Posts Tagged ‘Oppikoppi’

Andries Bezuidenhout. Die poësie van Oppikoppi

Thursday, August 21st, 2014

Die twintigste Oppikoppi rockfees is pas verby. Elke jaar se fees het ʼn tema – hierdie jaar s’n was “Odyssey” – ʼn digterlike tema. Heel toepaslik en in ware Oppikoppi-styl was poësie ʼn prominente deel van die fees. Groot baniere langs die James Phillips-hoofverhoog het gedigte van o.a. Danie Marais en Finuala Dowling vertoon. So tussen deur die musiek is gedigte voorgelees, onder andere deur Danie Marais, HemelBesem, Jaco van der Merwe (van Bittereinder), Valiant Swart en Erns Grundling. Erns en Toast Coetzer, wat die digkunsprogram saamgestel het, het almal gevra om nie net hul eie werk voor te lees nie, maar ook gedigte van hul eie gunsteling digters. Ek het Marlene van Niekerk se “Nagpsalm” voorgelees met impromptu musikale begeleiding deur ʼn musiekgroep van Soweto. Oppikoppi laat my altyd aan ʼn gedig van Breyten Breytenbach dink, die een oor die “babelaasoggende” toe hy en sy tjom “uit kon stap met ge-oliede koppe en lywe met nuwe krake in iedere sit en lit.” Hy skryf oor ʼn “bliksemse son” wat “naaldskerp ʼn wit doek aan die aarde probeer stik”:

om met spesiale lippe ʼn eerste
bewerige koppie koffie af te sluk –
destyds, tjom, toe ons nog jonk genoeg was
om ons dronk vás te kon vát!

Ek sukkel lank reeds om my dronk vas te vat. Ek kom Oppikoppi toe om myself vir drie dae heeltemal te verloor. Sommige (soos ek) verloor hulself (wel, meestal) in die musiek. Ander slaan hul tente op, haal die rooster uit, maak die koelboks oop, en verlaat nooit die kampeerplek nie. Die algemene kampeerplek staan bekend as Mordor (danksy Tolkien) en die mense wat daar kamp word “prawns” genoem (danksy die film District 9). Dis miskien ʼn kant van Oppikoppi wat oningewydes sukkel om klein te kry: die amper maniese toewyding van die mense om hulself te geniet.

Gert Vlok Nel

Met elke Oppikoppi is daar egter ʼn tipe siniese joernalis wat een of ander verdoemende resensie in ʼn koerant skryf. Hierdie tipe kom nie Oppikoppi toe om te probeer verstaan wat daar aangaan nie. Hulle vra nie vrae nie. Hulle sukkel gewoonlik om iets negatiefs te vind om oor die musiek te skryf, want dis van Suid-Afrika se beste musikante wat hier optree. Dan pik hulle maar op die gehore se bad- en drinkgewoontes. Of hul klere. Of dat die meeste van hulle wit is. Twee sielkundestudente het die fees al probeer psigoanaliseer en het bevind dat die mense daar rou oor die dood van apartheid.

Daar is dus iets wat sulke joernaliste en ander kommentators mis. Ek sukkel om dit te formuleer, juis omdat ʼn mens dieper moet kyk, ʼn paar vrae moet vra om dit te verstaan. Want Oppikoppi is nie net sommer nog ʼn rockfees nie. Dis ʼn fenomeen, ʼn instelling, een wat nou al vir twintig jaar met ons is. In die tyd van die fads en fashions van populêre kultuur is dit ʼn baie lang tyd. Ek het al na soveel feeste gery of gevlieg waarvoor die mense bloot nie opgedaag het nie. Daar is ʼn hele paar organiseerders van sulke feeste wat my nog geld skuld. Dis dus nie maklik om ʼn suksesvolle rockfestival te reël nie.

Hoe kry die organiseerders van Oppikoppi dit reg? En wat mis jy as jy nie ʼn bietjie dieper as die oppervlak grawe nie? Vir my gaan Oppikoppi op ʼn vreemde manier oor die cool van uncool. Om my punt te verduidelik gaan ek nou eers ʼn wye draai moet gooi. Maar wees gewaarsku: Dis ʼn saak waaroor ek nie objektief kan skryf nie.

