Posts Tagged ‘Robert Frost’

Nini Bennett. Sonde met die bure

Friday, June 22nd, 2018

 

’n Spreuk is ’n baie ou digvorm, ’n bondige segswyse wat ’n didaktiese, moraliserende of godsdienstige strekking het. Deur die eeue heen hou mense daarvan as daar seën op hulle huishoudings rus, en huisspreuke is oral in huise op gebruiksartikels aangetref. Vandag is dit steeds die geval. Of dit ’n kombuisteël met woorde van wysheid is, of die tonikumgedagtes op yskasmagnete; dalk muurplakkers met inspirerende woorde, of heel moontlik die skurwe lewenswaarhede van kroegmemorabilia – die spore van ou huisspreuke maak steeds deel uit van ons dekor.

Hans du Plessis se Griekwapsalms bly gewild.

C. J. Langenhoven was ’n mensekenner par excellence – en hy het ook heelwat spreuke oor bure en die vreugdes en frustrasies van buurmanskap geskryf. Dit is nou afgesien van sy roman, Sonde met die bure, (1921).

  • Stuur jou buurman se vee skut toe en vind die skutgeld te min om vir jouself nog ’n veewagter te huur.
  • Vat al die kwaad wat jy in jou buurman sien en al die goed wat jy in jouself sien, en maak daar ’n derde mens uit. Hy sal maar naastenby so lyk soos elk van julle twee.
  • Koop jou wingerdstokkies van jou buurman. Jy het nie die vreemde wingerd se druiwe geproe nie.
  • Dis nie reg van my buurman om te bid vir reën solank as my gerwe nog op die land lê nie. Waarom dink hy net aan sy eie belange?
  • Dis makliker om die gemeente lief te hê as jou buurman, en die hele menslike geslag as jou vrou se familie.

*

Twee jaar gelede het ek en my geliefde getrek na ’n kraaknuwe landgoed in Somerset-Wes. ’n Trek is soos ’n troue, het my ma nog geskerts: daar loop altyd iets verkeerd. Maar wonder bo wonder het alles seepglad verloop. Die probleme het eers ná die intrekkery begin.

Die betrokke Saterdagaand het ek spykers in die muur gekap, besig om my portette op te hang. Dit was tien voor agt: ek hét die huisreëls, wat die agent my in die hand gestop het, bestudeer. Jy mag nie na agt op ’n Saterdagaand met toebehore werk wat ’n geraas maak nie.  Ek was nog betyds. Ek het iewers in die agtergrond verneem dat die Springbokke weer ’n epiese neerlaag teen die All Blacks gely het. Nie dat dit my kon skeel nie: ek was ywerig aan’t uitpak en nesskrop, verstrik in my talle lysies. Beddegoed in hoofslaapkamer. Koppel eerste yskas, ketel, mikrogolf. Badkamer toiletpapier NB. Reël vir wifi. Etes?? Mr D Food. Onthou medikasie in handsak.

Die volgende oomblik is daar ’n harde klop aan die voordeur. Onthuts sit ek my hamer neer; dan weer: dié keer ’n gebulder van ’n vuis teen die deur.

Ek maak oop. Voor my staan ‘n jongman. Aggressief. Hy praat my groet dood en val summier met die deur in die huis: “Jy raas! As jy aanhou kap, dan sal jy ’n ding sien. Ek kom  ?#@*&%!  breek hierdie deur van jou af.”

Ek protesteer; beduie dat ek binne die huisreëls is – dit is nog nie agtuur nie, dat ons nuwe intrekkers is, en dat ek net my skilderye ophang…

Mellet kom om die draai en staan nader. “Wat is die probleem?”

Maar nou het Buurman ’n ander man gesien, ’n rooi doek voor ’n bul. Hy fleks sy armspiere. 100% beef, lees ek op sy T-hemp.

“Térug,” waarsku ek hom. Jy kom nie in nie.”

Hy gluur na my en bly onseker op my nuwe Welcome-deurmat staan. Die geveg waarop hy gehoop het, gaan nie plaasvind nie.

Mellet praat met die knaap soos hy met ’n rebelse student praat. Stadig, bedaard, en in ’n lae stemtoon. Ek draai om na my selfoon wat op die eetkemertafel lê; aktiveer ongemerk die bandopname-ikon. Buurman se tirade duur voort. Hy vertel ons in kleur en geur dat hy ‘n Libanees nie (ja, hy het Afrikaans grootgeword), maar dat sy pa “hoog op” is in die Libanese mafia; en in gekruide taal (waarvan ek nie die sosiolek kan vasstel nie, dalk bendetaal in die tronk?) dreig hy wat hy nog alles aan ons gaan doen. Die Springbokke het verloor, maar sy alfaman-geen het ontwaak. “Gaan slaap nou maar. Gaan slaap jou roes af, ” bits ek tussenbeide voor ons saam die voordeur toedruk.

“Ek gaan polisie toe. Ons het skaars ingetrek en ons word gedreig met die dood,” lig ek my geliefde inderhaas in en gryp die motorsleutel. En só ry ek, agtuur op ’n Saterdagaand, op soek na Somerset-Wes Polisie. By die klagtetoonbank sit ’n konstabel, besig om ’n weekoue verkreukelde Son te lees. En verder geen siel in sig nie: geen gewondes, geen misdadigers, geen klagtes; nie eers ’n burger wat ’n Kommissaris van Ede se polisiestempel benodig nie.

