Posts Tagged ‘Piet Grobler’

Philip de Vos. TATAM TATTA TAM TATTA TAM

Monday, July 7th, 2014

(illustrasie: Piet Grobler)

Die ander dag kry ek ’n kopie van Riana Scheepers en Leti Kleyn se lywige Die Afrikaanse skryfgids present, en ek dink: A, nou kan ek my gebrekkige kennis van poësie aanvul. En daar was inderdaad ’n agttal artikels oor die skryf van poësie. En daar leer ek toe sommer ’n paar slim woorde ook wat ek sommerso terloops in ’n gesprek oor die poësie kan laat in glip: woorde soos Cinquain, Tanka, Pantoen, Rondeau en Triolet – al het ek g’n idee op aarde wat enige een hiervan beteken nie.

Die woord limerick ken ek wel, maar omdat hierdie skryfvorm seker nie slim genoeg is nie, word dit in hierdie boek totaal geïgnoreer seker omdat dit as skryfvorm minderwaardig beskou word.

Minderwaardig, miskien in party slimmes se boekies, maar vir my is dit die ideale manier om kinders (en ‘n paar gewillige grootmense) iets van die plesier van rym en metrum te leer.

Hoeveel keer het ek dit nie al raakgeloop nie. Almal praat van my limericke – of dit nou agtreëlig is of ‘n sage van 12 bladsye. En as ek so dan en wan by poësiekringe gaan gesels, en ek vra wat is ‘n limerick,  sal daar miskien een persoon wees wat huiwerig die hand opsteek en ‘n antwoord waag – en sê dat dit ‘n soort versie is. Ek het daarom al lankal die besluit geneem – ek gaan nooit, ooit weer limericke skryf nie, ligte versies miskien so nou en dan, maar limericke nooit weer nie.

Vandag gaan ek onderwyser speel, en verskoon my, want ek het selfs al  sogenaamde limericke van die “grotes” in ons letterkunde gesien wat dit gewaag het om een êrens op ‘n webblad te publiseer voordat dit weer gelukkig in die kuberruim verdwyn het om genadiglik nooit weer gesien te word nie, want as iets vrot is, is dit vrot.

‘n Limerick is plain en simple, die volgende: Dit is ‘n vyfreëlige versie met ‘n bepaalde rymskema en dit is altyd oor ‘n persoon of die plek waar hy woon en dit is gewoonlik stout met ‘n skop in die laaste reël en begin gewoonlik so:

‘n Dame van Somerset-oos

of

‘n Omie van Baardskeerdersbos

of

Die goeie nig Bettie Viljoen

of

Die lelike Gawie van Schoor

Die moontlikhede is eindeloos. Loer maar gerus in die Telefoongids vir dié wat nog steeds so-iets besit en nie net op hulle Blackberries staat maak nie.

Die ander is die Poskode-boekie – en dit is presies wat ek gedoen het toe ek my Die Worcester Asporcester, die eerste van my drie limerickbundels geskryf het.

(illustrasie: Cora Coetzee)

Daar is natuurlik ‘n bepaalde rymskema, wat alreeds deur Edward Lear in die Victoriaanse tydperk gebruik is:

 

There was an old man with a BEARD

who said, “It is just as I FEARED –

Two larks and a hen,

four larks and a wren

have all made their nests in my BEARD.

(illustrasie: Edward Lear)

Hierdie limerick is baie flou vergeleke wat daar vandag te lese is, byvoorbeeld in die boek Limericks – The famous Paris edition, met die een viesliker as die ander, en omdat ek ordentlik grootgemaak is, kan ek net twee van die meer onskuldiges aanhaal:

There was a young man of Cape Horn

who wished that he’d never been born.

And he wouldn’t have been

if his father had seen

that the end of the rubber was torn.

 

en

 

There was a young plumber of Lee

who was plumbing a girl by the sea.

She said: “Stop your plumbing!

There’s somebody coming!”

Said the plumber still plumbing, “It’s me!”

 

Dit is maklik genoeg om vulgêr te raak. Terloops ek ken al die woorde wat met P begin danksy die HAT, en ek probeer stout raak op ‘n ander manier, want by ‘n goeie limerick lê die skop in die laaste sin, of selfs by die laaste woord.

(illustrasie: Piet Grobler)

 

‘n Kerel van Onderstepoort

was glad nie ‘n man van sy woord.

Hy nooi Koeks Maree

vir koekies en tee,

maar eintlik vir onderste poort.

 

Die goeie tant Hentie Breda

se man het haar vreeslik gepla

en toe sê tant Hentie:

“Ag, los nou my pentie.

Hou op om my klere te dra!”

 

En die metrum – doodeenvoudig: Lees ‘n limerick  altyd  hardop: Lê klem op die TAM-gedeeltes – dié wat met hoofletters geskryf is en en dan is die metrum perfek:

ta TAM tattaTAM tattaTAM

ta TAM tattaTAM tattaTAM

taTAM tattaTAM

taTAM tattaTAM

ta TAM tattaTAM tattaTAM

 

‘n Meisie wat woon in Tzaneen

gesels met haar niggie Maureen:

“Ek hou van ‘n ou

met ‘n fris kabeljou

en nie ‘n verlepte sardien!”