Die James Phillips verhoog

* * *

Die wêreld is besig om een groot supermark te word. Maatskappye kan slegs oorleef as hulle groot word en markte heeltemal oorheers. Sommige maatskappye se omset is groter as die bruto binnelandse produk van die meerderheid van lande in die wêreld. Hierdie tendens geld nie net vir maatskappye wat yskaste, motorkarre en klere maak nie. Dit geld ook vir die musiekbedryf. Kolossale platemaatskappye toets hul produkte in die groot musiekmarkte van die wêreld uit en stort dit dan orals elders op ʼn groot skaal uit. Miljoene dollars word in bemarking en verspreiding ingestoot. Alles gaan oor omset, oor trefkrag, oor “economies of scale.”

Die middelmoot kraai koning. Die dogter van ʼn hotelmagnaat maak ʼn plaatjie met ʼn deuntjie en dit verkoop. Dit verkoop nie omdat sy innoveer nie. Sy breek nie nuwe grond nie. Sy vervaardig bloot ʼn produk. Die marknavorsing het gewys die mense sal van hierdie en hierdie tipe klank hou. Ons gee vir die mense wat hulle wil hê en hulle gee vir ons hulle geld: “Ag, en sy is so glamorous, ons sal so graag soos sy wou wees, jy weet. Ag, die hondjie in die handsak. En siestog, sy het so oulik tronk toe gegaan.”

Nagtoneel

As ʼn mens nou bemarkingskonsultante moes aanstel om ʼn “brand” – ʼn handelsmerk – vir ʼn rockfees in Suid-Afrika te ontwerp, sou hulle beslis nie met die naam Oppikoppi vorendag gekom het nie. Om die waarheid te sê, dit sou waarskynlik onderaan die lys gewees het. Die naam Oppikoppi klink net nie cool nie. Dit klink soos een of ander oord iewers in die Bosveld waar mans met bierpense en two-tone kakieklere sit en brandewyn drink.

Ek dink dis dalk wat ons gedink het iewers in 1994 toe Dagga-Dirk Uys, die legendariese organiseerder van die Voëlvry-toer, begin het om die koms van ʼn band naweek met Koos Kombuis en Valiant Swart iewers in die Bosveld naby Thabazimbi te adverteer. Hy het die naweek by gigs in Pretoria en omstreke afgekondig en Liela Groenewald, ons woonstelmaat daardie tyd, het plakkate orals in Hatfield opgeplak, soos ʼn mens maar gemaak het as jy in daardie tyd gigs wou adverteer. As ek reg onthou, het die plakkaat juis genoem dat die gigs by die “Oppikoppi-oord” sou plaasvind. Ons woonstel se telefoonnommer is vir navrae opgegee. Daar was min navrae per telefoon, as ek reg onthou, maar verbasend baie mense het opgedaag.

Gedigte op baniere

ʼn Mens moet nou die konteks in ag neem. In daardie jare was daar nie so ʼn lewendige Afrikaanse musiektoneel soos nou nie. Engelse rock bands het ook maar gesukkel, met mense wat sonder oortuiging beweer het dat local lekker is. Almal het geweet dit was nie. Dit was ʼn slegte namaaksel van Amerika. Jy kon aan die gebrek aan kwaliteit sien as ʼn musiekvideo in Suid-Afrika vervaardig is, al het van die bands hard probeer om Amerika na te aap. Daar was maar min bands, platemaatskappye het plaaslike musiek nie juis ernstig opgeneem nie, en daar was nie ʼn kritiese massa van goeie klankingenieurs nie. Dalk het ons aan ʼn kollektiewe minderwaardigheidkompleks gely.

In die jare na Voëlvry het Afrikaanse musiek egter ʼn oplewing getoon. In 1990 het die eerste Houtstok rockfees plaasgevind. Sowat 20 000 mense het dit bygewoon. Die volgende jaar is ʼn soortgelyke fees gehou, maar die bywoning was aansienlik minder. In 1993 is die laaste poging aangewend, maar dit was ʼn reuse flop. Dit het gelyk of die energievlakke van Afrikaanse rockmusiek besig was om af te neem. Daar was ook nie juis ondersteuning van radiostasies vir enigiets wat nie heeltemal middelmoot was nie.