Weer vertel ek die storie van my buurman, die Afrikaanse Libanees (of die Libanese Afrikaner, ek is nie seker nie.) Die konstabel lyk vaak. Sy luister onbetrokke, buig dan vertroulik vorentoe en sê: “Die karre daar by julle estate staan onder ’n skadunet. Ons het al baie klagtes gekry van karre wat gekrap word…Mevroutjie wil tog nie hê hy moet jou kar beskadig nie? Ignoreer hom net, hy sal iewers afkoel.” Die son sien alles is die laaste wat ek op die voorblad lees voor ek op my tande kners en wegloop. Nou voel ek éérs geviktimiseer. In die kar herroep ek stories van frustrerende pennelekkers en staatsamptenare. In Nikolai Gogol se legendariese kortverhaal, Die jas, het Akakii Akakiiwitsj ná die diefstal van sy jas tragies tot sterwe gekom en by ’n polisiegeneraal begin spook. En in Marcel Aymé se verhaal, Die man wat deur mure geloop het, het die afgeknoude klerk, Dutelleul, op sy baas wraak geneem deur op ’n magiese wyse dwarsdeur mure te beweeg. Die frustrasie met die burokrasie is ’n gewilde onderwerp in die ouer Russiese en Wes-Europese kortverhaalkuns. Want daar was en ís altyd ’n amptenaar wat die burgery se lewens versuur.

Voor ek onder die skadunet indraai, luier ek eers stadig by Buurman se parkeerplek verby. Hy ry ’n Ford Fiesta, en sy kar staan wydsbeen geparkeer oor twee parkeerareas. Die ekstra een is seker vir sy pa, my gesiglose vyand in die Libanese mafia.

En geen verwelkoming by ons nuwe tuiste nie – net ’n ontgroening. Maar as ek so na koshuispolitiek kyk, is verwelkoming en ontgroening dalk een en dieselfde ding. Enkele bure het kom inloer; hulself vlugtig voorgestel. Geen koek of karmenaadjie in die hand, soos outydse plattelandse etiket vereis nie. Tye verander. Tog gebruik mense dwarsoor die wêreld vandag steeds verwelkomingsrituele om ’n nuwe huis in te wy, en hierdie rituele, bygelowe, of seënwense is afkomstig uit verskillende kulture en gelowe.

Die brand van ’n kers die eerste nag is ’n belangrike verwelkomingsritueel. Volgens oorlewering besweer dit slegte geeste en dryf die duisternis simbolies na buite. Hierdie brandende kers word vergesel van ’n gebed, seënwens, of vorm deel van ’n groter offergawe of sakrament.  “Housewarming” beteken ook die aansteek van ’n vuur in die kaggel; ’n ou tradisie wat op sy beurt sy herkoms in die middeleeue het. Vuur is ’n kragtige simbool van lewe en dit beliggaam suiwerheid.

Brood en sout. Die bygeloof (uit Joods-Russiese oorsprong) lui dat brood en sout die eerste items moet wees wat oor die drumpel van die nuwe huis gebring word. Beide brood en sout simboliseer gasvryheid en voorspoed. Brood is ook bedien saam met maaltye in Europese huishoudings, en sout, wat eens op ’n tyd so kosbaar en skaars was dat dit as handelseenheid gebruik is, verteenwoordig die smaak van die lewe.

Lui ‘n klok in elke vertrek. Vir diegene wat Feng Shui in hulle huise beoefen, is die lui van ‘n Tibetaanse klok niks nuut nie. Die beierende klok reinig die nuwe huis van ou en stagnante energie (si Chi). Die oopmaak van vensters, die oopdraai van waaiers en die verwelkoming van sonstrale is ander maniere om positiewe energie binne te laat.

Tradisionele Boeddhistiese intrekrituele is volop. Binne die Thaise kultuur word ’n onewe getal monnikke genooi om die nuwe woonplek te seën, ook bekend as die Khuan Ban Mai-seremonie. Tydens so ’n geleentheid ontvang die huisbewoners geskenke, en word spesiale disse berei; die huisbewoners dra dan die Sai Seen, of ’n heilige draad of toutjie om hulle polse.

Die brand van gedroogde salie. Daar word geglo dat wanneer jy hierdie krui aan die brand steek en saggies daaroor blaas totdat dit rook, dit kragtige beskerming teen bose invloede kan bied. Die gebruik is ontleen van inheemse Amerikaanse stamtradisies. Tydens hierdie ritueel word alle elektroniese toestelle afgeskakel, en die spieëls en vensters in ’n huis word toegegooi met ’n kleed.

Daar bestaan talle Indiese huisverwelkomingstradisies. Die nuwe intrekkers kook rys in melk tot die kastrol letterlik oorloop: dit simboliseer reinheid en ’n lang lewe van oorvloed. Volgens ’n ander tradisie moet jy ’n melkkoei met ’n blommekrans om die nek oor jou drumpel lei, en dié ritueel waarborg glo voorspoed en vooruitgang in alles wat jy aanpak.

Hartlike Franse verwelkomingstradisies. Die Franse het ’n instelling dat die skoorsteen se haak, oftewel die pendaison de crémaillère verander moet word tydens die voorbereiding van ’n dankseggingsmaaltyd.

In Suid-Afrika verwys ons na “dak natmaak”, ’n gebruik waartydens mense genooi word vir ’n ete of braai om die nuwe woning in te wy. Geskenke word onderling uitgeruil. Die herkoms van die uitdrukking is afgelei van ’n tradisie waar die bouer of eienaar van ’n gebou letterlik die dak moet natmaak om te bepaal of dit waterdig is. ’n Tweede herkoms van die gebruik is om wyn tydens ’n fees op die grond uit te giet as dankoffer om die gode te behaag.

Tydens verwelkomingsrituele gee gaste ook graag vir die nuwe inwoners gedigte of mooi groetekaartjies. Ek het afgekom op ’n paar webwerwe wat pasgemaakte verse, kompleet met template en grafika, vir dié geleentheid voorberei het. Die verse is nie bedoel om groot poësie te wees nie, maar om die liminale oorgang (die intrek in ’n nuwe woonplek) te vier en die seën daaroor uit te spreek.

Maar terug na ons trek en Buurman se onwelkome ontvangs.