 

‘n MEIsie wat WOON in TzaNEEN

geSELS met haar NIGgie MauREEN:

ek HOU van ‘n OU

met ‘n FRIS kabelJOU

en NIE ‘n verLEPte sarDIEN

 

En om dit nog makliker te maak, tik op die volgende onderstaande klanksnit en luister dan hoe dit werk.

LIMERICK KLANKSNIT

 

Skryf nou ‘n limerick, en as dit op hierdie wysie gesing kan word, is dit perfek en as dit nie gesing kan word nie, werp dit in die diepste duisternis en begin van vooraf

Makliker kan ek dit nie maak nie. Ek het hierdie selfde wysie vir ‘n baie belowende jong digter/onderwyser De Wet Hugo in Jeddah gestuur en hy het onmiddellik daarna vir my limericke met perfekte metrum gestuur.

 

Ek was vir 15 jaar onderwyser, en vanaand was ek dit weer.

(illustrasie: Cora Coetzee)

Philip de Vos. Om met twee linkervoete te kan dans

Saturday, May 17th, 2014

Jare gelede reeds het ek die vreugde van ligte versies ontdek.

En tog vermoed ek dat daar dalk ‘n hele klomp slimmes is wat neersien op hierdie nederige vorm van poësie.

Ek het gou agtergekom dat ek self nooit ernstige gedigte sal kan skryf nie, maar het gelukkig wel spoedig ontdek dat ek kan rympies maak.

Ja, êrens in my binneste was daar ‘n yslike begeerte is om te kan dans alhoewel ek wel deeglik daarvan bewus was dat ek in werklikheid twee linkervoete het en dit nooit op ‘n dansbaan sou kon waag nie.

Selfs toe ek ‘n operasanger was, het ek ook dikwels in musicals opgetree – en outydse musicals beteken natuurlik dat daar op een of ander stadium om geen rede op aarde gedans moet word nie. Dan het David Matheson, die regisseur, my gewoonlik in die héél agterste ry op die verhoog geplaas, daar waar hopelik nie ‘n enkele persoon in die gehoor my ooit sou opmerk nie.

Maar selfs met nie-dans tonele kan daar partykeer iets op die verhoog skeefloop en dit het wel een aand met my gebeur.

In Hello Dolly het ek in die koor gesing en op een stadium is daar ‘n groot produksienommer: When the Parade passes by. Die koorlede het elk sy eie instrument gekry om te bespeel en waarom hulle juis vir my gekies het om die groot ronde trom (wat op aarde is bass drum in Afrikaans?) om my middel vas te gespe en elke liewe aand in formasie saam met die ander heen en weer oor die verhoog te beweeg, weet die joos alleen.

Met musicals is almal gewoonlik teen die 55ste opvoering ‘n bietjie uitgekuier met dié werk. Ewenwel, een aand staan ons aan die sykant van die verhoog – gereed vir ons groot oomblik. Waarom ek dit gesê het, weet ek tot vandag toe nie, maar net voor ons op die verhoog moes gaan, sê ek vir een van die ander koorlede: “This bass drum is so heavy. What if one evening the belt breaks during a performance?”

En dit was presies wat gebeur het. Ons het almal, soos elke aand lustig saam gesing:

When the parade passes by
Listen and hear that brass harmony growing
When the parade passes by
Pardon me if my old spirit is showing
All of those lights over there
Seem to be telling me where I am going …

En toe gebeur dit. Met watter woorde dit was, kan ek nie meer onthou, maar dit moes seker by daardie bass harmony growing, gewees het, want ‘n gemene gees êrens in die diepste ruimtes het seker my woorde gehoor en daardie gordel geknip.

Die yslike trom het skielik op die plek losgebreek, en oor die verhoog begin rol en rol. Toe ek dit agterkom, het ek heeltemal die formasie-lopery geïgnoreer en agter die ding begin aanhardloop. En daar in die Nico Malan-operahuis van destyds het ek daardie trom net op die laaste oomblik gekeer voordat dit op ‘n fluitspeler in die orkesbak beland het. Nodeloos om te sê – die parade was in sy maai!

In my versies dans ek wel, en dit gee my die plesier wat ek in die werklike lewe ontbreek.

Dit is tog snaaks hoe die diep-denkendes onder ons glad nie lawwe versies kan verstaan nie en so het Spike Milligan dit juis gesê:

“The extraordinary part of nonsense is that only a small persentage of people gain pleasure from it. I have tried it successfully with children of all races and 99% have always laughed. But then I have sat with men, intellectuals who are totally baffled by nonsense.”