Gedig van Finuala Dowling

Saam met Koos Kombuis, wat reeds ʼn kultusfiguur was, was Valiant Swart egter besig om vir homself as musikant te vestig. Hy het reeds ʼn stewige aanhang in Stellenbosch gehad. In die vroeë 1990s het hy vir ʼn tyd lank in exile in Pretoria kom woon om vir hom ʼn gehoor in die noorde oop te speel. Sy strategie het soos ʼn bom gewerk. Baie vinnig was daar ʼn hele klomp groupies wat ander mense aan hulle krae, of enige ander plek waar hulle vatplek kon kry, na Valiant en Koos se gigs toe te gesleep het.

En dis basies wat gebeur het toe die gig in die Bosveld naby Thabazimbi geadverteer is. ʼn Hele klomp van ons is sak en pak af Bosveld toe in ons VW Beatles en ander skedonke. Alhoewel ons arm studente was, is daar altyd planne gemaak. Daar was die praktyk om nuwe handboeke op rekening te koop by Van Schaiks (wat deur ouers betaal is – hoe kan ouers dan nie vir studente se handboeke betaal nie?) en om die boeke dan oorkant die straat aan Protea Boekhuis te verkoop. Sodoende is kontant verkry vir musiekekspedisies en –eskapades.

Hierdie naweek het dinge aan die rol gesit. Die Bormann familie, wat die plaas besit, en die netwerk mense wat daar ontmoet het, het groter begin dink. Aanvanklik het Oppikoppi bestaan uit hierdie plaas, ’n aantal rondawels, en ʼn kroeg wat letterlik op die koppie is – een met ʼn asemrowende uitsig oor die Bosveld. En ja, daar is soms mans met bierpense en two-tone kakieklere sit en brandewyn drink, maar hulle luister oor die algemeen na goeie musiek.

Harry Kalmer

In Augustus 1995 het die Oppikoppi-span hul eerste rockfestival aangepak. Die naam was bloot “Festival of Rock”. ʼn Verhoog is aan die onderkant van die koppie by die swembad gebou. Dagga-Dirk Uys het weer gehelp met die organiseerwerk. Van heinde en verre het mense met tente, roosters en koelbokse opgedaag. Daar was een groep mense wat hul kampeerplek die “Valiant Swart Gedenklaer” genoem het. Een het selfs die woord “Valiant” in die hare op sy agterkop laat uitskeer. Suid-Afrikaanse rock was besig om ʼn ernstige fan base op te bou. Die line-up het baie Afrikaanse bands ingesluit. Behalwe vir Koos en Valiant, het Paul Riekert se Battery 9 byvoorbeeld opgetree.

Alhoewel Afrikaanse bands nogal prominent was, en die gehoor oorwegend Afrikaanssprekend was, was Oppikoppi nog nooit ʼn Afrikaanse musiekfees nie. Dis deels hoekom dit so suksesvol is. Dit het Afrikaans uit ʼn musikale laer gehaal en deel van Suid-Afrikaanse musiek gemaak. Enige vorm van kreatiwiteit wat afgesonder word in bedompige plekke word mettertyd ingat en steriel. In die Bosveld het kruisbestuiwing op verskillende maniere plaasgevind. Om die waarheid te sê, die mense van Oppikoppi moedig dit nogal aan. So byvoorbeeld het Koos Kombuis al saam met Gito Baloi opgetree, en Piet Botha saam met Vusi Mahlasela.

Dis ʼn belangrike punt wat baie vlietende besoekers aan Oppikoppi mis. Alhoewel die gehore hoofsaaklik Afrikaanssprekend is, luister hulle na ʼn breë spektrum van Suid-Afrikaanse musiek. By Oppikoppi hoor jy nie net rock nie, maar ook jazz, funk, hiphop en kwaito. Dis by Oppikoppi wat Vusi Mahlasela die kompleksie van sy gehoor in Suid-Afrika uitgebrei het.

