Posts Tagged ‘Saskatchewan’

Leon Retief. Winter in Saskatchewan

Wednesday, January 15th, 2014

 

Hold my coffee and watch this… Kanadese is verslaaf aan koffie. Tim Horton’s is ʼn Kanadese ketting “restaurant” (let asseblief tog op die aanhalingstekens) beroemd vir sy koffie, met meer as 3 000 takke. Wanneer mens hier praat van “a Tim Horton’s” is dit sinoniem met koffie. Elke oggend wanneer ek by die werk aankom sien ek hoe baie van my medewerkers – dokters, klerke, verpleegsters en so voorts, selfs ook pasiënte – opdaag met ʼn beker Tim Horton’s in die hand – wat meer is, mens sien dikwels hoe motorbestuurders met ʼn beker koffie in die hand die gladde strate navigeer. Interessant genoeg is daar wetgewing wat belet dat mens ʼn selfoon gebruik wanneer jy in beheer van ʼn voertuig is maar as jy ʼn Tim Horton’s in die hand het is dit nie ʼn oortreding nie. En op pad huis toe na werk word weereens ʼn Tim Horton’s gekoop. Ek moet sê dat ek nou nie juis dooi oor daai koffie nie maar nou ja, Kanadese drink al van kleins af Tim Horton’s se koffie en weet seker nie van beter nie.

Soos alle ander lande het Kanada vier seisoene maar hier het die seisoene ander name: amper winter, winter, nog steeds winter en padherstelwerk. Winters in Saskatchewan, dit wil sê die prêries, is moer lank en moer koud. Ons het sneeu op die grond vir vyf maande van die jaar maar die winter van 2012-2013 was langer, dit het ses maande geneem voordat die laaste bietjie sneeu gesmelt het. Dan het mens nog ʼn maand lank ʼn lelike bruin, modderige pappery voordat als sommer net so somer word. Jirre, ek begin nou klink soos ʼn Kanadees wat aanhoudend wroeg oor die winter…

 Hoe dit ook al sy, wanneer mens hier woon moet jy in die winters aanpas by ʼn hele nuwe lewenswyse. Daar is twee temperature waarop mens ag slaan: die absolute temperatuur, oftewel dit wat die termometer aandui en dan die aanvoelingstemperatuur (wind chill). Laasgenoemde is die belangrikste want dit is wat mens aan jou bas voel wanneer jy buite jou knus, sentraal verwarmde huis of woonstel is. In die winter wissel absolute temperature hier meestal tussen ongeveer -15°C en -35°C, met ekskursies na ʼn soms byna subtropiese +1°C tot -1°C, maar die teenoorgestelde is ook waar en dis veral dan wanneer mens ag slaan op daai aanvoelingstemperatuur. As jy wil weet wat die situasie dan is, dan kyk jy na die verslag van CFB (Canadian Forces Base) Moose Jaw waar 15 Vleuel van die Kanadese lugmag gestasioneer is.

 

Observed at:

CFB Moose Jaw

Date: 8:00 AM CST Sunday 5 January 2014

Condition:

Not observed

Pressure:

104.4 kPa

Tendency:

rising

Temperature:

-33.1°C

Dewpoint:

-37.3°C

Humidity:

66%

Wind: WNW 34 km/h

Wind Chill:

-51°C

 

As mens dus wil uitgaan trek jy maar soos ʼn Eskimo aan en as jy dom genoeg is om nie handskoene te dra nie is jy by -50°C binne drie tot vyf minute jou vingers permanent kwyt weens vriesbrand. Kanadese haat die winter maar na byna ses jaar hier is dit steeds vir ons ʼn avontuur. My vrou Lesli en ek stap gewoonlik na waar ons wil wees – ek moet byvoeg dat dit maklik is want ons woonstel is baie naby downtown Moose Jaw. Nogtans, wanneer die temperature hier by -40°C is, dan raak dit onplesierig wanneer mens langer as sowat 15 minute buite is.

Mens kan spesiale winterbande aanskaf (sagter rubber met dieper en breër  groewe) en dit help inderdaad wanneer mens op sneeu ry. Die ding is egter dat verkeer die sneeu op die strate kompakteer tot ys en dan kan mens net sowel skaatse onder jou kar hê – maak nie saak watse bande jy het nie, die kar glip en gly en volg soms sy eie neus. Dit kan nogal opwindend word…

Ek het al voorheen gedigte van Glen Sorestad van Saskatoon, ook in Saskatchewan, geplaas. Elke winter met die sonstilstand stuur hy ʼn gedig aan sy vriende en hier is drie van vier wat ek van hom ontvang het. Ek deel sy sentimente oor bestuur op ʼn “ice-caked city” alhoewel ek nou nie so gatvol oor die winter word soos hy nie. Die small ghosties and goblins waarna hy verwys is Halloween.