So gee ligte versies my steeds groot plesier, soos dié van John O’Mill uit Rollicky Rhymes in Dutch and double Dutch:

 

De koning van Biscaye

die had een kattapult

Daar schoot ie mee op haaie

Very difficult

 

en hierdie een:

 

De koning van Oeganda

Die had een grote smoel

Met sewe gouwe tande

Very beautiful

 

En terwyl ons by die Nederlanders vertoef, kan ek ook Kees Stip noem:

 

Een hen sprak peinzend tot een ei:

“Wie was êrens eerder: ik of jij?

De wiisbegeerte mag misschien

op deze vraagd geen antwoord zien

maar ik heb, wat men ook mag zeggen,

nog nooit een ei een hen zien leggen.

 

Die Engelse het natuurlik hulle eie Lewis Carroll:

 

en Edward Lear

en die Amerikaners het hulle Ogden Nash:

 

FLEAS

 

Adam

had ‘em

 

En dan is daar hierdie wonderlike kortetjie van ‘n anonieme digter

 

ODE TO MY GOLDFISH

O

wet

pet

 

Ek het self nooit geweet dat ek lawwe versies kan skryf nie totdat Leon Rousseau my in 1978 (om watter rede weet ek nie) gevra het: Hoekom skryf jy nie kinderversies nie?

En hierdie was my eerste:

 

Wat is die verskil

tussen katte en muise?

Muise het sterte

en katte het luise.

Ja,  muise het sterte

en so ook ’n kat,

maar geen luis

het ’n muis

of ’n kat

op sý blad.

’n Muis

het ’n luis

en ’n stert

nes ’n perd,

en perde

het luise

maar ly nóóít

aan muise,

en katte

het luise

en lang

gladde sterte

en soms kyk

hul dromerig

dóér in die verte

na muise

en luise

en perde soos huise

en dis hoe jy weet

wat is katte en muise

illustrasie: Jan Vermeiren uit O togga, ‘n gogga!

 

Mense het my al gevra: Is dit regtig ál wat jy kan skryf?

En my antwoord:

 

Elke outjie

het sy lied:

Hadida of

zoeiiii-muskiet

Of dit fraai

of goor

of gek is –

Jy moet sing

soos jy gebek is.

illustrasie: Piet Grobler uit Mallemeuleman

 

Ja, selfs met twee linkervoete kan ek nou so bietjie dans.

 

Philip de Vos. As ek met my hond gaan stap

Saturday, April 26th, 2014

 

( foto van my geliefde Toffee 2013)

 

Wat is dit omtrent honde?

Katte laat digters seker makliker na ‘n pen gryp. Vra maar vir Lina Spies.

En dit is juis aan Lina Spies te danke (te wyte?) dat vandag se inskrywing g’n vorm gaan hê nie. G’n begin. middel en einde soos my standerd 8 meneer vir my gesê het nie. En dis ook glad geen wonder dat my opstelle nooit in die skooljaarblad verskyn het nie – en na 60 jaar is ek steeds jaloers op Ferdinand Bukes en Goethe Olwagen wie se gedigte destyds jaar, na jaar na jaar in Hoërskool Sentraal se jaarblad verskyn het, en myne half-vergete êrens in ‘n laai gelê het, vol rooi strepe van die onderwyser se pen.

Ewenwel, hier dwaal ek al klaar af. sien maar my vroeëre blog oor aandagafleibaarheidsgebreksindroom (seker een woord volgens die Afrikaanse woordelys en Spelreëls)

http://versindaba.co.za/2010/11/06/aandagsgebreksindroom-of-pleinweg-add/

En van Lina Spies gepraat ek dink nog steeds sy is half vies dat sy nooit in my fotoboek Milieu verskyn het nie, maar dan moet Mimi Coertse ook vir my kwaad wees. Maar om so half en half en half te vergoed is hier twee foto’s wat ek van hierdie twee dames geneem het, alhoewel ek sterk twyfel of hulle ooit hierdie inskrywing sal lees of die foto’s sal sien.

Om te troos: hier is die laaste deel uit Lina se gedig Huid en Haar oor katte:

 

Klein edel dier wat ek bemin

– volgens giere van homo sapiens

eeue lank beurteling verafsku en vereer –

ek streel jou, dank die Heer:

jy minstens lewer vir die kaal en ydel wyfiemens

geen pels.

 

En hier is ‘n foto van Johann de Lange se kat met so ‘n bietjie hulp van Photoshop.

Nou dat ek alreeds by hierdie paragraaf uitgekom het, het ek al skoon vergeet wat ek oorspronklik wou sê. Dit het seker iets te doen met honde en dit het my aan die dink gesit toe ek vanmôre met my Staffie, Toffee gaan stap het.

Na al die jare het ek nog nooit ‘n ordentlike versie oor honde geskryf nie – my mooi gedagtes bly maar hier êrens binnekant en sal seker nooit op papier beland nie. Dit laat ek maar ander digters oor. Hier is ‘n gedig van Spike Milligan:

 

The Dog Lovers

So they bought you
And kept you in a
Very good home
Central heating
TV
A deep freeze
A very good home-
No one to take you
For that lovely long run-
But otherwise
‘A very good home’
They fed you Pal and Chun
But not that lovely long run,
Until, mad with energy and boredom
You escaped- and ran and ran and ran
Under a car.