Madala Kunene

Die eerste fees in 1995 was so suksesvol dat nog ʼn fees die volgende jaar in Augustus gehou is. Die naam was “Festival of Rock 2”. Meer verhoë is gebou, meer bands is geboek, en meer mense het opgedaag. Maar wegholsukses bring ook probleme. Met soveel mense wat opdaag, was ʼn deel van die intimiteit van die eerste fees besig om te verdwyn. ʼn Nuwe tradisie het ontstaan om elke jaar ʼn kleiner fees oor die Paasnaweek te organiseer. Praat maar met die geharde Oppikoppi-aanhangers, alhoewel daar iets besonders is aan sowat twintigduisend mense wat almal in Augustus in die stof ronddans op die maat van rockmusiek, sal almal sê dat die kleiner geleenthede in April hul gunsteling feeste was.

Daar was nou reeds twintig Oppikoppi feeste in Augustus en meer as tien oor die Paasnaweek. Op ʼn stadium het die rockfeeste so groot geword dat daar besluit is om dit na Pretoria se Fonteinedal toe te skuif. Dit sou logistiek makliker maak (hoe organiseer jy storte en toilette vir tienduisend mense in die Bosveld?) asook ʼn meer diverse gehoor lok (die ding van kamp is nou maar eenmaal nie so glamorous as landelike armoede nog te onlangs in jou verlede lê nie). Die logistiek was egter nie altyd so maklik nie (stede bring verkeersknope en regulasies) en selfs ʼn sterk poging by Pretoria se skougronde het nie daarin geslaag om die land se verskillende gehore saam te laat dans nie. Op die ou end is besluit om die feeste weer plaas toe te skuif – in die skadu van die koppie. Soos Suid-Afrika se skole verander, word die gehore wat die fees bywoon ook meer divers.

Vanaf 1996 het ʼn tradisie ontstaan om elke rockfees ʼn ander identiteit te gee. Kunsstudente is betrek by die ontwerp van plakkate. Die jaarlikse kompetisie gee aan hulle die geleentheid om ʼn portefeulje op te bou en om hul werk aan ʼn breër gehoor bekend te stel. Die name wat gekies word is ook nie altyd maklik nie. Soms is dit baie obskuur, soos die Willie Smit festival. Die reklamemateriaal het byvoorbeeld ʼn ster met snorre aan gehad. Die cool van uncool. Willie Smit was ʼn karakter op Bernoldus Niemand se plaat Wie is Bernoldus Niemand? wat oor sy weermagdae gepraat het. Die beste deel van die weermag was die “ballasbak” (sic). My Afrikaanse spelprogram ken nie so ʼn woord nie, maar almal wat in die weermag was, sal verstaan. Dan was daar die “Haat my want ek vreet my hasie” festival. Dit verwys na ʼn liriek van Fokofpolisiekar – “haat my want ek vrees my nasie”. “Wired” kry ʼn doringdraad, ʼn meerkat word afgestof (lank voor Vodacom se walglike figuurtjie) vir “Dust on my meerkat”, en dan is daar die nimlike dassie in die mees onlangse “The way of the Dassie” festival, waarvoor Toast Coetzer spesiaal ʼn boek met Dassie-ismes saamgestel het. Die boek se naam was Das Kapital. Die cool van uncool.

Saam met Erns Grungling en Danie Marais met Cat Power op die verhoog

* * *

Deesdae is dit nie meer nodig om te sê local is lekker nie. Almal weet dit. Daar is nou ʼn hele industrie wat rondom goeie Suid-Afrikaanse musiek ontwikkel het. Soos in die tyd van Voëlvry en selfs met die musiek en liriek-beweging is daar steeds ʼn wisselwerking tussen musiek en poësie. Daar word ook interessante dokumentêre films op groot skerms tydens die fees vertoon en benewens poësie, is daar ʼn toenemende fokus op beeldende kunste en fotografie. Wat musiek betref het ons deesdae ʼn groter aantal goeie klankingenieurs, daar is mense wat uitstekende en uitdagende musiekvideo’s maak. Alhoewel van die groter radiostasies nog agter die klip is, is veral die kampusradiostasies op die voorpunt van goeie Suid-Afrikaanse musiek.