Dit is ’n mooi landgoed met die Hottentots-Hollandberge in die agtergrond wat kort-kort verkleur, ligspelend tussen grys, Pruisiese blou en skakerings van gekneusde pers. Die name van plekke bly voortdurend verander; dorpe, strate, stede… maar die name van berge verander selde, indien ooit. Berge is die bloedlyne van ’n landskap. Dit staan vas. En dit is ’n deftige landgoed: selfs die katte stap aan leirieme. Dit is nie sommer hierjy rondloperkatte nie – nee, elke troeteldier dra ’n blink naamplaatjie met die besonderhede van die eienaar aan die halsband. Reëls, reëls; hier is streng huisreëls. Ek ontmoet die opsigter. Sy naam is Giep Steyn. Hy is ’n dun gedrinkte man met ’n jaartbesem vir ’n snor. Hy dra geruite hemde en groet almal in die verbygaan, glimlaggend met sy spierwit klawerbord. Sy kunsgebit is te groot. Hy maak ’n fluitgeluid as hy ’n ‘s’ sê, kompleet soos ’n ou Hervormde predikant wat aandgodsdiens hou. Sjomersjet-Wesj. Die groot snor dra ’n geel skynsel van te veel Paul Revere. Binne die mikrokosmos van die landgoed is Giep ’n belangrike man. Hiér het hy mag. En jy mag nie na hom verwys as die “opsigter” of “caretaker” nie, nee, hy is die voorsittende beampte. Uit die staanspoor besef ek hier word die bodorp en die onderdorp se vetes net voortgesit, maar hierdie keer in die gedaante van rusies tussen die huurders en die eienaars, deeltitelakte en huisreëls in die hand. Giep moet beslis. En soos dit mos gaan, het eienaars altyd meer seggenskap as huurders. Maar dit was ná ons ingetrek het, en maande voor die Groot Droogte.

Februarie hierdie jaar ontvang ek ’n selfoonvideo van me Zille – (waar hét die DA my nommer in die hande gekry?) Die Weskaapse premier praat met ’n beswaarde gesig en met haar platgekamde, praktiese nuwe haarstyl. Water is skaars. Kapenaars bad hopeloos te veel – ’n vlugtige stort een, hoogstens twee maal ’n week is meer as genoeg. “Daar is niks verkeerd met ’n outydse waskom en lap nie,” vervolg sy. Die politikus is geklee in ’n knalrooi baadjiepak om die erns van haar boodskap te beklemtoon. Sy word die simbool van droogte en van ’n vegtende matriarg wat die lot van miljoene droogtegeteisterde Kapenaars op haar skouers neem. Kort na hierdie onthutsende boodskap ontvang ek nóg ’n video, die keer van Mmusi Maimane. Hy is minder dreigend en meer paaiend as die premier. Daarna biep my foon met ’n skakel na ’n rits klagtenommers om jou bure te rapporteer indien hulle water misbruik. Nou kyk, dis nie baie bevorderlik vir goeie buurmanskap as die leier van die amptelike opposisie jou aansê om op jou bure te spioeneer en hulle te verklik vir watervermorsing nie. Op die landgoed is daar baie buitekrane – dit vorm deel van die gemeenskaplike eiendom. En o wee die arme drommel wat vinnig sy emmer probeer opvul…Giep Steyn se waterpatrollie het begin. Hy huiwer, altyd iewers in die agtergrond en binne sigafstand van ’n kraan. Water is ’n nasionele bate, en die opsigter neem sy nuwe taak ernstig op, al rokende, ’n blik Coke in die ander hand en ’n bofbalkeps op sy kop teen die bloedige son. Dan tree die nuwe Vlak 6B-waterbeperkings in werking en die inwoners se agterdog verander in paranoia: wie het onlangs hulle motors gewas? En hoe is daardie motor gewas? Die karwassers, wat altyd met hulle waentjies vol skoonmaakmiddels en stofsuiers ronddool tussen die parkeerareas, raak oornag ’n skaars gesig. Die motors onder die skadunette vertoon al dowwer en stowweriger, bemors met die skuins blertse van die hadidas. Die gebruik van ’n tuinslang is teen dié tyd lankal geskiedenis.

Op ’n dag klop ’n karwasser blinkgesig aan my deur. “Ek het water gekry, maar ek charge nou R10 meer vir die was, want ek moet ’n deposit op die water neersit.”

“Ja..?” vra ek ongelowig. En met ’n omweg vertel hy my dat die kroegman water verkoop, of eerder: dat daar ’n florerende sluikhandel in gryswater in die landgoed se klubhuis ontstaan het. “Cheap-cheap”, en hy knipoog toe hy die motorsleutel by my neem.

’n Huis is ’n sosiale konstruk, ’n idee. ’n Tuiste, daarenteen, is ’n woonplek wat ingeleef en beliggaam word; dit dra die slytasie en verweer van die lewe self. Dit is die beloftes van kosgeure half sewe elke aand… of die vingermerke op verkillende hoogtes teen die mure wat verklap dat jong, groeiende kinders hier speel. En “tuiste” impliseer ’n moedswillige buurman wat met die lang verwagte winterreën van 2018 sy moddervoete aan my deurmat kom afvee. Maar ek het geleer om hom op ’n geamuseerde afstand te bejeën. Uiteindelik kom dit neer op grense.

Anders as die moraliserende spreuke van Langenhoven, skryf Robert Frost met ’n satiriese knyp oor die grense van buurmanskap.

Mending Wall

Something there is that doesn’t love a wall,

That sends the frozen-ground-swell under it,

And spills the upper boulders in the sun;

And makes gaps even two can pass abreast.

The work of hunters is another thing:

I have come after them and made repair

Where they have left not one stone on a stone,

But they would have the rabbit out of hiding,

To please the yelping dogs. The gaps I mean,

No one has seen them made or heard them made,

But at spring mending-time we find them there.

I let my neighbour know beyond the hill;

And on a day we meet to walk the line

And set the wall between us once again.

We keep the wall between us as we go.

To each the boulders that have fallen to each.

And some are loaves and some so nearly balls

We have to use a spell to make them balance:

“Stay where you are until our backs are turned!”

We wear our fingers rough with handling them.

Oh, just another kind of out-door game,

One on a side. It comes to little more:

There where it is we do not need the wall:

He is all pine and I am apple orchard.

My apple trees will never get across

And eat the cones under his pines, I tell him.

He only says, “Good fences make good neighbours.”

Spring is the mischief in me, and I wonder

If I could put a notion in his head:

“Why do they make good neighbours? Isn’t it

Where there are cows? But here there are no cows.