 

Upon Reaching the First Day of Winter

 

So now we have reached the first day of Winter,

why am I already so tired of it? I’m serious.

Can it be because here we’ve been treated to ice

and snow since before the night small ghosties

and goblins stuffed their gobs from their sacks?

Or has it something to do with my undiagnosed

but well advanced  Shoveller’s Back Syndrome?

I have moved greater snow volume this autumn

than an Inuit construction crew at hunting camp.

Yes, I know, I’m sounding like a crabby senior,

one of those forever-carpers everyone ignores.

But this morning when the rising sun cracked

the eggshell crust of snow, off to the southeast

in the general direction of Miami, I’ll confess

my thoughts honed in on sand, sea and sun,

not on a set of practical snow tires to navigate

the banana-peel perils of an ice-caked city.

I had no thoughts – nada — about longest night

ushering in a new season, as if it were an occasion

I would want to celebrate.  It is only a reminder.

Though coming days will mete new light in minutes,

we have learned to be realistic – key to survival.

Three months down, three more months to go.

 

Die prêries, winter en somer, het hul eie bekoring alhoewel dit dikwels afgemaak word as maar net plat en eentonig . Wanneer mens op die hoofweë ry is dit dikwels die geval maar as mens bietjie van die gebaande weë afwyk vind mens soms landskappe wat jy nie sommer verwag nie en waarna mens lank kan staan en kyk. Geen hoë berge of indrukwekkende kranse nie maar in die somer ʼn bekoorlike spel van lig en kleur, opeengestapelde wolke en son, skakerings van groen (koring) en geel (canola), die landskap se sagte groen rondings en die glinster van son op water is byna oral. In die winters ʼn strak, onvergewende wit verlatenheid van horison tot horison, kaal swart boomtakke wat skerp afets teen die sneeu, ʼn waterige sonnetjie na aan die horison – en tog ʼn vreemde bekoring wat tot ons spreek.

George Ault (1891-1948) was ʼn Amerikaanse skilder en alhoewel die prêries in die VSA nie naastenby so koud word soos in Kanada nie het dit net soveel sneeu. Drie van sy skilderye vat vir my die gees van die prêries vas soos geen ander werk waarvan ek weet nie.

 

 Daylight at Russell’s Corner

 

Poem for the Winter Solstice

 

One morning you raise the east window blinds

and there is the sun, hunched on the horizon,

doing its best to break free, shunting aside

a few clouds as it hoists itself in readiness to skate

a frigid rink of sky, firing that cloud layer

with deceptive warmth, an intense roseate glow.

 

This is winter morning, you say to yourself,

but then you realise – and it comes as a shock –

that the sun has risen so far south, you feel

your house has been wrenched a quarter-twist

to the right while you slept. You check your watch –

migod, it’s coming nine o’clock.

When did this happen?

 

The wall calendar tells you it’s December,

but something deep within you has clung

to the lingering warmth of snowless autumn.

The body deplores this retreat towards the dark,

the dimming days, the physical affront of cold.

Already, unseen cervices within us are busy

re-programming the spirit for spring.

Bright Light at Russell’s Corner

 

When Darkness Comes

 

The looming of another winter gnaws

at me like an unwanted appointment.

Each year the condition worsens

and I know darkness is the root

of this malaise, the virus that erodes

and breaks down my spirit.

 

Perhaps it’s the metaphor in all of this

that’s bothering me. Did I fear the dark

as a child? As the sun slinks further south

and sunset plunges us closer to the gloom

of longest night, I watch daylight fade

by four and I feel the familiar dismay.

 

Only the promise of turnaround,

that longest night, after which light,

ever so cautiously, snails its way back,

is a rejuvenating tonic, an intravenous

sufficient to launch the cure, drip by drip,

as minute by minute, the migrant sun

seeks out and finds a fissure in the dark,

enough to usher a return of light.

 

January Full Moon
 
© Leon Retief / 2014 
 

Leon Retief. In die Prêrie

Monday, June 7th, 2010

Hoe weet mens dat jy in die Kanadese prêrie is?  Wanneer elke klein dorpie ʼn Chinese take-away en ʼn Suid-Afrikaanse dokter het, wanneer die plaaslike radiostasie advertensies vir plaasimplemente uitsaai en wanneer mens in die lente en herfs opkyk en sien hoe derduisende sneeuganse kwakend noord-of suidwaarts migreer.