Oppikoppi is natuurlik nie die enigste fees nie, maar dis enig in sy soort. Die mense van Oppikoppi kon die ironiese manier waarmee die span van Voëlvry met Afrikaneridentiteit omgegaan het uithaal, afstof, en tuis maak in ʼn nuwe land. Dit het Afrikaanse musiek deel van Suid-Afrikaanse musiek gemaak, en ons almal staan op sterker bene as gevolg daarvan. As ʼn mens ʼn woord soos Oppikoppi kan neem en dit in ʼn handelsmerk (of “brand”) verander waarmee soveel mense met lang hare en swart klere so sterk identifiseer, verstaan jy die kuns van die cool van uncool. Dan maak dit nie meer saak as die groot platemaatskappye swak musiek aan die massas voer nie. Ons hoef nie meer daaroor bekommerd te wees nie, want ons het ons minderwaardigheidskompleks oorkom. Soos een van Oppikoppi se T-hemde gesê het: “Young, gifted, and staying.”

Erkenning: ʼn Vorige weergawe van hierdie teks het sowat vyf jaar gelede in Pomp verskyn

Andries Bezuidenhout. Oppikoppi 2010: My hart op Klein Tambotieboom

Thursday, August 12th, 2010

Om van Oppikoppi te herstel is soos om van jet lag aan te sterk ná daardie lang vlug van Sydney na Johannesburg. Dis egter die moeite werd, veral gegewe die musiek wat ʼn mens daar hoor, die ou vriende wat jy raakloop.

Ek het reeds iets genoem oor die baniere met gedigte wat aan die luidsprekertorings langs die hoofverhoog gehang het. Dit het indrukwekkend gelyk. Die organiseerders sê hulle wil meer poësie op vele meer plekke ophang in die toekoms.

Maar die gedigte is ʼn side show. Oppikoppi gaan in die eerste plek oor musiek. Hoogtepunte?

Gil Hockman, die baskitaarspeler van The Buckfever Underground, het ʼn mooi solo set gedoen – net stem en akoestiese kitaar. Hy’t heel eerste gespeel, op die James Phillips Main Stage en afgesluit met ʼn cover weergawe van James Phillips se “Shot down.” Heel gepas. Ek’s bly ek het my donkerbril opgehad.

Vusi Mahlasela en Albert Frost. Vusi sing oor die feit dat hy altyd sal weet hy kom van Afrika, al loop hy in die strate van New York of Londen. Die mense sing saam, hande in die lug. Op die verhoog se backdrop is die gesig wat soos Jacob Zuma s’n lyk, wat gemaak het dat stommerikburokrate van beide Johannesburg en Pretoria die mense van Oppikoppi verbied het om die festival se plakkate op te hang. As die regime se politieke kommissarisse tog net ʼn blaadjie uit Vusi Mahlasela se song book kan neem… En ‘n sin vir humor iewers kan gaan aanskaf (dalk by Milan Kundera).

Cortina Whiplash. Hierdie vroue mag maar rock ‘n roll. Sommige van die band was voorheen lede van Rokkeloos. Daar’s veel meer aan hulle musiek as Loandi se bravade op die verhoog. Luister fyn.

Blk Jks. Wow! As daar een band is wat die grense van rock verskuif, is dit hierdie ouens. Four piece – drums, bass, lead kitaar, rhythm kitaar. Al vier sing, selfs die drummer. Kombinasie van Engels en Sotho. Weird, weird, weird, maar deksels mooi. Rock, jazz, mbaqanga, opera? Geen wonder dis een van die min Suid-Afrikaanse bands wat Uncut Magazine haal nie.

Van Coke Kartel se cover van Koos du Plessis se “Skadu’s teen die muur”. Hulle speel laat Sondagaand, net voor Jack Parow.

Ek was bekommerd dat ek nie van Die Heuwels Fantasties live sal hou nie, want dis moeilik op pop live te doen. Ek luister al ʼn rukkie daarna in die kar. Maar dit werk. “Ek soek pille vir Kersfees…” en:

As die donker my kom haal
en die here my nie soek nie
as die osoonlaag vergaan
en in ʼn kandelaar van sterre val
begrawe my hart op Klein Tambotieboom
en strooi my as oor die Bosveld-horison

Die tribute vir Valiant Swart. Ek hou veral van Francois van Coke se weergawe van “Buitenkant”. Hy begin met ʼn lae stem, skiet dan ʼn oktaaf op en skree:

Die wit kinders dans met die rastas vanaand,
hoor hoe sing daai boer van Babilon, hey hey,
Vrydagaand met ʼn bottel in die hand, Buitenkant…

Valiant klim self op die verhoog met Mystic Boer. Lumart en Bibi gaan mosh, maar die jonger fans verstaan helaas nie wat hulle doen nie.