Before I built a wall I’d ask to know

What I was walling in or walling out,

And to whom I was like to give offence.

Something there is that doesn’t love a wall,

That wants it down.” I could say “Elves” to him,

But it’s not elves exactly, and I’d rather

He said it for himself. I see him there

Bringing a stone grasped firmly by the top

In each hand, like an old-stone savage armed.

He moves in darkness as it seems to me,

Not of woods only and the shade of trees.

He will not go behind his father’s saying,

And he likes having thought of it so well

He says again, “Good fences make good neighbours.”

 

Verwysings:

Cloete, T.T. (red.). 1992. Literêre terme en teorieë. Pretoria: HAUM-Literêr.

Scannel, J. Spreuke van Langenhoven. 2002. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers.

https://holidappy.com/greeting-cards/Congratulations-messages-for-new-home-Housewarming-wishes-poems-and-quotes-for-new-home-cards

https://www.bustle.com/articles/118785-8-housewarming-traditions-from-around-the-world

10 of the Best Poems about Houses and Homes

https://maroelamedia.co.za/afrikaans/idiome-en-uitdrukkings/uitdrukking-dak-natmaak/

 

 

 

 

 

Nini Bennett. Digterlike bloudrukke

Saturday, May 26th, 2018

        

Die hoofkarakter in Stieg Larsson se Millennium-trilogie het ’n onuitwisbare indruk op die hedendaagse zeitgeist gemaak. Die Sweedse aktrise Noomi Rapace vertolk die rol van ’n swaar getatoeëerde Lisbeth Salander in die 2011-film, The girl with the dragon tattoo. Selde was daar so opwindende protagonis soos Salander in moderne fiksie – sy is ’n kuberkraker en ly aan Asperger-sindroom; beskik oor ’n fotografiese geheue; is afsydig, biseksueel, onafhanklik, avontuurlustig en wraaksugtig. Sinoniem met die karakter is ’n tatoeëermerk van ’n draak op haar rug: dit vorm deel van Salander se ikoniese beeld.

Alhoewel die gebruik van tatoeëermerke 5000 jaar oud is, beleef ons die afgelope dekade werklik eers ’n tatoe-renaissance. “Waar het jy daardie mooi tatoe gekry?” skerts ’n vriendin van my onlangs. En sy antwoord laggend haar eie vraag: “Twaalf jaar vir messteek in Pollsmoor.” Dit som in ’n sekere sin die stereotipering, en sy tweeling, vooroordeel, jeens die dra van tatoeëermerke op. Studies rondom die aanbring – en die sielkundige dryfvere – rondom tatoeëermerke word gereeld geloods; dit is veral ’n gewilde onderwerp binne die populêre sielkunde. Hierdie bevindinge moet egter met omsigtigheid benader word. Die dae wat tatoes leuenverklikkers was vir ’n individu se promoskuïtieit, kriminele, verslawende of emosioneel labiele gedrag, is lankal verby. Tatoeëermerke is stadigaan besig om hulle sosiale taboes, wat bloot veldiep is, af te skud. Soortgelyk aan die mites rondom die terugspeel van langspeelplate wat kwansuis obskure, bose boodskappe bevat. Vandag is tatoeëermerke waarskynlik niks meer as ’n teken van selfekspressie of mode nie. Om Johnny Depp aan te haal: “My body is my journal, my tattoos are my story.”

Die woord “tatoe” is afgelei van die Tahitiaanse woord “tatu”, wat streep of vlek beteken, en behels ’n vorm van liggaamsmodifisering waar naalde gebruik word om ink onder die opperhuid aan te bring om die vel se pigment te verander. Die simboliese waarde van tatoes verskil van kultuur tot kultuur en van individu tot individu. Tatoes is onder meer tekens van liefde, assosiasie, stam en etnisiteit, beskerming, dapperheid, godsdiens, rang of seksualiteit. Die nagatiewe konnotasies verbonde aan tatoeëermerke is deels te wyte aan die volgende historiese faktore: (1) Keiser Konstantyn die Grote het in 330 n.C. die tatoeëering van gesigte verbied, terwyl die Tweede Konsilie van Nicea in 787 die tatoeëering van enige deel van die liggaam as ’n heidense praktyk verklaar het. (2) Slawe en gevangenes is met tatoes ‘gemerk’, byvoorbeeld die identifikasie van Jode in konsentrasiekampe deur die Nazi’s, asook die gesigstatoeëermerke wat die Zhou-dinastie in China aan gevangenes en slawe aangebring het. (3) Die negatiewe assosiasies rondom tatoes het later jare van China na Japan oorgespoel. Seevaarders, op hul beurt, het tatoeëerkuns na Europa gebring. ’n Mens kan vandag net jou kop skud oor die ondergrondse ateljees van daardie jare, die angs en die opwinding oor die verbode yk…en die onhigiëniese toerusting wat plek gemaak het vir moderne bio-elektriese werktuig en ’n groter toleransie jeens individualiteit. Baie ateljees is egter steeds laatnag of deurnag oop, omdat voornemende kliënte ná ’n partytjie of ’n paar drankies (waarskynlik heel impulsief) besluit om ’n tatoeëermerk te laat aanbring.

Die joernale van idividue se lewens verskil inderdaad: so sal die narratiewe van hulle liggaamskuns ook verskil. Literêre tatoes is al lankal nie meer ’n nuutjie nie, maar die aanvraag na boek- of poësietatoes het vinnig begin toeneem. Nadat ek honderde fotobeelde van literêre tatoeëermerke bekyk het, het ek tot die volgende gevolgtrekking gekom: literêre tatoes bestaan uit ikoniese tatoes, wat vir die individu ’n subjek of simbool rondom ’n vers of boek beliggaam; en literêre tatoes kan bestaan uit aanhalings, hetsy reëls uit ’n betrokke boek of vers, asook die hele vers, of ’n kombinasie van grafika en aanhalings.