Today they will cry for you –
Tomorrow they will buy another dog.

En hierdie gedig het my vanoggend half skaam laat voel. Toffee het twee jaar gelede in my lewe gekom. In die koerant het Animal Welfare ‘n Staffie geadverteer wat êrens in Kaapstad rondgedwaal het. En niemand het haar kom opeis nie. En ek en Peter het uiteindelik ons dink gedink. Moet ons weer ‘n hond in ons lewe toelaat? Winnie het soveel plesier in ons lewe gebring en nou lê sy al drie jaar in die tuin begrawe langs een van die Uilhuis se meerminne.

En nou is Toffee al twee jaar deel van ons huis. Wat haar voornaam was, weet ons nie. Hoe oud sy is, weet ons nie. Of sy ‘n Afrikaanse of ‘n Engelse hond is weet ons ook nie, maar in albei tale reageer sy darem op die woord Sit en dit is seker al wat tel.

En toe ek Spike Milligan se gedig lees, voel ek skielik skuldig. Van nou af moet ek en sy meer gaan stap.

Ek gaan altyd eenkeer per dag met Toffee stap. en die res lê sy op ‘n kussing in my studeerkamer, met haar pote reg langs haar gesig gevou en dit lyk of sy gelukkig is om saam met my te wees.

Maar is dit dalk  blote verveling wat haar so laat lê? Toe neem ek haar vandag reeds vroeg-oggend uit vir ‘n stappie.

En met daardie wonderwoord Walkies was daar skielik lewe en ‘n waai van die stert en ek-kan-wag-nie uitdrukking in haar honde-oë.

En vanoggend se staproete was anders: Al met High Levelweg af. Links by Cavalcadeweg af waar Johan Dippenaar eens gewoon het. En sommer-so met die stap begin die gedagtes al. Dit was by hierdie einste straat wat ek jare-gelede deur ‘n badkamervenster moes klim en oor die huis se dak tot in die tuin moes vlug vir iemand wat my lyf al te begeerlik gevind het. (Helaas, dit was baie jare gelede.)

Toe draai ek regs tot in Thorhillweg tot by die parkie oorkant Green Court. Dit was vroeg-oggend sonder spelende kinders. Die kennisgewing het gesê honde aan ‘n leiband word toegelaat, en omdat daar niemand in die parkie was nie, maak ek toe die leiband los en Toffee ran and ran and ran … presies soos in die Spike Milligan gedig:

En dit is nog een van daardie outydse parkies met ‘n glyplank en ‘n verweerde mallemeul.

En skielik was ek weer terug in Bloemfontein van my kinderjare. Bloemfontein van die jare veertig.

In on huis in Cricketstraat was die enigste boeke the Masterpiece library of short Stories en die boekklubboeke wat so dan en wan daar aangeland het.

In die aand kon ons na Hoffmanplein in die middestad ry met sy verligte spuitfontein wat van rooi na groen na blou na geel verander het. Te wonderlik.

En een keer per jaar: die groot lekkerte: Mamma vat vir my en Rea na die dieretuin toe. Daar was die leeus in hulle hokke en die hok van die apies, maar die lekkerste van alles was die namiddag as ons na die speelpark toe kon gaan, met sy wiegende perdjies, sy swaaie en ‘n mallemeul en die wonderlikste glypank. Kon daar enigiets op aarde groter plesier gegee het?

En dit is hier by hierdie einste glyplank wat ek ‘n voortand gebreek het, en daarna vir ‘n paar jaar met ‘n voortand: half-emalje, half goud kon spog.

En in die aand terug in Cricketstraat, na die 9-uur sirene wat alle swart mense waarsku om buite te stad te wees, wanneer alles stil geword het, kon ons soms die dieretuin se leeus in die verte hoor brul.

En daar in Green Park het ek aan Ogden Nash se versie oor leeus gedink wat hy vir Saint-Saëns se Karnaval van die Diere geskryf het.

 

The lion is the king of beasts,

And husband of the lioness.

Gazelles and things on which he feasts

Address him as your highoness.

There are those that admire that roar of his,

In the African jungles and velds,

But, I think that wherever the lion is,

I’d rather be somewhere else.

 

En toe – baie jare later skryf ek ook ‘n versie vir dieselfde werk:

 

LIONS

Lions will eat  anything

be it beggarman or king.

They love noses, they love toes.

They will eat you …

plus

your clothes.

But – don’t give them

a Brussels sprout –

and sauerkraut is also out.

Give them T-bones give them meat,

but never, ever beans nor wheat.

I don’t want one

as a pet myself.

For should it roar,

I’d  wet myself.

(illustrasie: Piet Grobler vir Carnival of the Animals)

En toe ek klaar gedink het, stap en maar verder met Toffee en vergeet ek heel en al van die gedigte in my kop en was ek skielik baie gevlei toe ‘n verbyganger stop en vir my sê: “Beautiful dog!”