Jack Parow? Ek het gemengde gevoelens. Interessante visuals, sommige heel pornografies. Aan die einde van sy set lyk dit amper asof hy moeg vir homself raak. Hy doen nie die songs met meer intelligente lirieke op sy CD nie. Te moeilik om die woorde te onthou? Nie crowd pleasers nie?

All in all ʼn lekker naweek. Ek’s bly ek het my overdraft verder laat sak om in die Kreef Hotel te bly, waar hulle tente vir ʼn mens opslaan met ʼn lekker dik matras in. Dis elke pennie werd, veral die ontbyt by ʼn tafel met ʼn skoon bord, die warm storte waar hulle musiek speel sodat jy nie self hoef te sing nie. Ek raak te oud vir Distrik 9, of Mordor, waar vyftienduisend mense met hulle tente en koelbokse en motorradio’s kamp (Dis die eerste keer dat al die kaartjies uitverkoop is).

Vriende vertel van ʼn toneel wat by ʼn vorige Oppikoppi afgespeel het. Mense in die tent langsaan raas ʼn bietjie (of baie) in oomblikke van passie. (Onthou tog, tente het nie baksteenmure nie!) Toe die jubelkreune ophou, vra die een toe die ander wat haar naam is.

“Amanda,” antwoord sy en vra: “And what is your name?”

“Robert,” antwoord hy.

“So, where do you come from?” wil hy van Amanda weet.

“Pretoria,” antwoord sy.

“O, is jy ook Afrikaans!” sê Robert toe heel ingenome.*

Heeltemal te veel mense in die Bosveld-horison se stof en as, heeltemal te veel pret. Ek dink aan die T-hemp wat Oppikoppi jare gelede gemaak het: “Young, gifted, and staying.”

Soms is dit darem moer lekker in Afrika.

__________________________________________
* Name verander vir obvious redes.

Andries Bezuidenhout. Rockers en digters, vervolg…

Thursday, July 22nd, 2010

ʼn Rukkie gelede het ek ʼn paar eiers gelê oor rockers wat digters wil word. Dis nou nadat Hunter Kennedy (Fokofpolisiekar, aKing, Die Heuwels Fantasties) as digter in Nuwe Stemme gepubliseer is. Dit lyk asof Antjie Krog nie meer bekommerd hoef te wees oor die feit dat digters nou eerder rockers wil wees nie. Woorde vloei in die ander rigting ook.

En nou kom Opppikoppi met grofgeskut om poësie heeltemal op die voorgrond te plaas by hulle jaarlikse rock festival. In plaas van advertensies, gaan die speaker towers wat weerskante van die verhoë staan met gedigte opgevrolik word. Mense wie se gedigte op die torings gaan pryk is, Lesego Rampolokeng, Danie Marais, Gabeba Baderoon, Mbongeni Khumalo, Nadine Botha, Siphiwe Ka Ngwenya, Richard Fox, Donald Parenzee, Ingrid de Kok en ekke.

Hoe’s daai?

In ʼn persverklaring sê die mense van Oppikoppi: “Instead of just staring at the wall of sound: we thought you might as well read something.” ‘n Mens sou dit seker “wall of words” kon noem.

Maar dis nie al nie. Die musiekkanaal MK op DSTV het ʼn aantal “picture poems” gemaak, wat op die skerms agter die verhoë gewys gaan word, met kunswerke van mense soos Ronelda Kamfer, Toast Coetzer se The Buckfever Underground, Jax Panik, Straatligkinders, Sean Brand, Fokofpolisiekar, Tamara Dey, Liam Lynch en ʼn paar ander.

Ek het die mense van Oppikoppi gevra of ek ʼn voorskou hier kan plaas, so hier is twee van die panele wat teen die speaker towers gaan hang.

Klik op die prente om dit vergroot. Ek hoop dit werk.

Ja, dis reg, die gulsige Danie Marais kry sowaar sy eie toring!

Besoek Oppikoppi hier. Daar’s baie meer inligting oor die festival – die naweek van 6-8 Augustus. Hierdie jaar se plakkaat is deur Anton Kannemeyer ontwerp.