Voorbeelde van ikoniese literêre tatoeëermerke    

Die gesig van Ernest Hemingway:

Die groen lig in The Great Gatsby:

Die vyeboom – en die siening rondom keuses – is geïnspireer deur die onderstaande gedeelte in Sylvia Plath se roman, The Bell Jar. Plath is ’n gunsteling onder vroue as dit by die keuse van literêre tatoeëermerke kom.

“…I saw my life branching out before me like the green fig tree in the story.

From the tip of every branch, like a fat purple fig, a wonderful future beckoned and winked. One fig was a husband and a happy home and children, and another fig was a famous poet and another fig was a brilliant professor, and another fig was Ee Gee, the amazing editor, and another fig was Europe and Africa and South America, and another fig was Constantin and Socrates and Attila and a pack of other lovers with queer names and offbeat professions, and another fig was an Olympic lady crew champion, and beyond and above these figs were many more figs I couldn’t quite make out.

I saw myself sitting in the crotch of this fig tree, starving to death, just because I couldn’t make up my mind which of the figs I would choose. I wanted each and every one of them, but choosing one meant losing all the rest, and, as I sat there, unable to decide, the figs began to wrinkle and go black, and, one by one, they plopped to the ground at my feet.”

Literêre tatoeëermerke: aanhalings en verse

Valentina Tagliabue het die hele Annabel Lee van Edgar Allan Poe op haar rug laat tatoeëer. Tydens ’n onderhoud op Contrawise. org vertel sy meer van die ervaring:

“The tattoo took me about eighteen hours, divided into three days plus one more afternoon to redo some letters. The font is called litos script. Why did I want the entire poem on me? Because my first love in this life is poetry; because when I met the brilliant works of Poe – his novels but especially his poems – they burned my soul so deeply that I wanted a sign of this feeling forever engraved also on my body. The whole text, because you never should break a poem in half or more: all, or nothing.” Tatoeëerkuns van Poe se werk is veral gewild onder aanhangers van die Gotiese subkultuur.

Klik gerus op die volgende skakel om die bekende  Annabel Lee te lees:  https://www.poetryfoundation.org/poems/44885/annabel-lee

Hierdie dame het die volgende aanhaling uit Charles Bukowski se vers op haar ribbes laat tatoeëer.

all theories

like clichés

shot to hell,

all these small faces

looking up

beautiful and believing;

I wish to weep

but sorrow is

stupid.

I wish to believe

but belief is a

graveyard.

we have narrowed it down to

the butcherknife and the

mockingbird

wish us

luck.

Die man in die onderstaande foto het ’n fragment uit Allen Ginsberg se vers, America, op sy arm laat tatoeëer.

Klik gerus op die skakel om die hele gedig te lees. https://www.poetryfoundation.org/poems/49305/america-56d22b41f119f

En vervolgens Robert Frost: die immergroen Stopping by woods on a snowy evening.

Whose woods these are I think I know.

His house is in the village though;

He will not see me stopping here

To watch his woods fill up with snow.

My little horse must think it queer

To stop without a farmhouse near

Between the woods and frozen lake

The darkest evening of the year.

He gives his harness bells a shake

To ask if there is some mistake.

The only other sound’s the sweep

Of easy wind and downy flake.

The woods are lovely, dark and deep,

But I have promises to keep,

And miles to go before I sleep,

And miles to go before I sleep.

*

Die gewilde Maya Angelou, soos die refrein, “Still I rise”, op hierdie vrou se arm getuig:

Still I rise

You may write me down in history

With your bitter, twisted lies,

You may trod me in the very dirt

But still, like dust, I’ll rise.

Does my sassiness upset you?

Why are you beset with gloom?

‘Cause I walk like I’ve got oil wells

Pumping in my living room.

Just like moons and like suns,

With the certainty of tides,

Just like hopes springing high,

Still I’ll rise.

Did you want to see me broken?

Bowed head and lowered eyes?

Shoulders falling down like teardrops,

Weakened by my soulful cries?

Does my haughtiness offend you?

Don’t you take it awful hard

‘Cause I laugh like I’ve got gold mines

Diggin’ in my own backyard.

You may shoot me with your words,

You may cut me with your eyes,

You may kill me with your hatefulness,

But still, like air, I’ll rise.

Does my sexiness upset you?

Does it come as a surprise

That I dance like I’ve got diamonds

At the meeting of my thighs?

Out of the huts of history’s shame

I rise

Up from a past that’s rooted in pain

I rise

I’m a black ocean, leaping and wide,

Welling and swelling I bear in the tide.

Leaving behind nights of terror and fear

I rise

Into a daybreak that’s wondrously clear

I rise

Bringing the gifts that my ancestors gave,

I am the dream and the hope of the slave.

I rise

I rise

I rise.

Onderskeidend is natuurlik die betrokke individue en tatoeëerkunstenaars se vertolking van gekose literêre tatoes. “There is a bluebird in my heart that / wants to get out” van Bukowski word onder meer verbeeld as ’n anatomiese hart met ’n gevange voëltjie voel binne-in, of bloot net grafika van hierdie blou lyster. Die grootte en lettertipe, en die spesifieke lokalisering op die liggaam speel ’n intieme rol in die subjektiewe interpretasie van die idee of beeld. Die draers van literêre tatoes is diskreet in die keuses van hulle kuns (en verkies meesal net één (literêre) tatoe; smaakvol, en aggressie is opvallend afwesig.) Oor die redes vir hierdie liggaamskuns kan ’n mens lank spekuleer. In baie gevalle funksioneer die tatoeëermerke as ’n herinnering aan ’n moeilike tydperk in die persoon se lewe: die tatoe “merk” die persoonlike swaarkry as ’n liminale gebeurtenis, wat op sy beurt dien as tipe trofee vir die persoon se deursettingsvermoë. Hierdie herinnering dien dan as motivering om sterk of moedig te wees later. Die rol van die sosiale media lei tot nabootsing in die keuse van tatoes onder verbruikers, soos dit blyk uit die voorbeelde wat ek bekyk het via Google Image, Tumblr, Pinterest en Instagram. Die koste verbonde aan ’n tatoe, asook die beskikbaarheid van goeie of bekwame tatoeëerkunstenaars, is deurslaggewend in die finale keuse. Die populêre kultuur van die dag beïnvloed eweneens mense se sienswyses (byvoorbeeld Harry Potter), alhoewel aanhalings van Shakespeare steeds gewild blyk te wees. Sommige literêre tatoes signalleer bloot aangename herinneringe, soos die voorliefde vir Alice in Wonderland-tatoeëerkuns. Om die woorde van ’n vers te laat vervlees, of om ’n bloudruk daarvan op jou liggaam te ets vra vir diéper bepeinsing as ’n tatoeëermerk wat terloops na ’n verloopte partytjie bekom is.