Die hospitaal waar ek werk is die hoofkwartier van die Five Hills Health Region en ek probeer steeds uitvind waar daardie vyf heuwels nou eintlik is. Hierdie is platteland in meer as een sin van die woord, die Saskatchewan prêrie is besprinkel met klein dorpies en nedersettinkies, sommige met net ʼn paar dosyn inwoners.

Die prêrie is nie sonder sy bekoring nie. In die somer strek die groen en geel van canola en koring van horison tot horison, in die winter het die plat, strak wit landskap ʼn eenvoud en bekoorlike skoonheid. Dis nie sonder rede dat Saskatchewan se nommerplate die leuse “Land of the Living Skies” dra nie.

Moose Jaw (of dan Moose Dja in Kanadees, as mens dit in propperse Engels uitspreek word jy gevra of jy van Australië is) is ʼn dorp in die middel van suidelike Saskatchewan en die prêrie-inwoners het ʼn identiteit van hul eie. Steeds voortdurende immigrasie uit alle wêrelddele het ʼn mengelmoes van gemeenskappe dwarsdeur die land tot gevolg gehad. Dit wil voorkom asof assimilasie van nuwe immigrante maar stadig plaasvind, ʼn proses wat nie aangehelp word deur die grootte van hierdie land nie. Saskatchewan, met ʼn oppervlak van 650 000 vierkante kilometer is ongeveer die helfte so groot soos Suid-Afrika, maar die provinsie self beslaan maar sowat 6,5% van Kanada se totale oppervlak.

Baie mense in Saskatchewan se voorouers is afkomstig van die Oekraïne en perogies en borscht is gewilde geregte hier. Vir die wat nie weet nie: perogies is bleddiewil oneetbaar, amper so erg soos die sogenaamde “slap” tjips van die prêrie (geensins slap nie, styf, droog en bruin!) wat prêriebewoners by die bordevol verorber. Rondom Moose Jaw is ook ʼn hele aantal plase waar Hutterites (ʼn sekte met sy oorsprong in Oostenryk) heerlike produkte verbou.

 

Min gebeur hier in die winter, temperature van -40°C (dikwels selfs laer) verseker dat mense na werk tuis bly, maar somermaande begin die prêrie lewe en die dorp brul met die geluid van Harley Davidsons – hier is Harleys soos aambeie, elke tweede poephol het een.

Net soos die Harleys kry die literêre toneel ook lewe met poësielesings en slyplesse vir voornemende skrywers. Verbasend baie digbundels word gepubliseer, sommige deur klein uitgewers wat skynbaar meer vir die liefde van die saak bedryf word as met die oog op winsbejag. Vanselfsprekend gee nie alle gedigte mens hoendervleis nie maar nou ja, mens het nie nodig om altyd na Bach te luister nie, Hummel se klavierkonsert kan mens ook plesier gee. Daar is darem ʼn paar redelik groot geeste in hierdie omgewing en een van hulle is Robert Currie, die Poet Laureate van die provinsie Saskatchewan en ook van Moose Jaw. Hoeveel dorpe so groot soos Worcester in Suid-Afrika het ʼn Poet Laureate?

Robert Currie

Robert Currie

Onderstaande gedig is uit sy bundel Diving Into Fire. Die “blade” wat genoem word is die sneeuploeë wat in die wintermaande voortdurend die sneeu van die paaie verwyder, ʼn “semi” is groot geartikuleerde vragmotor waarvan daar baie op Kanadese paaie te sien is. Om hier in die winter te bestuur kan soms nogal skrikwekkend wees.

 

MORNING RIDE

 

Six in the morning

and dark outside

Wind already blowing

as I drive you to the airport

In places snow

building again where a blade

has channelled out the road

Open spots and ground drift

Pulling the car toward the ditch

Before the overpass

we ease around a semi

jack-knifed across the road

and fishtail to Regina and the plane

that will lift you from the prairie

 

In the half-light paw marks

Appear from nowhere in the ditch

Move like ghosts beside us

until we see the mongrel

whiter than snow

running with us at the east

to chase the sky

It leaps a snowdrift

Rises with the vaulting sun

The whole prairie a sudden radiance.

