kom probeer dit gerus wanneer jy die kans kry. Dis soos Seepunt. Wat kan ek sê oor myself sonder om my privaatheid te skend? Dit is natuurlik hoekom so baie mense skryf, oor hul privaatheid so belangrik vir hulle is … Ek hou van sokker. En dokumentere programme oor insekte. En goeie en slegte comics. En unintentional comedy, nie so seldsaam s

Andries Bezuidenhout. Gedigte en musiek hierdie Saterdag

Tuesday, January 12th, 2010

Die opkomende digter en lid van die band Radio Suid-Afrika, Niel van Deventer, het ʼn program met poësie en musiek saamgestel wat eerskomende Saterdagaand (16 Januarie) by Steak & Ale in Bothalaan, Lyttelton, plaasvind.

Die volgende digters en musikante tree op: Andries Bezuidenhout, Rian Malan, Kabous Verwoed, Riku Lätti, John-Henry Opperman, Niel van Deventer, Karlien van der Merwe, Pieter de Jager (van die Tuin Dwergies), Melanie van As en Francois Brill.

Kom ons hoop Kabous is nie weer hierdie keer in ʼn motorongeluk betrokke nie en is in staat om op te daag vir die geleentheid.

Sien julle daar!

Nuwe stemme word bekend gemaak

Monday, September 7th, 2009
Tafelberg Uitgewers

Tafelberg Uitgewers

Een van die opwindendste projekte in ons digkuns is sekerlik Tafelberg se Nuwe Stemme-reeks waarmee publikasie-geleentheid gebied word aan jong digters wat nog nie genoeg kwaliteitgedigte het vir ’n eie, selfstandige debuut nie. En vandag kan ons die jong stemme wie se verse moontlik in Nuwe Stemme 4 opgeneem gaan word, bekend maak. In alfabetiese volgorde is hulle Fourie Botha (Kaapstad), Lewies Botha (Beacon Bay), Corné Coetzee (Johannesburg), Jan A.F. du Plessis (Pretoria), Marike Groenewald (Kaapstad), Francilié Hoek (Bryanston), Pieter Hugo (Beaufort-Wes), Willem Jansen (Bellville), Hunter Kennedy (Brackenfell), Annie Klopper (Brackenfell), Hennie Meyer (Pretoria), Heidi Papadopoulos-Pienaar (Johannesburg), Bibi Slippers (New Zealand), Adél Steyn (Stellenbosch), Lou-Ann Stone (Kaapstad), Marius Swart (Stellenbosch), André Trantraal (Matroosfontein), Karlien van der Merwe (Pretoria), Niel van Deventer (Ifafi) en Lize Viljoen (Suid-Korea). Danie Marais en Ronel de Goede (Foster) is die samestellers van dié nuwe bloemlesing. Volgens die inligtingstuk wat ns onvang het, sal hierdie twintigtal nou na slypskole genooi word waarna die finale keuse vir opname deur die samestellers gemaak sal word.

Nuwe Stemme 1 het reeds in 1997 verskyn onder redakteurskap van Anastasia de Vries en George Weideman. Elf aspirant digters se verse was daarin opgeneem. In 2001 is dit opgevolg met Nuwe Stemme 2, met Petra Müller en Nèlleke de Jager as samestellers. Dié bloemlesing het inderdaad ’n besonder indrukwekkende trefrekord, aangesien die volgende digters uit ‘n groep van sestien sedertdien met ’n eie bundel vorendag kon kom: Sarina Dönges, Gilbert Gibson, Bernard Odendaal, Hans Pienaar, Ilse van Staden en Jelleke Wierenga. Van Johannes Prins word daar binnekort ’n bundel verwag en van Melt Myburgh vroeg volgende jaar. Ook Toast Coetzer, Petrus de Kock, George A. Hill, Neels Jackson, Tertius Kapp, Renée Marais en Yolandi Woest is nog aktief betrokke by die digkuns; ‘n eie, volwaardige bundel uit hul geledere is dus nie té onwaarskynlik nie.

Nuwe Stemme 3 het in 2005 verskyn, met Antjie Krog en Alfred Schaffer as samestellers. Nie minder nie as 20 digters se verse is hierin opgeneem, met die volgende debutante wat reeds na vore gebring is: Ronelda S Kamfer, Danie Marais, Loftus Marais en Jasper van Zyl (binnekort).  Van die reaksie in die media rakende Nuwe Stemme 3 was soos volg:  “Dit is duidelik dat hierdie digters wil wegbreek van die tradisie … [h]ier is pragtige verse opgeneem.” (Joan Hambidge, Volksblad); “… van die beste digters in dié bundel skryf met soveel sofistikasie dat ‘n mens verbaas is dat hulle nog nie vantevore die kans gegun is om te debuteer nie.” (Andries Visagie, Beeld) en “… hier is werklik talent.” (George Weideman, Taalgenoot).

Ten slotte – ons is baie jammer om bekend te moet maak dat Johann de Lange hom as blogger aan die webblad onttrek. Sy bydraes was altyd van ‘n hoë gehalte en sy teenwoordigheid sal beslis gemis word. Hopelik sal Johann darem nog sy weg oopsien om op ander maniere tot die webblad by te dra. 

Ons sal so spoedig moontlik Johann se opvolger bekend maak.

Mooi bly.

LE

Andries Bezuidenhout. Bondige verslag oor gisteraand se poësievoorlesing

Friday, June 12th, 2009

Daar was nie dwerge met silwer skinkborde vol lyne kokaïen wat tussen skares met honger neuse rondloop nie. Daar was nie burleske dansers wat “allerliefste, ek stuur vir jou ‘n rooiborsduif” prewel nie. Daar was nie joernaliste van die smetpers om mense se indiskresies te boekstaaf nie. Daar was blykbaar van die jonger geslag sepiesterre, maar ek besit nie ʼn TV nie en kon hulle dus nie eien nie. Daar was ʼn hele paar stoele sonder boude. Ek weet nie eers of al die kopieë van In die begin was die woord eienaars met CD-spelers gekry het nie.

Maar dit was ʼn wonderlike aand met baie hoogtepunte. Ek is vanoggend (is dit nog oggend?) te moeg om alles neer te skryf. Ek het drieuur deur digte mis terug Johannesburg toe gery. Dalk was die hoogtepunt vir my toe Henning Pieterse soos ʼn monnik wat blasfeem sy gedigte deur die mikrofoon lees terwyl Riku Lätti met ʼn bierglas musiek op sy snare maak.

Ek dink dit was Niel van Deventer wat gisteraand vertel het van die blog wat hy vir homself skryf. Dis seker maar wat ʼn mens met ʼn blog doen – vir jouself skryf. Ek sal later, as ek meer energie het, vollediger vir myself verslaglewer.