Miskien moet ek meer dikwels met Toffee gaan stap.

 

Philip de Vos: Mozart en das Kleine Poeplein

Monday, June 4th, 2012
Skielik besef ek dit is al weereens tyd om (miskien voorlopog) koebaai te sê en hierdie keer is dit met n baie goeie rede al klink dit miskien bietjie na een van Cecilia Wessels se afskeidskonserte toe sy jaar na jaar tot siens gesê het, want ek het weliswaar verlede jaar voor ’n lang oorsese reis óók tot siens gesê.
 

Ek is onlangs genader om ’n radio-reeks van 13 episodes van 50 minute oor my gunsteling komponis Mozart te skryf, en die volgende paar maande is daar GROOT dink en navorsing wat vir my voorlê, maar as ’n bietjie troos plaas ek my strokiesteks oor Mozart wat in Junie 1999 in De Kat verskyn het en wat deur die wonderlike Piet Grobler geïllustreer is.

 

MOZART EN DAS POEPLEIN

 

Klein Wolfgang was ’n liewe kind

Nêrens kon jy beter vind.

Op vyf speel hy alreeds klavier.

Skryf gawe wysies uur na uur.

Dus het die Keiserin beveel

dat hy in Wene moes gaan speel.

Op pad daarheen moes hul soms stop –

dan eet klein Wolfgang boontjiesop

plus sauerkraut, ja ek’s bevrees –

mens weet reeds wat sy lot gaan wees.

 

 

 

In Schönbrunn speel die kind hom voos

voor die vorstin met al haar kroos.

Hy was so klein, hul oe! en a!

Maar Wolfgang sê g’n boe of ba.

Hy konsentreer, hy byt sy lip

toe daar ’n windjie hom ontglip …

Die keiserin was erg geskok:

“Wie het die nare klank ontlok?”

 

 

Prinsessie Marie Antoinette

sê: “Oepsiedysie! dit was pret!

Al is die naklank ietwat goor

sa ék nooit dáároor kop verloor!”

En Wolfgang sê: “Ja, das war meine.

Das Poeplein ist nur eine kleine!”

Vir dié wat dink die storie’s kaf, 
sleg van smaak en grof en laf:

Los gerus jul simpel griewe –

en lees maar self die Mozart-briewe.

 

  

 

Philip de Vos: 15 April 1912

Monday, April 9th, 2012

My obsessies oor die jare het gekom en gegaan: maar een het gebly:

Eers was daar die Little Lulu-comics wat ek so ywerig in die vyftiger-jare versamel het en toe aan my oom Paul geleen het. En toe hy twee weke later weer kom kuier, was dit met ‘n handvol Little Archie-comics wat hy by die Plaza bioskoop by ‘n skoolmaat omgeruil het vir my geliefde Little Lulu. Dit was ‘n verlies wat vir my jare geneem het om te oorkom. Elke paar maande vir dekades lank het ek gedroom dat ek hulle weer terug het, en in my drome het elke comic intussen gegroei tot die dikte van ‘n Statebybel – en hier word ek toe soggens op ouderdom 60 wakker en word ek weereens bewus van my verlies van vyftig jaar tevore.

In 2005 ontdek ek op die internet dat die volledige Little Lulu-reeks na al die jare deur Dark Horse Books herdruk word. En nou, begin 2012 sit ek met 29 koffietafel-volumes van meer as 200 bladsye elk van elke Lilttle Lulu-comic wat ooit gepubliseer is.

Maar nou besef ek dat my drome van destyds skielik êrens heen verdwyn het en ek wonder of dit liewers maar ‘n droom moes gebly het, in plaas van die ongelese volumes op my boekrak.

En dan was daar my obsessie met die films van Federico Fellini en hier sit ek nou met al die DVDs van sy films – behalwe die heel laaste La Voce della Luna wat nog nooit op DVD uitgereik is nie, en dalk is dit beter so, want anders is daar niks meer om oor te droom nie.

Maar die ander obsessie wat nou alreeds 59 jaar met my saamloop is die storie van die Titanic.

In 1953 het ek in Bloemfontein in die heel voorste ry van die Vaudette- bioskoop gesit en gesien hoe Clifton Webb vir Barbara Stanwick tot siens soen en dan saam met sy seun op die dek staan terwyl die skeepsorkes Nearer my God to thee speel voordat die skip wegsak in die dieptes van die Atlantiese Oseaan.

Dit was my eerste kennismaking met die gebeurtenis van 15 April 1912 en van toe af, vir jare lank, het ek elke boek oor die Titanic gekoop, en al die films gesien: A Night to Remember ; S.O.S. Titanic; Raise the Titanic; daarna ‘n TV-reeks met en uiteindelik die bekende film Titanic met Leonardo di Caprio.

En in 2008 by die Titanic Artifacts Exhibition in die Science Centre in Londen koop ek ‘n nekhangertjie met ‘n stukkie steenkool uit die Titanic se ruim – die enigste artifak wat toegelaat is om aan die publiek verkoop te word.