 

Downtown Moose Jaw waar ons woon het lang tonnels onder die sakegeboue en strate, oorblyfsels van die laat negentiende en vroeë twintigste eeue toe elke groot gebou ʼn enorme steenkoolstoof in die kelder gehad het om die gebou in die winter te verwarm. Hierdie oonde moes gereeld van steenkool voorsien word deur opsigters wat van gebou tot gebou beweeg het om hul taak te verrig. Dit was natuurlik baie onplesierig om elke halfuur uit ʼn lekker warm kelder te klim en dan skielik blootgestel te word aan temperature van -30°C of minder, dus is ʼn netwerk tonnels onder die geboue gegrawe om hulle in staat te stel om van een gebou na die ander te beweeg sonder om aan die koue blootgestel te word.

Hierdie tonnels het in die 1920s en 1930s ook gedien as bergplekke vir drank wat uit Kanada na die VSA gesmokkel is en Al Capone het Moose Jaw soms besoek wanneer Chicago te ongemaklik geword het. Moose Jaw se toerismeburo bied toere van die tonnels aan en een van die attraksies is Capone se slaapkamer.

 

AL CAPONE IN MOOSE JAW

For Nancy (Beamish) Gray

 

More than once I left Chicago behind,

fled the heat, the rub of life along the lake,

I slipped away, up the Soo Line into Canada,

stepped down, a burst of steam, took the tunnel

underneath the tracks, rose beneath the bright arch

of the division point station, found River Street

awash with rum and willing women, policemen

already trained to look the other way. Oh, sure,

I might have had an itch to dominate the action,

but this was small-time stuff, Chicago was my town.

 

What I liked up here was Over’s Barber shop,

walking in alone, no one with me, not a man,

dropping into that great leather chair, clean-cut

Bill Beamish washing my hair, drawing damp strands

between the first and second fingers of his left hand,

the snep, snep of the scissors in his right, ahh,

settling deep into that chair, eyes closed, purrr

of clippers on my neck, then the razor

by my throat, and no gun in my pocket,

snick, snick, snick, the sideburns squared away,

the sudden splash of Rum and Quinine Tonic,

the tinge on my scalp, fingers rubbed it in,

massaged the muscles of my neck,

worked above my ears, across my forehead,

zzz, a hive of bees at peace, a comb, perhaps,

a brush, something passed across my head.

Ah yes, more than once I had my hair cut there.

 

River Street is steeds een van die minder fatsoenlike dele van Moose Jaw. Die mooi ou gebou wat destyds die spoorwegstasie was is vandag ʼn drankwinkel en elke Vrydag wanneer ek ons wyn vir die naweek gaan koop dan kan ek nie help om te fantaseer nie: het Capone geloop waar ek nou tussen die wynrakke stap?

Liquor Store

Liquor Store

Die volgende gedig het ʼn interessante hoewel ietwat vae Suid-Afrikaanse konneksie. Die vers is geskryf na aanleiding van Alex Colville se skildery Horse and Train, wat op sy beurt geïnspireer is deur ʼn reël in een van Roy Campbell se gedigte. As iemand dalk kan help om die betrokke reël op te spoor sal ek dit waardeer.

 

IN THE GALLERY

 

His parents have moved on to the next wing,

but the boy remains to gaze at the dark horse

running in twilight, all four hooves in the air,

the sky a dull shroud over dun fields below.

He wishes he rode the horse, could turn it aside,

but there are no reins, and it runs between rails

that shine brighter now as the long train looms.

 

The boy turns to the glare of the headlamp, smoke

peeled away by wind and the speed of the train,

looks again at the galloping horse – the train closer now –

and he thinks of the drive out of New Brunswick,

the sharp curve in the road, his father’s headlights

sweeping the ditch, blood and the huge black hulk

of a moose crippled in the weeds, broken

glass glinting beside it, then gone in the gloom.

 

This is no moose, but a horse, spirit and power,

muscle hurling it forward, no hesitation

as it plunges toward the light, and he wonders

if maybe there might be a chance…

The boy is stunned, fixed, oil on canvas.

Behind him his father appears at the door,

calls his name, pauses, calls it again,

the boy breathless before the painting.

 

 

Uit TWO LOVE POEMS FROM JAMES DICKEY

 

II

 

She know   it’s just a poem   she tells herself

it simply doesn’t matter   she will not

let it matter   she clings she cleaves

 

to one poem only “The Night Pool” where a man

and woman   float like light   through the cool evening

just as they she and Jim   so often do

 

warm together in the bright pool   luminous

a liquid moon beneath the dark   until

they rise into each other’s arms   and he

 

warms her   wraps her round with towels

The poem her poem is always there   it is   what she holds

later   when he is more famous still

 

a feature now for Life and Playboy

when interviewers want it all   everything

he will tell them   This one   sure

 

this is one poem   that gets it right

revealing love   that’s really love

yes   and he wrote it for someone else