Verwysings:

https://en.wikipedia.org/wiki/Tattoo

https://www.psychologytoday.com/us/blog/swim-in-denial/201310/if-tattoos-could-talk

https://www.poetryfoundation.org/poems

Nini Bennett. Desiderata en die populêre kultuur

Tuesday, February 27th, 2018

 

As kind het ek ’n Desiderata-plakkaat begeer. Kompleet in kalligrafie, met die eerste twee woorde “go placidly” in swierige hoofletters geskilder. Nes my vriendin, Michelle teen haar kamermuur gehad het, met A-ha en Duran Duran as bure. Jare later kan ek lag hieroor – maar vir ’n vyftienjarige was dit groot kuns… of lewenswysheid. Dit hang af hoe ’n mens daarna kyk. Vir sommiges is Desiderata ’n cliché wat in dieselfde asem genoem word as The Invitation van Oriah Mountain Dreamer, of Footprints in the Sand van Margaret Fishback Powers. Morele pedanterie in groetekaartstyl. Desiderata word oorhandig aan ’n jongeling saam met ’n silwer plastieksleutel tydens ’n mondigwordingspartytjie. Die populêre kultuur het die vers opgeraap en tot vervelens toe gereproduseer op stortgordyne, in kinderboeke, ’n tatoe op kaptein Jack Sparrow se rug, en vir dekades lank het refreine daarvan weerklink by monde van staatsmanne, hippies, sangers, en Hollywood-akteurs. In ’n artikel oor hierdie bekende vers beweer die skrywer, Daniel Nester: “Alongside rock lyrics, it was one of the first non-biblical texts I took as Bible truth.”

Onlangse soekresultate toon dat dit steeds een van die gewildste verse van ons tyd is. Die titelwoord Desiderata word méér in internetsoekmasjiene getik as The Waste Land van T.S. Eliot, of Robert Frost se The Road Not Taken – dit bly een van die verse wat die heel meeste nagespeur, gelees en aangehaal word. Gelukkig (of ongelukkig) het Desiderata sy wegholsukses aan die mite rondom die gedig te danke.

Die digter, Max Ehrmann het die vers in 1927 geskryf, waarna hy dit as getekende kerskaartjies na vriende uitgestuur het. In 1933 het die vers in die New York Times verskyn. Dis egter eers in 1956 wat die koors posgevat het – Eerwaarde Frederick Kates van die St. Paul’s Episcopal Church in Baltimore het die vers opgeneem in ’n kerkblad as deel van ’n reeks inspirerende skrywes vir Lent. Die drukkersduiwel het sy opwagting gemaak, en in stede van die digter se naam, het “Old St. Paul’s Church A.D. 1692” onder aan die vers verskyn. Duisende kopieë van die kerkblad is versprei, en mense het begeesterd begin verwys na die vers as “found in Old St. Paul’s Church, Baltimore, dated 1692.” Die mite is gebore, en dis hoe die mensdom nou eenmaal is: moenie ’n goeie storie met feite bederf nie. Volgens ‘n berig in die Washington Post het die kerk tot veertig oproepe ‘n week van Jan Publiek ontvang: hulle wou bitter graag die oorspronklike Desiderata sien. Soos oorlewering dit het, was die magiese gedig deur ’n naamlose digter uitgekerf teen die kerk se muur in 1692. Nodeloos om te noem dat die kerk in 1692 nog nie eens bestaan het nie.

14 Julie 1965 kom Adlai Stevenson, voormalige demokratiese presidensiële kandidaat en ambassadeur van die VN, tot sterwe. Die joernalis, Betty Beale, wat in dieselfde gastehuis as Stevenson tuisgegaan het, vind ’n kopie van Desiderata op sy bedkassie. En Beale se eksklusiewe storie is gereed: in ’n huldigingsartikel oor Stevenson skryf sy dat die staatsman dié vers in ’n 1965-kerskaart wou insluit, en dat dit in 1692 in ’n kerk in Baltimore gevind is. In ’n opvolgartikel het die erratum – dat die digter Max Ehrmann is – verskyn, maar die verwarring rondom die magiese gedig is nog lank nie die nek ingeslaan nie. Mense wou glo dat dit ’n sewentiende eeuse Amerikaanse wysheid is. Herdenkingsbylae met Stevenson se Desiderata-weergawe is met die ambassadeur se onderstreepte gedeeltes en al herdruk, en die geld het begin instroom. In die sestiger- en sewentigerjare is duisende plakkate van Desiderata wêreldwyd versprei.