En nou is dit April – en op 15 April presies 100 jaar gelede het hierdie weeldeskip met die rykste van die rykes en die armste van die armes op sy nooiensvaart gesink. Nes die Twin Towers-ramp is hierdie sekerlik die grootste ramp wat ons in moderne tye getref het.

En alreeds in 1912 het die eerste vers-bundels verskyn deur mense wat deur die ramp aangegryp is, baie van die gedigte maar vrotserig byna soos dié van die Briels oor die destydse Coalbrook-ramp of die prul wat baie sogenaamde digters op Facebook-blaaie plaas met ‘n kopiereg-teken, net asof iemand hulle braaksels sou wou steel.

Ek wil graag twee gedigte noem. Die eerste is van Thomas Hardy, meer bekend vir sy romanwerke soos Tess of the D’urbervilles en Far From the Madding Crowd.

 

THE CONVERGENCE OF THE TWAIN

(Lines on the loss of the ‘Titanic’)

In a solitude of the sea
Deep from human vanity,
And the Pride of Life that planned her, stilly couches she.

Steel chambers, late the pyres
Of her salamandrine fires,
Cold currents thrid, and turn to rhythmic tidal lyres.

Over the mirrors meant
To glass the opulent
The sea-worm crawls — grotesque, slimed, dumb, indifferent.

Jewels in joy designed
To ravish the sensuous mind
Lie lightless, all their sparkles bleared and black and blind.

Dim moon-eyed fishes near
Gaze at the gilded gear
And query: ‘What does this vaingloriousness down here?’…

Well: while was fashioning
This creature of cleaving wing,
The Immanent Will that stirs and urges everything

Prepared a sinister mate
For her — so gaily great —
A Shape of Ice, for the time far and dissociate.

And as the smart ship grew
In stature, grace, and hue,
In shadowy silent distance grew the Iceberg too.

Alien they seemed to be:
No mortal eye could see
The intimate welding of their later history,

Or sign that they were bent
By paths coincident
On being anon twin halves of one august event,

Till the Spinner of the Years
Said ‘Now!’ And each one hears,
And consummation comes, and jars two hemispheres.

 

Dit is tog wonderlik dat daar op die internet deesdae ontledings is van bekende gedigte. Van hierdie een is daar talle met slegs ‘n druk van ‘n knoppie by Google en die woorde: Poem Analysis: The Convergence of the Twain. Miskien is dit ‘n lui manier om ‘n gedig te verstaan, maar dit dien tog ‘n sekere doel.

Selfs ek het op ‘n stadium Titanic in een van my versies ingewerk – maar hier was dit beslis ‘n ligter aanslag en glad g’n gespottery nie, maar wel oor Hans Andersen se Klein Meermin wat baie jaloers geword het toe sy vir Leonardo di Caprio en Kate Winslett op die boeg van James Cameron se Titanic sien staan het.

woorde: Philip de Vos; illustrasie: Piet Grobler

En terloops, van die Klein Meermin gepraat, ‘n klompie jare gelede was ek en Peter in Kopenhagen en volgens die besoekersboek was die meermin-beeld ‘n moet vir alle besoekers. Reisgids in die hand het ons haar in die hawe gaan soek, maar nes die Titanic was daar niks op aarde te sien nie, behalwe ‘n klomp Japannese toeriste wat ywerig foto’s geneem het van ‘n doodgewone rots wat uit die water gesteek het.

Daardie aand moes ons in die plaaslike koerant lees: “Vandale het gisteraand die kop van die beroemde meermin-beeld afgesaag.”

Ja, so is die lewe: party rampe is mensgemaak, ander soos die sink van die Titanic, miskien nie – en ja, my obsessie met die Titanic is nog lank nie verby nie.

 

 

Philip de Vos. Aandagsgebreksindroom of pleinweg ADD

Saturday, November 6th, 2010
Die ding met inskrywings vir ‘n gereelde blog is dat jy later glad nie meer weet waaroor presies jy behoort te skryf en hoe gereeld jy dit moet doen nie. Skryf jy een elke dag of drie is daar die moontlikheid dat die juweeltjies waaraan jy vir ure gesit en worstel het die kuberruim in verdwyn sonder dat ‘n enkele woord ooit deur iemand gelees is. Lees ander mense jou gevleuelde woorde of is dit op die ou end net ‘n egoïstiese monoloog?
     
Maar, nou ja …
     
 Ek het eintlik ‘n baie oppervlakkige kennis en dit het glad niks met beskeidenheid te doen nie. Dit het miskien meer te doen met ADD; Engels vir Attention Deficit Disorder of in hoghe Afrikaans: Aandagsgebreksindroom. Ek het nooit eens geweet dat ek dit het nie tot die ander dag terwyl ek klere gestryk het en terselfdertyd na Cape Talk geluister het. Iemand bel toe in en sê dat een van die simptome (en die woord simptome klink ‘n bietjie te veel na iets waaraan jy dalk kan doodgaan), is dat jy gedurig aan die uitstel is.
     
En kan ek uitstel? Ja, beslis.
     
Jare gelede toe ek nog in Bloemfontein was, het ek vir Nico Smit ontmoet. Ons was albei nog op skool en dit was in een van die skoolgange van Hoërskool Sentraal in Bloemfontein dat ek met hom begin praat het. Dit was in 1953 en hierdie vriendskap het gebly tot hy vroeër vanjaar op ouderdom 71 oorlede is.
     
Toe Nico sy B.A.-graad behaal by die destydse UOVS het, hy vir my as vriend gevra om ‘n paar foto’s van hom te neem. Die foto’s is toe wel in Bloemfontein geneem en ek het vir Nico later self afdrukke van hierdie foto’s in my tuisgemaakte donkerkamer gemaak. Die enigste probleem was dat dit in my donkerkamer in Kaapstad was en die ander een was dat dit ongeveer 25 jaar later was. En het Nico dit waardeer? Ja, verskriklik! Het ek vir hom die foto’s die volgende dag laat kry, was dit glad nie so besonders nie, maar ‘n kwarteeu later het hierdie foto’s ekstra, ekstra spesiaal gemaak.
     
En van Nico gepraat. Nico was seker die eerste persoon wat geweet het toe ek en my vriend Peter vegetaries geword het. En hierdie vegetaries-wordery van my was omdat ek in ‘n Ster Kinekor-teater gesit het en die rolprent Babe oor die pratende varkie gesien het. En toe daardie varkie sy mond oopmaak en vir sy ma vra of varke se enigste rede vir bestaan was om geëet te word, het ek daarna my mond nooit weer aan vleis gesit het nie, en dit is die reine waarheid.
     
Een aand, so 17 jaar gelede kry ek ‘n skielike oproep van Nico. “Wil nie vanaand by ons kom eet nie? Johannes het nou net ‘n heerlke beessert-sop gemaak.” En my woorde aan Nico was min of meer die volgende: “Nico, ek en Peter is nou vegetaries.” En ek hoor toe hoe Nico na die kombuis toe skree: “Johannes, hulle is nou vegetaries!” En ek hoor baie, baie duidelik hoe Johannes terugskree: “Wel, wat se kak is dit nou met hulle?”
     
Tog moet ek byvoeg dat Johannes in die jare daarna tog die heerlikste vegetariese disse vir ons voorberei het en sy Lebanese komkommersop van destyds is seker die lekkerste sop wat ek nog ooit geeet het.
 
Dis die lekkerte van ADD, jy spring sommer binne twee sekondes van die een onderwerp na die ander. Nooit óóit raak jy verveeld nie. Die enigste nadeel is dat dit party mense vreeslik vervies as ek sommer tussen-in oor ‘n hele ander onderwerp begin praat. Maar nou ja, dit is hulle probleem en nie myne nie.
 
Een ding omtrent ADD is dat jy nooit ‘n hele boek kan deurlees nie. Op bladsy drie reeds raak ek verveeld, en dan blaai ek na die eerste bladsy van ‘n volgende een. Dit is seker daarom dat ek soveel titels en skrywers se name ken, maar glad g’n idee het wat eintlik in die boek se binneste gebeur nie. Deon Meyer en Karen Brynard moet maar vergeet dat ek ooit een van hulle boeke gaan lees, want die goed is glad te dik om van Karel Schoeman nie eens te praat nie. En my boodskap aan Karin Brynard: Jou titel Plaasmoord maak my glad te bang ek sal seker nie eens so ver as bladsy drie kan kom nie. Ek lees veel liewer tot bladsy drie van Ena Murray se Die Oujongnooi van Polkadraai.
   

Ja, dit is die lekkerte van ADD. Jy hoef jou nie te lank by een onderwerp te bepaal nie.

Die volgende:

Ek ontmoet tog so met my omwandelinge ander mense, al is dit somtyds net vir ‘n minuut of tien.

Dinsdagoggend het ek foto’s van Zandra Bezuidenhout geneem. En die GPS in my Uno het my al die pad tot reg by haar voordeur geneem met ’n vrouestem wat sê: Destination on the left!

Daarna was dit Winand Grundling die hoogs begaafde jong orrelis met wie ek saam middagete in Stellenbosch se straatkafees gehad het. En om die waarheid te sê ek ken ook nie juis die orrel as instrument nie. Dit laat my te veel dink aan die ure wat ek as kind in die kerk gesit het en die dominee gepraat en gepraat en gepraat het en die orrel gespeel en gespeel en gespeel het. En vir iemand met ADD voel ‘n uur in die kerk soos ‘n honderd jaar. Die ander dag vra ‘n vriend egter: “Maar hoe kry jy dan reg om vir drie uur lank na Avatar te sit en kyk?”