Nie lank nie, of Hollywood het begin inkoop op Desiderata; die vers met die grootste verkoopsyfers nóg, al klink dit vreemd. Leonard Nimoy het laasgenoemde voorgelees en dit “Spock thoughts” genoem op sy 1968-album, Two Sides of Leonard Nimoy. 8 Januarie 1970 het die aktrise, Joan Crawford tydens ’n onderhoud met David Frost aangehaal uit Desiderata. In 1971 het Les Crane ’n oudio-weergawe van die vers vrygestel op ’n langspeelplaat. Die Duitse akteur, Friedrich Schütter het ’n Duitse klankweergawe van die vers die lig laat sien, terwyl ’n Spaanse plaat van die akteur, Arturo Benavides, in 1972 vrygestel is. National Lampoon het egter genoeg gehad van Desiderata, en in 1972 ’n parodie, Deteriorata uitgereik, waarin die reël “you are a fluke of the universe; you have no right to be here” in stede van “you are a child of the universe no less than the trees and the stars; you have a right to be here” gesing word. Maar, soos Tony Hendra in sy 2005-memoir, Father Joe tereg opmerk: “Parody is also a way of owning and containing what you were once in awe of.” In 1972 het minister Pierre Trudeau die Kanadese algemene verkiesing verloor, en in sy toespraak uit Desiderata aangehaal: “The universe is unfolding as it should.” Die Britse popgroep In the Nursery het Desiderata verwerk as ’n liedjie vir hulle album, Duality (1992); en Brian Davison se psigedeliese groep, Every Which Way, het die vers opgeneem met die titel “Glo Placidy”. Die vers is tot satwordens toe voorgelees tydens geselsprogramme – byvoorbeeld ’n Johnny Cash Show (1990); en, soos ’n mens kan verwag, het Desiderata ook vanuit Oprah Winfrey se kletssitkamer weerklink. Gospel-verwerkings (met gevoelige hapsichord-begeleiding) het van die rakke afgevlieg. Terre Haute! Die vers het stratosferiese afmetings begin aanneem. Die lys gebruike en verwerkings binne die populêre kultuur is lank: hierdie is net enkele voorbeelde.

Die digter Max Ehrmann was die seun van Duitse emigrante. Max senior, vader van vyf en oorspronklik van Bavaria, het sy gesin hervestig in Terre Haute, waar die digter die grootse deel van sy lewe woonagtig was. Ehrmann het in die Reg en Filosofie studeer, en tydens ’n onderhoud geborrel: “I contracted a disease which I have never shaken off. The disease was Idealism.” Volgens dagboekinskrywings wou die digter nooit ryk word nie – net “mooi boeke skryf.” (En hy hét, maar dit was sy weduwee wat skatryk geword het uit die royalties en ánder desideratas wat met die outeursreg van haar man se werk verband gehou het.) Ehrmann, ’n sentimentalis, het later jare sy werk as adjunk-staatsaanklaer bedank om voltyds te skryf, en sy broers, almal vermoënde sakemanne, het hom hierin ondersteun. In sy dagboek het hy genoem hoe hy soms tydens werksure al die vensters van sy kantoor oopgemaak en wierook gebrand het, en Emerson, Amiel, en Maurice de Guérin gelees het…of “some other books of sweeter air.” Ehrmann, ’n stoere oujongkêrel, is eers op die ouderdom van 72 getroud. Hy is egter drie maande na sy troue onverwags oorlede in 1945; en sy weduwee, Bertha Pratt King, het die outeursregte en opbrengs uit sy oeuvre geërf. Sy het die res van die lewe daaraan gewy om haar man se digterlike beeld en nalatenskap lewend te hou, maar die bittere twis en hofsake rondom die kopiereg van Desiderata het ook begin. Hierdie reël in die vers lees besonder ironies: “Exercise caution in your business affairs, for the world is full of trickery.” Miljoene dollar se regskoste later het Robert L. Bell in 2009 die kopiereg op Desiderata uitgekoop.

Doen mens ‘n Afrikaanse internetsoektog na Desiderata, duik die mite onmiddellik weer op. Om een blogger op ’n onbekende webblad aan te haal: “Julle moet almal hierdie mooi gedig lees. Dit is in die 1600’s in ’n kerk gevind.” En Facebook-resultate? Daar bestaan ’n legio Desiderata-groepe met duisende volgelinge – asook ’n gelyknamige charismatiese sekte. Vandag nog genees duisende soldate, Desiderata-traktaatjie in die hand. En om nuwe vuur in die mite te blaas, verskyn kaptein Jack Sparrow kaal bolyf in The Pirates of the Carribean – met die hele Desiderata op sy rug getatoeëer. Die minireeks speel af tydens die 1700’s, met ander woorde die seerower het definitief nie die Ehrmann-vers hier beet nie, maar die magiese ene, uitgekrap deur ’n gesiglose digter teen ’n kerkmuur in die 1600’s. Die nuwe generasie bewonderaars het gearriveer; en die populêre kultuur se aanvraag na die “tydlose meesterstuk” duur voort. Iewers het die meeste van ons ’n bittersoet Desiderata agtergelaat. Dinge verander, maar bly tegerlykertyd dieselfde. Heilsame woorde wat mens help om die lewe reg te lei en karakter te bou gaan seker nooit uit die mode nie.

*

Desiderata

Go placidly amid the noise and the haste, and remember what peace there may be in silence. As far as possible, without surrender, be on good terms with all persons.

Speak your truth quietly and clearly; and listen to others, even to the dull and the ignorant; they too have their story.

Avoid loud and aggressive persons; they are vexatious to the spirit. If you compare yourself with others, you may become vain or bitter, for always there will be greater and lesser persons than yourself.

Enjoy your achievements as well as your plans. Keep interested in your own career, however humble; it is a real possession in the changing fortunes of time.

Exercise caution in your business affairs, for the world is full of trickery. But let this not blind you to what virtue there is; many persons strive for high ideals, and everywhere life is full of heroism.

Be yourself. Especially, do not feign affection. Neither be cynical about love; for in the face of all aridity and disenchantment it is as perennial as the grass.

Take kindly the counsel of the years, gracefully surrendering the things of youth.

Nurture strength of spirit to shield you in sudden misfortune. But do not distress yourself with dark imaginings. Many fears are born of fatigue and loneliness.

Beyond a wholesome discipline, be gentle with yourself. You are a child of the universe no less than the trees and the stars; you have a right to be here.

And whether or not it is clear to you, no doubt the universe is unfolding as it should. Therefore be at peace with God, whatever you conceive Him to be. And whatever your labors and aspirations, in the noisy confusion of life, keep peace in your soul. With all its sham, drudgery and broken dreams, it is still a beautiful world. Be cheerful. Strive to be happy.