En tot my skaamte moet ek erken, toe Winand dié middag my novelle Tot siens, Tommasino uithaal om geteken te word en ek voorin ietsie moois vir hom skryf, kon ek vir ‘n oomblik glad nie sy naam onthou nie. My gedagtes was seker al klaar by die volgende onderwerp: oor wat ek presies vir die volgende paar uur sou doen

O ja, ek het netnou vergeet om te sê ek lees darem so nou en dan ‘n boek deur. ‘n Paar dae gelede was dit die laaste bladsy van Damon Galgut se In a Strange Room. Die lekkerte van dié boek is dat die boek se reëls in dubbelspasie gedruk is en dat Galgut se sinne kort is. En vir my met my ADD was dit een van die roerendste en allenigste boeke wat ek al ooit gelees het. Eenvoud en diepte in kort gelaaide sinne. Intellektueel was ek nog nooit nie en ek wil dit ook nooit voorgee nie en wil daarom ook nooit gedigte of boeke probeer ontleed nie, want ontleding vat te lank en die volgende boek se eerste drie bladsye wag. Maar – vir dié wat slimmer as ek is (en ook die ander) – lees asseblief dié boek.

Dinsdagmiddag in Stellenbosch, het ek toe van 13:00 tot 17:00 tyd gehad om te wag om weer vir Piet Grobler te sien. Hy was vir ‘n baie vlugtige besoekie aan die land vir die bekendstelling van Marita van der Vyver se Die Mooiste Sprokies van Grimm saam met met Piet se soos gewoonlik, wonderlike illustrasies. En toe ek vir Piet, wat nou in Engeland woon, vra hoe dit voel om terug in die land te wees, sê hy. “Dis vreemd. Ek voel ek behoort nie daar ander kant nie, en ek behoort ook nie meer nie hier nie” En toe vertel hy my hoe hy verby sy ou huis in Paradyskloof gery het. En die wonderlike hoë heining wat die huis met die groen dak half en half weggesteek het, is nou kort gesnoei. Ja, ‘n jaar is verby en dinge het verander.

En in die wagtyd tussen 13:00 en 17:00 het ek in Protea Boekwinkel in ‘n leunstoel gesit en boeke van bladsy 1 tot 3 begin lees. Veral die fotoboeke met foto’s soos dié van David Goldblatt. Maar toe maak ek ‘n ontdekking: tussen al die boeke ingedruk is Jurie Els se Ver van Vrede. En ongelukkig moet ek nou bieg, ek is ook maar nes baie ander Suid-Afrikaners. Ek hou van skinder en is geseën met ‘n tikkie Schadenfreude en ja, ek lees ook maar Die Huisgenoot wat my buurvrou-viendin Vicky Taljaardt vir my aandra en wat ek so gewillig lees.

Ja, van Jurie Els gepraat. Nog voor al die Klay-stories begin het, was ek bewus van die man wie se gesig so gereeld op Huisgenoot se voorblaaie verskyn het. En ek kon nog nooit vat kry aan iemand wat die heeltyd glimlag nie, want ‘n smaail irriteer my verskriklik, om die waarheid te sê, vir party mense s’n, gril ek my half dood.

En daar sien ek toe Ver van Vrede op die rak, en ek wil nie hê Louis Esterhuizen moet weet wat ek so skelm-skelm in die Protea-boekwinkel sit en lees nie. Toe haal ek maar ‘n dik fotoboek van die rak af met Jurie Els se Ver van Vrede onder dié groot boek versteek. En elke keer as Louis verbystap, sug ek diep. Hy dink toe dis oor Paul Alberts se roerende foto’s wat ek sug, maar min het hy geweet dit was eintlike oor Jurie Els se manewales.

Later dié middag het ek ‘n uur of wat by Louis en Marlise aan’t huis deurgebring. Ons het buite in die tuin gesit en wag op die voëltjie wat so gereeld kom kuier het. Ons het sit en wyn drink. Daar was klaviermusiek met die wondelike andante-gedeelte van Shostakovich se tweede klavierkonsert uit die sitkamer agter ons. En die voëltjie het laatmiddag steeds nie opgedaag nie.

Toe het dit skemer begin word en moes ek met my heerlike nuwe GPS-speelding in my Uno na Oude Libertas toe ry vir Piet se boekbekendstelling.

En daar het ek met Wilma Janse van Vuuren en Hilton Paul begin gesels. En Hilton het vir my gesê ons moet eendag by Giovanni’s in Groenpunt gaan koffie drink. Ek was nog nooit daar nie, net omdat ek seker ‘n bietjie te skaam is om alleen daar in te stap. En ja, dit is tog lekker om nuwe mense te ontmoet

Vir iemand met ADD is die lewe nooit werklik vervelig nie.

Later dié naweek gaan praat ek dalk weer met my nuwe vriend Rob Kirsner oor ou MGM Musicals …

Die ander dag juis sê een van my oudste pêlle: Ja jy dink net die hele tyd aan jouself! En dit herinner my skielik aan ‘n miss Piggy cartoon.

Dit was min of meer die volgende: “I have talked much too much about myself already. Let us rather talk about you. Tell me, what do you think of me …

Amen