 

Verwysings: 

 

Grafika: Jack Sparrow/Johnny Depp. https://buckwriter.wordpress.com/2014/10/14/a-legendary-poem-on-the-back-of-legendary-captain-jack-sparrow/

https://en.wikipedia.org/wiki/Max_Ehrmann

https://en.wikipedia.org/wiki/Desiderata

https://www.poetryfoundation.org/articles/70274/in-search-of-desiderata

https://www.desiderata.com/desiderata-history.html

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Louis Esterhuizen. Robert Frost as geleentheidsdigter

Thursday, January 31st, 2013

 

Vroeër vandeesmaand het ek geskryf oor die digter Richard Blanco wat die inwydingsgedig vir president Obama se inhuldigingsseremonie verlede week moes geskryf het. Dié tradisie van ‘n poëtiese inset tydens die inhuldiging dateer terug na Januarie 1961 toe John F. Kennedy vir Robert Frost gevra het om sy beroemde vers, “The Gift Outright” (‘n gedig wat reeds in die 1930s geskryf was), tydens die presidensiële inhuldiging voor te dra (foto).

Op die webblad Brainpickings kan die hele verloop van dié gebeure gelees word.

Hiervolgens het die 86-jarige digter soos volg op die uitnodiging gereageer: “If you can bear at your age the honor of being made president of the United States, I ought to be able at my age to bear the honor of taking some part in your inauguration. I may not be equal to it but I can accept it for my cause — the arts, poetry — now for the first time taken into the affairs of statesmen. … I am glad the invitation pleases your family. It will please my family to the fourth generation and my family of friends and, were they living, it would have pleased inordinately the kind of Grover Cleveland Democrats I had for parents.”

In Washington het Frost egter só meegevoer geraak met die opwelling van entoesiasme jeens Kennedy en die historiese belang van sy naelskraapse oorwinning oor Nixon, dat Frost besluit het om ‘n nuwe gedig met ‘n spesifieke fokus op die ‘nuwe era’ te skryf en voor te dra. Veral die slotreëls, “A golden age of poetry and power / Of which this noonday’s the beginning hour”, dui daarop dat Frost sommer baie opgewonde was oor die gewaande poëtiese handevat met die politiese bestel.

Helaas. Ongelukkig was daar glo nie voldoende tyd vir hom om die gedig, “Dedication”, te memoriseer nie en het hy gevolglik besluit om dit eerder voor te lees. Dog, by die mikrofoon is hy toe só verblind deur die son se refleksie op die sneeu, dat hy dit glad nie gelees kon kry nie. Gevolglik het hy toe wel aan die oorspronklike versoek voldoen en die gedig “The Gift Outright” uit sy geheue voorgedra. (Terloops, op Brainpickings se webblad kan na ‘n klankgreep van dié voordrag geluister word.)

Vir jou leesgerief volg albei gedigte egter hieronder. “Dedication” se titel is later deur Frost gewysig na “For John F. Kennedy His Inauguration”. Sowel dié gedig as “The Gift Outright” is in Robert Frost se versamelde werke opgeneem.

***

The Gift Outright

The land was ours before we were the land’s.
She was our land more than a hundred years
Before we were her people. She was ours
In Massachusetts, in Virginia,
But we were England’s, still colonials,
Possessing what we still were unpossessed by,
Possessed by what we now no more possessed.
Something we were withholding made us weak
Until we found out that it was ourselves
We were withholding from our land of living,
And forthwith found salvation in surrender.
Such as we were we gave ourselves outright
(The deed of gift was many deeds of war)
To the land vaguely realizing westward,
But still unstoried, artless, unenhanced,
Such as she was, such as she would become.

© Robert Frost (Uit: Robert Frost – Collected Poems, Prose, and Plays)

*

DEDICATION

Summoning artists to participate
In the august occasions of the state
Seems something artists ought to celebrate.
Today is for my cause a day of days.
And his be poetry’s old-fashioned praise
Who was the first to think of such a thing.
This verse that in acknowledgement I bring
Goes back to the beginning of the end
Of what had been for centuries the trend;
A turning point in modern history.
Colonial had been the thing to be
As long as the great issue was to see
What country’d be the one to dominate
By character, by tongue, by native trait,
The new world Christopher Columbus found.
The French, the Spanish, and the Dutch were downed
And counted out. Heroic deeds were done.
Elizabeth the First and England won.
Now came on a new order of the ages
That in the Latin of our founding sages
(Is it not written on the dollar bill
We carry in our purse and pocket still?)
God nodded his approval of as good.
So much those heroes knew and understood,
I mean the great four, Washington,
John Adams, Jefferson, and Madison
So much they saw as consecrated seers
They must have seen ahead what not appears,
They would bring empires down about our ears
And by the example of our Declaration
Make everybody want to be a nation.
And this is no aristocratic joke
At the expense of negligible folk.
We see how seriously the races swarm
In their attempts at sovereignty and form.
They are our wards we think to some extent
For the time being and with their consent,
To teach them how Democracy is meant.
“New order of the ages” did they say?
If it looks none too orderly today,
‘Tis a confusion it was ours to start
So in it have to take courageous part.
No one of honest feeling would approve
A ruler who pretended not to love
A turbulence he had the better of.
Everyone knows the glory of the twain
Who gave America the aeroplane
To ride the whirlwind and the hurricane.
Some poor fool has been saying in his heart
Glory is out of date in life and art.
Our venture in revolution and outlawry
Has justified itself in freedom’s story
Right down to now in glory upon glory.
Come fresh from an election like the last,
The greatest vote a people ever cast,
So close yet sure to be abided by,
It is no miracle our mood is high.
Courage is in the air in bracing whiffs
Better than all the stalemate an’s and ifs.
There was the book of profile tales declaring
For the emboldened politicians daring
To break with followers when in the wrong,
A healthy independence of the throng,
A democratic form of right divine
To rule first answerable to high design.
There is a call to life a little sterner,
And braver for the earner, learner, yearner.
Less criticism of the field and court
And more preoccupation with the sport.
It makes the prophet in us all presage
The glory of a next Augustan age
Of a power leading from its strength and pride,
Of young ambition eager to be tried,
Firm in our free beliefs without dismay,
In any game the nations want to play.
A golden age of poetry and power
Of which this noonday’s the beginning hour.

© Robert Frost (Uit: Robert Frost – Collected Poems, Prose, and Plays)